Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-1-037 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 20-36/496-221
Karar Tarihi : 28.07.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Hakan SABUNCU, Esma AKSU, Alican ŞENTÜRK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Uluslararası Nakliyeciler Derneği
Nispetiye Cad. Seher Yıldızı Sok. No:10 34337 Etiler/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Mersin, Çeşme, Pendik, Karasu, ve Yalova deniz sınır
kapılarında ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı
faaliyeti gösteren akaryakıt bayileri
(1) E. DOSYA KONUSU: Cumhurbaşkanınca belirlenen Mersin, Çeşme, Pendik,
Karasu ve Yalova deniz sınır kapılarında, ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde
akaryakıt satışı faaliyeti gösteren bazı akaryakıt bayilerinin uyguladıkları yüksek
fiyatlarla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Sınır kapılarında yapılacak akaryakıt satışına yönelik uygulanmakta olan ÖTV ve
KDV istisnasının çerçevesinin 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu (4760 sayılı
Kanun), 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (3065 sayılı Kanun) ve 5015 sayılı
Petrol Piyasası Kanunu (5015 sayılı Kanun) ile çizildiği,
- Bu kapsamda 4760 sayılı Kanun’un 7/A maddesinde “Kanuna ekli (I) sayılı listede
yer alan malların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı
Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde; Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır
kapılarında, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına
çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı
römorkların depolarına yalnızca yurt dışına çıkışlarında teslimi vergiden
müstesnadır.” hükmü ile 3065 sayılı Kanun’un 14. maddesinin 3. fıkrasında “4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu
hükümleri çerçevesinde, Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında 4458 sayılı
Gümrük Kanunu'nun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı
taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına
yalnızca yurt dışına çıkışlarında yapılacak motorin teslimi vergiden istisnadır.”
hükmünün bulunduğu,
- 5015 sayılı Kanun’a eklenen “Ek Madde 1: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
tarafından akaryakıt alt başlığı ve istasyonlu bayilik kategorisi altında verilen bayilik
lisansı sahiplerince, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7/A maddesi ve
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 14 üncü maddesinin (3) numaralı
fıkrası kapsamında satışı yapılan akaryakıtın satış fiyatı, ilgili akaryakıt türünün
edinme bedelinin yüzde sekiz fazlasını aşamaz." hükmü ile ÖTV ve KDV’den muaf
20-36/496-221
2/17
tutulmuş akaryakıt satışı yapacak istasyonların kâr marjının maksimum %8 oranında
5015 sayılı Kanun ile sınırlandığı,
- Bahse konu uygulama kapsamında ÖTV muafiyetine ilişkin detayların Hazine ve
Maliye Bakanlığının Özel Tüketim Vergisi (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nde
(Tebliğ); II. İstisnalar ve Vergi İndirimi bölümü C.5. İhraç Malı Taşıyan Araçlara
Motorin Tesliminde İstisna başlığı altında düzenlendiği, Tebliğ’de “Öte yandan
bayilerin bu istisna hükümlerinden yararlanabilmeleri için, Petrol Piyasası
Kanununun ek 1 inci maddesinde yer alan hükümlere göre araçlara yaptıkları
motorin teslimlerine ilişkin satış fiyatının, ilgili motorin türünün edinme bedelinin
yüzde sekiz (%8) fazlasını aşmaması gerekir. Edinme bedeli, dağıtıcının ilgili motorin
türünü KDV, ÖTV ve benzeri vergiler hariç satış bedelidir.” hükmünün yer aldığı,
- Söz konusu edinim bedelinin, sınır kapısında yakıtı satacak olan kuruluşun yakıtı
edinim bedelini ifade ettiği ve edinme bedeli üzerinden belirlenen %8 kâr marjını
aşan tüm satışların hukuka aykırı olarak telafisi güç veya imkânsız zararlara yol
açtığı,
- Yukarıda anılan mevzuat hükümlerine karşın deniz sınır kapılarındaki vergisiz
akaryakıt satış fiyatları arasında ciddi fiyat farklılıklarının olduğu,
- Söz konusu deniz sınır kapılarında faaliyet gösteren bayilerin hâkim durumda
olduğu,
- 2018-2019 yılları içerisindeki satış fiyatlarının ve edinim bedellerinin dikkate alınması
halinde kâr marjı oranlarının bazı günlerde hukuken belirlenen %8 kâr oranının 2-3
katına çıktığının görüldüğü,
- İhracat yapan firmalar bakımından en önemli giderlerden biri olan taşıma
giderlerinde suni bir artış yaşandığı, firmaların elde edeceği kazançtan mahrum
kaldığı, doğrudan ve dolaylı olarak lojistik sektörü ve ihracatçı tüm sektörler ile ülke
ekonomisinin zarar gördüğü,
- Sınır kapılarındaki kanuna aykırı akaryakıt fiyatlandırma uygulamalarının
belirsizliklere neden olarak maliyetlerin öngörülememesine, dolayısıyla sağlıklı bir
ticari planlama yapılamamasına yol açtığı, söz konusu fiyatlandırmanın ihracatçılar
açısından maliyet farklılaştırmasına ve rekabet dezavantajına yol açtığı,
- Sınır kapılarında satışı yapılan akaryakıt fiyat uygulamalarının ülke ekonomisine ve
ihracat rejimine zarar verdiği ve söz konusu fiyat davranışlarının Türkiye İhracat
Stratejisi ve Eylem Planı’na da aykırılık teşkil ettiği
hususları ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 10.01.2020 tarih ve 264 sayı ile
giren başvuru 20.02.2020 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve
20-11/135-M(1) sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar uyarınca
düzenlenen 23.07.2020 tarih ve 2020-1-037/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; önaraştırma konusu iddialarla ilgili olarak
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
20-36/496-221
3/17
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yürütülen Teşebbüsler
(5) Dosya kapsamında incelemeye konu sınır kapılarında akaryakıt satışı faaliyetinde
bulunan akaryakıt bayilerine ilişkin bilgilere Tablo 1’de yer verilmiştir:
Tablo-1: Hakkında İnceleme Yürütülen Bayiler
Deniz Sınır
Kapıları
İli Akaryakıt Satış Bayi
Sınır Kapısı İşletici
Firma
Dağıtım Firması
Mersin Limanı Mersin
Şahin Kardeşler Petrol
Ürünleri Ticaret Ltd. Şti.
Mersin Uluslararası
Liman İşletmeciliği
A.Ş.
Petrol Ofisi A.Ş.
(PO)
Pendik Limanı İstanbul
Özden Akaryakıt ve Madeni
Yağ Sanayi Ticaret A.Ş.
U.N. Ro-Ro
İşletmeleri A.Ş.
PO
Çeşme Limanı İzmir
Ulusoy Deniz Taşımacılığı
A.Ş.
Çeşme Ulusoy
Liman İşletmeleri
A.Ş.
Shell & Turcas
Petrol A.Ş.
(SHELL)
Karasu Limanı Sakarya
Asmarin Petrol Sanayi Ve
Ticaret Anonim Şirketi
IC İçtaş Sakarya
Karasu Limanı
Yatırım ve İşletme
A.Ş.
PO
Yalova Limanı Yalova Azoil Petrolcülük A.Ş. Ekol Logistics 4.0
SOCAR Turkey
Petrol Enerji
Dağıtım San. ve
Tic. A.Ş. (SOCAR)
I.2. İlgili Mevzuata İlişkin Bilgiler
(6) Dosya konusunu oluşturan deniz sınır kapılarında yapılacak akaryakıt satışlarına
yönelik uygulanmakta olan ÖTV ve KDV istisnasının çerçevesini 4760 sayılı Kanun,
3065 sayılı Kanun ve 5015 sayılı Kanun çizmektedir.
- 4760 sayılı Kanunu’nun 7/A maddesinde;
“Kanuna ekli (I) sayılı listede yer alan 2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11
G.T.İ.P. numaralı malların, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümleri çerçevesinde; Cumhurbaşkanınca
belirlenen sınır kapılarında, 4458 sayılı Gümrük Kanununun ihracat rejimi
kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu
ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart
yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarında teslimi
vergiden müstesnadır.
Maliye Bakanlığı, bu maddede düzenlenen istisnaya ilişkin usûl ve esasları
belirlemeye, istisnayı bu maddeye göre işlem yapanlara verginin iadesi yöntemi ile
uygulamaya yetkilidir.”
- 3065 sayılı Kanun’un 14. maddesine üçüncü fıkrasında;
“4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 5015 sayılı Petrol Piyasası
Kanunu hükümleri çerçevesinde, Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında
4458 sayılı Gümrük Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak
eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların
depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını
aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarında yapılacak motorin teslimi
vergiden istisnadır.
Maliye Bakanlığı, bu istisna uygulamasına ilişkin usûl ve esasları belirlemeye
yetkilidir."
20-36/496-221
4/17
- 5015 sayılı Kanun’un Ek 1. maddesinde,
“Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından akaryakıt alt başlığı ve istasyonlu
bayilik kategorisi altında verilen bayilik lisansı sahiplerince, 4760 sayılı Özel Tüketim
Vergisi Kanununun 7/A maddesi ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 14
üncü maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında satışı yapılan akaryakıtların satış
fiyatı, ilgili akaryakıt türünün edinme bedelinin yüzde sekiz fazlasını aşamaz."
düzenlemeleri yer almaktadır.
(7) Bahse konu uygulama kapsamında ÖTV muafiyetine ilişkin detaylar ise Hazine ve
Maliye Bakanlığının Özel Tüketim Vergisi (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nde
(ÖTV Tebliği) düzenlenmektedir. Tebliğ’in “II. İSTİSNALAR VE VERGİ İNDİRİMİ”
bölümünün “C.5. İhraç Malı Taşıyan Araçlara Motorin Tesliminde İstisna” başlığı altında
yer alan 5.1. İstisnanın Kapsamı hükmü doğrultusunda, söz konusu istisnanın
aşağıdaki tablolarda yer alan kara ve deniz sınır kapılarındaki gümrüklü sahalarda
uygulanacağı belirtilmiştir1.
Tablo-2: Kara Sınır Kapıları2
Sıra No KARA SINIR KAPILARI İli
1 Çıldır Aktaş Ardahan
2 Dilucu Iğdır
3 Gürbulak Ağrı
4 Hamzabeyli Edirne
5 İpsala Edirne
6 Kapıköy Van
7 Kapıkule Edirne
8 Sarp Artvin
Tablo-3: Deniz Sınır Kapıları3
Sıra No DENİZ SINIR KAPILARI İli
1 Alsancak İzmir
2 Ambarlı İstanbul
3 Çeşme İzmir
4 Derince Kocaeli
5 Giresun Giresun
6 İskenderun Hatay
7 Karasu Sakarya
8 Kepez Çanakkale
9 Mersin Mersin
10 Pendik İstanbul
11 Samsun Samsun
12 Tekirdağ Tekirdağ
13 Trabzon Trabzon
14 Yalova Yalova
15 Zonguldak Zonguldak
1 7/4/2018 tarihli ve 30384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste UGT’de Değişiklik
Yapılmasına Dair Tebliğin (Seri No:3) 1 inci maddesi ile eklenen liste.
2 Hâlihazırda söz konusu istisna uygulamalarından kara sınır kapıları özelinde Gürbulak, Hamzabeyli,
İpsala ve Kapıkule yararlanmaktadır.
3 Hâlihazırda söz konusu istisna uygulamalarından deniz sınır kapıları özelinde Çeşme, Mersin, Pendik,
Karasu ve Yalova sınır kapıları yararlanmaktadır. 26/6/2006 tarihli ve 2006/10784 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı eki Kararın 1 inci maddesinde 19/6/2017 tarihli ve 2017/10467 sayılı Kararname ile değişiklik
yapılarak Karasu ve Yalova Limanı sınır kapıları istisna kapsamında motorin teslimi yapabilecek sınır
kapılarına dâhil edilmiştir.
20-36/496-221
5/17
(8) Öte yandan anılan Tebliğ’in “5.2. Tanımlar” başlıklı bölümünde yer verildiği üzere;
“Araç: Gümrük Kanununun ihracat rejimi kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı
taşıyan ve Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde belirtilen ve taşınan eşyanın durumuna
göre C1, C2, L2 ve M3 yetki belgelerini haiz bir işletmeye kayıtlı taşıyıcılarının (C1,
C2, L2 ve M3 belgelerini haiz bir işletmeye kayıtlı olma şartı yalnızca Türk plakalı
araçlar için geçerlidir); kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorklarını,
Bayi: EPDK tarafından akaryakıt alt başlığı ve istasyonlu bayilik kategorisi altında
verilen bayilik lisansı sahiplerini,
Motorin: Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı listenin (A) cetvelinde
(7/4/2018 tarihli ve 30384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste
UGT’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin (Seri No:3) 1 inci maddesi ile
değiştirilen ibare) 2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. numaraları ile yer
alan malları”
Standart Yakıt Deposu: (24/06/2017 tarihli ve 30106 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına
Dair Tebliğ (Seri No:1) in 3 üncü maddesi ile değiştirilen tanım.) Gümrük Kanununun
167 nci maddesinin (9) numaralı fıkrasının (c) bendi hükmü kapsamında çıkarılan
29/9/2009 tarihli ve 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 4458 Sayılı
Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Kararın 95 inci
maddesinde tanımlanan standart depolar kapsamında; TIR çekicilerinde 900, istiap
haddi 15 tonun üzerinde olan kamyon ve tankerlerde 650, istiap haddi 15 tona kadar
olan (15 ton dahil) kamyon ve tankerlerde ise 490 litreyi (25.01.2019 tarihli ve 30666
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde
Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No:5) in 1 inci maddesi ile eklenen ibare)
(son varış yeri Bulgaristan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olan araçlar için araç
türü ayrımı yapılmaksızın 300 litreyi) aşmamak üzere (frigorifik depolardaki yakıt
miktarı, ihraç malı taşıyan her bir araç türü için belirlenen bu miktar kadar ayrıca
dikkate alınır.), istisna uygulanacak depoları”
ifade etmektedir.
(9) ÖTV Tebliği’nin devam eden hükümlerinde ise bayilerin ve dağıtıcıların istisna
kapsamında yapacakları motorin teslimlerine ilişkin yükümlülükler ayrıntılı bir şekilde
belirtilmiştir. Buna göre, araçlara istisna kapsamında yapılacak motorin teslimi yalnızca;
bayiler tarafından 58 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici
Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili Genel Tebliğ uyarınca
ödeme kaydedici cihazın bağlı olduğu akaryakıt pompaları vasıtasıyla
yapılabilmektedir. Bununla birlikte, istisna kapsamında motorin teslim edecek olan
bayilerin, ödeme kaydedici cihazlarını bağlatma ve lisans alma tarihleri ile ödeme
kaydedici cihaz belgesi ve bayilik lisanslarının birer örneklerini istisna kapsamında
motorin teslimine başladıkları tarihi takip eden 10 gün içerisinde, KDV yönünden bağlı
bulundukları vergi dairesine vermeleri gerekmektedir. Bayiler için öngörülen diğer
yükümlülükler şunlardır:
- Bayilerin sınır kapılarında ihraç malı taşıyan araçlara istisna kapsamında motorin
tesliminde bulunabilmeleri için, bu Tebliğ ekinde olarak yer alan “İhraç Malı Taşıyan
Araçlara Motorin Teslimine İlişkin Talep ve Taahhütname”yi iki örnek olarak
düzenleyerek bir örneğini KDV yönünden bağlı bulunduğu vergi dairesine ikinci
örneğini ise dağıtıcının kendisine, söz konusu malı ilk teslim aldıkları tarihten önce
vermeleri gerekir.
20-36/496-221
6/17
- Bayiler istisna kapsamında vergisiz olarak dağıtıcılardan satın alacakları motorinleri,
kendi ihtiyaçları için kullanamayacakları gibi söz konusu bu motorinleri istisna
kapsamı dışında satamaz ve devredemezler.
- Bayiler istisna kapsamındaki motorinleri, yalnızca Gümrük Kanununun ihracat rejimi
kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı taşıyan ve bu uygulamada tanımlanan
araçların standart yakıt depolarına teslim ederler.
- İstisna kapsamında araçlara motorin teslim eden bayiler, her bir teslime ilişkin olarak;
teslim edilen motorin ve ihraç malı taşıyan araçlara ilişkin bilgiler ile ihraç malının
gümrük çıkış beyannamesi numarasını bu Tebliğ ekinde olarak yer alan “İhraç Malı
Taşıyan Araçlara Vergiden İstisna Motorin Teslimine İlişkin Bildirim Formu”na işler.
Takvim yılının birer aylık dönemleri itibariyle düzenlenen bu formun bir örneğinin,
bayilerce işletme yetkililerince imzalanıp kaşe tatbik edilmek suretiyle onaylandıktan
sonra takip eden ayın 10 uncu günü akşamına kadar dağıtıcıya verilmesi gerekir.
- Bayiler, her takvim yılının 1’inci ve 2’nci altı aylık dönemleri itibariyle aylık bazda
tespit edecekleri işletme stoklarında bulunan istisna kapsamındaki motorinlere ait
stok bilgilerini, bu Tebliğ ekinde yer alan “Stok Bildirim Formu”na işlerler ve
düzenlenen bu formun bir örneğini, işletme yetkililerince imzalanıp kaşe tatbik
edilmek suretiyle onaylandıktan sonra anılan altı aylık dönemleri takip eden 10 gün
içerisinde dağıtıcıya verirler.
- Bayilerin bu istisna hükümlerinden yararlanabilmeleri için, Petrol Piyasası
Kanununun ek 1’inci maddesinde yer alan hükümlere göre araçlara yaptıkları
motorin teslimlerine ilişkin satış fiyatının, ilgili motorin türünün edinme bedelinin4
yüzde sekiz (%8) fazlasını aşmaması gerekir.
(10) Dağıtıcılar tarafından bayilere istisna kapsamında yapılacak motorin teslimine ilişkin
düzenlemeler ise şu şekildedir:
- Bayilere istisna kapsamında teslim edilecek olan motorini, yalnızca dağıtıcılar teslim
edebilir.
- Dağıtıcılar ithal ya da imal ettikleri motorini bayilere teslimlerinde, hesaplanacak ÖTV
tutarını fatura bedeline dâhil etmez ancak fatura bedeline dâhil edilmeyen ÖTV
tutarını düzenledikleri faturada gösterir.
- Dağıtıcılar, rafinerilerden ÖTV ödeyerek satın aldıkları motorini istisna kapsamında
bayilere teslim etmeleri halinde, teslim ettikleri motorine ilişkin olarak bayiler adına
düzenledikleri faturalarda, ödenen ÖTV tutarını teslim bedeline dahil etmez. Ancak
bu tutarı faturada gösterir.
- Dağıtıcıların bu suretle yaptıkları teslimlere ilişkin tahsil etmediği ÖTV tutarları, aynı
rafinericilerden daha sonra aldıkları mallar için hesaplanacak ÖTV tutarından
mahsup edilebilir. Mahsup için, dağıtıcıların bayilere istisna kapsamında teslim ettiği
motorine ilişkin düzenlediği onaylanmış fatura fotokopilerinin ekli olduğu listenin,
rafinericilere verilmesi şarttır.
(11) KDV muafiyetine ilişkin detaylar ise Hazine ve Maliye Bakanlığının Katma Değer
Vergisi Genel Uygulama Tebliği’nde (KDV Tebliği) düzenlenmiştir. “C. TAŞIMACILIK
İSTİSNASI” başlığı altında yer alan ilgili hükümler şu şekildedir:
4 Edinme bedeli, dağıtıcının ilgili motorin türünü KDV, ÖTV ve benzeri vergiler hariç satış bedelidir.
20-36/496-221
7/17
“2. İhraç Malı Taşıyan Araçlara Motorin Teslimlerinde İstisna
3065 sayılı Kanunun (14/3) maddesiyle; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun[32] ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu[33] hükümleri çerçevesinde,
Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında 4458 sayılı Gümrük Kanununun
ihracat rejimi kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve
soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına (araçların ve soğutucu
ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurtdışına
çıkışlarında yapılacak motorin teslimleri KDV’den istisna edilmiş, istisnanın
uygulamasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Maliye Bakanlığı
yetkili kılınmıştır.
Bu istisna uygulamasına ilişkin usul ve esaslar aşağıda belirlenmiştir.
…
2.2. İstisnanın Beyanı
Bu istisna kapsamındaki teslimler, KDV beyannamesinde yer alan "İstisnalar-Diğer
İade Hakkı Doğuran İşlemler" kulakçığının, "Tam İstisna Kapsamına Giren İşlemler"
tablosunda 315 kod numaralı “İhraç konusu eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve yarı
römorklara yapılan motorin teslimleri” satırı aracılığıyla beyan edilir. Bu satırın
"Teslim ve Hizmet Tutarı" sütununa istisnaya konu teslim bedeli, "Yüklenilen KDV"
sütununa bu teslimler dolayısıyla yüklenilen KDV tutarı yazılır.
2.3. İade
İhraç malı taşıyan araçlara yapılan motorin teslimlerinden kaynaklanan iade
taleplerinde aşağıdaki belgeler aranır:
- Standart iade talep dilekçesi
- İstisnanın beyan edildiği döneme ilişkin indirilecek KDV listesi
- İade hakkı doğuran işleme ait yüklenilen KDV listesi
- İadesi talep edilen KDV hesaplama tablosu
- Satış faturaları listesi
- İstisna kapsamında teslim edilen malların alış faturaları listesi
- 11 Seri No.lu ÖTV Genel Tebliği ekindeki "İhraç Malı Taşıyan Araçlara Vergiden
İstisna Motorin Teslimine İlişkin Bildirim Formu" nun bir örneği
2.3.1. Mahsuben İade
Mükelleflerin bu işlemden kaynaklanan mahsuben iade talepleri yukarıdaki
belgelerin ibraz edilmiş olması halinde miktarına bakılmaksızın vergi inceleme
raporu, YMM raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir.
2.3.2. Nakden İade
Mükelleflerin bu işlemden kaynaklanan ve 5.000 TL’yi aşmayan nakden iade talepleri
vergi inceleme raporu, YMM raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir. İade
talebinin 5.000 TL’yi aşması halinde aşan kısmın iadesi, vergi inceleme raporu veya
YMM raporuna göre yerine getirilir. Teminat verilmesi halinde mükellefin iade talebi
yerine getirilir ve teminat, vergi inceleme raporu veya YMM raporu sonucuna göre
çözülür.”
İade talep etmek istemeyen mükellefler, "Yüklenilen KDV" sütununa ilişkin alana
“0” yazmalıdır.
20-36/496-221
8/17
I.3. İlgili Pazarlar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(12) Yukarıda detaylı bir şekilde yer verilmiş olan mevzuat hükümleri doğrultusunda,
incelemeye konu olan bayiler istisna kapsamındaki motorinleri, yalnızca 4458 sayılı
Gümrük Kanunu’nun ihracat rejimi kapsamında yurtdışına çıkarılacak eşyayı taşıyan
ve bu uygulamada tanımlanan araçların standart yakıt depolarına teslim edebilmekte;
söz konusu bu motorinleri ne kendi ihtiyaçları için kullanabilmekte ne de istisna
kapsamı dışında satabilmekte veya devredebilmektedir. Dolayısıyla, bu istisnanın ilgili
mevzuat hükümlerince belirlenen tanıma uyan araçları kapsadığı, bu bağlamda söz
konusu vergi istisnasından diğer tüketicilerin yararlanmayacağı anlaşıldığından, dosya
konusu faaliyetlerin Cumhurbaşkanınca belirlenen sınır kapılarında faaliyet gösteren
bayilerce gerçekleştirilen ve ihracat rejimi kapsamında yurt dışına çıkarılacak eşyayı
taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı römorkların depolarına
(araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu miktarlarını aşmamak kaydıyla)
yalnızca yurt dışına çıkışlarda yapılacak olan vergiden istisna motorin teslimi ile sınırlı
olduğu değerlendirilmektedir.
(13) Bu çerçevede ilgili ürün pazarı, “ihraç malı taşıyan araçlara ÖTV ve KDV’den istisna
olacak şekilde yapılan motorinin perakende satışı” olarak tespit edilmiştir.
I.3.2 İlgili Coğrafi Pazar
(14) Dosya kapsamında değerlendirmeye konu olan akaryakıt bayileri ile uygulamaları
dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazarın yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri
uyarınca belirlenen her bir deniz sınır kapısı olarak ayrı ayrı ele alınması
gerekmektedir. Bu doğrultuda, şikâyete konu olan akaryakıt bayilerinin ilgili ürün
pazarında faaliyet gösterdikleri “Mersin Limanı”, “Pendik Limanı”, “Çeşme Limanı”,
“Karasu Limanı” ve “Yalova Limanı” ilgili coğrafi pazarlar olarak belirlenmiştir.
I.4. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.4.1. Şikayetçi ile Yapılan Görüşme
(15) Başvuru sahibi Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) İcra Kurulu Üyesi (…..) ile
21.07.2020 tarihinde yapılan telefon görüşmesinde;
- Cumhurbaşkanınca belirlenen her sınır kapısında ÖTV ve KDV istisnasından muaf
bir şekilde faaliyet gösteren bir tane akaryakıt istasyonunun bulunduğu; bu nedenle
bu istasyonların tekel konumda olduğu,
- Akaryakıt istasyonlarının herhangi bir alternatifinin bulunmadığı, hangi kapıdan çıkış
yapılıyorsa o kapıdaki akaryakıt bayisinden alım yapılması gerektiği,
- Nakliye giderlerinin ihracatta en önemli maliyet kalemlerinden biri olduğu, nakliye
giderlerinin de akaryakıt fiyatlarına göre değiştiği,
- En önemli kapıların Batı ve deniz sınır kapıları olduğu, İran ve Türki Cumhuriyetlere
açılan kapılarda (Gürbulak) ise çok fazla akaryakıt satışı olmadığı, söz konusu
ülkelerin ham petrol fiyatının ülkemize göre daha düşük olması nedeniyle yakıt
ihtiyaçlarının genellikle bu ülkelerden karşılandığı,
- UND’nin 15.11.2019 tarihine kadar Gürbulak sınır kapısında akaryakıt satışı faaliyeti
yürüttüğü, bu tarihten sonra söz konusu istasyonun Gümrük Ticaret İşletmeleri’ne
devredildiği,
- Gürbulak’tan çıkan araçların İran’a gittiği, İran’da akaryakıtın daha ucuz olması
sebebiyle genellikle yakıtın İran’dan temin edildiği, bu nedenle Gürbulak sınır
20-36/496-221
9/17
kapısında çok fazla akaryakıt satışı olmadığı ve İran’daki düşük fiyatlar ile rekabet
etmek amacıyla kâr marjlarının diğer kapılara göre oldukça düşük olduğu,
- Deniz sınır kapılarındaki satış fiyatları ve edinim bedelleri dikkate alındığında kâr
marjı oranlarının bazı günlerde %8 kâr oranının 2-3 katına çıktığının görüldüğü,
- Maliye Bakanlığı ve EPDK’ye de 2018 yılında benzer şikâyetlerin iletildiği ancak
şikâyetlere ilişkin sürecin hâlihazırda sonuçlanmadığı
hususları ifade edilmiştir.
I.4.2. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Gönderilen Bilgi ve Belgeler
(16) Hazine ve Maliye Bakanlığından 24.06.2020 tarih ve 8105 sayılı yazı kapsamında
istenilen bilgilere cevaben gönderilen 22.07.2020 tarih ve 7631 sayılı yazıda özetle;
- 4760 sayılı Kanun’un 7/A maddesi ile 3065 sayılı Kanun’un 14/3. maddesinde; 4760
sayılı Kanun’a ekli (I) sayılı listede yer alan 2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11
G.T.İ.P. numaralı malların (motorinlerin), 4054 sayılı Kanun ile 5015 sayılı Kanun
hükümleri çerçevesinde; Cumhurbaşkanınca (700 Sayılı KHK'nın 143 üncü
maddesiyle değişmeden önceki ibare; Bakanlar Kurulunca) belirlenen sınır
kapılarında, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun ihracat rejimi kapsamında yurt dışına
çıkarılacak eşyayı taşıyan kamyon, çekici ve soğutucu ünitesine sahip yarı
römorkların depolarına (araçların ve soğutucu ünitelerin standart yakıt deposu
miktarlarını aşmamak kaydıyla) yalnızca yurt dışına çıkışlarında tesliminin vergiden
müstesna olduğu hükmüne yer verildiği,
- Söz konusu istisnaların uygulanacağı kara ve deniz sınır kapılarının, 26/6/2006
tarihli ve 2006/10784 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 1 inci maddesi ile
belirlendiği, bu Kararnamede son olarak 19/6/2017 tarihli ve 2017/10467 sayılı
Kararname ile değişiklik yapılarak ihraç malı taşıyan araçlara istisna kapsamında
motorin teslimi yapılabilecek sınır kapılarının, yeni sınır kapılarını da içerecek şekilde
liste halinde ilave edildiği,
- Bahsi geçen istisnaların uygulanmasına ilişkin usul ve esasların ÖTV (I) Sayılı Liste
Uygulama Genel Tebliğinin (II/C-5) bölümü ile KDV Genel Uygulama Tebliğinin (II/C-
2) bölümünde belirlendiği
ifade edilmiş ve söz konusu sınır kapılarında faaliyet göstermek üzere ihraç malı
taşıyan araçlara vergiden istisna olacak şekilde motorin satışı yapılan sınır kapılarının
İpsala, Hamzabeyli, Kapıkule, Gürbulak, Pendik, Mersin, Çeşme, Karasu ve Yalova
olduğu belirtilmiştir.
I.5. Değerlendirme
(17) Mersin Limanı, Pendik Limanı, Çeşme Limanı, Karasu Limanı ve Yalova Limanı deniz
sınır kapılarında ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı faaliyeti gösteren
akaryakıt bayilerinin aşırı fiyatlama yoluyla hakim durumlarını kötüye kullandıkları
şeklindeki başvuru konusu iddialar 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
incelenmiştir. Bu doğrultuda, ilk olarak söz konusu akaryakıt bayilerinin ilgili pazarlarda
hâkim durumda olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
I.5.1. Hakim Durum Tespiti
(18) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde şikayete konu olan Mersin Limanı, Pendik
Limanı, Çeşme Limanı, Karasu Limanı ve Yalova Limanı deniz sınır kapılarında faaliyet
gösteren akaryakıt bayilerinin her birinin, ilgili ürün pazarında, yukarıda yer verilen
mevzuat hükümleri uyarınca bulundukları sınır kapılarında vergi istisnası kapsamında
20-36/496-221
10/17
satış gerçekleştiren ve bu konuda yetkin olan tek bayi oldukları görülmektedir. Bu
doğrultuda, haklarında inceleme yürütülen Şahin Kardeşler Petrol Ürünleri’nin (ŞAHİN
KARDEŞLER) Mersin Limanı deniz sınır kapısında, Özden Akaryakıt ve Madeni Yağ
San. Tic. A.Ş.’nin (ÖZDEN AKARYAKIT) Pendik Limanı deniz sınır kapısında, Çeşme
Ulusoy Liman İşletmeleri A.Ş.’nin (ULUSOY) Çeşme Limanı deniz sınır kapısında,
Asmarin Petrol San. ve Tic. A.Ş.’nin (ASMARİN) Karasu Limanı deniz sınır kapısında
ve Azoil Petrolcülük A.Ş.’nin (AZOİL) Yalova Limanı deniz sınır kapısında hâkim
durumda oldukları değerlendirilmektedir.
I.5.2. Aşırı Fiyatlama Kapsamında Akaryakıt Bayilerinin Fiyatlarına İlişkin Yapılan
İnceleme, Tespit ve Değerlendirmeler
(19) Aşırı fiyat, pazar gücünün uygulanması sonucunda sürekli olarak rekabetçi düzeyin
önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat olarak tanımlanmaktadır. Aşırı fiyatlama
sonucunda rekabetçi piyasalarda oluşan tüketici fazlasının bir kısmı pazar gücünü
elinde bulunduran firmaya üretici fazlası olarak geçmekte; bir kısmı ise tamamen
kaybolmaktadır.
(20) Aşırı fiyatın tespitine yönelik yapılan değerlendirmelerin temelini “ekonomik değer
testi”nin (EDT) uygulamaları oluşturmaktadır. İki aşamalı bir test olan EDT’nin ilk
aşamasında incelemeye konu ürün/hizmet fiyatı ile maliyeti karşılaştırılmakta, ikinci
aşamada ise incelenen fiyat kendi içinde ya da rakip ürün/hizmet fiyatları ile
kıyaslanmaktadır. Fiyat-maliyet karşılaştırmasında, bir ürün/hizmetin sunulması için
katlanılan maliyetler ile satış fiyatı arasındaki fark değerlendirilmekte ve bir teşebbüsün
ne oranda kâr elde ettiği tespit edilmektedir. Bu yaklaşımda maliyetin ve üzerine
eklenen makul kâr marjının toplamını aşan fiyatların aşırı olduğu kabul edilmektedir.
Ancak ekonomik değerin yalnızca katlanılan maliyetler gibi arz yönlü faktörlerle
hesaplanması durumunda, talep gibi maliyet dışı unsurların göz ardı edilmesi eksik
değerlendirmelere yol açabilmektedir. Doğru maliyet kavramının belirlenmesine ilişkin
bu zorluklar yanında, maliyetin hesaplanmasına ve makul kâr oranının belirlenmesine
ilişkin zorluklar bu yöntem ile aşırı fiyat tespitinin objektif olarak yapılmasını
imkânsızlaştırmaktadır.
(21) EDT’nin ilk aşamasında yaşanan zorluklardan bir diğeri ise ne ölçüde bir kâr marjının
aşırı olacağının belirlenmesidir. Faaliyet gösterilen sektörün özellikleri, yatırım miktarı,
batık maliyetler ve fırsat maliyetleri gibi faktörler makul kâr marjının hesaplanmasında
göz önünde bulundurulmalıdır. Ancak tüm bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda,
fiyat-maliyet karşılaştırmasının her zaman ve her sektör için doğru sonuçlar
veremeyeceği açıktır. Bu nedenle, aşırı fiyat tespitinde ilk aşamada ulaşılan sonuçların
tek başına yeterli olamaması nedeniyle ikinci aşamada elde edilen bulgularla birlikte
değerlendirilmesi gerekmektedir.
(22) Fiyat kıyaslamasının konu olduğu ikinci aşamada, ürün/hizmet fiyatı teşebbüsün hem
kendi fiyatı ile hem rakip teşebbüs fiyatları ile karşılaştırılmaktadır. Bu kapsamda
rakipler/pazarlar arasında fiyat karşılaştırması, coğrafi fiyat karşılaştırması ve zaman
içerisinde fiyat karşılaştırması yöntemleri uygulanmaktadır. Bu aşamada fiyat
düzeylerinin kıyaslanması esas olmakla birlikte, rakip teşebbüslerin kâr marjlarının
kıyaslanması söz konusu olabilmektedir. Kendi fiyatları ile yapılan kıyaslamada,
teşebbüsün farklı coğrafi bölgelerde, farklı müşteri gruplarına ve farklı zaman
dilimlerinde uyguladığı fiyatlar karşılaştırılabilmektedir5.
5 Rekabet hukukunda aşırı fiyatlama kavramına ve tespitine ilişkin ayrıntılı bilgi ile Kurul uygulamaları
için bkz. 13.03.2019 tarih ve 19-12/137-61 sayılı Kurul kararı.
20-36/496-221
11/17
(23) Aşırı fiyatlamaya ilişkin yapılacak inceleme kapsamında, Mersin, Pendik, Çeşme,
Karasu ve Yalova deniz sınır kapılarında faaliyet gösteren akaryakıt bayileri tarafından
ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde satışı gerçekleştirilen motorinin satış fiyatı, öncelikle
bu bayilerce motorinin edinme bedeli de dikkate alınarak kâr marjı oranları
hesaplanmış, sonrasında ise diğer sınır kapılarında benzer bir şekilde satışı
gerçekleştirilen motorin satış fiyatları ve marj oranları ile karşılaştırılmıştır. Başvuru
kapsamında aşırı fiyatlama iddialarının 2018-2019 yılına dair olduğu anlaşıldığından,
inceleme 01.01.2018 ile 01.06.2020 tarihlerini kapsayan döneme yönelik yapılmıştır.
(24) Buna göre Mersin Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ŞAHİN
KARDEŞLER’in 01.01.2018 ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi
istisnası kapsamında uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj
oranları Grafik 1’de gösterilmektedir. ŞAHİN KARDEŞLER’in marj oranının, 883 günlük
bu dönemin 15 gününde (…..) oluştuğu, 743 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı,
125 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum
(…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.
Grafik-1: Mersin Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ŞAHİN KARDEŞLER’in Satış Fiyatları
(TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: PO tarafından gönderilen cevabi yazı.
(1) Pendik Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ÖZDEN AKARYAKIT’ın
01.01.2018 ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında
uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 2’de
gösterilmektedir. ÖZDEN AKARYAKIT’ın marj oranının, 883 günlük bu dönemin yedi
gününde (…..) oluştuğu, 461 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 415 gününde
ise (…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve
maksimum (…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.
Grafik-2: Pendik Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ÖZDEN AKARYAKIT’ın Satış Fiyatları
(TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: PO tarafından gönderilen cevabi yazı.
(2) Karasu Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ASMARİN 20.07.20196 ile
01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında uyguladığı
satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 3’te gösterilmektedir.
ASMARİN’in marj oranının, 318 günlük bu dönemin sekiz gününde (…..) oluştuğu, 272
gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 38 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir.
İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının
ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.
6 ASMARİN 20.07.2019 tarihinde satış yapmaya başlamıştır.
20-36/496-221
12/17
Grafik-3: Karasu Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ASMARİN’in Satış Fiyatları (TL/lt),
Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: PO tarafından gönderilen cevabi yazı.
(3) Çeşme Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ULUSOY’un 01.01.2018 ile
01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası kapsamında uyguladığı
satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları Grafik 4’te gösterilmektedir.
ULUSOY’un marj oranının, 684 günlük bu dönemin 44 gününde (…..) oluştuğu, 474
gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 166 gününde ise (…..) geçtiği görülmektedir.
İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oranının
ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.
Grafik-4: Çeşme Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren ULUSOY’un Satış Fiyatları (TL/lt),
Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SHELL tarafından gönderilen cevabi yazı.
(4) Yalova Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren AZOİL’in satış yapmaya başladığı
tarih olan 01.10.2019 ile 01.06.2020 tarihleri arasında motorine ilişkin vergi istisnası
kapsamında uyguladığı satış fiyatları, ürün edinme bedelleri ve oluşan marj oranları
Grafik 5’te gösterilmektedir. AZOİL’in marj oranının, 164 günlük bu dönemin dokuz
gününde (…..) oluştuğu, 122 gününde (…..) ile (…..) aralığında kaldığı, 33 gününde ise
(…..) geçtiği görülmektedir. İncelenen dönem içerisinde minimum (…..) ve maksimum
(…..) olan marj oranının ortalaması ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.
Grafik-5: Yalova Limanı deniz sınır kapısında faaliyet gösteren AZOİL’in Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme
Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR tarafından gönderilen cevabi yazı.
(5) Yukarıda yer verilen grafikler de dikkate alınarak yapılacak değerlendirmeye geçmeden
önce, incelenen teşebbüslerin fiyat serbestisine sahip olup olmadıkları analiz edilmiştir.
İncelemeye konu olan sınır kapılarında faaliyet gösteren akaryakıt bayilerinin ÖTV ve
KDV’den muaf bir şekilde gerçekleştirecekleri motorin satışı kapsamında
uygulayacakları satış fiyatına ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde, buna yönelik
ilgili düzenlemenin satış fiyatının, ürünün edinme bedelinin %8 fazlasını aşamayacağı
şeklinde olduğu görülmektedir. Bu düzenleme haricinde ise akaryakıt bayilerinin
faaliyetleri kapsamında satış fiyatlarını belirlemelerine ilişkin herhangi bir müdahalenin
bulunmadığı anlaşılmaktadır.
(6) Bununla birlikte, Grafik 1, 2, 3, 4 ve 5 incelendiğinde, Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme
ve Yalova sınır kapılarında faaliyet gösteren bayilerin incelenen süre içerisinde
20-36/496-221
13/17
sırasıyla ortalama %(…..), %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) marj oranlarıyla
çalıştıkları; incelenen dönem içerisinde zaman zaman marj oranlarının günlük bazda
%(…..) aralığına çıktığı, bazı dönemlerde ise eksi yönde seyrettiği görülmektedir.
(7) Aşırı fiyat değerlendirmesinde ne ölçüde bir kâr marjının aşırı olacağı konusunda her
her durumda geçerli tek bir orandan bahsedilememektedir. Bu nedenle, yukarıda yer
verilen satış fiyatı-edinme bedeli analizinin aşırı fiyat değerlendirmesinde tek başına
yeterli olmadığı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve
Yalova sınır kapılarında uygulanan satış fiyatları ve oluşan marj oranlarıyla diğer sınır
kapılarında faaliyet gösteren bayilerce uygulanan satış fiyatları ve oluşan marj oranları
karşılaştırılmıştır.
(8) Hazine ve Maliye Bakanlığından gönderilen cevabi yazıda ihraç malı taşıyan araçlara
vergiden istisna olacak şekilde motorin satışı yapılan diğer sınır kapılarının İpsala7,
Hamzabeyli, Kapıkule ve Gürbulak olduğu belirtilmiştir. Grafik 6’da bütün sınır
kapılarındaki satış fiyatları bir arada verilmektedir.
Grafik-6: Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt)
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve Opet Petrolcülük A.Ş. (OPET) tarafından gönderilen cevabi yazılar.
(9) Bu verilere göre, dosya kapsamında incelenmekte olan Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme
ve Yalova sınır kapılarında uygulanan satış fiyatları diğer sınır kapılarındaki satış
fiyatlarına benzer bir eğilime sahip olmakla birlikte, özellikle 2018 ve 2019’un ikinci
yarısında fiyatlar arasındaki fark artış göstermektedir. Her ne kadar satış fiyatlarının
karşılaştırılması aşırı fiyatlamaya ilişkin yapılan analizlerde önemli bir yöntem olsa da,
incelenen teşebbüslerin maliyetlerinin (bu dosya kapsamında edinme bedellerinin)
farklılaşması halinde yanıltıcı sonuçlar verebilecektir. Bu noktada marj oranlarının
karşılaştırılmasının daha sağlıklı sonuçlar sağlayacağı değerlendirilmektedir. Daha
detaylı bir analiz gerçekleştirmek amacıyla aşağıda sırasıyla Mersin, Pendik, Karasu,
Çeşme ve Yalova sınır kapılarındaki satış fiyatları ve oluşan marj oranları, diğer
kapılardaki fiyatlar ve marj oranları ile kıyaslanmıştır.
Grafik-7: Mersin Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin
Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
Grafik-8: Mersin Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
7 İpsala sınır kapısında 06.08.2019 tarihine kadar Aytürk Petrol akaryakıt bayisi faaliyet gösterirken bu
tarihten sonra Ertaşlar akaryakıt bayisi faaliyet göstermeye başlamıştır.
20-36/496-221
14/17
(10) Grafik 7’de yer alan bilgiler kapsamında Mersin sınır kapısında ŞAHİN KARDEŞLER
tarafından uygulanan satış fiyatlarının incelenen dönem içerisinde diğer sınır
kapılarında uygulanan satış fiyatlarının ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu
anlaşılmaktadır. Öte yandan, incelenen dönem içerisindeki ortalama marj oranları
kıyaslandığında ise Mersin’de oluşan marj oranı %(…..) iken, İpsala’da %(…..),
Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu
görülmektedir.
Grafik-9: Pendik Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin
Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
Grafik-10: Pendik Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
(11) Grafik 9’da görüldüğü üzere Pendik sınır kapısında ÖZDEN AKARYAKIT tarafından
uygulanan satış fiyatları, diğer sınır kapıları ile paralellik göstermekte olup, incelenen
dönem içerisinde diğer sınır kapılarında uygulanan satış fiyatlarının ortalamasından
%(…..) oranında daha düşük gerçekleşmiştir. Öte yandan, Pendik kapısında %(…..)
şeklinde oluşan ortalama marj oranının İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..),
Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu görülmektedir.
Grafik-11: Karasu Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin
Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
Grafik-12: Karasu Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
(12) Grafik 11’de yer alan bilgiler kapsamında Karasu sınır kapısında ASMARİN tarafından
uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha
düşük olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama marj oranının ise
İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..)
olduğu görülmektedir. Söz konusu sınır kapısının 20.07.2019 tarihinde faaliyet geçtiği
dönemi baz aldığımızda bu tarihten itibaren uygulanan satış fiyatlarının diğer
kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır.
20-36/496-221
15/17
Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama marj oranının ise İpsala’da %(…..),Kapıkule’de
%(…..) ve Hamzabeyli’de %(…..) olduğu görülmektedir.
Grafik-13: Çeşme Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin
Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
Grafik-14: Çeşme Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
(13) Grafik 13’de yer alan bilgiler kapsamında Çeşme sınır kapısında ULUSOY tarafından
uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha
düşük olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’luk ortalama marj oranının ise
İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve Gürbulak’ta %(…..)
olduğu görülmektedir.
Grafik-15: Yalova Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin
Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
Grafik-16: Yalova Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması
(…..TİCRİ SIR…..)
Kaynak: SOCAR, PO, SHELL ve OPET tarafından gönderilen cevabi yazılar
(14) Son olarak Grafik 15’te yer alan bilgiler kapsamında Yalova sınır kapısında AZOİL
tarafından uygulanan satış fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..)
oranında daha düşük olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama
marj oranının ise İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de %(…..) ve
Gürbulak’ta %(…..) olduğu görülmektedir. Söz konusu sınır kapısının 01.10.2019
tarihinde faaliyet geçtiği dönemi baz aldığımızda bu tarihten itibaren uygulanan satış
fiyatlarının diğer kapılardaki fiyatların ortalama %(…..) oranında daha düşük olduğu
anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, %(…..)’lük ortalama marj oranının ise İpsala’da
%(…..), Kapıkule’de %(…..) ve Hamzabeyli’de %(…..) olduğu görülmektedir.
(15) Bu noktada dikkat çeken husus Gürbulak sınır kapısında uygulanan satış fiyatları ve
marj oranlarının tüm grafiklerde diğer sınır kapılarına kıyasla daha düşük olması, hatta
marj oranlarının incelenen sürenin yarısından çoğunda %0 veya altında seyretmesidir.
20-36/496-221
16/17
Bu kapsamda gelen bilgiler incelendiğinde, Gürbulak sınır kapısında faaliyet gösteren
akaryakıt istasyonunun UND Gürbulak Gümrük İşletmeleri ve Yatırım A.Ş. tarafından
işletildiği görülmektedir8. Başvuru sahibi de olan UND, “Türkiye kara nakliye sektörünün
her türlü sorununu ulusal ve uluslararası platformda çözmek amacıyla bir araya gelen
sektör temsilcileri tarafından” kurulmuş bir meslek örgütü olup, üyelerinin en önemli
gider kalemlerinin başında gelen akaryakıt maliyetlerinin düşürülmesi amacıyla çeşitli
hizmetler sunmaktadır9. Dolayısıyla, incelenen dönemde UND tarafından işletilen
Gürbulak sınır kapısındaki akaryakıt bayisinin diğer bayilere nazaran daha düşük marj
oranları ve daha düşük fiyatlarla satış yapmak üzerine bir strateji benimsemiş
olabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca şikâyetçi tarafından Gürbulak’ın İran’a açılan
sınır kapısı olduğu ve bu kapsamda ham petrolün fiyatının İran’da daha düşük olması
nedeniyle İran’daki akaryakıt fiyatları ile rekabet edebilmek amacıyla kâr marjlarının
deniz sınır kapılarına göre daha düşük belirlendiği ifade edilmiştir. Bu doğrultuda,
yapılacak kıyaslamalarda bu hususun da göz önünde bulundurulması önem
taşımaktadır. Nitekim Gürbulak sınır kapısı hariç tutularak yapılan analizde Mersin,
Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarındaki satış fiyatları ile diğer kapılardaki
ortalama satış fiyatı arasındaki farkların yaklaşık %(…..) oranında arttığı görülmektedir.
(16) Yukarıda yer verilen tüm bu bilgiler özetlenecek olursa;
- Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova sınır kapılarında faaliyet gösteren
bayilerin incelenen süre içerisinde satış fiyatları ve edinme bedelleri dikkate alınarak
oluşturulan ortalama marj oranlarının sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..), %(…..) ve
%(…..) olarak gerçekleştiği, bu dönem içerisinde bazı günlerde marj oranlarının
negatif yönde oluşurken, bazı günlerde ise %10-20 aralığına çıktığı,
- İncelemeye konu olan bu beş sınır kapısı ile diğer sınır kapılarındaki satış fiyatları
incelendiğinde fiyatlarda yaşanan değişimlerin birbirlerine paralel olduğu, satış
fiyatları kıyaslandığında ise Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova’da uygulanan
satış fiyatlarının diğer kapılarda uygulanan ortalama satış fiyatlarından sırasıyla
%(…..), %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) oranında daha düşük olduğu,
- İncelenen dönem içerisindeki ortalama marj oranları kıyaslandığında ise Mersin’de
oluşan marj oranı %(…..), Pendik kapısında %(…..), Karasu %(…..), Çeşme’de
%(…..), Yalova’da %(…..), İpsala’da %(…..), Kapıkule’de %(…..), Hamzabeyli’de
%(…..) ve Gürbulak’ta %(…..) olduğu
görülmektedir.
(17) Bu doğrultuda, şikayete konu olan Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova deniz
sınır kapılarında faaliyet gösteren akaryakıt bayilerine yönelik olarak gerek marj
oranları dikkate alınarak yapılan analiz, gerekse diğer sınır kapılarında faaliyet
gösteren bayilerin fiyatları ve marj oranları göz önüne alınarak gerçekleştirilen
karşılaştırmalar ile ulaşılan sonuçların aşırı fiyat iddiasını desteklemediği
değerlendirilmektedir.
(18) Sonuç olarak, Mersin, Pendik, Karasu, Çeşme ve Yalova deniz sınır kapılarında ÖTV
ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı faaliyeti gösteren akaryakıt bayilerinin
8 UND, Gürbulak’taki faaliyetlerini 15.11.2019 tarihinde Gümrük ve Turizm İşletmeleri Tic. A.Ş.’ye
devrederek sona erdirmiştir. Bu kapsamda UND’nin bayilik lisansı 02.01.2020 tarihinde EPDK tarafından
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17 nci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca 02.01.2020
tarih ve 32 sayılı Karar ile sonlandırılmıştır.
9 Bkz.
20-36/496-221
17/17
uyguladıkları yüksek fiyatlarla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiklerine ilişkin
olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(19) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy