Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-5-010 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 20-23/293-141
Karar Tarihi : 07.05.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Ayşe Özlem Uzun, Ayşe Nur ÖZDEMİR GÜVEN, Osman AYAR,
Mert ÖZMEN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye İnşaat Malzemeleri Sanayicileri Derneği
Temsilcileri: Av. Dr. Kemal EROL
Süleyman Seba Cad. Spor Apt. No:62 K:4 Valideçeşme
Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye İnşaat Malzemeleri Sanayicileri Derneği tarafından
yapı kimyasalları sektöründe yer alan ürünlerin mevzuata ve belgelendirmeye
uygunluğunun kontrolü amacıyla kurulacak piyasa denetim sistemine menfi
tespit verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 28.02.2020 tarih ve 2095
sayı ile giren bildirim üzerine düzenlenen 27.04.2020 tarih ve 2020-5-010/MM sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Türkiye İnşaat Malzemeleri Sanayicileri
Derneği tarafından yapı kimyasalları sektöründe yer alan ürünlerin mevzuata ve
belgelendirmeye uygunluğunun kontrolü amacıyla kurulacak bir piyasa denetim
sistemine ilişkin İMKTS - Yapı Kimyasalları Sistemine Katılım Protokolü’nün, (Katılım
Protokolü veya Protokol) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054
sayılı Kanun) 4, 6 ve 7. maddesi çerçevesinde herhangi bir rekabetçi endişe
yaratmayacağı, bu nedenle söz konusu Protokol’e aynı Kanun’un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilebileceği ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Teşebbüsler
G.1.1. Türkiye İnşaat Malzemeleri Sanayicileri Derneği (İMSAD)
(4) İnşaat sanayisini yurt içi ve yurt dışında temsil etmek amacıyla 1984 yılında kurulan
İMSAD, bir çatı kuruluş olarak dernek statüsünde faaliyet göstermekte ve bünyesinde
sanayici üyelerin yanı sıra ilgili dernek ve paydaşları da barındırmaktadır. Söz konusu
teşebbüs birliğinin üyelerini; yapı kimyasalları sektörünün yanı sıra inşaat sektöründe
kullanılan ahşap ürünleri, asansör, aydınlatma, bina otomasyonları, cam, çatı-cephe
kaplama, çimento, demir-çelik, doğal taşlar, beton, mekanik tesisat, kireç, pencere-kapı
aksesuarları, seramik, vitrifiye-armatür gibi malzemelerin, bir diğer deyişle inşaat
sektöründe yer alan tüm malzemelerin üreticileri, ithalatçıları ve ihracatçıları
oluşturmaktadır.
20-23/293-141
2/9
(5) İMSAD tarafından paylaşılan bilgi ve belgelere göre, 2019 yılında Türkiye’deki inşaat
malzemeleri üretiminin yaklaşık %70’i ve ihracatının yaklaşık %75’i İMSAD üyeleri
tarafından gerçekleştirilmiştir.
G.1.2. Test Belgelendirme Araştırma ve Geliştirme Tic. A.Ş. (TEBAR)
(6) İMSAD’ın üye derneklerinden İZODER Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneği
tarafından AR-GE ve test belgelendirme faaliyetleri için kurulan ve kontrol edilen bir
anonim şirkettir. Faaliyet alanı, yapı kimyasalları üreten firmaların deney ve uygunluk
değerlendirme hizmetleridir. Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş
olan TEBAR, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Türk Akreditasyon Kurumunun
gözetim ve denetimine tabidir.
G.1.3. Türkiye Hazır Beton Birliği Kalite Güvence Sistemi İktisadi İşletmesi
Ekipleri (KGS)
(7) İMSAD'ın üye derneklerinden Türkiye Hazır Beton Birliğinin (THBB) kontrol ettiği bir
iktisadi işletmedir. Piyasadan numune toplanması konusunda teşkilatı bulunan
işletmenin, betonda kalite seviyesinin yükseltilmesi amacıyla betonu oluşturan
ürünlerde denetim ve belgelendirme yapıp Yapı Malzemeleri Yönetmeliği’ne göre CE
ve G belgesi verdiği belirtilmiştir. KGS, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Türk
Akreditasyon Kurumunun gözetim ve denetimine tabidir.
G.2. Sektöre İlişkin Bilgiler1
(8) En genel tanımıyla yapı kimyasalları; inşaat malzemelerini bir arada tutmak için inşaat
sırasında çimento, beton veya diğer inşaat malzemeleriyle hazırlanan kimyasal
bileşimlerdir. İnşaat sektöründe kullanılan hazır beton, hazır harç ve sıvaların her türlü
hava koşuluna dayanıklılığının, yalıtımının artırılmasında yapı kimyasalları önemli rol
oynamaktadır. Yapı kimyasalları başlığı altında değerlendirilen ürün grupları arasında;
çimento harç ve beton katkıları, kimyasal karışımlı hazır harçlar, yanmayı ve su
geçirmeyi önleyen müstahzarlar, hazır tutkal ve yapıştırıcılar, cam macunları, macun
reçineli çimentolar, boyacılıkta kullanılan dolgu ve sıvama ürünleri ile dış cephe hazır
sıva, çimento esaslı seramik yapıştırıcı ve dolgular yer almaktadır.
(9) Ülkemizde inşaat sektöründe yıllar içinde yaşanan çeşitli dalgalanmalara karşın yapı
kimyasalları ürünlerine olan talep artış eğilimini sürdürmektedir. Türkiye yapı
kimyasalları pazarı 2014-2017 yılları arasında yaklaşık %75’e yakın büyüyerek 4,58
milyon tona ulaşmıştır. 2018 yılında ise %10,2’luk küçülme yaşanılan pazarda üretim
4,11 milyon tona inmiştir. 2016-2018 yılı verileri baz alındığında, sektörde iç talebin %7-
%8’i ithalat ile karşılanırken üretilen yapı kimyasallarının %13-%17’i ihraç edilmekte ve
bu ihracat miktarları ile Türkiye, dünyada yapı kimyasalları ihracatından %1,43-
%1,44’lük pay almaktadır 2.
(10) Ayrıca yapı kimyasalları sektöründe 2014-2018 yıllarında Türkiye’de faaliyet gösteren
teşebbüs sayısının sırasıyla 305, 284, 335, 321, 318 olduğu göz önünde
bulundurulduğunda, sektörün çok oyunculu bir yapıda olduğu görülmektedir. Bildirim
Formunda belirtildiğine göre, sektöre giriş veya çıkış engeli olmamakla birlikte, faaliyet
gösterebilmek için belirli bir yatırım ve müşteri portföyü oluşturma zorunluluğu
bulunmaktadır.
1 Bu bölüm yazılırken İMSAD Yapı Sektörleri Raporu’ndan (2018) yararlanılmıştır.
2 2019 yılına ilişkin verilerin henüz yayımlanmamış olması sebebiyle 2018 yılına kadar olan verilerden
yararlanılmıştır.
20-23/293-141
3/9
G.3. Bildirim Konusu Sistem Hakkında Bilgi
(11) İMSAD Yönetim Kurulu’nun 21.11.2019 tarihli toplantısında, yapı kimyasallarının, ilgili
mevzuat ve belgelendirmeye uygunluğunun etkin bir şekilde kontrolünün sağlanması
amacıyla yapı kimyasallarına özgü piyasa özdenetim ve gözetim sisteminin
kurulmasına karar verilmiştir.
(12) İlgili Yönetim Kurulu kararının 1. maddesinde sistemin kuruluş amacı;
“1. Adalet ve eşitlik prensibini sağlamak kaydı ile inşaat sektörüne malzeme üreten
yapı kimyasalları sanayicileri üyelerimizin, bu sektör ile sınırlı olarak piyasaya
sürdükleri ürünlerin, standartlara uygun üretilip üretilmediğine yönelik olarak:
a) Kalite problemli ve/veya standartlara uygun üretilmemiş ürünler,
b) İthal edilen ancak mevzuat gereklerini ve kalite standartlarını karşılamayan
ürünler,
c) Mevzuata uygun olmayan ürünler,
kaynaklı olarak piyasa aktörleri arasındaki haksız rekabetin önlenmesine yönelik
“YAPI KİMYASALLARI SEKTÖRÜ – İNŞAAT MALZEMELERİ KALİTE TAKİP
SİSTEMİ” kurulmasına; …”
şeklinde ifade edilmiştir.
(13) İlgili Yönetim Kurulu kararının 2. maddesinde, yapı kimyasalları pazarında faaliyet
gösteren ve İMKTS-Yapı Kimyasalları Sistemine İMSAD’a üye olan veya olmayan tüm
teşebbüslerin, numune alınacak tesis sayıları oranınca, maliyetlere katlanmak ve
hazırlanan Protokol’ü imzalamak şartıyla gönüllülük esasına göre katılım
sağlayabilecekleri düzenlenmiştir. Anılan madde;
“2. Bu sistemin tüm üyelerimize ve üye olmasa bile kendi iradeleri ile bu sisteme
girme konusunda talepte bulunan sektörün diğer teşebbüslerine açık olmasına ve
işbu Yönetim Kurulu Kararı çerçevesinde, kurulacak sistemin maliyetlerine
katlanmak ve numune alınacak tesis sayısı oranına bağlı olarak paylaşmak kaydı ile
dileyen üyelerin ve üye olmayan sektör teşebbüslerinin gönüllülük esası
çerçevesinde, hazırlanan protokole imza atarak sistem içerisinde kendilerinin ve
diğer üyelerin kaliteli üretim yapıp yapmadıkları konusunda bir özdenetim
mekanizması oluşturulmasına; …”
şeklindedir.
(14) Bu kapsamda, katılmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerin Katılım Protokolü'nü
imzalamasının akabinde sistemin işlemeye başlayacağı ifade edilmiştir.
(15) Yönetim Kurulu kararının, denetimin hangi kuruluşlar aracılığı ile yapılacağı ve
sonuçlara ilişkin hangi işlemlerin tesis edileceğini düzenleyen 3. maddesi aşağıdaki
şekildedir:
“3. Bu çerçevede piyasadan ve/veya üretim tesislerinden numune alınması ve
numunelerin Türkiye Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından akredite edilmiş
olan TEBAR Test Belgelendirme Araştırma ve Geliştirme Tic. A.Ş.’de teste tabi
tutulması, olumlu sonuçların İMSAD web sitesinde yayımlanması, olumsuz sonuçlar
için ise 2 aylık düzeltme süresinin tanınması ve uygunsuzluğun devam etmesi
halinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Piyasa Gözetim Denetim Birimine bildirilmesi
temelli bir denetim sistemi kurulmasına; …”
(16) Ayrıca, ilgili Yönetim Kurulu kararının 5. maddesinde, dernek üyesi olup olmadığına
bakılmaksızın, İMKTS-Yapı Kimyasalları Sistemine katılmayan diğer teşebbüslerin de
20-23/293-141
4/9
aynı usul ve esaslar çerçevesinde denetime tabi olacağı, ancak bu teşebbüslere ait
olumlu sonuçlara ilişkin herhangi bir işlem tesis edilmezken olumsuz sonuçların devam
etmesi halinde ilgili mercilere bildirimde bulunulacağı ifade edilmiştir. Söz konusu
madde;
“5. Komitenin gönüllü olan üyelerinin yanı sıra, protokolü imzalamamış olan üyelerin
de hiçbir şekilde dernekle ilgisi olmadığı halde bu sektörde faaliyet gösteren diğer
teşebbüslerin ürettiği veya ithal ettiği ürünlerin de satışa sunulması halinde umuma
açık olarak satıldığı yerlerden parası verilerek satın alınması halinde bunların da
objektif ölçülerde testlerinin yukarıda açıklanan usule uygun olarak yapılabileceğini;
ancak bunun için protokol imzalamamış olan teşebbüsler için sadece olumsuz
sonuçların sürmesi durumunda, Derneğimiz tarafından Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Piyasa Gözetim Denetim Birimine bildirilmesinden ibaret olmasına; …”
şeklindedir.
(17) Bu kapsamda sistemin işleyişinin; firmalardan numunelerin toplanması, numunelerin
akredite bir kuruluş tarafından değerlendirilmesi, değerlendirme sonuçlarına göre
İMSAD tarafından atılacak adımlar olmak üzere aşağıda detaylı bir şekilde yer verilen
üç aşamadan oluşacağı anlaşılmıştır:
- Üretim Tesisinden/Piyasadan Numunelerin Toplanması: Numunelerin toplanması,
sisteme katılan üye firmaların üretim tesislerinden bedelsiz olarak veya sisteme
katılmayan üreticilerin çeşitli satış noktalarından ürünlerin bedeli karşılığı temin
edilmesi3 suretiyle gerçekleşecektir. Sisteme katılan firmalardan toplanacak
numuneler üretim tesislerinden önceden randevu alınmaksızın ve üretim tarihine
bakılmaksızın paket olarak alınacaktır. Sisteme katılmayan firmalardan numune
toplanması için İMSAD tarafından, sahip olduğu altyapı ve insan kaynakları
olanakları sebebiyle KGS yetkilendirilmiştir.
- Numunelerin Akredite Bir Kuruluş Tarafından Değerlendirilmesi: Piyasadan
toplanacak numuneler, TEBAR’da teste tabi tutulacak ve akabinde hazırlanan
rapor, gizlilik kurallarına riayet edilerek İMSAD’a iletilecektir.
- İMSAD’ın İMKTS- Yapı Kimyasalları Sistemi’ndeki Rolü: İMSAD, TEBAR’dan
edindiği sonuçların, topladığı ürünlerin kalite standartları ve mevzuata
uygunluğunun tespit edilmesi, bir başka deyişle test sonuçlarının olumlu olması
durumunda protokolü imzalamış olan firmaların isimlerini kendi internet sitesinde
paylaşacaktır. Ayrıca aynı bilgiler dört ayda bir, bazı sektörel dernekler4 ve mesleki
örgütlerle de paylaşılacaktır. Protokolü imzalamamış teşebbüslerin olumlu sonuçları
ise yayımlanmayıp yalnızca ilgili firmaya bildirilecek, diğer dernekler veya mesleki
örgütlerle paylaşılmayacaktır. TEBAR’dan alınacak sonuçların olumsuz olması,
diğer bir deyişle, ilgili mevzuat ve kalite standartlarına uygun olmaması durumunda,
Protokolü imzalayıp imzalamadığına bakılmaksızın, ilgili teşebbüse iletilen rapor
aracılığıyla tüm teşebbüslere iki aylık düzeltme süresi tanınacak, süre sonunda yeni
numuneler alınıp test edilecek ve uygunsuzluğun devam etmesi halinde durum
3 Sisteme katılmayan firmaların ürünlerinin teste tabi tutulması uygulamasının yılda bir kez ve ilk yıl pilot
uygulama olarak sadece İstanbul ilindeki satış noktalarında yapılacağı ifade edilmiştir. Bu kapsamda
İMSAD tarafından numune toplamakla görevlendirilen KGS, protokolde belirtilen numuneleri toplayıp
ürünlerin TEBAR’da teste tabi tutulmasını sağlayacaktır.
4 Bu kuruluşlar arasında; Türkiye Müteahhitler Birliği, Gayrimenkul ve Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı
Derneği, Konut Geliştiricileri ve Yatırımcıları Derneği, İstanbul İnşaatçılar Derneği gibi sektörel
derneklerin, İnşaat Mühendisleri Odası ve Mimarlar Odası gibi mesleki örgütlerin bulunduğu IMSAD
yetkilileri tarafından belirtilmiştir.
20-23/293-141
5/9
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Piyasa Gözetim Denetim Birimi’ne bildirilecektir.
Sisteme katılan firmaların, TEBAR’dan gelecek test sonuçlarının olumsuz çıkması
halinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz etme hakkı mevcuttur. Sisteme
katılmayan firmaların test sonuçlarının olumsuz çıkması halinde ise İMSAD
tarafından düzeltme istendikten sonra firmanın gönderdiği numuneler kabul
edilmeyecek, tekrar firmanın piyasada sunduğu ürünlerden numune alınıp test
edilecektir.
G.4. İlgili Pazar
G.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(18) Bildirim konusu sistem, yapı kimyasallarının denetimine yönelik olup çimento harç ve
beton katkıları, kimyasal karışımlı hazır harçlar, yanmayı ve su geçirmeyi önleyen
müstahzarlar, hazır tutkal ve yapıştırıcılar, cam macunları, macun reçineli çimentolar,
boyacılıkta kullanılan dolgu ve sıvama ürünleri ile dış cephe hazır sıva, çimento esaslı
seramik yapıştırıcı ve dolguları vb. ürünleri kapsamaktadır.
(19) Önceki Rekabet Kurulu (Kurul) kararları5 da dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı herhangi
bir alt ürün ayrımına gidilmeksizin “yapı kimyasalları pazarı” olarak belirlenmiştir.
G.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(20) İMSAD tarafından uygulanması öngörülen sistemin Türkiye genelinde yapı kimyasalları
alanında faaliyet gösteren tüm teşebbüsleri ilgilendirmesi sebebiyle, ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
G.5. Değerlendirme
G.5.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
(21) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrası; “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri
hukuka aykırı ve yasaktır” hükmünü haizdir.
(22) 4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı maddesinde teşebbüs birliği; “teşebbüslerin
belli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan
her türlü birlikler” şeklinde tanımlanmıştır. Bunun yanı sıra 4054 sayılı Kanunun 4.
maddesinin gerekçesinde, teşebbüslerin ortak sorunlarıyla ilgilenmek üzere aralarında
tüzel kişiliği olan veya tüzel kişiliği olmayan birlikler oluşturup zaman zaman üyeleri
arasında rekabeti önleyerek üyelerinin daha fazla kazançlar elde etmelerine hizmet
edici kararlar alabildikleri, bu gibi kararların da rekabet sistemine aykırı olup
yasaklandığı belirtilmiştir. Bu kapsamda, Kurulun geçmiş tarihli kararlarında6, kanunla
kurulan meslek birlikleri ve odaların, 4054 sayılı Kanun kapsamında teşebbüs birliği
sayıldıkları ifade edilmekte ve 4. madde kapsamında değerlendirilmektedir. Bu
çerçevede, Kuruma intikal eden bilgi ve belgelerden sektörel dernekler ve sanayici
teşebbüslerce kurulan İMSAD'ın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir
teşebbüs birliği olduğu ve İMSAD tarafından İMKTS-Yapı Kimyasalları Sisteminin
kurulmasına yönelik olarak hazırlanan Protokol’ün ise bir teşebbüs birliği kararı
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu noktada, ilgili Protokol’ün sektöre has kalite
5 Kurulun 17.09.2014 tarih ve 14-34/670-296 sayılı kararı.
6 Kurulun; 22.09.2005 tarih, 05-59/877-236 sayılı; 18.9.2000 tarih, 00-35/393- 220 sayılı; 08.07.2010
tarih, 10-49/912-321 sayılı; 15.6.2006 tarih, 06-44/566-152 sayılı; 23.5.2007 tarih, 07-42/461-176 sayılı
ve 17.10.2018 tarih, 18-39/631-306 sayılı kararları.
20-23/293-141
6/9
standartlarını test etmeye yönelik olması sebebiyle, öncelikle Protokol’ün rekabet
hukuku kapsamında bir standardizasyon anlaşması olarak değerlendirilip
değerlendirilemeyeceği incelenmiştir.
(23) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un “Standardizasyon Anlaşmaları” başlıklı
7. bölümünde, “Standardizasyon anlaşmalarının temel amacı, mevcut ürünlerin ya da
gelecekte üretilecek ürünlerin, üretim süreçlerinin, hizmetlerin veya yöntemlerin
uyumlaştırılmasına yönelik teknik gerekliliklerin ya da kalite standartlarının
belirlenmesidir. Standardizasyon anlaşmaları, belirli bir ürünün farklı sınıfları ya da
boyutlarının standardizasyonu veya başka ürün ve hizmetlerle uyumun ve birlikte
işlerliğin elzem olduğu ürün ya da hizmet pazarlarında teknik spesifikasyonların
standardizasyonu gibi farklı konuları kapsayabilir. Belirli bir kalite standardına erişim ya
da düzenleyici bir otoritenin onayı için gerekli şartlar da birer standart olarak kabul
edilebilir. Ürün ya da üretim süreçlerinin çevresel performansına ilişkin standartlar
belirleyen anlaşmalar da bu bölüm kapsamındadır” açıklamalarına yer verilmektedir.
(24) Bu kapsamda değerlendirildiğinde, başvuru konusu Protokol’ün bir kalite standardı
belirlenmesine yönelik olmayıp 10.07.2013 tarih ve 28703 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Yapı Malzemeleri Yönetmeliği ve sair mevzuat çerçevesinde belirlenen
kalite standartlarına uyulup uyulmadığının tespiti ve gereğinin yapılmasına yönelik bir
denetim mekanizması kurulmasına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bunun gibi
tarafların gönderdiği ek bilgide de kurulması planlanan sistemin, mevcut ya da
gelecekte üretilecek ürünlerin üretim süreçlerinin, hizmetlerin veya yöntemlerin
uyumlulaştırılmasına yönelik olmadığı ve bu sebeplerle İMKTS-Yapı Kimyasalları
Sistemine ilişkin anlaşmanın bir standardizasyon anlaşması olarak
değerlendirilemeyeceği ifade edilmektedir. Bu sebeplerle başvuru konusu Protokol, bir
standardizasyon anlaşması olarak değerlendirilmemiştir.
(25) Bu noktada, öncelikle 4054 sayılı Kanunun 4. maddesi kapsamında bir teşebbüs birliği
kararı niteliği taşıyan İMKTS-Yapı Kimyasalları Sistemine Katılım Protokolü’nün
Kanunun 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi alıp alamayacağı incelenmiştir.
Menfi tespit değerlendirmesi için bildirim konusu İMKTS-Yapı Kimyasalları Sisteminin;
rekabeti bozucu, kısıtlayıcı veya engelleyici bir amaca sahip olup olmadığının, böyle bir
amaca sahip olmadığının tespiti durumunda ise bildirime konu sistemin 4054 sayılı
Kanun’un yasakladığı etkilere yol açıp açmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Zira teşebbüs birliklerinin karar ve eylemlerine ilişkin amaç/etki analizinde de
anlaşma/uyumlu eylemlere uygulanan analize benzer bir yaklaşım benimsenmektedir.
(26) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un 18. paragrafında, rekabeti kısıtlama
amacı bulunan bir anlaşmanın pazardaki fiili/potansiyel etkilerinin değerlendirilmesine
gerek olmadan doğası gereği 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil ettiği;
anlaşmanın değerlendirilmesinde ise ulaşılmaya çalışılan hedefler ve anlaşmanın yer
aldığı iktisadi ve hukuki çerçevenin değerlendirilmesinin gerektiği belirtilmiştir.
(27) Söz konusu Kılavuz’un 19. paragrafında ise anlaşmanın fiili/potansiyel etkisinin
değerlendirilmesi yapılırken anlaşmanın fiyat, üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün
çeşitliliği ya da inovasyon gibi pazardaki rekabet parametrelerinden en az biri üzerinde
olumsuz etkisinin bulunması ya da makul bir olasılık dâhilinde böyle bir potansiyele
sahip olmasının gerektiği belirtilmiştir.
(28) Bu açılardan incelendiğinde, başvuru konusu sisteme katılan firmaların imzalayacağı
Protokol’ün 3. maddesinden; kurulması planlanan sistemin amacının yapı kimyasalları
sektöründe yer alan ürünlerin mevzuata uygunluğunun kontrolü ve belgelendirme
kaynaklı haksız rekabet unsurlarının önlenmesi konularında üyelerden gelen yoğun
20-23/293-141
7/9
müracaat ve talep üzerine yapı kimyasalları sektörüne özel bir piyasa gözetim-denetim
faaliyetini kurmak olarak belirlendiği görülmektedir.
(29) Öte yandan, Protokol’ün 2. maddesi gereğince, kurulması planlanan sistem İMSAD
üyesi/üye olmayan firmaların tamamına açık olup herhangi bir teşebbüse sisteme
katılım konusunda kısıtlama getirilmemekte ve Protokol’ün 5. maddesi gereğince
sisteme dâhil olmayan firmaların numunelerinin test sonuçlarının olumsuz olması
durumunda sonuçlar herhangi bir mecrada ilan edilmemekte, ilgili firmaya bildirilmekte,
bunun üzerine firma tarafından gerekli düzeltmelerin yapılmaması halinde konu resmi
makamlara intikal ettirilmektedir.
(30) Bu sistemde, firmaların numunelerine yapılan denetim sonucunda atılan adımların
sisteme dâhil olan teşebbüsler açısından, sadece bu firmalara ait olumlu sonuçların
İMSAD internet sitesinde yayımlanması suretiyle farklılaşacağı görülmektedir. Bu
farklılık ise sistemin kurulması ve devamlılığı için maddi katkı sağlamış teşebbüslerin
yatırımlarının bir karşılığı olarak görülmekte ve sisteme dâhil olmayan teşebbüslere
karşı ortaya konulan bir ayrımcılıktan ziyade teşebbüslerin belirli bir ücret ödeyerek
sisteme dâhil olmaları yönünde motivasyonlarını artırıcı bir unsur olarak
değerlendirilmektedir.
(31) Bildirim Formunda, inşaat sektörü malzemesi olarak kullanılan yapı kimyasallarının tabi
olması gereken standartların Yapı Kimyasalları Yönetmeliği’nde belirlenmesi ve
üreticilerin ilgili mevzuat tarafından belirlenen minimum performans değerlerini ürün
ambalajlarında belirtmek zorunda olmaları sebebiyle üreticiler arasındaki rekabetin
esas olarak “fiyat” bazlı olduğu ifade edilmekte, bu sektörde rekabet edebilirliğin üstün
kalite unsurlarına dayalı olmadığı, fiyat dışındaki diğer önemli rekabet kriterlerinin
iletişim ve ürünü ulaşılabilir kılma olduğu belirtilmektedir.
(32) Bildirim Formunda, İMKTS Yapı Kimyasalları Sisteminin hâlihazırda ilgili mevzuat ile
belirlenmiş olan kalite standartlarına yönelik üretim yapılıp yapılmadığının
planlanmasına yönelik olduğu, bu sayede mevzuat gereklerinin yerine getirilmesi
konusunda yeknesaklık sağlanacağı ifade edilmektedir. Bu bilgilerin ve Protokol
metninin incelenmesi neticesinde; kurulması planlanan sistemin, ilgili pazardaki
teşebbüslerin rekabet ettiği unsurlar olan fiyat, iletişim gibi konular bakımından bir
düzenleme öngörmediği; bilakis, ilgili mevzuat gereğince uyulması öngörülmüş olan
kalite standartlarının sağlanıp sağlanmadığını test etmeye yönelik bir sistem
amaçlandığı, bunun yanı sıra sisteme erişim ve katılım koşulları bakımından pazardaki
teşebbüsler arasında herhangi bir ayrımın söz konusu olmadığı, bu bakımdan pazarın
rakiplere kapanmasının söz konusu olmayacağı veyahut herhangi biri işbirlikçi sonuç
doğuracak nitelikte olmadığı anlaşılmıştır.
(33) Ayrıca, sektördeki oyuncu sayısına ilişkin olarak taraflarca gönderilen ek bilgiden,
ülkemizde sadece bilinirliliği yüksek olan yapı kimyasalları üreticisi sayısının dâhi 34
olduğu, dolayısıyla pazarda daha çok sayıda oyuncunun faaliyet gösterdiği
anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, sektörün çok oyunculu yapısı, piyasaya herhangi bir
giriş engelinin bulunmaması hususları da göz önüne alındığında, kurulması planlanan
sistemin rekabeti kısıtlayıcı bir amaç taşımadığı gibi ilgili pazarın sahip olduğu rekabetçi
yapı sebebiyle rekabeti kısıtlayıcı bir etki de doğurmayacağı anlaşılmıştır.
(34) Bu sebeplerle yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda, Katılım Protokolü’nün 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı, bozucu, engelleyici bir
niteliği olmadığı değerlendirilmektedir.
20-23/293-141
8/9
G.5.2. 4054 Sayılı Kanun'un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
(35) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması hukuka aykırı ve yasaktır” hükmüne yer verilmektedir. Bu hükme göre bir
ihlalinin ortaya çıkabilmesi için teşebbüsün pazarda hâkim durumda olması ve
davranışının kötüye kullanma niteliği arz etmesi gerekmektedir.
(36) Hâkim durum tespitinde, Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Davranışlarına
İlişkin Kılavuz’un 11. Paragrafında da ifade edildiği üzere incelenen teşebbüsün ve
rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri, alıcıların
pazarlık gücü gibi unsurlar belirleyicidir. Bu unsurlardan hâkim durumdaki teşebbüsün
ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu pek çok ilgili pazar bakımından incelenen
teşebbüsün ilgili pazardaki konumunun birincil göstergesi olarak kabul edilmektedir.
Kurul uygulamaları çerçevesinde %40’ın üzerinde pazar payına sahip olan teşebbüsler
bakımından hâkim durum analizinde daha detaylı bir incelemeye gidilmektedir. Bununla
birlikte, incelenen teşebbüsün pazar payı %40’ın üzerinde olsa dâhi pazara yeni
teşebbüslerin girmesinin ya da pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin büyümesinin
önünde engeller bulunup bulunmadığının incelenmesi gerekmektedir.
(37) Bu açıdan değerlendirildiğinde İMSAD, bünyesindeki 38 sektörel dernek ile 75 sanayici
firma ve paydaş kurum üyelerinden oluşmakta ve yaklaşık 66,5 milyar dolarlık bir iç
pazar büyüklüğüne sahip inşaat malzemeleri pazarının %70’ine denk gelen bir kısmını
temsil eden teşebbüslerin üye olduğu bir teşebbüs birliği niteliği taşımaktadır. Ayrıca
ihraç edilen inşaat malzemelerinin yaklaşık %75’i de İMSAD üyeleri tarafından
üretilmektedir. Dolayısıyla İMSAD’ın inşaat malzemeleri pazarında %40’ın oldukça
üstünde önemli bir pazar gücüne sahip olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, yapı
kimyasalları pazarına girişte herhangi bir engel bulunmaması ve pazarın çok oyunculu
yapısı, bu pazarın rekabetçi bir nitelik taşıdığını göstermektedir. Bunun yanında,
imzalanması planlanan protokolün İMSAD üyesi olan/olmayan teşebbüsler bakımından
ayrım gözetmeyerek pazarda faaliyet gösteren tüm teşebbüslere katılım imkânı
tanıması ve Protokolün imzalanması noktasında teşebbüslere herhangi bir zorunluluk
getirilmemesi de rekabetçi endişeleri bertaraf edici niteliktedir.
(38) Yapılması planlanan sistemin sadece mevzuata uygunluğu denetleyen bir kalite kontrol
sistemi niteliğinde olması sebebiyle hâkim durumun kötüye kullanılmasına yol
açabilecek bir yapı taşımadığı değerlendirilmektedir. İfade edildiği üzere, sisteme
katılımın isteğe bağlı olması ve İMSAD üyesi dışındaki teşebbüslere de açık olması bu
kanaati güçlendirmektedir.
(39) Açıklanan bu gerekçeler, Katılım Protokolü’nün 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında olmadığı göstermektedir.
G.5.3. 4054 Sayılı Kanun'un 7. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
(40) 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi birleşme ve devralma işlemlerine ilişkindir.
Dolayısıyla, başvuru konusu işlem 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında
değildir.
(41) Netice itibarıyla, yukarıda yapılan tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde, Katılım
Protokolü’nün 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırılık oluşturmadığı, bu
nedenle aynı Kanun’un 8. maddesi hükmü çerçevesinde anılan Protokol’e menfi tespit
belgesi verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
20-23/293-141
9/9
H. SONUÇ
(42) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Türkiye İnşaat Malzemeleri
Sanayicileri Derneği tarafından yapı kimyasalları sektöründe yer alan ürünlerin
mevzuata ve belgelendirmeye uygunluğunun kontrolü amacıyla kurulacak piyasa
denetim sistemine ilişkin İMKTS - Yapı Kimyasalları Sistemine Katılım Protokolü’ne,
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy