Rekabet Kurumu - Karar Sayı 20-39/538-239

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-5-027 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 20-39/538-239
Karar Tarihi : 27.08.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Necla SÜMER ÖZDEMİR, Eren YALDIZLI, Aykut KARAGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Domino Fuarcılık A.Ş.
Temsilcisi: Av. Çiğdem DİLEK
Uğur Mumcu Cad. No:64/4 Gaziosmanpaşa Çankaya/Ankara
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş.
Söğütözü Cad. No:1/A Çankaya/Ankara
- GL Events Fuarcılık A.Ş.
Söğütözü Cad. No:1/A Çankaya/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi
A.Ş.’nin fuar alanı işletmeciliği alanında sahip olduğu hâkim durumunu fuar
organizasyonu pazarında aşırı fiyat, bağlama, ayrımcılık ve dolaylı ret
uygulamaları ile kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş.’nin (CONGRESIUM)
Ankara Ticaret Odası’nın (ATO) mülkiyetinde olan Congresium ATO Uluslararası
Fuar ve Kongre Merkezi (Congresium)1 fuar alanının işletmecisi olduğu,
- Ankara’da Congresium fuar alanı haricinde Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin
(TOBB) belirlediği uluslararası fuar kriterlerine uygun olan başka bir fuar alanının
bulunmadığı, Congresium’un ihtisas fuarlarına uygun olan en büyük fuar alanı
olduğu, dolayısıyla CONGRESIUM’un hâkim durumda olduğu,
- GL Events Fuarcılık A.Ş.’nin (GLEX)2 daha çok yeme içme işlerini üstlenen bir
teşebbüs olduğu,
- Domino Fuarcılık A.Ş.’nin (DOMİNO) 2011 yılında faaliyet göstermeye başladığı,
2012 yılından itibaren her yıl Türkiye’nin en büyük enerji fuarı ve kongresi olan
Uluslararası Enerji Kongre ve Fuarı’nı (Energy is Future-EIF) organize ettiği,
- Enerji sektörü bürokrasisinin ve düzenleyici kuruluşların Ankara’da olması ve Enerji
Bakanlığı’nın destekleriyle yapılıyor olması nedeniyle fuarın kapsamı ve niteliği
dikkate alındığında bu organizasyonun düzenlenebileceği tek fuar alanının
Congresium olduğu, DOMİNO için CONGRESIUM’un alternatifinin bulunmadığı,

1 Hakkında önaraştırma yapılan taraflardan Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş.
pratiklik sağlaması bakımından “CONGRESIUM” olarak; ATO’nun mülkiyetinde olan Congresium ATO
Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayı şeklinde anılan yapı ise “Congresium” olarak ifade edilmiştir.
2 Önaraştırmada elde edilen bilgilerden GLEX ile CONGRESIUM’un GL Events SA (%84,66) ile Gürbüz
Ailesi’nin (%15,34) sahipliğinde olduğu anlaşılmıştır.
20-39/538-239
2/49

- Her yılın Ekim veya Kasım aylarında iki ya da üç gün süreyle yapılan EIF’in Ticaret
Bakanlığı tarafından desteklendiği,
- 2015 yılında CONGRESIUM ve DOMİNO arasında imzalanan sözleşme gereğince
fuar alanı kiralama bedelinin (…..) TL olarak belirlendiği, ancak fuarın gerçekleşme
tarihine kısa bir süre kala CONGRESIUM Genel Müdürü (…..)’nın DOMİNO’yu arayıp
haklı bir gerekçe göstermeden bu bedelin (…..) TL olarak değiştirileceğini aksi
takdirde izleyen yılki fuar alanı kirasını (…..) TL olarak belirleyeceğini beyan ettiği,
- DOMİNO’nun EIF’i ertelemesinin ya da iptal etmesinin mümkün olmadığı ve bu
nedenle (…..) TL’lik bedeli kabul etmek zorunda kaldığı,
- Esasında her organizasyon sonunda CONGRESIUM ve DOMİNO arasında
mutabakat yapıldığı,
- CONGRESIUM’un DOMİNO’nun hiç almadığı hizmetleri mutabakat formuna yazdığı,
aldığı hizmetleri ise fahiş bedellerle yansıttığı,
- DOMİNO’nun her yıl bu mutabakatlara itiraz ettiği ancak sembolik indirimler
sonucunda kabul etmek zorunda kaldığı,
- CONGRESIUM’un alan tahsis hizmetine dahil olması gereken elektrik, kablolama,
toplantı salonlarında yer alan sandalye ve masalar, güvenlik, temizlik, moloz ve çöp
atımı, jeneratör kullanımı gibi kalemlerden ayrıca fahiş bedeller talep ettiği,
- CONGRESIUM’un DOMİNO’ya birçok kez fahiş oranlarda fiyat arttırmak ya da yer
tahsisi yapmamak gibi tehditlerde bulunduğu,
- Bir fuarın her yıl aynı tarihlerde aynı yerde yapılmasının kalite ve sürdürülebilirlik
sağladığı ancak CONGRESIUM’un uzun dönemli sözleşmeleri kabul etmediği, bunun
gerekçesinin ise CONGRESIUM’un düzenleyicilere karşı dayatmalarının kabul
edilmediği takdirde bir sonraki yıla ilişkin alan tahsisi veya fiyat konularının tehdit
aracı olarak kullanılması olduğu,
- CONGRESIUM’un farklı fuar düzenleyicileriyle tek tip anlaşmalar imzaladığı ve bu
anlaşmalarda alan tahsis ettiği tüm fuar düzenleyicilerine stant yapımı, ses sistemi,
aydınlatma, yeme-içme ikramı gibi yan hizmetleri de kendisinden alınması
dayatmasında bulunduğu,
- CONGRESIUM’un kendisinden alınmasını zorunlu tuttuğu yan hizmetlerin fahiş fiyatlı
olmasına rağmen ihtiyaçları tam olarak karşılamadığı, örneğin DOMİNO’nun ses
sisteminden ya da fuar katılımcısı firmaların stantların kalitesinden ve tasarımından
memnun olmadığı,
- Yeme-içme (catering) hizmetlerinin CONGRESIUM’un en büyük dayatma aracı
olduğu, bu hizmetin hiçbir şekilde dışarıdan sağlanmasına müsaade edilmediği,
- Diğer fuar düzenleyicileri gibi DOMİNO’nun da özünde bir organizasyon şirketi
olduğu ve bu yan hizmetlere ilişkin farklı kalemleri dışarıdan organize etme
kabiliyetinin bulunduğu, ancak CONGESIUM’un bağlama uygulamalarının bunlara
imkân tanımadığı,
- Fuar alanlarında “Standart (Paket) Stant” ve “Butik Stant” olmak üzere iki çeşit stant
türünün bulunduğu,
- CONGRESIUM’un kendi stant şirketinin bulunmadığı, paket stant türü için
CONGRESIUM’un Kariyer Stand Uluslararası Fuarcılık Organizasyon San. ve Tic.
A.Ş.’den (Kariyer Stand) bu hizmeti alıp DOMİNO’ya fahiş fiyatla sattığı,
- Yılbaşı fuarları, sevgililer günü fuarları vb. etkinliklerde dışarıdan yiyecek
getirilmesine izin verildiği halde, EIF için buna imkân tanınmayarak ayrımcılık
yapıldığı,
20-39/538-239
3/49

- EIF’nin etkinlik zamanında ancak küçük branda asılmasına izin verilirken başka fuar
organizatörlerinin düzenlediği etkinliklerde fuar alanının ön cephesini tamamen
kaplayacak brandalar asılmasına izin verilerek ayrımcılık yapıldığı,
- CONGRESIUM’un hâkim durumunu kötüye kullandığının en büyük kanıtının her yıl
uyguladığı fiyatlardaki keyfilik, istikrarsızlık ve mutabakatlardaki dayatmalar olduğu,
- 2012 yılında (…..) Euro olan fuar alanı kirasının 2016 yılında (…..) Euro’ya
yükseldiği, söz konusu yıllarda kur artışı da olmasına rağmen ticari teamüllere aykırı
biçimde fiyat artışının %200 oranında olduğu,
- Daha önceki yıllarda ücretsiz olarak sunulan ve 2019 yılında alan kirası olarak (…..)
TL bedel talep edilen bir otel salonu niteliğindeki Angora salonu için 2020 yılında
(…..) TL talep edildiği,
- Çeşitli fuar organizatörlerinden de aynı fuar alanı için farklı fiyatlar talep edilerek
ayrımcılık yapıldığı,
- Fuar organizatörlerinin stant kurulumlarının gerçekleştirilmesi için en az üç günlük
fuara hazırlık süresine ihtiyaç duydukları, ancak CONGRESIUM tarafından
DOMİNO’ya tanınan sürenin bir buçuk gün olduğu, DOMİNO fazla gün için ödeme
teklif etse de bu sürenin uzatılmadığı,
- Normalde üç gün içinde yapılacak bir işin bir buçuk güne yetişmesi için üç misli
personel çalıştırılmasının gerekli olduğu ve bundan dolayı operasyonel
maliyetlerinin arttığı,
- CONGRESIUM’un bahse konu uygulamalarla DOMİNO’yu yıldırarak enerji fuarını
kendisinin yapma niyetinin olduğu, ancak daha önceden Rekabet Kurumu (Kurum)
tarafından idari yaptırım uygulandığından bunu doğrudan kendisi düzenlemeyip
sektördeki başka bir fuar organizatörü ile anlaşarak birlikte gerçekleştirileceği
yönünde duyumların alındığı,
- CONGRESIUM Genel Müdürü (…..)’nın DOMİNO’nun bahse konu tutumlara maruz
kalmasında başlıca aktör olduğu ve bu nedenle kendisi hakkında CONGRESIUM’un
tüzel kişiliğinden bağımsız olarak idari yaptırım uygulanması gerektiği,
- DOMİNO’nun 2012 yılından itibaren düzenlenen fuarlarda aşırı fiyat ve bağlama
uygulamaları nedeniyle toplam (…..) TL civarında zarara uğratıldığı
ifade edilmiştir. Teşebbüs temsilcisine yöneltilen sorular karşısında, 03.06.2020 tarih ve
5131 sayı ile Kurum kayıtlarına giren ek bilgi yazısında ise;
- DOMİNO’nun EIF haricinde 2012 yılında sadece bir kez İstanbul Lütfi Kırdar Kongre
Merkezi’nde petrol fuarı düzenlediği, onun dışında başka faaliyetinin bulunmadığı,
- EIF’ye General Electric, Shell, Socar, BP, ABB gibi teşebbüslerin ve Türkiye’den
Zorlu, Limak, Çalık, Cengiz gruplarının ve Akkuyu Nükleer gibi birçok teşebbüsün
katıldığı,
- EIF’de ürün temelli bir yaklaşımdan ziyade büyük firmaların gösterişli ve şık
stantlarda prestij sağlamak için fuara katılmasının söz konusu olduğu, bu nedenle
kapalı bir fuar alanına gereksinim olduğu,
- Stantların dış mekanda açık hava şartlarına dayanabilecek bir yapıda olmadığı ve
Kasım ayında katılımcıların açık fuar alanında ağırlanamayacağı,
- Fuar katılımcılarının bir stant için 15.000-100.000 TL arasında bir maliyete
katlandıkları ve stantların genellikle elektrikle çalışan hassas malzemeler içerdiği,
- Fuar ile eş zamanlı olarak kongre de düzenlendiği, ses ve görüntü sistemlerinin
kapalı alana ihtiyaç duyduğu ve yurt dışından gelen katılımcıların açık havada
sandalyede oturmasının uygun olmadığı,
20-39/538-239
4/49

- Ayrıca EIF uluslararası bir fuar olduğundan fuar alanının kapasitesinin ilgili mevzuat
gereği belirli bir sınırın üstünde olması gerektiği ve acil durum giriş-çıkışlarının
bulunması gerektiği, bu şartları sağlayan tek alanın CONGRESIUM’un işlettiği fuar
alanı olduğu,
- Enerji sektörünün düzenlemeye tabi bir sektör olduğu, enerji sektörü ile ilgili
bürokrasinin Ankara’da olduğu, bu kurumların İstanbul’da düzenlenecek bir fuara
katılmasının yüksek maliyetlere sebep olacağı, yatırımcıların enerji sektörünü
düzenleyen kamu kurumlarının temsilcileri ile buluşmasının çok önemli olduğu,
kamu kurumlarının da EIF’de stant açtığı,
- CONGRESIUM ile dikey bütünleşik yapıda bulunan GL Events Kongre ve Fuar
Merkezleri Tesisleri İşletmeciliği A.Ş.’nin (GL EVENTS) dünyada birçok ülkede
faaliyeti olduğu ve hâlihazırda enerji sektörüne ilişkin biyogaz, yenilebilir enerji ve
doğal gaz fuarları vb. düzenlediği, bu alanlardaki tecrübesi ve kurduğu ilişkiler
sayesinde DOMİNO’nun pazar dışına itilmesi sonucu EIF’nin GLEX tarafından
kolaylıkla düzenlenebileceği,
- Çeşitli fuar organizatörlerine fuar alanı (…..) TL arasında 15 günlüğüne kiralanırken
DOMİNO’ya KDV dâhil (…..) TL’ye beş günlüğüne kiralandığı
iddia edilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)
kapsamında gereğinin yapılması talep edilmektedir. Ayrıca, Kuruma yapılan şikâyetten
sonra DOMİNO’nun CONGRESIUM tarafından gerçekleştirilecek uygulamalar
sebebiyle telafisi güç ve imkânsız zararlar ile karşılaşmaması adına iki hususta geçici
tedbir kararı alınması talebi bulunmaktadır. İlk olarak Angora salonunda konuşmacı ve
katılımcılara yemek verileceğinden bu salona ihtiyaç duyulduğu, 2019 yılından önce
CONGRESIUM’dan yemek alındığı müddetçe bu salonun ücretsiz olarak verildiği,
ancak hâlihazırda aşırı fiyat uygulanarak talep edilen (…..) TL kira ücretinin
karşılanmasının mümkün olmadığı, 2020 yılında da ücretsiz olarak bu salonun
DOMİNO’nun kullanımına açılması talep edilmektedir. İkinci olarak sektördeki normal
şartlara göre stant kurulumu için fuar öncesinde üç gün verilmekteyken CONGRESUIM
tarafından DOMİNO’ya verilen bir buçuk gün sürenin teşebbüsün faaliyetlerini
zorlaştırdığı, bu sebeple 4-6.11.2020 tarihlerinde düzenlenecek EIF’den önceki üç gün
için (1-3.11.2020) DOMİNO’ya stant kurulumlarını yapabilmesi hazırlık süresi verilmesi
talep edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 04.05.2020 tarih ve 4136 sayı ile
giren başvuru üzerine hazırlanan 04.06.2020 tarih ve 2020-5-027/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 11.06.2020 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve 20-
28/355-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar uyarınca
düzenlenen 19.08.2020 tarih ve 2020-5-027/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; ATO Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi’nin
işleticisi konumundaki CONGRESIUM’un fuar alanı işletmeciliği alanında sahip olduğu
hâkim durumunu fuar organizasyonu pazarında aşırı fiyat, bağlama, ayrımcılık ve
dolaylı ret uygulamaları ile kötüye kullandığı iddiası üzerine yürütülen önaraştırma
sonucunda;
- CONGRESIUM’un uluslararası nitelikte fuar düzenlemeye uygun alan işletmeciliği
pazarında hâkim durumda olmadığı, bununla birlikte hâkim durumda kabul edildiği
durumda dahi,
- DOMİNO’ya karşı uygulamalarının sözleşme yapmayı reddetme olarak kabul
edilebilecek nitelikte olmadığı, ayrıca Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı
20-39/538-239
5/49

Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da
(KILAVUZ) yer verilen mal vermenin reddi şartlarının mevcut olay bakımından
gerçekleşmediği, bu nedenle eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında kötüye kullanma olarak değerlendirilemeyeceği,
- Fuar organizatörleri ile yapılan alan tahsisi sözleşmelerinde yeme-içme ve stant
kurulum hizmetlerinin yalnızca kendisinden alınması şartını getirmesinin bağlama
olarak değerlendirilebileceği, ancak, uygulamanın ATO ile imzalanan kira
sözleşmesinden doğan birtakım yükümlüklerinin ifası amacıyla yapılmasının haklı
gerekçe olarak kabul edilebileceği,
- Yapılan aşırı fiyat değerlendirmesi neticesinde, uygulanan fiyatların aşırı olarak
kabul edilemeyeceği; dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
kötüye kullanmanın söz konusu olmadığı,
- Ayrımcılık iddialarına ilişkin olarak, farklı uygulamalara konu fuarlarda, fuar
düzenleyicilerinin eşit durumda olmadığı, ayrıca iddia konusu uygulamalar için
CONGRESIUM’un gerekçelerinin haklı bulunduğu, bu nedenle eylemlerinin 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma olarak
değerlendirilemeyeceği,
- İddia konusu eylemlerin ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimali
oluşturmaması, ayrıca dosya kapsamındaki iddiaların hâkim durumun kötüye
kullanılması olarak değerlendirilememesi sebepleriyle geçici tedbir taleplerinin
reddedilmesi gerektiği,
- İddia konusu eylemlerin hâkim durumun kötüye kullanılması olarak
değerlendirilememesi ve ihlal tespiti yapılmaması nedeniyle CONGRESIUM’un
Genel Müdürüne idari yaptırım uygulanmasının gerekmediği
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yürütülen Teşebbüsler
I.1.1. Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği A.Ş. (CONGRESIUM)
(5) 19.04.2011 tarihinde esas itibarıyla Congresium’u işletme amacıyla kurulan
CONGRESIUM, kongre turizmi başta olmak üzere kültür-kongre-fuar merkezleri,
toplantı mekânlarının işletilmesi ve/veya kiralanması, kültür-kongre-fuar, eğlence,
düğün, yeme içme, sosyal, kültürel, sportif alanlar için gereken hizmetleri vermektedir.
CONGRESIUM’un tamamına yakını GL EVENTS’a aittir.
(6) Teşebbüs ATO ile imzaladığı 10 yıl altı aylık kira sözleşmesi çerçevesinde mülkiyeti
ATO'ya ait olan Congresium’u münhasıran kullanmaktadır. Sözleşme, 2021 yılının 10.
ayında sona erecektir. (…..).
(7) Congresium ise, bir fuar ve kongre merkezi olup, fuarlar haricinde kongre, konser, sergi
ve toplantı gibi organizasyonlara ev sahipliği yapmaktadır. Bina, giriş kattaki fuar alanı
ile diğer katlarda bulunan kongre, konser, sergi ve toplantı salonlarından oluşmaktadır.
Giriş kattaki fuar alanı, fuar organizasyonlarının yapılabildiği iki adet ana salon, ara
sokak ve atrium alanından oluşmaktadır. Sadece fuar alanı, toplamda yaklaşık 10.000
m2 alandan oluşmaktadır.
I.1.2. GL Events Fuarcılık A.Ş. (GLEX)
(8) 2012 yılında kurulan GLEX, kuruluşundan sonraki süreçte sık sık zarar ettiği için birçok
kez sermaye artırımı yoluna gitmek zorunda kalmıştır. Bu süreçte, finansal açıdan
zorluklar çeken teşebbüsün, 2018 yılında fuar yetki belgesi iptal edilmiştir. Bunun
20-39/538-239
6/49

üzerine, 06.12.2018 tarihinde şirketin ticari unvanı Evre İletişim Ulaşım Danışmanlık
Uluslararası Turizm Kongre Hizmetleri A.Ş. (EVRE İLETİŞİM) olarak değiştirilmiştir. Söz
konusu şirket, bu tarihten 31.12.2019 tarihine kadar sadece bir kongrenin konaklama
ve transfer işini gerçekleştirmiştir. 31.12.2019 tarihinde ise EVRE İLETİŞİM, Serenas
Uluslararası Turizm Kongre Organizasyon A.Ş. (SERENAS) ile birleşerek 6102 sayılı
Türk Ticaret Kanunu kapsamında infisah etmiştir. SERENAS da tıpkı CONGRESIUM
gibi aynı hissedarlık yapısına sahip olup nihai olarak GL Events SA’ya bağlı bir şirkettir.
SERENAS toplantı, kongre, seyahat ve spor etkinliklerinin düzenlenmesi alanında
faaliyet göstermektedir. Bununla birlikte, ne EVRE İLETİŞİM’in ne de SERENAS’ın fuar
organizatörlüğü yetki belgesi ve fuar alanında bir faaliyeti bulunmamaktadır.
(9) Hisselerinin yaklaşık %100’ü GL EVENTS’a ait olan GLEX’in aktif olduğu dönemdeki
ana faaliyetinin yurt içinde ve yurt dışında her türlü fuar düzenlemek olduğu
anlaşılmıştır. GLEX, bu faaliyetin tanıtımı amacıyla yayıncılık, reklamcılık ve
organizasyon işleri yapmak ve fuar konusuyla ilgili olmak kaydıyla kongre, seminer,
sempozyum ve benzeri faaliyetlerde bulunmuştur.
(10) Gerek CONGRESlUM gerekse GLEX'te kontrol sahibi olarak görünen GL EVENTS'in
ana teşebbüsü, Fransa'da yerleşik GL Events SA'dır. Dolayısıyla her iki teşebbüs aynı
ekonomik bütünlük içerisinde kabul edilebilecektir.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgi
I.2.1. İlgili Mevzuat
(11) Yurt içinde düzenlenecek ulusal ve uluslararası nitelikteki fuarlar, fuar alanları ve fuar
düzenleyicilerine dair usul ve esaslar TOBB Yönetim Kurulunun 03.11.2014 tarihli ve 94
sayılı Kararına istinaden 01.01.2015 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Yurt İçinde
Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar3 (ESASLAR) ile düzenlenmektedir.
ESASLAR’ın ilgili hükümlerine aşağıda yer verilmektedir:
- Uluslararası fuar ve bu unvanın kullanılması - Madde 6
“(1) Bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve “uluslararası” unvanının kullanılabilmesi
için, fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da konuda son beş yıl
içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması; ayrıca doğrudan veya dolaylı (temsilcileri
kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm katılımcı toplamı içerisinde en az yüzde on
beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net metrekare stant alanı
büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması veya yabancı ziyaretçi
sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki buçuğu bulması
gerekmektedir.
(3) Fuar devir belgesi ile bir başka düzenleyiciye devredilen fuarların “uluslararası”
unvanı ve fuar sicil numarası, devir alan düzenleyici tarafından kullanılır. Fuarı devreden
düzenleyici ise devrettiği fuar ile aynı veya benzer isim ya da konulu ve Birlik tarafından
yeni fuar sicil numarası verilecek bir fuar için uluslararası unvanını bu Esaslarda yer
alan ilgili hükümler uyarınca yeniden belgeleyene kadar kullanamaz.4”

3 Bu ESASLAR, daha önce TOBB Yönetim Kurulunun 27.02.2007 tarihli ve 242 sayılı kararına istinaden
30.03.2007 tarihinde yürürlüğe giren ESASLAR’ın bazı hükümlerini değiştirmiş olmakla birlikte dosya
bakımından önem arz eden hükümlerde esaslı bir değişiklik olmamıştır
4 İlgili maddenin devamı şu şekildedir: … (2) Fuarların bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen niteliklere
sahip olduğu, 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali
Müşavirlik Kanunu uyarınca yeminli mali müşavir veya bağımsız denetleme kuruluşu tarafından
düzenlenecek rapor ile belgelenmelidir. Ancak, Küresel Fuar Endüstrisi Birliği (UFI) uluslararası fuar
etiketini taşıyan fuarlarda bu şartlar aranmaz…
20-39/538-239
7/49

- Fuar düzenlenebilir alanlar - Madde 7
“(1) Fuarlar, fuar merkezleri ile bu maddenin ikinci fıkrasında sayılan özelliklere sahip
alanlarda veya fuar düzenlemek amacıyla geçici olarak tanzim edilerek bu özellikleri
taşır hale getirilecek alanlarda düzenlenebilir.
(2) Fuarın düzenleneceği alanların;
a) Ulusal nitelikte fuar düzenlenecek kapalı alanların en az net iki bin, açık alanların
en az beş bin metrekare olması,
b) Uluslararası nitelikte fuar düzenlenecek kapalı alanların en az net üç bin
metrekare, açık alanların en az yedi bin metrekare olması,
c) Kapalı fuar alanlarında taban-tavan mesafesinin en az dört buçuk metre olması,
ç) Ziyaretçiler için ayrı giriş-çıkış ve acil durum çıkışlarının, sergilenen ürünler için
yükleme-boşaltma kapılarının bulunması,
d) Aydınlatma ve gereğinde güç kullanımı için yeterli kapasitede elektrik donanımının
ve temel işlevler için yeterli sayıda jeneratörün bulunması,
e) Kapalı alanlar için çalışır durumda ısıtma ve havalandırma sistemlerinin
bulunması,
f) İletişim için gerekli araç ve gereçlerle yeterli iletişim alt yapısının bulunması,
g) Fuar alanına uygun sayıda lavabo ve tuvaletlerin bulunması,
ğ) İhtiyaç ölçüsünde ibadet alanı, büfe, kafeterya ve lokantanın bulunması,
h) Düzenleyici ve görevlendireceği personele ait danışma, yönetim, gözetim
bürolarının bulunması,
ı) Güvenlik ve ilk yardım hizmetleri için gerekli ünitelerin bulunması,
i) Yeterli otopark alanının bulunması,
j) VIP salonu, konuk ağırlama yerleri, basın odası, seminer salonu gibi yerlerin ve
bayrak direklerinin bulunması zorunludur.
(3) Eğitim konulu ihtisas fuarları, kapalı alanlara ilişkin belirtilen ölçülerin en az ½ si
ölçüsündeki alanlarda düzenlenebilir.
(4) Geçici olarak tanzim edilecek alanlarda fuar düzenlenmesine ilişkin başvurular, bu
maddenin ikinci fıkrasında sayılan özelliklerin nasıl yerine getirileceğine ilişkin bütün
bilgi ve çizimleri ayrıntılı biçimde içeren bir projenin başvuru belgeleri ekinde sunulması
koşuluyla, fuarın niteliği dikkate alınarak Birlik tarafından değerlendirmeye alınır; bu
Esaslara uygun bulunanlar ilgili yılın ana fuar takvimine veya ekleme yoluyla fuar
takvimine dahil edilir.
(5) Fuarın düzenleneceği alanın bu Esaslarda belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı fuar
düzenleme başvurusunu alan oda/borsa tarafından tetkik edilir. Alanın, bu şartları
taşıyıp taşımadığına ilişkin oda/borsa görüşü fuar başvurusu ile birlikte Birliğe intikal
ettirilir.

(4) Fuar takviminde “uluslararası” nitelikte olduğu belirtilen bir fuarın, bu niteliğe sahip olabilmesi için
gerekli şartlardan herhangi birini taşımadığının tespit edilmesi halinde, bir sonraki yıl, aynı veya benzer
isim ya da konudaki fuarda “uluslararası” unvanı kullanılamaz.
(5) Fuar takviminde “uluslararası” nitelikte olduğu belirtilen fuarlar dışında hiçbir fuarın adında ve fuara
ilişkin yazılı ve görsel tanıtım, reklam, ilanlar, fuar katalogları, katılımcı sözleşmeleri ve davetiye gibi
materyallerde “uluslararası” ibaresi kullanılamaz. Aksinin tespiti halinde ilgili düzenleyicinin teminatının
tamamı Birliğe irat kaydedilir. Aynı veya benzer konulu bir fuarda ikinci kez aynı kural ihlalinde bulunan
düzenleyiciye bahse konu fuar ile ilgili olarak takvime alınmama müeyyidesi uygulanır.
20-39/538-239
8/49

(6) Fuar merkezlerinde düzenlenmek üzere yapılan fuar başvurularında ise, alanın bu
Esaslarda belirtilen şartları taşıyıp taşımadığına ilişkin oda/borsa görüşü aranmaz.5”
- Ana fuar takvimi başvurusu – Madde 14
“(1) Ana fuar takviminde yer almak üzere yapılacak fuar düzenleme başvuruları, fuarın
düzenleneceği yıldan bir önceki yılın Ağustos ayının 1 inci günü sonuna kadar, yetki
belgesi fotokopisi, noter onaylı “başvuru formu ve taahhütname”, şirketin yetkili organ
kararının noter onaylı örneği, fuar alanına ilişkin tapu, kira sözleşmesi veya fuar alanı
idaresi tarafından imzalı ve kaşeli yer tahsis belgesi, uluslararası nitelikte düzenlenecek
fuarlar için 6 ncı maddenin 2 nci fıkrasında belirtilen belgelerden herhangi biri ve Birlik
tarafından belirlenmiş banka hesap numarasına dört yüz elli Türk Lirası başvuru
ücretinin yatırıldığına dair belge ile birlikte fuarın temel amaç tür ve konusuna göre, fuarı
düzenleyecekleri yerdeki oda veya borsaya yapılır.
… (3) Ağustos ayının 1 inci gününden sonra yapılan ana fuar takvimi başvuruları
oda/borsa tarafından reddedilir.
(4) Birlik tarafından bu Esaslara uygun olduğu tespit edilen fuar düzenleme başvuruları,
ana fuar takvimine dahil edilir.
(5) Ana fuar takvimi, ilgili yılın bir önceki yılının Eylül ayı içerisinde Türkiye Ticaret Sicili
Gazetesinde ve Birliğin İnternet sitesinde yayımlanır.
(6) Ana fuar takviminin kapsadığı yıldan bir sonraki yılın fuar takviminde yer almak
üzere, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen belgelerle, başvuruda bulunulabilir. Birlik
tarafından bu Esaslara uygun olduğu tespit edilen fuar düzenleme başvuruları ilgili yılın
ana fuar takvimine dahil edilir.”6
Diğer yandan, COVID-19 pandemisi nedeniyle 2020 yılı için bu süreler TOBB Yönetim
Kurulu Kararı ile bir ay ertelenmiştir.
- Fuar takvimine ekleme başvurusu, Madde 15
“(1) Fuar takvimine ekleme başvurusu, ilgili yılın ana fuar takviminin yayımlanmasından
sonra bu Esasların 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgeler ile, fuarın
başlangıç tarihinden en geç dört ay öncesine kadar bin yedi yüz elli Türk Lirası, üç ay
öncesine kadar iki bin altı yüz Türk Lirası başvuru ücretinin Birlik tarafından belirlenmiş
banka hesap numarasına yatırıldığına dair belge ile birlikte, fuarın temel amaç tür ve
konusuna göre, fuarın düzenleneceği yerdeki oda veya borsaya yapılır. Fuarın
başlangıç tarihine üç aydan daha az süre kala fuar takvimine ekleme başvurusu
yapılamaz. Bu şekildeki başvurular Birlik tarafından reddedilir.

5 İlgili maddenin devamı şu şekildedir: “… (7) Fuar merkezleri bir liste halinde Birliğin internet sitesinde
duyurulur. Fuar merkezi şartlarına uygun yeni inşa edilmiş alanlar, Birlik tarafından değerlendirilir ve
uygun bulunanlar bu listeye dahil edilir.”
(8) Fuar düzenlenen alanın bu Esaslar’da belirtilen şartlardan herhangi birini taşımadığının tespiti halinde
düzenleyici, Birlik tarafından ihtar edilir. Alanın birden fazla şartı taşımadığının tespiti halinde ilgili fuarın
düzenleyicisine fuar takvimine alınmama müeyyidesi uygulanır. Aynı alanda mevcut şartlar düzeltilmeden
yapılan herhangi bir yeni fuar düzenlenme başvurusu Birlik tarafından kabul edilmez.
(9) Düzenleyicinin, katılımcı ve ziyaretçilerin şikâyetlerini rahatlıkla yapabilmeleri amacıyla kolayca
görebilecekleri bir yere, Birliğin posta adresi, elektronik posta adresi, telefon ve faks numaralarını açıkça
belirten bir tabela asması zorunludur. Bu tabelanın fuar alanına asılmaması ya da asılan tabelanın
belirtilen niteliklere sahip olmaması halinde düzenleyiciye, Birlik tarafından ihtar verilir.
6 İlgili maddenin diğer bentleri şu şekildedir: … 2) Birden fazla düzenleyici tarafından ortaklaşa
düzenlenecek fuarlara ilişkin fuar düzenleme başvurularında ise, noter onaylı “başvuru formu ve
taahhütname” ile fuarın ortaklaşa düzenleneceği açık bir biçimde belirtilmiş ve her bir düzenleyici için ayrı
ayrı hazırlanmış biçimde şirket yetkili organ kararlarının noter onaylı örnekleri, fuarın temel amaç tür ve
konusuna göre, fuarı düzenleyecekleri yerdeki oda veya borsaya bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen
diğer belgeler ile birlikte teslim edilir.
20-39/538-239
9/49

(2) Ana fuar takviminde yer almış bir fuarın başlangıç tarihinden bir ay öncesine ya da
bitiş tarihinin bir ay sonrasına gelecek şekilde, aynı il sınırları içerisinde aynı ya da
benzer isim veya konuda fuar takvimine ekleme başvurusu yapılamaz. Bu şekildeki
başvurular Birlik tarafından reddedilir.
(3) İlgili yılın ana fuar takviminin yayımlanması öncesinde yapılan bu takvime ekleme
başvuruları oda/borsa tarafından değerlendirmeye alınmaz.”
I.2.2. Türkiye’deki Fuarcılık Sektörüne Genel Bakış
(12) Fuarcılık sektöründe paydaşlar temel olarak;
- İşlettiği fuar alanlarını fuar düzenleyicilerine tahsis eden fuar alanı işletmecileri,
- Alan tahsis sözleşmesiyle fuar alanı işletmecisinden fuar alanını temin ederek
gerekli diğer hizmetleri de ilgili kaynaklardan sağlayan ve nihayetinde katılımcılar ile
ziyaretçileri bir araya getiren fuar düzenleyicileri,
- Ürünlerini, hizmetlerini ve işletmelerini tanıtmak ya da satış yapmak üzere fuar
düzenleyicisi ile yapmış oldukları sözleşme çerçevesinde fuara katılan ve kendisine
tahsis edilmiş alanda ürünlerini sergileyen fuar katılımcıları,
- Ziyaretçiler,
- Fuarın gerçekleştirilmesine yönelik olarak alan işletmecisine, düzenleyiciye ya da
katılımcıya yan hizmetler (stant kurulumu, güvenlik, temizlik, nakliye, yeme-içme vb.)
sağlayan teşebbüsler
olarak sıralanmaktadır7.
(13) Fuarlar, ticarete konu mal ve hizmetler ile bunlarla ilgili teknolojik gelişmelerin ve
yeniliklerin tanıtımını, ziyaretçi ve katılımcı arasında bilgi alışverişini, işbirliğini, ticari
ilişkilerin kurulmasını ve geliştirilmesini sağlayan etkinlikler olarak tanımlanabilmektedir.
Fuarlar sayesinde, üretici, dağıtıcı veya ithalatçı konumundaki katılımcılar müşteriyle bir
araya gelmekte ve yüksek reklam harcamalarına katlanmaksızın ürünlerin tanıtımını,
pazarlamasını ve satışını yapabilmektedir. Ziyaretçiler ise fuarlar sayesinde sektöre
ilişkin bilgi edinme, sektördeki yeni trendleri ve gelişmeleri takip edebilme, birçok farklı
ürünü bir arada görme, bilgi alma, kıyaslama ve belli durumlarda satın alma imkânına
kavuşmaktadır. Katılımcılar ve ziyaretçiler bakımından sağladığı bu faydalar nedeniyle
fuarlar, iç ve dış ticaretin gelişimine katkı sağlaması ve ülke ekonomisini geliştirmesi
bakımından oldukça önemli görülmektedir.
(14) Ülke ekonomisi bakımından atfedilen öneme paralel olarak, Türkiye’de fuarcılık
sektörünün ülkenin ve sektörlerin genel menfaatlerine uygun biçimde geliştirilmesi,
sektörün küresel standartlara ulaştırılması ve bu kapsamda fuar etkinliklerinin uygun
alanlarda bir program dâhilinde yetkin şirketler tarafından düzenlenmesini sağlamak
amacıyla TOBB tarafından usul ve esaslar düzenlenmiştir.
(15) ESASLAR’ın kapsamı “yurt içinde düzenlenecek ulusal ve uluslararası nitelikteki fuarlar”
ve “bunları düzenleyecekler” olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, kapsamın
netleştirilmesi bakımından, ‘fuar’ ve ‘düzenleyici’ kavramlarının ne şekilde tanımlandığı
önem taşımaktadır.
(16) Fuar, ESASLAR’ın ilgili maddesinde “Standlar kurulması yoluyla, ticarete konu mal ve
hizmetlerin, bunlar ile ilgili teknolojik gelişme, bilgi ve yeniliklerin tanıtımını ve aktarımını
amaçlayan, ziyaretçi ve katılımcı arasında bilgi alışverişi, işbirliği, pazar büyütmeye ve
geleceğe yönelik ticari ilişkilerin kurulması ve geliştirilmesi için bu Esaslarda belirlenen
niteliklere uygun alanlarda düzenlenen, konusunu oluşturduğu alanın, sektörün ve

7 Rekabet Kurumu (2019), Fuarcılık Sektör İncelemesi Raporu, s. 4-5.
20-39/538-239
10/49

toplumun menfaatlerini gözeten, düzenleyicisi, adı, türü, yeri, konusu, tarihi ve süresi
önceden belirlenen etkinlikleri” olarak tanımlanmaktadır. Fuarlar; ulusal ya da
uluslararası8 nitelikte ve ayrıca genel fuar9 ya da ihtisas fuarı10 türünde olabilmektedir.
2015, 2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yıllarında Türkiye’de düzenlenen fuarların
türlerine göre dağılımları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
Tablo-1: 2015-2020 Fuarlarının Türlerine Göre Dağılımı
Yılı/Türü
Ulusal Genel
Fuar
Ulusal
İhtisas Fuarı
Uluslararası
Genel Fuar
Uluslararası
İhtisas Fuarı
Toplam
2015 7 283 1 128 419
2016 6 301 1 124 432
2017 9 339 1 126 475
2018 4 366 1 128 499
2019 6 343 1 132 482
2020 3 151 0 75 229
Kaynak: TOBB11
(17) Fuarlar, ancak, yurt içinde fuar düzenleme yetki belgesine sahip olan anonim veya
limited şirketler tarafından tek başına ya da ortaklaşa düzenlenebilmektedir.
Hâlihazırda, Türkiye’de faaliyet gösteren 260 adet fuar düzenleyicisi şirket
bulunmaktadır. Fuar düzenleyicileri, ilgili fuara ilişkin olarak her bir katılımcı ile bir fuar
sözleşmesi imzalamak yükümlülüğü altındadır.
(18) Türkiye’de fuarcılık sektörüne yönelik bu genel açıklamalar çerçevesinde, sektörde fuar
alanı işletmecileri, fuar düzenleyen şirketler ve fuar katılımcıları olmak üzere üç temel
oyuncu olduğu söylenebilecektir. Bu üç temel oyuncunun yanı sıra sektöre yan hizmet
sunan teşebbüsler de bulunmaktadır.
(19) Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, bir fuar düzenlenebilmesi için fuar
düzenleyicisinin yapması gereken öncelikli işlerden biri, düzenlenecek fuarın niteliğine
ve öngörülen tarihine uygun (fuara hazırlık, fuar ve söküm dönemini de kapsamak
üzere) bir fuar alanı sağlamaktır.
(20) Fuar alanı seçiminde, fuar alanın fiziki imkânları (kapalı ve açık alan büyüklüğü, taban-
tavan mesafesi, yeterli sayıda ve büyüklükte toplantı salonu olup olmadığı, otopark
alanı, sergileme alanının taşıma kapasitesi, sergilenecek ürünlerin kurulumunda
kullanılacak vinç gibi makinelerin çalışmasına olanak bulunup bulunmadığı gibi), altyapı
imkânları (elektrik gücü, basınçlı hava ve su sistemleri, kullanılabilir bilgi işlem
sistemleri, internet bağlantısı, güvenlik ve temizlik alt yapısı gibi), ulaşım ve konaklama
imkânları (fuarda sergilenecek ürünlerin fuar alanına taşınma maliyeti ve olanakları,
katılımcıların ve ziyaretçilerin fuar alanına ulaşımını kolaylaştıracak kara, hava ve deniz
yolu bağlantılarının bulunup bulunmadığı, toplu taşıma araçlarının alana ulaşıma
elverişliliği, katılımcılar ve ziyaretçiler için alana yakın ve uygun konaklama imkânlarının

8 Bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve “uluslararası” unvanının kullanılabilmesi için, fuarın aynı
düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa
düzenlenmiş olması; ayrıca doğrudan veya dolaylı (temsilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm
katılımcı toplamı içerisinde en az yüzde on beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net
metrekare stand alanı büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması veya yabancı ziyaretçi
sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki buçuğu bulması gerekmektedir.
9 Genel fuar; belirli bir sektörü veya ürün grubunu esas almadan, çeşitli mal ve hizmetlerin birlikte
sergilendiği ve bunların ticari tanıtımının yapıldığı, içinde sosyal ve kültürel etkinliklerin de bulunabileceği,
en az elli katılımcının yer aldığı, süresi on beş günü geçmeyen etkinlikler olarak tanımlanmaktadır.
10 İhtisas fuarı; belirli bir ürün veya hizmet grubu ya da sektörle doğrudan ilgili ve sektöre yönelik mal ve
hizmet üreten katılımcıların, teknolojik ve uygulamalı bilgi alışverişinin arttırılması ve ticari işbirliğine
yönelik bilgi değişimi ortamının yaratılması ile ihtiyaç duyulan ürün siparişlerinin verilmesini amaçlayan,
en az yirmi katılımcının yer aldığı, süresi on günü geçmeyen etkinlikler olarak tanımlanmaktadır.
11 Bkz. , Erişim tarihi: 14.08.2020.
20-39/538-239
11/49

varlığı gibi) ve katılımcıların ve ziyaretçilerin fuar saatleri dışında vakit geçirebilecekleri
sosyal ve kültürel faaliyetlerin varlığı gibi unsurlar rol oynamaktadır. Bu çerçevede,
fuarda sergilenecek ürünlerin hacmi, fuar alanına taşınmalarının güçlüğü ve
sergilenmeleri süresince ihtiyaç duydukları altyapı gereksinimleri nedeniyle yatçılık,
otomotiv, iş ve inşaat makineleri, havacılık ve demiryolu gibi sektörlere yönelik fuarlar
bakımından, fuar alanının kapalı ve açık alan büyüklüğü, tavan yüksekliği ve ulaşım
imkânları fuar alanı tercihinde özel bir önem kazanmakta ve bu sektörlere ilişkin fuarlar
ancak belli kriterleri karşılayan fuar alanlarında düzenlenebilmektedir.
(21) Fuar düzenlenmesi fuar alanının sağlanmasının ve katılımcılarla olan ilişkilerin yanı sıra
pek çok faaliyetin de gerçekleşmesini gerektirmektedir. Temizlik, yeme-içme, güvenlik,
nakliye, görüntü alma, ses sistemlerinin kurulması, stant kurulması gibi pek çok faaliyet
bu kapsamda değerlendirilebilecektir. Yan hizmet olarak nitelendirilebilecek bu
faaliyetlerin organizasyonu çoğu zaman fuar düzenleyicisi şirketlerin sorumluluğu
altında bulunmaktadır. Bununla birlikte, hakkında önaraştırma yürütülen taraflara ilişkin
alınan 27.10.2016 tarih ve 16-35/604-269 sayılı Kurul kararında (önceki Congresium
kararı) da tespit edildiği üzere, yapılan anlaşmaların içeriğine göre zaman zaman bu
faaliyetlerin organizasyonu veya denetimi fuar alanı işletmecisine de ait olabilmektedir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(22) Fuarcılık sektöründe fuar alanı işletmecisi, fuar organizatörü ve fuara katılan firmalar
olmak üzere üç ayrı taraf bulunmaktadır. Bu özellik dikkate alındığında, farklı ticari
ilişkilere konu olması nedeniyle ilki düzenlenen fuar, ikincisi ise fuarın düzenlendiği
mekân olmak üzere iki farklı ürün bulunduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla
değerlendirmesi yapılacak ilk ürün pazarı şikâyete konu olan enerji sektöründe faaliyet
gösteren fuar katılımcılarına yönelik olarak düzenlenen enerji fuarı pazarı olup, bu
pazarın talep yönü fuara katılan enerji firmaları ve fuarın ziyaretçilerinden; arz yönü ise
fuar organizatörü firmalardan oluşmaktadır. Talebin en önemli kısmını oluşturan enerji
firmaları bakımından fuara katılmaktaki amaç ürünlerini sergilemek ve yeni iş
bağlantıları kurmaktır. Bununla birlikte, başvuru sahibinin sunduğu bilgilerden de
anlaşıldığı üzere, enerji fuarlarında esas amaç bir ürünün sergilenmesinden ziyade
gösterişli stantlar kurarak gelen müşterileri etkilemek ve iş bağlantıları kurmaktır.
(23) Enerji fuarına olan talebin her iki grup bakımından ikamesinin olup olmadığının
değerlendirilmesinde, enerji sektöründe faaliyet gösteren firmalar ve fuarın
ziyaretçilerinin fiyatlardaki küçük kalıcı bir artış karşısında taleplerini başka fuarlara
kaydırıp kaydırmadığına bakılması gerekmektedir. Öncelikle fuarın esas
müşterisi/tüketicisi konusundaki enerji firmalarının, fiyatlardaki küçük kalıcı bir artış
karşısında taleplerini başka fuarlara kaydırmaları beklenmeyecektir. Zira enerji fuarı
dışında başka bir ihtisas fuarı enerji firmalarına enerji fuarının sağladığı faydayı
sağlamayacaktır. Ziyaretçiler bakımından ise daha esnek bir talep olduğu
değerlendirilebilecektir. Zira fuarın ziyaretçileri bakımından fuarlar sadece çeşitlilik
bakımından çok sayıda ürünü aynı anda görebilme olanağının yanı sıra, sosyal aktivite
amacına da hizmet etmektedir. Bu bakımdan ziyaretçilerin fuara giriş fiyatlarından daha
çok etkilenmesi ve taleplerini başka fuarlara kaydırması muhtemeldir. Ancak fuara olan
talebin önemli bir kısmı enerji firmalarından oluştuğu için pazarın bu müşteri grubunun
talebi doğrultusunda belirlenmesinin daha uygun olacağı değerlendirilmektedir12.
(24) Öte yandan arz ikamesine bakıldığında, başarılı bir fuar organizasyonu, sektörü
yakından tanıma, sektördeki üreticilerle yakın ilişkiler ve deneyim gerektirdiği için

12 27.10.2016 tarih ve 16-35/604-269 sayılı Kurul kararı.
20-39/538-239
12/49

organizatörler genellikle belli fuarlarda uzmanlaşmakta ve uzun yıllar aynı fuarları
düzenlemektedirler13. Bu nedenle, fuar organizatörleri belirli bir ihtisas alanında
uzmanlaşmakta ve faaliyetlerini başka bir alana kaydırmaları pek mümkün
olmamaktadır. Bu nedenle Kurulun 27.10.2016 tarih ve 16-35/604-269 sayılı kararında
tespit edildiği gibi uzmanlaşma gerektiren bir hizmet sektörü olan fuarcılık sektöründe
organizatör firmalar bakımından arz ikamesinin kısıtlı olduğu değerlendirilmektedir.
(25) Dolayısıyla ihtisas fuarlarının başlı başına birer ürün pazarı olarak belirlenmesi
gerekmektedir. Nitekim daha önceki Kurul kararlarında da14 hem talep hem de arz
ikamesi değerlendirildiğinde ihtisas fuarlarının birbirlerinin ikamesi olmadıkları ve her bir
ihtisas fuarının ayrı bir ürün olduğu tespiti yapılmaktadır.
(26) Buna ilaveten ulusal fuarlarla uluslararası fuarların birbirine ikame olup olmadıklarının
da değerlendirilmesi ilgili ürün pazarının tespitinde önem taşımaktadır. ESASLAR’ın 6.
maddesi ulusal ve uluslararası fuar düzenleyebilecek teşebbüsler arasında bir ayrım
yapmıştır. Buna göre bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve “uluslararası” unvanının
kullanılabilmesi için, yukarıda da belirtildiği gibi, fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı
veya benzer isim ya da konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması;
ayrıca doğrudan veya dolaylı (temsilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm
katılımcı toplamı içerisinde en az yüzde on beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya
tahsis edilen net metrekare stant alanı büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna
ulaşmış olması veya yabancı ziyaretçi sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az
yüzde iki buçuğu bulması gerekmektedir.
(27) Uluslararası fuarları ulusal fuarlardan ayıran bir diğer özellik de gerekli fuar alanının
büyüklüğüdür. Yukarıda yer verilen ESASLAR’ın 7. maddesinde de belirtildiği üzere
ulusal bir fuar düzenleyebilmek için iki bin m2 kapalı alan, beş bin m2 açık alan
yeterliyken uluslararası bir fuar düzenleyebilmek için en az üç bin m2 kapalı alana, yedi
bin m2 açık alana ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca alanın 4,5 metre tavan yüksekliği şartını
karşılaması beklenmektedir. Gerek fuar alanının fiziki özellikleri, gerek fuar
düzenleyicinin gerçekleştirdiği fuarların uluslararası niteliği gerekse yabancı asgari
katılımcı ve ziyaretçi sayılarının sağlanması zorunluluğu uluslararası fuarları ulusal
nitelikteki fuarlardan ayırmaktadır.
(28) Bu çerçevede önaraştırma konusu bakımından ilk ilgili ürün pazarı “uluslararası enerji
fuarı” olarak ortaya çıkmaktadır.
(29) Diğer taraftan incelemeye konu ikinci ürün fuar alanı olup, hangi fuar alanlarının aynı
pazarda değerlendirileceği hâkim durum tespiti bakımından önem arz etmektedir.
Ayrıca, inceleme konusu ihlal iddialarından biri başvuru sahibi teşebbüsün, Ankara’da
uluslararası enerji fuarı düzenlemeye uygun olan tek fuar alanına erişiminin dolaylı
olarak reddedildiği, fuar alanına girişinin bazı uygulamalar yoluyla zorlaştırıldığıdır.
Dolayısıyla, ilgili ürün pazarının tespiti, Ankara ve Congresium’un uluslararası enerji
fuarı düzenlemeye uygun tek alan olup olmadığının değerlendirilmesi bakımından da
önem teşkil etmektedir.
(30) Bu bakımdan TOBB Fuarlar Müdürlüğüne enerji alanında gerçekleştirilecek uluslararası
bir fuar için gerekli şartlar ve alternatif fuar alanlarının neler olduğu sorusu yöneltilmiştir.
Söz konusu birimin gönderdiği cevabi yazı ve birim yetkilisi ile yapılan telefon
görüşmesinde, ilk olarak uluslararası bir enerji fuarı düzenlemek için ESASLAR’ın 7.
maddesinde belirtildiği üzere en az 3000 m2 kapalı, 7000 m2 açık alana sahip olma ve
4,5 metre tavan yüksekliği şartını karşılama şartına değinilmiştir. Anılan maddenin

13 26.07.2007 tarih ve 07-62/736-264 sayılı ile 13.10.2009 tarih ve 09-46/1154-290 sayılı Kurul kararları.
14 20.10.2000 tarih ve 00-40/443-243 sayılı ile 27.10.2016 tarih ve 16-35/604-269 sayılı Kurul kararları.
20-39/538-239
13/49

netleştirilmesi için fuar alanlarının geçici olarak tanzim edilebilecek yapılarla da
oluşturulabileceği, anılan maddede sıralanan şartlar karşılandıktan sonra, çadırda,
hatta açık havada bile fuar düzenlenmesinin mümkün olduğu ifade edilmiştir.
Görüşmede, fuarın çadır kurularak düzenlenmesi halinde TOBB’a onay için proje
sunulması gerektiği, projenin gerekli şartların sağlandığının değerlendirilmesinden
sonra onaylandığı ifade edilmiş, en son Ağustos 2020’de onaylanan bir projede çadır
yüksekliğinin 10 metre olduğu belirtilmiştir. Sadece Ankara’da hâlihazırda TOBB’un
mevcut listesinde fuar düzenlemeye uygun 13 fuar alanı olduğu, ancak bunlarla sınırlı
olmadan geçici tanzim edilen ve gereken şartları taşıyan her projeye TOBB tarafından
onay verildiği ifade edilmiştir. Buna göre her ne kadar ESASLAR, fuar düzenlenebilecek
alanları sınırlıyor gibi görünse de anılan maddede sıralanan şartların sağlanması
halinde, çadırın da kapalı bir fuar alanına ikame olabileceği anlaşılmaktadır.
(31) Öte yandan çadırın yanı sıra otellerin konferans salonlarının da yapılacak bir takım
düzenlemelerle fuar alanına dönüştürülmesi mümkün olabilmektedir. 2011-2015 yılları
arasında fuar alanı tahsisi hizmeti vermeyen ANFA Altınpark Fuar Merkezi (ANFA) 2015
yılı itibarıyla tekrar fuar organizasyonlarının kullanımına açık hale gelmiştir. Ayrıca,
inşaatı devam etmekte olan Esenboğa Havalimanı yakınlarındaki Ankara Uluslararası
Kongre ve Fuar Merkezi’nin de 2021 yılında faaliyete geçmesi beklenmektedir. Bu
çerçevede ilgili ürün pazarının herhangi bir ihtisas alanı özelinde daraltmaya
gidilmeksizin, “uluslararası nitelikte fuar düzenlemeye uygun alan işletmeciliği pazarı”
olarak belirlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, dosya kapsamında
varılan sonucu değiştirmemesi nedeniyle önaraştırma kapsamında kesin bir pazar
tanımının yapılmasına gerek görülmemiştir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(32) Fuar alanlarının niteliklerinin yanı sıra, bulundukları il de fuar organizatörlerinin
seçiminde etkili olmaktadır. Bu bakımdan, teknoloji, otomotiv, denizcilik, inşaat, ulaşım
gibi bölgesel nitelik göstermeyen ticaret fuarlarının hem teknik gereklilikler hem de
katılımcıların ve ziyaretçilerin önemli kısmının İstanbul ve çevresinde yer alması
nedeniyle İstanbul’da düzenlenmesi tercih edilmektedir. Nitekim dosyada yer alan 2017,
2018 ve 2019 yıllarında Türkiye’de düzenlenen tüm fuarların, şehirler arasındaki dağılım
verilerine bakıldığında, anılan yıllarda ülkemizde düzenlenen fuarların önemli bir kısmı
İstanbul’da gerçekleşmiştir. Katılımcı sayısı ve fuarların düzenlendiği net alan
büyüklüğü bakımından incelendiğinde de İstanbul’un sektör bakımından en önde gelen
il olduğu görülmektedir. İstanbul’da düzenlenen fuarlara katılanların sayısı son üç yıl
içinde Türkiye’de düzenlenen fuarlardaki toplam katılımcı sayısının %50’sinden fazladır.
Bunun yanında, ziyaretçi sayısı bakımından 2017, 2018, 2019 yılları için sırasıyla
toplam ziyaretçi sayısının %29, %26, %27’sini, katılımcılara sağlanan stant alanı
bakımından ise üç yılda da toplam stant alanının yaklaşık yarısını İstanbul’da
düzenlenen fuarlar oluşturmaktadır.
(33) Diğer yandan ilgili ürün pazarı uluslararası enerji fuarı ve bu fuarlara yönelik alan
işletmeciliği olarak ele alınabileceğinden, aşağıda ulusal ve uluslararası enerji
fuarlarının illere göre dağılımı sunulmaktadır.
20-39/538-239
14/49

Grafik-1: 2015-2020 Yılları Arasında Türkiye’deki Enerji Fuarlarının İllere Göre Dağılımı

Kaynak: TOBB Tarafından Yayımlanan Fuar Takvimi Verileri
(34) Grafik-1 incelendiğinde, başvurunun konusunu oluşturan enerji fuarları özelinde de
İstanbul’un payı göze çarpmaktadır. Yıldan yıla farklı illerde enerji fuarının düzenlendiği
görülmekle birlikte, son beş yılda uluslararası nitelikte enerji fuarlarının sadece İstanbul
ve Ankara’da düzenlendiği, 2019 yılında düzenlenen beş uluslararası enerji fuarının
dördünün İstanbul’da gerçekleştirildiği görülmektedir. Diğer bir bakışla, EIF dışındaki
tüm uluslararası enerji fuarları İstanbul’da düzenlenmektedir. Ulusal nitelikteki enerji
fuarları da dâhil edildiğinde, bu oranın daha da yükseldiği göze çarpmaktadır. 2017 ve
2019 yıllarında enerji alanındaki ulusal ihtisas fuarlarının tamamının İstanbul’da
düzenlendiği anlaşılmaktadır. 2018 yılında da Bitlis, İzmir ve Van’da birer tane
bulunmakla birlikte, Ankara’da ulusal enerji fuarı düzenlenmemiştir. 2016 yılında
İstanbul’da üç, Antalya’da bir ve Ankara’da ise beş ulusal enerji fuarı düzenlenmiştir.
Ankara’daki fuarların üçü DOMİNO tarafından EIF ile aynı anda düzenlenen petrol,
güneş ve jeotermal enerji konulu fuarlar olduğu anlaşılmaktadır.
(35) Kurulun 27.10.2016 tarih ve 16-35/604-269 sayılı kararında mobilya fuarları incelenmiş
ve coğrafi pazar Ankara ili olarak belirlenmiştir. Kurulun aldığı bu kararda, mobilya
ürünlerinin taşıma maliyetleri, taşıma sırasında hasar oluşması ihtimali, fuar
ziyaretçilerinin bulundukları illerden mobilya ürünlerini almalarının daha az maliyetli
olmasından kaynaklı o ildeki fuara katılacakları değerlendirilerek coğrafi pazar Ankara
ili ile sınırlı tutulmuştur.
(36) Ancak işbu dosyaya konu enerji fuarlarında, mobilya fuarlarından farklı olarak bir ürünün
sergilenmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Başvuru sahibi de, EIF’nin ürün temelli
bir fuar olmadığını, yalnızca büyük firmaların gösterişli ve şık stantlarda prestij sağlamak
için fuara katıldığını teyit etmiştir. Dosya konusu alandaki fuarlara katılımda iş
bağlantıları kurmak esas amaç olmaktadır. Katılımcılar bir ürün sergilemekten çok, proje
ve tesislerinin tanıtımını yapmaktadır. Ticari ilişki ise daha çok fuarda bağlantı
kurulduktan sonra müşteri ve firmaların bir araya gelerek anlaşmasından sonra
başlamaktadır. Özellikle çağımızda ulaşım ve konaklama vs. gibi lojistik şartların
elverişliliği dikkate alındığında, uluslararası katılımdan bahsedilen dosya konusu fuarlar
çerçevesinde, yurt içindeki mobilitenin sınırlı olduğunu söyleyebilmek mümkün
görünmemektedir. Dahası incelenen alandaki fuarların çoğunun İstanbul’da
gerçekleştirilmiş olması, ancak diğer illerde de bu alanda düzenlenen fuar örnekleriyle
karşılaşılması bu durumun zaten bir göstergesi niteliğindedir.
(37) Başvuru sahibi tarafından ise enerji sektörünün regülasyona tabi bir sektör olduğu,
bunun katılımcılar açısından enerji bürokrasisi ile buluşmayı önemli hale getirdiği, enerji
bürokrasisinin ve enerji firmalarının merkez ofislerinin Ankara’da bulunduğu, bu
nedenlerle enerji fuarının Ankara’da düzenlenmesinin elzem olduğu ifade edilmiştir.
0
1
2
3
4
5
6
7
A
n
ka
ra
A
n
ta
ly
a
İs
ta
n
b
u
l
A
n
ka
ra
A
n
ta
ly
a
İs
ta
n
b
u
l
A
n
ka
ra
İs
ta
n
b
u
l
A
n
ka
ra
B
it
lis
İs
ta
n
b
u
l
İz
m
ir
V
an
A
n
ka
ra
İs
ta
n
b
u
l
A
n
ka
ra
İz
m
ir
2015 2016 2017 2018 2019 2020
İhtisas Fuarı
Uluslararası İhtisas Fuarı
20-39/538-239
15/49

Ancak diğer alan işletmecilerine ve fuar organizatörlerine yöneltilen sorular karşısında,
sektördeki diğer oyunculardan durumun böyle olmadığı yönünde cevaplar elde
edilmiştir. Zira söz konusu teşebbüsler ya Ankara’nın tek alternatif olmadığını ya da
İstanbul’un söz konusu fuarları düzenlemek için daha çok avantaja sahip olduğunu dile
getirmiştir. Örneğin (…..) fuarının organizatörü olan (…..) tarafından sunulan cevabi
yazıda fuar katılımcılarının ağırlıklı olarak özel sektörden olduğu, üç yıldır düzenlemekte
oldukları (…..) fuarına T.C. Enerji Bakanlığından katılım olmadığı, enerji fuarları için
Ankara’nın elzem olmadığı, İstanbul ve İzmir illerinin her zaman daha fazla ziyaretçi
çektiği ifade edilmiştir.
(38) Bunun yanında (…..) fuarlarının organizatörü olan (…..) tarafından sağlanan belgede
(…..) fuarının katılımcılarının tamamının özel sektörden olduğu, (…..) fuarına ise
bugüne kadar yalnızca 2019 yılında kamu kurumu olarak İklimlendirme Sanayii
İhracatçılar Birliği (İSİB) ve İstanbul Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş.’nin katılım gösterdiği,
iki katılımcının stant alanının toplam stant alanları içerisindeki payının on binde üçlük
bir paya tekabül ettiği belirtilmiştir. Bunun yanında (…..) yıldır İstanbul’da
düzenlenmekte olduğu, fuarlara enerji bürokrasisinin katılım göstermesinin katılımcı
firmalar açısından fuarın cazibesini artırdığı ve öneri, sorun ve taleplerin aktarılması
noktasında fuarların platform görevi gördüğü ifade edilmiştir. Öte yandan söz konusu
fuarlara enerji bürokrasinin icabet etmesi için fuarların Ankara’da düzenlenmesinin
elzem olmadığı, zira (…..) yıldır İstanbul’da düzenlenmekte olan her (…..) fuarına
dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
(EPDK) Başkanlarının bizzat katılım gösterdiği belirtilmiştir. Bunun yanında her ne
kadar enerji bürokrasisi Ankara’da bulunsa da doğrudan uçuşların yapılabildiği,
konaklama alternatiflerinin geniş olduğu ve uluslararası otel zincirlerinin bulunduğu,
kültür ve tarih turizmi açısından zengin, özel sektörün yoğunlaştığı, uluslararası enerji
şirketlerin ofislerinin bulunduğu, ticaret hacmi ve bilinirliği yüksek olan İstanbul’un enerji
fuarları açısından daha tercih edilebilir olduğu vurgulanmıştır. Dahası fuar organizatörü
tarafından gelecek enerji etkinlikleri için İstanbul’a alternatif olarak sanayi yoğun
şehirlerimizden Gaziantep, Bursa, Adana ve Antalya illerinin alternatif olarak belirlendiği
ifade edilmiştir.
(39) Sonuç olarak, genel olarak enerji fuarlarına katılımcıların mobilitesinin yüksek olduğu,
bu mobiliteyi engelleyecek nitelikte dosya konusu fuara taşınacak ürünün maliyet
oluşturması ya da taşınırken zarar görmesi riskinin söz konusu olmadığı, fuar
katılımcılarının bulundukları illerden başka illerdeki fuarlara yüksek maliyetlere
katlanmadan katılabilecekleri, bu alandaki fuarların çoğunlukla İstanbul’da
gerçekleştirildiği, diğer iller bir yana, en azından İstanbul’un Ankara’ya ikame olduğunun
göz ardı edilemeyeceği, dolayısıyla coğrafi pazarın Ankara ile sınırlandırılamayacağı
değerlendirilmektedir. Bu sebeplerle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmekle
birlikte, dosya kapsamında varılan sonucu değiştirmemesi nedeniyle kesin bir coğrafi
pazar tanımı yapılmasına gerek duyulmamıştır.
I.4. Değerlendirme
I.4.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(40) Başvuru kapsamında ileri sürülen iddialar, CONGRESIUM’un hâkim durumda olduğu
ve bu hâkim durumunu dolaylı olarak mal vermeyi reddetme, bağlama, aşırı fiyatlama
ve ayrımcılık yollarıyla kötüye kullandığı yönündedir. 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
çerçevesinde bir kötüye kullanma tespiti için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün ilgili
pazarda hâkim durumda bulunması gerekmektedir.
20-39/538-239
16/49

(41) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır. Bu tanım çerçevesinde, rekabetçi baskılardan belirgin şekilde bağımsız
davranma gücüne sahip olan bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğu kabul
edilmektedir. Nitekim rekabetçi baskılardan bağımsız davranabilen bir teşebbüs,
fiyatlarını kârlı bir şekilde rekabetçi düzeyin üzerine çıkarabilme ve belirli bir süre
boyunca bu düzeyde sürdürebilme imkânına sahiptir.
(42) KILAVUZ’da, hâkim durum değerlendirmesinde esasen, incelenen teşebbüsün
rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiğinin araştırılması gerektiği
belirtilmektedir. Hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel
unsurlar; incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve
pazarda büyüme engelleri ile alıcıların pazarlık gücü olarak sınıflandırılmaktadır.
(43) 2016-2019 yılları arasında ülke içerisinde düzenlenen toplam fuar sayısı bakımından en
büyük beş fuar alanı işletmecisinin yıllık pazar payları aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo-2: 2016-2019 Yıllarında Ev Sahipliği Yapılan Toplam Fuar Sayısı Bakımından En Büyük Beş Fuar
Alanının Pazar Payları (%)
Fuar Alanı 2016 2017 2018 2019
İstanbul Fuar Merkezi 18,52 16,63 13,63 15,35
Tüyap Fuar ve Kongre Merkezi (TÜYAP) 11,11 8,63 8,62 6,85
Congresium 5,56 3,79 2,40 2,90
Fuar İzmir-Gaziemir 3,94 2,53 5,61 5,19
Bursa Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezi 3,24 2,74 2,61 0,41
Kaynak: 2016-2019 TOBB Fuar Takvimleri
(44) Tablo-2’de yer alan verilerden İstanbul Fuar Merkezi fuar alanın en yüksek pazar payına
sahip teşebbüs olduğu, onu yine İstanbul Beylikdüzü’nde yer alan TÜYAP’ın izlediği
görülmektedir. Congresium’un ise 2016 ve 2017 yıllarında üçüncü sıradayken, 2018
yılında İzmir ve Bursa’da yer alan fuar alanlarının, 2019 yılında ise İzmir Fuar alanının
gerisine düştüğü görülmektedir. TOBB verilerine göre toplamda 2019 yılı itibarıyla 127
fuar alanı listeye dâhil olmuştur. Bu sayı 2018 yılında ise 128’dir.
(45) 2016-2019 yılları arasında uluslararası nitelikteki fuarlar bakımından ise Congresium’un
pazar payı sırasıyla %2,42, %3,17, %2,34 ve %3,3’tür. Karşılaştırma yapmak amacıyla
rakip fuar alanlarının pazar payına bakıldığında 2019 yılı için uluslararası nitelikteki
fuarlar sayısı bakımından İstanbul Fuar Merkezi’nin pazar payının %38,64, TÜYAP’ın
pazar payının ise %19,70 olduğu görülmektedir15.
(46) Analize fuar düzenlenen yıllar özelinde devam edildiğinde, ilk olarak, ilgili pazar
kısmında yer verilen Grafik 1’den hareketle, daha geniş bir yelpazeyi yansıtan teknik
olarak uluslararası enerji fuarı düzenlenmesine uygun olan tüm fuar alanlarını bir kenara
bırakıp salt fiili olarak uluslararası enerji fuarının düzenlendiği alanlar incelenmiştir.
Buna göre, 2019 yılında uluslararası nitelikteki enerji fuarları bakımından düzenlenen
beş fuardan dördünün İstanbul’da gerçekleştirildiği, başvuru sahibinin düzenlediği
uluslararası enerji fuarının Ankara’da düzenlenen tek fuar olduğu, bu bakımdan pazar
payının %20 olduğu anlaşılmaktadır.
(47) 2018 yılında uluslararası enerji fuarı bakımından düzenlenen dört fuardan biri
Congresium’da düzenlenmiş ve Congresium’un pazar payı %25 olarak gerçekleşmiştir.
Aynı şekilde 2017 ve 2016 yıllarında da sırasıyla uluslararası nitelikteki enerji fuarları

15 Pazar payları TOBB Fuar Takvimi verileri kullanılarak hesaplanmıştır.
(Erişim tarihi 16.09.2020)
20-39/538-239
17/49

bakımından Congresium’un %20 ve %25 oranında pazar payına sahip olduğu
görülmektedir.
(48) Yukarıda bahsi geçen nedenlerle CONGRESIUM’un uluslararası nitelikte fuar
düzenlenmesine uygun alan işletmeciliği pazarında hâkim durumda olmadığı, ilgili ürün
pazarı enerji alanında düzenlenen uluslararası fuarların gerçekleştirildiği alanlar
özelinde daraltılsa dahi İstanbul’da bulunan fuar alanlarının CONGRESIUM’a rakip
oldukları ve CONGRESIUM’un hâkim durumun varlığının detaylıca incelenmesini
gerektiren KILAVUZ’da da atıf yapılan %40 pazar payı eşiğine dahi yaklaşmadığı
görülmektedir.
(49) Yine de, başvuru sahibinin kendileri için tek alternatifin Ankara, hatta Ankara’da
CONGRESIUM olduğu iddialarından hareketle, Tablo-3’te 2016-2019 yılları arasında
Ankara’da gerçekleştirilen fuarların, fuar alanlarına göre dağılımlarına yer verilmektedir.
Tablo-3: 2016-2019 yılları arasında Ankara’da düzenlenen fuarların dağılımı
YIL Fuar Merkezi
Genel
Fuar
İhtisas
Fuarı
Uluslararası
İhtisas Fuarı
Toplam
2016
ANFA Altınpark Fuar Merkezi (ANFA) - 8 4 12
Congresium - 21 3 24
JW Marriott Hotel - 1 - 1
Kocatepe Camii Avlusu - 1 - 1
Polatlı Fuar Alanı - 1 - 1
Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 4 - 4
2017
ANFA - 13 3 16
Atatürk Kültür Merkezi (AKM) 1 1 1 3
Congresium - 14 4 18
Hacettepe Beytepe Kongre Merkezi - 1 - 1
Kocatepe Camii Avlusu - 1 - 1
Meyra Palace Hotel - 1 - 1
Ostim Stadyumu Alanı - 1 - 1
Polatlı Fuar Alanı - 1 - 1
Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 7 - 7
2018
AKM - 4 2 6
ANFA - 7 - 7
Ankara Lojistik Üssü - Kahramankazan - 1 - 1
Congresium - 10 3 13
Melike Hatun Camii Avlusu-Ulus - 1 - 1
Ostim Stadyumu Alanı - 1 - 1
Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 7 - 7
2019
AKM - 1 - 1
ANFA - 4 - 4
Ankapark Wonderland Eurasia Fuar Alanı - 2 1 3
Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Alanı - 1 - 1
Congresium - 11 5 16
Hacettepe Beytepe Kongre Merkezi - 2 1 3
JW Marriott Ankara 1 - 1
Kocatepe Camii Avlusu - 1 - 1
Polatlı Fuar Alanı - 1 - 1
Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi - 6 - 6
Genel Toplam 1 136 27 164
Kaynak: TOBB Fuar İstatistikleri16
(50) Tabloya göre 2016-2019 yılları arasında Ankara’da düzenlenen toplam 164 fuarın 71’i
Congresium’da gerçekleştirilmiştir. Toplam 164 fuarın 27’si uluslararası nitelikte, 136’sı
ise ulusal niteliktedir. Uluslararası ve ulusal nitelikteki fuarlar bakımından ise
Congresium’un pazar payının sırasıyla %55 ve %40 olduğu görülmektedir. Bu

16 , Erişim Tarihi 14.08.2020
20-39/538-239
18/49

kapsamda, Congresium haricinde ANFA, AKM, Ankapark Wonderland Eurasia Fuar
Alanı ve Hacettepe Beytepe Kongre Merkezi’nde uluslararası fuarların düzenlendiği
görülmektedir.
(51) İşbu önaraştırma kapsamında gerek Ankara’daki Sheraton Hotel ve Kongre Merkezi,
JW Marriott Hotel başta olmak üzere diğer fuar alanları ile diğer illerdeki alanların tek
tek uluslararası fuar düzenlemeye uygun birer alan olup olmadığının tespiti yoluna
gidilmemiştir. Ancak, diğer teknik olarak uluslararası fuar şartlarını sağlayan fuar
alanlarının tespitine gerek kalmaksızın, işbu önaraştırma tarihine kadar uluslararası
fuarların gerçekleştiği alanlar dikkate alınsa dahi, salt Ankara’da beş alternatif fuar
alanının daha bulunduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan Ankara’da uluslararası enerji
fuarı düzenlemeye uygun alanların neler olduğu sorusuna istinaden, TOBB geçici alan
inşası alternatifi haricinde 13 kurulu fuar alanının olduğunu belirtmiştir.
(52) Teşebbüsün pazardaki konumu-pazar payı değerlendirmesine ek olarak, pazara giriş
ve büyüme engeli ile alıcı gücü de hâkim durum tespitinde değerlendirilmesi gerekli
faktörlerdendir. Bu bakımdan, Esenboğa Havaalanı yakınlarında henüz inşaat halinde
olan ve mülkiyeti Ankara Büyükşehir Belediyesi, TOBB, ATO, Ankara Sanayi Odası,
Ankara Ticaret Borsası, Akyurt Belediyesi, Ankara Esnaf ve Sanatkârlar Odaları
Birliği’nin ortaklığı ile kurulan Ankara Uluslararası Fuarcılık ve Kongre Merkezi A.Ş:’ye
ait olan Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi’nden bahsetmek gereklidir. İlk
aşamada 10.000 m²’lik beş adet kapalı sergi ve etkinlik alanının tamamlanması
planlanan projede, ikinci aşamayla kapalı alanın 100.000 m²’ye çıkarılması
planlanmaktadır17. Alanın inşaatının 2021 yılında tamamlanması beklenmektedir. Bu
fuar alanının da CONGRESIUM üzerinde rekabetçi baskı yaratacağı
değerlendirilmektedir.
(53) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, CONGRESIUM’un Ankara ili özelinde
sahip olduğu yüksek pazar payı ve pazar payının yıldan yıla rakiplerine oranla daha
istikrarlı olduğu görülmekle birlikte, ilgili coğrafi pazarın Ankara ile sınırlanmaması
gerektiği, İstanbul’un enerji fuarlarının düzenlenebilmesi için büyük oranda alternatif
oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bunun yanında, GLEX artık fuar organizasyon
faaliyetinde bulunmadığından dikey bütünleşik yapının da artık söz konusu olmadığı
göz önüne alındığında CONGRESIUM’un ilgili pazarda hâkim durumda olmadığı
değerlendirilmesi yapılmıştır.
(54) Bir diğer husus, GL EVENTS’in bünyesindeki GLEX’in son olarak 2017 yılı Şubat ayında
bir fuar düzenlemiş olması, sonrasında zarar ettiği gerekçesiyle fuar organizasyonu
faaliyetine ara vermesi ve fuar yetki belgesini iptal ettirmesidir. Zaten enerji alanında hiç
fuar düzenlememiş olan GLEX’in kapanması ile CONGRESIUM ile aynı ekonomik
bütünlük altında faaliyet gösteren bir fuar organizatörü kalmamıştır. Bu bakımdan,
CONGRESIUM ile fuar organizatörleri arasında eskiden mobilya vs. gibi alanlarda var
olan rakiplik ilişkisi sona ermiştir. Bu bakımdan CONGRESIUM’un da ticari açıdan
alıcıları konumunda olan fuar organizatörlerine bağımlı olduğu söylenebilecektir. Bir an
için başvuru sahibinin iddiaları doğrultusunda fuar konusunun enerji fuarları ile
sınırlandırıldığı senaryoda, düzenlenen tek enerji fuarı EIF, bu yönüyle CONGRESIUM
da %100 pazar payına sahip olacaktır. Ancak burada dikkatlerden kaçırılmaması
gereken husus, pazar bakımından enerji fuarları alanında bir sınırlandırmaya
gidildiğinde, DOMİNO’nun da pazar payının %100 olacağıdır. DOMİNO’nun bu orandaki
bir pazar payının da CONGRESIUM’a karşı bir alıcı gücü yaratacağı açıktır. Söz konusu
varsayımsal senaryo haricinde de, fuar organizatörlerinin ve olası fuar alanlarının
çokluğu karşısında, Ankara’da düzenlenen fuarların sınırlı olması nedeniyle fuar

17 , Erişim Tarihi:18.08.2020.
20-39/538-239
19/49

organizatörlerinin CONGRESIUM’a karşı alıcı gücü bulunduğundan bahsetmek
mümkündür. Zira ilgili coğrafi pazar kısmında, Türkiye’de düzenlenen fuar sayısı
içerisinde Ankara ile İstanbul arasındaki ayrım ortaya konmuştur.
(55) Yukarıdaki bilgi ve değerlendirmeler çerçevesinde, etkinlik sağlanması bakımından
Türkiye’de uluslararası fuarlara uygun alanlara sahip alternatif tüm fuar alanları tespit
edilmemiştir. Ancak işbu önaraştırmanın yürütüldüğü zamana kadar fiiliyatta
uluslararası fuarların düzenlendiği alanlar dikkate alındığında 2016-2019 yılları
arasında CONGRESIUM’un pazar payının tüm yıllar için %4’ün altında kaldığı
görülmektedir. Pazar uluslararası enerji fuarlarının gerçekleştirildiği fuar alanları ile
sınırlandığında bu payın %20-25 olduğu anlaşılmaktadır. İlgili coğrafi pazarın Ankara
olarak ele alındığı varsayımsal senaryoda dahi, CONGRESIUM’a alternatif olarak dört
alanın fiili olarak kullanıldığı, TOBB’a göre bunun dışında da yine alternatif alanların
bulunduğu tespit edilmiştir. Bunun dışında pazara yeni girişler de söz konusudur.
Ayrıca, aralarında yalnız sağlayıcı-alıcı ilişkisi bulunmasından mütevellit fuar
organizatörlerinin CONGRESIUM’a karşı alıcı gücü de göz ardı edilmemelidir.
Dolayısıyla, daha dar pazar tanımlarında dahi CONGRESIUM’un hâkim durumda
olmadığı değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, dosya kapsamındaki iddiaların sonucu
yapılan analiz ve tespitlere yer vermek adına, aşağıda kötüye kullanma iddiaları da tek
tek değerlendirilmiştir.
I.4.2. Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına İlişkin Değerlendirme
(56) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil
edebilmesi için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün hâkim durumda olmasının yanı
sıra, söz konusu davranışın kötüye kullanma niteliği taşıması gerekmektedir. Bu
kapsamda başvuru sahibinin kötüye kullanma iddiaları sırayla ele alınmıştır.
I.4.2.1. Mal Vermenin Reddi İddiasına İlişkin Değerlendirme
(57) Başvuru sahibinin iddialarından mal vermenin reddine ilişkin olanlar temel olarak;
- Fuar organizatörlerinin stant kurulumlarının gerçekleştirilmesi için en az üç günlük
fuara hazırlık süresine ihtiyaç duydukları, ancak CONGRESIUM tarafından
DOMİNO’ya tanınan sürenin bir buçuk gün olduğu, DOMİNO fazla gün için ödeme
teklif etse de bu sürenin uzatılmadığı,
- Normalde üç gün içinde yapılacak bir işin bir buçuk güne yetişmesi için stant
firmalarının üç misli personel çalıştırmasının gerekli olduğu ve bundan dolayı
operasyonel maliyetlerinin arttığı, bunun da başvuru sahibinin/stant kiralayıcısı fuar
katılımcılarının maliyetlerini artırdığı,
- CONGRESIUM’un bahse konu uygulamalarla DOMİNO’yu yıldırarak enerji fuarını
kendisinin yapma niyetinin olduğu, ancak daha önceden Kurum tarafından idari
yaptırım uygulandığından bunu doğrudan kendisi düzenlemeyip sektördeki başka bir
fuar organizatörü ile anlaşarak birlikte gerçekleştirileceği yönünde duyumların
alındığı
şeklinde sıralanabilir.
(58) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi hâkim durumda bulunan teşebbüslerin bu durumlarını
bilhassa ticarî faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı
olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını
amaçlayan eylemler ile kötüye kullanmasını yasaklamıştır. Hâkim durumdaki bir
teşebbüsün rakiplerle sözleşme yapmaktan imtina etmek suretiyle rakiplerin
faaliyetlerini zorlaştırması da bu kapsama dâhil edilmektedir. Bu durum genellikle üst
pazarda hâkim durumda olan ve aynı zamanda alt pazarda da faaliyeti bulunan bir
20-39/538-239
20/49

teşebbüsün üst pazarda rakipleri ile sözleşme yapmaktan kaçınmak suretiyle bunların
alt pazarda rekabet edebilmelerini engellemek şeklinde ortaya çıkmaktadır. Kılavuza
göre hâkim durumdaki teşebbüsün, sözleşme yapmayı reddettiği teşebbüs ile alt
pazarda rekabet ediyor olması halinde sözleşme yapmayı reddetme davranışının
rekabeti kısıtlayıcı sonuçlar ortaya çıkarması daha muhtemeldir.
(59) KILAVUZ’un 35. vd paragraflarında sözleşme serbestisi vurgulandıktan sonra istisnai
bazı durumlarda hâkim durumdaki teşebbüslerin sözleşme yapmayı reddetmelerinin
rekabeti kısıtlayabileceğine, bu nedenle söz konusu teşebbüse sözleşme yapma
yükümlülüğü getirilebileceğine dikkat çekilmiştir.
(60) KILAVUZ’da sözleşme yapmayı reddetmenin, hâkim durumdaki teşebbüsün, kendisine
yöneltilen sözleşme yapma talebini herhangi bir sebep göstermeksizin reddetmesi
şeklinde doğrudan reddetme ya da makul olmayan ertelemeler, ürün arzının azaltılması
ve makul olmayan şartlar ileri sürülmesi gibi davranışlar yoluyla dolaylı olarak reddetme
şeklinde de ortaya çıkabileceği ifade edilmektedir. Dolayısıyla, sözleşme yapmanın
reddi iki şekilde ortaya çıkmaktadır: açık ret (outright refusal) ve dolaylı ret (constructive
refusal). Açık ret, hâkim durumdaki teşebbüsün sözleşme yapma talebini herhangi bir
neden göstermeksizin açıkça reddetmesi durumudur. Dolaylı ret ise, KILAVUZ’da da
belirtildiği gibi, makul olmayan ertelemeler, ürün arzının azaltılması, makul olmayan
şartlar ileri sürülmesi gibi şekillerde ortaya çıkmaktadır. Başvuru sahibinin iddiaları
CONGRESIUM’un kendi enerji fuarını düzenlemek amacıyla başvuru sahibine alan
kiralamayı dolaylı olarak reddettiği zarar teorisine dayandırılmaktadır.
(61) Söz konusu iddialar çerçevesinde ihlal değerlendirmesi bakımından öncelikle bir ret
eyleminin varlığının tespiti gerekmekte, böyle bir eylemin var olması halinde ise ihlalin
tespiti için reddetmenin
(i) alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da hizmete ilişkin olması,
(ii) alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırmasının muhtemel olması,
(iii) tüketici zararına yol açmasının muhtemel olması
şartlarının birlikte varlığı aranmaktadır18. Ayrıca reddetme eylemine yönelik haklı
gerekçe iddiaları da göz önünde bulundurulmalıdır. Sözleşme yapma talebinde bulunan
teşebbüsün ticari kredibilitesinin olmaması, arzın kapasite sınırlarına bağlı olarak geçici
olarak ya da tamamen durdurulması, çeşitli güvenlik gerekliliklerinin karşılanamaması
gibi hususlar nesnel gereklilik olarak değerlendirilebilmektedir. Hâkim durumda bulunan
teşebbüsün, rakipleriyle sözleşme yapması halinde yaptığı yatırımları karşılamaya
yetecek bir getiri elde edemediği, yatırımlarını devam ettirmek için redde konu unsurdan
belirli bir süre sadece kendisinin yararlanması gerektiği, aksi takdirde yatırım
güdüsünün olumsuz etkileneceği yönündeki iddialarının ise etkinlik savunması
bağlamında değerlendirilmesi mümkündür19.
(62) Aşağıda dosya kapsamında söz konusu şartlardan ilk ikisi olan reddetme eyleminin
varlığı ve ürünün vazgeçilmezlik niteliği değerlendirilmiştir.
(i) Reddetme Eyleminin Varlığının Tespiti
(63) Öncelikle, CONGRESIUM’da gerçekleştirilen yerinde incelemede CONGRESIUM’un
DOMİNO’yu pazardan dışlama amacını taşıdığına veya mal vermeyi dolaylı yoldan da
olsa reddettiğine dair herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanmadığı belirtilmelidir.
(64) Akabinde, CONGRESIUM’un enerji fuarı düzenleyerek başvuru sahibine rakip olacağı
iddiası sorgulanmıştır. Ancak, yerinde inceleme ile teşebbüsten talep edilen bilgiler

18 Kılavuz, para. 43.
19 Kılavuz, para. 48-49.
20-39/538-239
21/49

çerçevesinde, CONGRESIUM ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan GLEX’in
hâlihazırda faal olmadığı anlaşılmıştır. Taraflara ilişkin bilgilerde yer verildiği üzere
GLEX fuar yetki belgesini iptal edilmiş ve şirket unvanı EVRE İLETİŞİM olarak
değiştirilmiş, bu şirket de CONGRESIUM ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan
ancak fuar yetkisi olmayan ve fuar organizasyonu alanında faaliyet göstermeyen
SERENAS ile birleşerek infisah etmiştir. SERENAS seyahat, toplantı, kongre, kamu ve
STK organizasyonları ve spor etkinliklerinin düzenlenmesi alanında faaliyet
göstermektedir.
(65) Yine de, başvurudaki iddiaların 2012 yılına kadar dayandırılmasından hareketle,
GLEX’in 2018 öncesindeki faaliyetleri incelenmiştir. Dosyada yer alan şirketin yıllar
itibarıyla fuar düzenleme faaliyetlerine bakıldığında, şirketin ancak 2013 yılından 2017
yılına kadar 15 fuar düzenlediği, bunlardan yalnız altısının Congresium’da
gerçekleştirildiği ve konularının ise enerji ile ilgili olmadığı, mobilya ve bilgisayar,
telekomünikasyon, pazarlama, reklamcılık, vs. alanlarından ibaret olduğu
anlaşılmaktadır. Kaldı ki, uluslararası bir fuar düzenlemek için ESASLAR’da belirtildiği
üzere fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da konuda son beş
yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması gerekmektedir. Dolayısıyla başvuru
sahibinin belirttiği yönde bir eyleme girişebilmesi için en az iki kez enerji alanında fuar
düzenlenmiş olması gerekmektedir.
(66) Sonrasında, başvuru sahibinin CONGRESIUM’un enerji fuarı düzenleyeceği yönünde
aldığını belirttiği duyumların ayrıntısı sorgulanmıştır. Başvuru sahibi cevaben
CONGRESIUM’un 22-24.09.2016 tarihleri arasında Deutsche Messe isimli bir fuar
düzenleyici şirket ile bir enerji fuarı yapmayı planladığını, ancak fuar katılımcılarının
EIF’i tercih etmelerinden dolayı bahse konu fuarın iptal edildiğini belirtmiştir. Başvuru
sahibi ayrıca, bir-iki yıllık bir fuar firması olmayıp enerji alanında söz sahibi, piyasayı
çok iyi bilen ve tanıyan eski bir fuar şirketi olduklarını, başka bir şirketin CONGRESIUM
ile başa çıkamayabileceğini, ancak kendilerinin iş yaptığı tek sektörün enerji olduğunu
eklemiştir. Bu somut örneğin haricinde ise, fuar alanı kirasının yıllık zamlarında indirim
talep ettiklerini, buna karşılık CONGRESIUM Genel Müdürü (…..) ‘nın DOMİNO yetkilisi
(…..)’e “(…..)” ifadesinde bulunduğunu iddia etmiştir. Buna dayanarak
CONGRESIUM’un iş yapan fuarı gördüğü an bu fuarı kendi yapmak maksadıyla elindeki
fiyat kozunu ve hizmet alım baskısını (yeme-içme, teknik, stant vs.) kullanmaktan
çekinmediğini belirtmiştir.
(67) Başvuru sahibinin söz konusu iddialarından ilkinin CONGRESIUM’un 2016 yılında, yurt
dışından başka bir firma ile birlikte, yurt dışında gerçekleştirmeyi planladığı, ancak
gerçekleşmeyen bir fuara ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
(68) Dahası, başvuru sahibinin iddiaları yerinde incelemede elde edilen CONGRESIUM
yetkililerinin e-posta yazışmalarında geçen ifadeler ile çelişmektedir. (…..) ile (…..)
arasında geçen (…..) konulu e-posta yazışmasında;
“(…..),”
ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu e-postada yer alan ifadelerden, CONGRESIUM’un
bir fuar organizatörü olan (…..) fuar alanı tahsisi talebine yönelik olarak, yılın ikinci altı
ayı için bu talebin karşılanmasının EIF’nin zararına neden olacağı, bu sebeple talep
edilenin aksine (…..) müsait olduğu yönünde bir cevap verildiği anlaşılmaktadır. Anılan
tarihlerde CONGRESIUM’un EIF için pazarı kapatma ve DOMİNO’yu dışlama gibi bir
amacı olsaydı böyle bir yazışmanın CONGRESIUM çalışanları arasında
gerçekleşmesinin olası olmadığı değerlendirilmektedir.
20-39/538-239
22/49

(69) Ayrıca, yerinde incelemelerde CONGRESIUM’un enerji fuarını GLEX haricinde bir fuar
düzenleyicisi ile gerçekleştirmesi yönünde planının olduğuna ilişkin herhangi bir bulguya
ulaşılmamıştır. Yerinde incelemede elde edilen yıllık strateji ve planlarına ilişkin
çalışmalarda da bu hususu işaret eder herhangi bir bulgu elde edilmemiştir.
CONGRESIUM da bu konuya ilişkin olarak teşebbüslerinin fuar düzenleyiciliği
bakımından yetkilerinin olmadığı ve bu alanda faaliyette bulunmadıkları açıklamasında
bulunmuştur.
(70) Buna ek olarak, başvuru sahibinin de belirttiği üzere enerji ya da bir ihtisas alanında
fuar düzenlemenin tekdüze bir iş olmadığı anlaşılmaktadır. Tek faaliyet gösterdiği
sektörün enerji olmasının avantaj teşkil ettiği başvuru sahibi teşebbüsçe de teyit
edilmiştir. CONGRESIUM hakkında verilen 27.10.2016 tarih ve 16-35/604-269 sayılı
Kurul kararında da değinildiği gibi fuar düzenleyiciliği için ilgili konuya uygun fuar
alanının sağlanmasının yanı sıra katılımcıların fuara çekilmesi bakımından fuarın
sektöre duyurulması, katılımcıların belirlenmesi ve katılımcılarla fuar sözleşmesinin
imzalanması gerekmektedir. Bu ise fuarın ilgili olduğu sektörün iyi tanınması, analiz
edilmesi ve bu sektörde faaliyet gösteren tüm oyuncuların mümkün olduğu ölçüde aynı
fuar çatısı altında bir araya getirilmesi bakımından know-how gerektirmektedir. Bu
nedenle, fuar düzenleyicisi şirketlerin ilgili sektörleri tanıması, o sektörlerin ihtiyaçlarını
bilmesi ve dolayısıyla belli sektörlere yönelik olarak düzenlenen fuarlar bakımından bir
uzmanlaşmaya sahip olması bir gereklilik olarak kabul edilmektedir.
(71) Başvuru sahibinin diğer iddiası stant kurulum ve söküm için ayrılan sürelerin
sınırlandırıldığı, bu sebeple stant firmalarının daha çok çalışan kullanmak zorunda
kaldığı ve bunun sonucunda maliyetlerinin arttığına yöneliktir. CONGRESIUM, bu
konuda fuarların bir haftalık süreyle kiralandığını, bu süreyi fuar organizatörlerinin
kurulum, fuar ve söküm için kendilerinin ayırdığını, diğer haftalardan ek süre talep
edilmesi halinde alanın uygunluğuna göre ücreti mukabilinde süre sağlandığını, yine de
kimi zaman ücretsiz de olsa uygunluk olması halinde sürelerin esnetildiğini belirtmiştir.
Yerinde incelemede, diğer fuarlar için de binaya erken giriş ve binadan geç çıkışların
ücretli olacağını ifade eden belgeler elde edilmiştir. Esas faaliyeti etkinlikler için kiralama
yoluyla işlettiği alanı etkinlik düzenleyicilerine kiraya vermek olan bir teşebbüs için bu
eylemin oldukça rasyonel olduğu değerlendirilmektedir.
(72) CONGRESIUM için standart stant sağlayan Kariyer Stand ile bu konuda yapılan telefon
görüşmesinde de şirket yetkilisi, normal şartlarda standart stantlar için iki-üç gün
kurulum süresi gerektiren EIF gibi bir fuarda bu sürenin bir güne indirilmesi halinde,
fiyatlarının stantların büyüklüğüne göre değişmekle birlikte, 3.000-4.000 TL civarında
artacağını belirtmiştir. Kendilerinin de EIF için özel stant sağladığını belirten yetkili, bu
sürelerin kısaltılmasının fiyat bakımından özel stantlara etkisinin olmadığını ifade
etmiştir. Bu noktada, standart stantların CONGRESIUM sözleşmesine dâhil olduğu ve
Kariyer Stand tarafından bu hizmetin verildiğini, ancak özel/butik stantların istenilen
üçüncü taraf firmalardan serbest şekilde tedarik edildiği belirtilmelidir. Standart stantlar
fuar organizatörü ile CONGRESIUM arasındaki sözleşme ile düzenlenirken özel stantlar
için katılımcı ile stant firması arasında sözleşme düzenlenmektedir. Ancak katılımcının
talebi halinde DOMİNO katılımcıyı özel stant firmasına yönlendirebilmektedir.
(73) Diğer yandan, CONGRESIUM, DOMİNO’nun süreler bakımından diğer fuarlardan farklı
saikler ile hareket ettiğini açıklamıştır. Diğer fuarlar genel olarak kiraladıkları haftanın ilk
üç gününü kurulum ve hazırlık için, kalan dört günü fuar ve dördüncü günün sonundaki
geceyi söküm için kullanmaktayken DOMİNO’nun EIF’de yüksek ihtimalle yurt dışından
gelen katılımcılarının maliyetlerinde etkinlik oluşturmak amaçlı, hafta sonunda fuar
20-39/538-239
23/49

düzenlemediğini, hafta içinin ilk iki gününü kuruluma, diğer üç gününü fuara, hafta
sonunu ise söküme ayırdığını beyan etmiştir.
(74) Bu bakımdan DOMİNO’nun diğer haftaların günleri için kiralama yapmak istememesi ya
da fuarı hafta içi düzenlemek istemesi de ticari olarak oluşturacağı etkinlik bakımından
rasyonel bulunabilecektir. Bununla birlikte, daha hızlı şekilde kurulum veya söküm
gerçekleştirmesi için gerekli maliyetin 3000-4000 TL işle sınırlı olduğu dikkate alınınca,
iddiaların dolaylı ret oluşturacak nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir. Kaldı ki
özellikle 2017 yılı itibarıyla, DOMİNO’nun kullandığı standart stant alanı 1.000 m²’lerle
sınırlı iken EIF fuarında kullanılan özel stantlar 2.500-3.500 m² arasında değişmiştir. Bu
sebeple, iddiaya konu olan stantların EIF fuarında son üç yıldır kullanılan toplam
stantların içinde ancak %22-28 arasında sınırlı bir paya sahip olduğu anlaşılmaktadır20.
(75) Sonuç olarak, GLEX’in aktif olduğu dönemde ulusal ya da uluslararası enerji fuarı
alanında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. CONGRESIUM’un enerji alanında bir
fuar düzenleme saiki bulunduğuna yönelik iddialar da temelsiz kalmıştır. Dahası, ana
teşebbüs GL EVENTS aracılığıyla CONGRESIUM ile DOMİNO arasında genel olarak
fuar düzenleyiciliği bakımından geçmişte var olan rakiplik ilişkisinin de 2017 yılı
sonrasında bulunmadığı anlaşılmıştır. İki taraf arasında 2020 yılı ve sonrasına yönelik
potansiyel bir rakiplik ilişkisini işaret edecek herhangi bir bulgu da edinilememiştir.
Bilakis, CONGRESIUM enerji özelinde fuar düzenleyiciliği bir yana, genel olarak fuar
düzenleyiciliği faaliyetlerini de kârlı yürütememiş ve sona erdirmiştir. Dolayısıyla, dolaylı
ret teorisini anlamlı bir zemine kavuşturacak alt pazarda rekabet iddiası işbu dosya
kapsamında geçersiz kalmıştır.
(ii) CONGRESIUM Fuar Alanının Vazgeçilmez Niteliğinin Tespiti
(76) Her ne kadar mal vermenin reddi eylemi rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle
dışlanması teorisine dayansa ve işbu dosyada başvuru sahibi ile hakkında önaraştırma
yürütülen taraflar arasında rakiplik ilişkisi bulunmasa da, uluslararası enerji fuarı
düzenlemek için CONGRESIUM’un fuar alanının zorunlu olup olmadığı hususu da
incelenmiştir.
(77) Fuar alanlarının teknik özelliklerini düzenleyen ESASLAR’ın 7. maddesi uyarınca,
aranan diğer teknik özelliklerin yanı sıra uluslararası bir fuar düzenleyebilmek için en az
3.000 m2 kapalı alana, 7.000 m2 açık alana ve kapalı alan yüksekliğinin 4,5 metre
olmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
(78) Dosya mevcudu bilgilere göre, gerek Ankara ve İstanbul’da gerekse Türkiye’nin diğer
illerinde bu koşulu sağlayan çok sayıda fuar alanı bulunmaktadır. Önaraştırma
çerçevesinde TOBB, Ankara, İstanbul ve İzmir’deki alternatif fuar alanı işletmecilerine,
DOMİNO gibi uluslararası enerji fuarı düzenleyen rakip fuar düzenleyicilerine ve ayrıca
başvuru sahibine uluslararası enerji fuarı için alternatif olabilecek iller ve fuar alanları ile
Ankara’nın bu alandaki fuar için önemine yönelik sorular yöneltilmiştir.
(79) Başvuru sahibi tarafından Congresium’un, TOBB tarafından yayımlanan ESASLAR
çerçevesinde, Ankara’da uluslararası nitelikte fuar düzenlemeye uygun tek kapalı alan
olduğu ifade edilmiştir. Fuarın kapalı alanda yapılması gerekliliğinin gerekçeleri ise
EIF’ye katılan yerli-yabancı büyük enerji firmalarının misafirlerini ağırlayabilecekleri
gösterişli özel stantlarla fuara katılmayı tercih ettikleri, bu stantların elektrikle çalışan
hassas malzemelerden oluştuğu, bu stantların açık alanda zarar görecekleri, EIF’nin
Kasım ayında düzenlendiği ve bu mevsimde dışarıda misafirlerin ağırlanmasının

20 Bkz. Tablo-5.
20-39/538-239
24/49

mümkün olmadığı, fuarla eş zamanlı olarak düzenlenen kongre için kurulması gereken
ses ve görüntü sistemlerinin açık alanda çalışamayacağı şeklinde sıralanmıştır.
(80) Bu iddialara karşılık ilk olarak Kariyer Stand ile yapılan görüşmede, şirketin standart ve
EIF için de sağladığı butik stantlarının açık alanda kullanıma uygun olmayacağı, ancak
Kocatepe veya AKM gibi fuar alanlarında kurulan çadır alanlarında kullanıma uygun
olduğu belirtilmiştir. İkinci olarak, hâkim durumun analiz edildiği kısımda değinildiği gibi,
TOBB Fuarlar Müdürlüğü tarafından Ankara’da uluslararası enerji fuarı
düzenlenebilecek 13 fuar alanının bulunduğu belirtilmiştir. Ayrıca, hâlihazırda kurulu
fuar alanları haricinde geçici tanzim edilecek fuar alanlarının da kurulabileceği ifade
edilmiştir. Üçüncü olarak, başvuru sahibinin, katılımcıların bürokrasi üyeleri ve VIP
müşteriler olduğu yönündeki iddiaları dikkate alındığında, açık alan alternatifine gerek
kalmaksızın hâlihazırda yerleşik olan fuar alanlarının da alternatif teşkil ettiği
görülmektedir.
Grafik-2: 2016-2020 yılları Ankara’da düzenlenen uluslararası ihtisas fuarlarının dağılımı

Kaynak: TOBB Fuar İstatistikleri
(81) Grafik-2’den yıllar itibarıyla Congresium’dan başka uluslararası nitelikte fuar
düzenlenmiş fuar alanlarının mevcut olduğu görülmektedir. Ayrıca, 2021 yılında
faaliyete geçmesi beklenen Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi’nin de
Ankara’da Congresium’a alternatif bir fuar alanı olacağı söylenebilecektir.
(82) Başvuru sahibi, kendisine yöneltilen EIF’nin Ankara’da düzenlenmesi gerekliliğinin
nedenlerine ilişkin soruya karşı, enerji sektörünün düzenlenen bir sektör olduğu, bu
nedenle fuar katılımcılarının enerji bürokrasisi ile buluşmasının elzem olduğu, Enerji
Bakanlığı’ndan bakanlık logosunun kullanılması, her yıl düzenlenen kongrelerde
bakanlık bürokratlarının onursal başkanlık yapması şeklinde destek gördükleri, Enerji
Bakanlığı, Enerji Bakanlığına bağlı, ilgili, ilişkili tüm kuruluşların Ankara’da olduğu, enerji
firmalarının merkez ofislerinin de Ankara’da olduğu, kamu kurumlarının ve özel
firmaların İstanbul’a gitmesinin oldukça yüksek maliyetlere sebep olacağı, ayrıca İç
Anadolu Bölgesi’nde bulunan yatırımcıların İstanbul’a gitmek yerine konaklama ve
ulaşım imkânlarının daha uygun olan Ankara’yı tercih ettikleri, İstanbul’da enerji fuarı da
dâhil birçok enerji etkinliğinin düzenlendiği, EIF’nin kamu sektörünü de içine alan
yönüyle Ankara’da yapılmasının zorunlu olduğu açıklamalarında bulunmuştur.
(83) Bu iddialar bakımından ise enerji alanında (…..) Türkiye’nin en geniş kapsamlı fuarı
olduğunu belirten (…..) yıldır İstanbul’da düzenlediği söz konusu fuara Enerji ve Tabii
Kaynaklar “Bakanları” ile EPDK “Başkanları” seviyesinde katılımların gerçekleştiğini
0
1
2
3
4
5
6
A
N
FA
A
lt
ın
p
ar
k
Fu
ar
M
er
ke
zi
A
TO
K
o
n
gr
e
ve
S
er
gi
Sa
ra
yı
A
N
FA
A
lt
ın
p
ar
k
Fu
ar
M
er
ke
zi
A
ta
tü
rk
K
ü
lt
ü
r
M
er
ke
zi
A
TO
K
o
n
gr
e
ve
S
er
gi
Sa
ra
yı
A
ta
tü
rk
K
ü
lt
ü
r
M
er
ke
zi
A
TO
K
o
n
gr
e
ve
S
er
gi
Sa
ra
yı
A
n
ka
p
ar
k
W
o
n
d
er
la
n
d
E
u
ra
si
a
Fu
ar
A
la
n
ı
A
TO
K
o
n
gr
e
ve
S
er
gi
Sa
ra
yı
H
ac
e
tt
ep
e
B
ey
te
p
e
K
o
n
gr
e
M
er
ke
zi
2016 2017 2018 2019
Uluslararası İhtisas Fuarı
20-39/538-239
25/49

belirtmiştir. Teşebbüs başvuru sahibinin iddiaları paralelinde enerji sektöründe her ne
kadar özel sektör katılımın artmış olsa da, kamunun hala en büyük oyuncu olduğunu,
bu anlamda bu kurumlardan katılımın hem katılımcı firmalar hem de ziyaretçiler için
önemli olduğunu, ancak Ankara’nın böyle bir fuar için şart olmadığını, bilakis İstanbul’un
özellikle uluslararası katılımcılar bakımından sağladığı ulaşım kolaylığı, turizm ve
konaklama bakımından da daha avantajlı olduğunu ve İstanbul’da da bürokrasiden
katılımın gerçekleştiğini ifade etmiştir.
(84) Diğer yandan, aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere, 2012 yılında toplamda 70
katılımcıdan 2019 yılında 196 katılımcıya ev sahipliği yapan EIF’ye, Ankara’dan
katılımın payı %28,57 ila %49,70 arasında değişmiş, ancak genelde bu pay %30’larda
seyretmiştir.
Tablo-4: DOMİNO’nun EIF Fuarına Yıllık Katılımcı Sayısı ve Ankara’dan Katılımın Oranı
Yıl Katılımcı Sayısı Ankara'dan Katılım Ankara’dan Katılımın Payı
2019 196 71 36,22
2018 166 60 36,14
2017 173 72 41,62
2016 165 82 49,70
2015 122 58 47,54
2014 121 54 44,63
2013 70 20 28,57
2012 70 22 31,43
Kaynak: DOMİNO’dan gelen bilgiler
(85) Dahası, Ankara’daki katılımcıların içindeki bürokrasiden katılımları tespit etmek üzere,
EIF’ye kamudan katılımcılar sorgulandığında, dosyada yer alan bilgilerden, enerji
alanında faaliyet gösteren bazı kamu iktisadi teşebbüslerin katılımcı olarak yer aldığı,
bunların arasında bakanlıkların veya üst kurulların olmadığı, toplamda kamudan
katılımın 7 ila 16 katılımcı arasında değiştiği gözlemlenmektedir. Ayrıca, EIF’de (…..)
olduğu gibi bakan seviyesinde katılımın da olmadığı anlaşılmaktadır. Kaldı ki, ilgili
coğrafi pazar analizinde de değinildiği gibi, söz konusu katılımcıların İstanbul veya
başka illere ulaşımının önünde bir engel de görülmemektedir.
(86) Yanı sıra Ankara’da başvuru sahibinin sektörün özellikleri gereği VIP katılımcılara
uygunluk iddiası çerçevesinde, salt Ankara’da başka fuar alanlarında da düzenlenen
benzer nitelikte uluslararası fuarların bulunduğu görülmektedir. 2018 yılında Hacettepe
Kongre Merkezi’nde düzenlenen Savunma ve Havacılıkta Endüstriyel İşbirliği Günleri
(ICDDA) buna bir örnektir.21 Ayrıca Hacettepe Kongre Merkezi’nin olduğu gibi ANFA’nın
da 7000 m2 kapalı alanı, 1170 kişilik kongre merkezi, 8000 m2 açık alanı, sahne, ışık,
ses sistemleri ile enerji alanında bir uluslararası fuar düzenlenmesi için alt yapısının
yeterli olduğunu belirtmektedir.
(87) Son olarak, başvuru sahibine EIF dışında fuar düzenleyip düzenlemediği sorulmuş,
başvuru sahibi 2012 yılında İstanbul’da düzenlediği petrol konulu enerji fuarı haricinde
fuar düzenlemediğini belirtmiştir. Ancak önaraştırmada başvuru sahibinin Ankara’da
Congresium’da 2015’te KIDEX Oyuncak, Eğlence, Anne ve Çocuk Gereçleri Fuarı’nı,

21 Bkz. , Erişim Tarihi: 18.08.2020. Ortalama iki yılda bir düzenlenen söz konusu
fuar Savunma Sanayii Başkanlığı destekleriyle, OSTİM Savunma ve Havacılık Kümelenmesi (OSSA)
tarafından gerçekleştirilmektedir. Etkinlik, 2016 yılında Ekonomi Bakanlığı’nın sponsorluğunu da almıştır.
Salt 2016 yılında 33 ülkeden katılımcı toplamıştır. Etkinliğin katılımcı profili ve sayısı incelendiğinde EIF
ile benzer nitelik taşıdığı söylenebilecektir. Her iki etkinlik için de benzer katılımcı profili söz konusu iken
söz konusu etkinlik Hacettepe Kongre Merkezinde gerçekleştirilebilmiştir. Hatta etkinliğin Ekim 2020’de
yine aynı yerde yapılması planlanmaktadır. Etkinliğin videoları da incelendiğinde EIF ile benzer tipte butik
stantların kullanıldığı görülebilmektedir.
20-39/538-239
26/49

2016 yılında EIF ile birlikte (aynı zamanda ve aynı yerde) petrol, güneş ve jeotermal
enerji konulu üç fuar daha düzenlediği tespit edilmiştir.
(88) Bu çerçevede, başvuru sahibinin açıklamaları doğrultusunda yapılan analizler
sonucunda Congresium fuar alanının Ankara’da dahi alternatifinin olduğu, kaldı ki ilgili
coğrafi pazarın Ankara olarak sınırlanmaması gerektiğinden hareketle özellikle
İstanbul’daki fuar alanlarının da Congresium’a alternatif oluşturduğu, dolayısıyla
CONGRESIUM’un işlettiği fuar alanının DOMİNO için vazgeçilmez nitelikte olmadığı
değerlendirilmektedir.
I.4.2.2. Bağlama İddiasına İlişkin Değerlendirme
(89) Başvuruda şikâyet konusu edilen iddialardan biri de CONGRESIUM’un yan hizmetleri
bağlamak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığına ilişkindir. Şikâyetçi
başvurusunda, CONGRESIUM’un bağlama uygulamasını aşağıda sayılan eylemlerle
icra ettiğini iddia etmektedir. Söz konusu iddialar CONGRESIUM’un;
- Farklı fuar düzenleyicileriyle tek tip anlaşmalar imzaladığı ve bu anlaşmalarda alan
tahsis ettiği tüm fuar düzenleyicilerine stant yapımı, ses sistemi, aydınlatma, yeme-
içme ikramı gibi hizmetleri de kendisinden alınması dayatmasında bulunduğu,
- En büyük dayatma aracının yeme-içme hizmetleri olduğu ve bu hizmetin hiçbir
şekilde dışarıdan sağlanmasına müsaade etmediği,
- Bağlama uygulamaları nedeniyle özünde diğer fuar düzenleyicileri gibi bir
organizasyon şirketi olan ve tali hizmetleri dışarıdan organize etme kabiliyeti bulunan
DOMİNO’nun bu hizmetleri dışarıdan alamadığı,
- Fuar alanlarında bulunan iki tür stanttan (Standart/Paket Stant ve Butik Stant) paket
stant türünün fuar alanında kurulumu için Kariyer Stand isimli teşebbüsten bu hizmeti
satın alıp DOMİNO’ya fahiş fiyattan sattığı
yönündedir. Bu vesileyle yeme-içme, elektrik kablolama, stant kurulum, güvenlik hizmeti
gibi yan hizmetlerin alan tahsis hizmetine bağlanarak hâkim durumun kötüye kullanıldığı
iddia edilmektedir.
(90) Bağlama uygulamaları birçok farklı sektörde yaygın bir şekilde görülmekle beraber
hâkim durumdaki teşebbüsler tarafından kullanıldığı kimi durumlarda piyasa kapamaya
yol açarak tüketicilere zarar verme ihtimali taşıyan uygulamalardır.
(91) Bu çerçevede bağlama, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (c) bendinde bir mal veya
hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasına ilişkin şartlar getirilmesi
olarak belirtilerek hâkim durumdaki teşebbüsün kötüye kullanma hallerine örnek olarak
sayılmıştır. KILAVUZ’da, bağlama, bir ürünü (bağlayan ürün) hâkim durumdaki
teşebbüsten satın alan müşterilerin bir başka ürünü (bağlı ürün) de aynı teşebbüsten
almasını gerektiren durumlar olarak tanımlanmıştır. Ayrıca bağlayan pazarda hâkim
durumda olan teşebbüsün bağlama yoluyla hâkim durumunu kötüye kullanıp
kullanmadığının değerlendirilmesinde iki faktörün varlığının aranması gerektiği ifade
edilmiştir. Buna göre bu yolla bir kötüye kullanma halinden bahsedebilmek için i)
bağlayan ve bağlı ürün ya da hizmetlerin iki ayrı ürün olması, ii) bağlama uygulamasının
rekabet karşıtı piyasa kapamaya sebep olmasının muhtemel olması gerekmektedir22.
(92) Mevcut dosya bakımından alan tahsis hizmetleri bağlayan ürün pazarını, tali hizmetler
ise bağlı ürün pazarını oluşturmaktadır. Söz konusu iddia kapsamında bağlama
uygulamasıyla hâkim durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığını değerlendirmek için
alan tahsis hizmeti ile tali hizmetlerin ayrı birer ürün olup olmadığı ele alınmıştır.

22 Kılavuz, s. 19-20, para. 86.
20-39/538-239
27/49

(93) Yan hizmetlerin alan tahsis hizmetlerinden ayrı bir ürün olup olmadığı
değerlendirilmeden önce yan hizmetleri kendi içerisinde incelemek gerekmektedir. Bu
hizmetleri incelerken ikili bir ayrıma gitmek mümkündür. Ses ve görüntü hizmetleri,
aydınlatma, mevcut güvenlik, elektrik tüketimi, jeneratör, internet kullanımı gibi yan
hizmetleri fuar alanında kullanılan teknik yan hizmetlerdir. Anılan bu hizmetlerin ileride
ilgili hükümlerine değinilecek olan ATO ile CONGRESIUM arasında imzalanan kira
sözleşmesinde yer verilen şartlar ve yapılan işin doğası gereği alan tahsis
hizmetlerinden ayrı sunulmasının beklenemeyeceği değerlendirilmektedir. Nitekim
Ankara’da başka bir fuar alanı işletmecisi olan ANFA’nın da elektrik temini, organizatör
ve katılımcı araçları için otopark alanı tahsisi, ses ve aydınlatma sistemi ve
organizasyon denetleme ekiplerinin bizatihi kendisi tarafından sağlandığı önaraştırma
sürecinde edinilen bilgiler arasında yer almaktadır. Ancak yeme-içme ve stant kurulum
hizmetlerinin anılan teknik hizmetlerden ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Yine
ANFA tarafından sağlanan cevabi yazıda stant kurulum ve yeme-içme hizmetlerinin
kendileri tarafından sağlanmadığı, bunların fuar organizatörleri veya bunların çözüm
ortakları tarafından yerine getirildiği ifade edilmektedir. Diğer yandan önceki
Congresium kararında tespit edildiği üzere İstanbul Fuarcılık A.Ş. (CNR) gibi
firmalarınsa söz konusu hizmetleri de kendilerinin sağladığı anlaşılmaktadır.
(94) Önaraştırma sürecinde CONGRESIUM tarafından sunulan cevabi yazılar
incelendiğinde, fuar organizatörlerinin birtakım tali hizmetleri üçüncü kişilere gördürmek
veya doğrudan kendileri temin etmek yönünde taleplerinin olabildiği anlaşılmaktadır.
CONGRESIUM tarafından sunulan belgelerden prensip olarak yan hizmetlerin
CONGRESIUM dışında bir teşebbüs tarafından yerine getirilmesine müsaade
edilmediği ancak zaman zaman bu genel uygulamanın esnetilerek doğrudan fuar
organizatörü veya onun belirleyeceği bir teşebbüs tarafından sunulmasına müsaade
edilebildiği görülmektedir. Bunun yanında CONGRESIUM, teknik bilgi ve birikiminin,
olanaklarının, altyapısının, vb. yeterli olmadığı durumlarda ya da hizmeti dışarıdan
sağlayacak olan teşebbüsün mali gücünün fuar alanında meydana gelebilecek herhangi
bir hasarı tazmin edebilecek durumda olması halinde yeme-içme ve stant kurulumu
hizmetlerinin üçüncü kişiler tarafından sağlanılmasına müsaade ettiğini ifade etmiştir.
Bu durum tercih hakkı sunulduğunda fuar organizatörlerinin anılan yan hizmetleri
üçüncü kişilerden almak veya bizzat kendileri tarafından yerine getirmek yönündeki
motivasyonlarını ve bunun mümkün olduğunu ortaya koymaktadır. Anılan sebeplerle
CONGRESIUM tarafından sunulan alan tahsis işlemi ile yeme-içme ve stant kurulum
hizmetlerinin ayrı birer ürün olduğu değerlendirilmektedir.
(95) Ayrı ürünler olduğu değerlendirilen alan tahsis hizmetleri ile yeme-içme ve stant kurulum
hizmetlerinin CONGRESIUM tarafından birbirine bağlanarak satılıp satılmadığını tespit
etmek maksadıyla CONGRESIUM ve DOMİNO’nun 2012-2019 yılları arasında akdettiği
sözleşmeler incelenmiştir. Sözleşmeler kronolojik olarak incelendiğinde,
CONGRESIUM’un fuar alanı tahsis ettiği DOMİNO’ya 2012 yılından 2020 yılına değin
söz konusu hizmetleri aynı ekonomik bütünlük içinde olan GL Events Turizm Yemek
Hizmetleri ve Rest. İşl. Tic. A.Ş. (GL FOOD) ve bağımsız bir şirket olan Kariyer Stand
aracılığıyla sunduğu, söz konusu hizmetleri bizzat DOMİNO’nun sağlamasına veya
üçüncü taraf bir teşebbüsten temin etmesine müsaade etmediği anlaşılmaktadır.
(96) Bu yöndeki uygulamanın mevcudiyeti CONGRESIUM tarafından da ifade edilmiş,
ancak bu uygulama için haklı gerekçelerinin olduğu belirtilmiştir. Yeme-içme
hizmetlerinin bağlanmasına ilişkin olarak CONGRESIUM, fuar alanının maliki olan ATO
ile yaptığı kira sözleşmesini işaret etmektedir. Anılan kira sözleşmesinin ilgili hükümleri;
- “(…..)”
20-39/538-239
28/49

şeklinde düzenlenmiştir.
(97) Söz konusu hükümler çerçevesinde CONGRESIUM fuarlar kapsamında üçüncü kişiler
tarafından yeme-içme hizmeti alınmasının kendileri açısından güçlük oluşturduğunu,
mutfak olarak ayrılmış alan dışında alanın herhangi bir yerinde enerji kullanımına
müsaade edemediğini, aksi halde, kira sözleşmesinin hiçbir ihtara ve hükme hacet
kalmaksızın tek taraflı olarak feshedebileceğini belirtmektedir.
(98) Bunun yanında CONGRESIUM, insan sağlığı ve gıda güvenliği risklerinin önüne
geçmek amacıyla fuar organizatörleriyle yaptığı sözleşmeler kapsamında dışarıdan
yiyecek ve içecek getirilmesini genel itibarıyla uygun bulmadığını ifade etmektedir.
Böylelikle, fuar esnasında güvenilir olup olmadığı bilinmeyen restoran, pastane ve diğer
türlü işletmelerden alınan yiyecek-içeceklerin fuar alanına sokulması
engellenmektedir23.
(99) Üçüncü olarak, CONGRESIUM, turizm işletme belgesine sahip bir teşebbüs olarak
alkollü içeceklerin sağlanması bakımından Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu
tarafından zorunlu tutulan lisansa sahip bulunduğunu, bunun da CONGRESIUM’da
alkollü içeceklerin sağlanması bakımından kendilerini cazip bir seçenek haline
getirdiğini ifade etmektedir. Bu bakımdan, teşebbüsün sahip olduğu söz konusu lisansı
kiraladığı alanda kullanma isteği makul bulunmaktadır.
(100) Dördüncü olarak, yine kira sözleşmesine göre, CONGRESIUM “…mecurda bulunan
kafe, lokanta vesair işletmelerde hizmet sunmak” yükümlülüğü altındadır ve bu
yükümlülüğün yerine getirilmemesi sözleşmenin aynı maddesi uyarınca ATO tarafından
fesih sebebi teşkil etmektedir (m.13.2.2.). Bu sebeple, CONGRESIUM, bünyesinde 10
kişiden 10.000 kişiye kadar yiyecek ve içecek hizmeti verebilecek bir altyapı ve teçhizatı
hazır bulundurduğunu belirtmektedir.
(101) Son olarak, teşebbüs, fuar alanı içerisinde yangına sebebiyet verebilecek, ısıtıcı ya da
propan gazla çalışan pişirme cihazlarının ve teknik şartları önceden kendileri ile fuar
organizatörü arasında belirlenmemiş herhangi bir tür teçhizatın fuar alanı içinde
kullanımına öncelikle iş ve gıda güvenliği bakımından doğabilecek riskler nedeniyle izin
verilmediğini belirtmektedir. Nitekim, ATO ile arasındaki kira sözleşmesi ile
CONGRESIUM’un “mecur’da, yangın güvenliği için Kiralayan tarafından bu konudaki
mevzuat ve proje ile gösterilen tüm kurallara ve ilgili mevzuata aynen uymayı kabul ve
taahhüt ettiği” hüküm altına alınmıştır (m. 13.2.10).
(102) Yukarıda yer verilen sebeplerle, fuar organizasyonları kapsamında sunulacak yeme-
içme hizmetinin GL FOOD üzerinden alınmasının hem ATO ile sözleşmesi hem genel
olarak gıda sağlığı ve insan güvenliği yükümlülükleri çerçevesinde gerekli olduğu ve
ayrıca yaptığı yatırımlar karşısında ticari açıdan da rasyonel bir uygulama olduğu
değerlendirilmektedir.
(103) Stant kurulum hizmetlerinin bağlanması iddialarına ilişkin CONGRESIUM tarafından
sağlanan belgelerde CONGRESIUM’un herhangi bir stant firmasının bulunmadığı,
ancak teknik yeterliliği haiz olan Kariyer Stand’tan stant kapama hizmeti satın aldığını,
fuar alanına kurulacak olan “octanorm” tipi standın (standart stant) kurulmasında fuar

23 CONGRESIUM, fuar organizasyonlarının dışarıdan yeme-içme hizmeti almasının kendisi açısından bir
takım hukuki sorumluluklar doğurabileceğini ileri sürmektedir. Buna göre, dışarıdan alınan bir yeme-içme
hizmeti nedeniyle katılımcılardan zarar görenlerin olması halinde CONGRESIUM’un hukuki sorumluluğu
gündeme gelebilecektir. Buna ek olarak, yeme-içme hizmeti sunan teşebbüsün çalışanlarının sosyal
güvencesinin bulunmaması, iş güvenliği normlarına uygun hareket etmemesi, portör muayenelerinin
bulunmaması gibi durumlarda CONGRESIUM’un hukuki yükümlülüğünün bulunacağı ifade edilmektedir.
Bu gerekçelerle de yeme-içme hizmetinin dışarıdan temin edilmemesi gerektiği savunulmaktadır.
20-39/538-239
29/49

organizatörünün stant kurulum hizmetini Kariyer Stand’tan alması gerektiği, bu stant
tipinin dışında kalan butik stantların kurulumunda fuar organizatörünün arzu ettiği firma
ile çalışabildiği ifade edilmektedir.
(104) Octanorm tipi stantların kurulum hizmetinin Kariyer Stand’tan alınmasına ilişkin olarak
CONGRESIUM, daha önceki kurulumlarda fuar alanının fiziki kondisyonuna zarar
vermeden söz konusu hizmeti ifa eden Kariyer Stand’ın teknik yeterliliklerini
ispatlamaları nedeniyle kendileriyle çalışıldığı ifade edilmektedir.
(105) Yıllar itibarıyla EIF fuarlarında kurulan toplam stant alanına, bu alanın ne kadarının
standart stant ne kadarının butik stant olduğunu gösterir tabloya aşağıda yer
verilmektedir.
Tablo 5: DOMİNO standart ve butik stant kurulum alanları (m²)
Etkinlik Tarihi Toplam Stant Kurulan Alan Standart Stant Özel/Butik Stant
04-05 Ekim 2012 (…..) (…..) (…..)
24-25 Ekim 2013 (…..) (…..) (…..)
24-25 Kasım 2014 (…..) (…..) (…..)
04-06 Kasım 2015 (…..) (…..) (…..)
03-04 Kasım 2016 (…..) (…..) (…..)
08-10 Kasım 2017 (…..) (…..) (…..)
08-09 Kasım 2018 (…..) (…..) (…..)
06-08 Kasım 2019 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: DOMİNO’dan gelen bilgiler
(106) Tablo incelendiğinde EIF’nin düzenlendiği ilk yıllarda kurulan butik stant alanının
standart standın yarısından daha az bir alan kapladığı, ancak 2015 yılından itibaren
butik stant alanının standart stant alanından daha fazla yer kaplamaya başladığı, 2019
yılına gelindiğinde butik stant alanı 2.464 m² iken standart stant alanının 1.000 m²
olduğu görülmektedir.
(107) Bu çerçevede kullanım alanı giderek artmakta olan butik stantların kurulumunda fuar
organizatörlerinin arzu ettiği stant kurulum firmasıyla çalışabiliyor olması, standart stant
kurulumunda ise fuar alanının fiziki kondisyonunu korumak maksadıyla daha evvel
teknik yeterliliğini CONGRESIUM’a ispatlamış olan bir teşebbüsle çalışılıyor olması
durumlarının CONGRESIUM’un ATO’ya karşı olan özen yükümlülüğü çerçevesinde ele
alınabileceği ve ticaretin olağan akışında karşılaşılan durumlar olduğu
değerlendirilmektedir.
(108) CONGRESIUM’un fuar organizasyonları kapsamında sunduğu diğer ek hizmetleri ses
sistemi, aydınlatma, kablolama, güvenlik gibi sıralamak mümkündür. Söz konusu
hizmetleri teknik hizmetler adı altında tek bir grup halinde değerlendirmek mümkündür.
Söz konusu teknik hizmetlerin fuar alanı tahsisine bağlanmasına ilişkin CONGRESIUM,
ATO ile akdetmiş oldukları kira sözleşmesi uyarınca ATO’ya karşı pek çok
yükümlülüğünün olduğunu ifade etmektedir. Söz konusu yükümlülüklerden başlıcasının
CONGRESIUM’un fuar alanının fiziki kondisyonunu kira sözleşmesi başlamadan
evvelki haliyle muhafaza etme yükümlülüğü olduğu ifade edilmektedir. ATO ile
imzalanan kira sözleşmesinin 13.2.6. bendi ile 13.2.12. bendi;
- “(……).”
şeklinde düzenlenmiştir.
(109) Mezkûr sözleşme hükümleri, fuar alanının fiziki kondisyonunun CONGRESIUM
tarafından muhafaza edilmesi gerektiği yönündeki özen yükümlülüğünü ve bu
yükümlülüğün ifa edilmemesi halinde CONGRESIUM’un sorumluluğunu
göstermektedir. Buna göre ifa edilmeyen yükümlülük halinde CONRESIUM fuar
20-39/538-239
30/49

alanında meydana gelebilecek her türlü zararı tazmin etmek durumunda olduğu gibi
ATO da herhangi bir ihtara ihtiyaç duymaksızın kira sözleşmesini feshedebilmektedir.
(110) CONGRESIUM, doğabilecek bu sorumlulukları bertaraf etmek maksadıyla kurulum,
sunum, söküm gibi fuar alanının fiziki yapısına zarar verme ihtimali bulunan her türlü
yan hizmeti bizzat kendisinin yerine getirdiğini ifade etmektedir. Bunun yanında, genel
uygulamanın bu yönde olmasına rağmen fuar organizatörünün veya onun yan hizmeti
alacağı teşebbüsün fuar alanında meydana gelen zararı tazmin edecek mali gücünün
bulunması durumunda bu uygulamanın esnetilebildiği ve yan hizmetlerin dışarıdan
temin edilmesine müsaade edildiği belirtilmektedir24.
(111) Yukarıda yer verilen nedenlerle CONGRESIUM’un fuar organizasyonları kapsamında
sunulacak teknik hizmetlerin bizatihi verilmesi yönündeki uygulamasının ATO ile
imzalamış olduğu sözleşmeden doğan hukuki yükümlülüklerini ifa etmek maksadıyla,
özen yükümlülüğü çerçevesinde yerine getirdiği, bu uygulamanın olası zararları tazmin
etme mali gücüne sahip teşebbüsler lehine esnetilebildiği ve bu durumun ticari
teamüllerle bağdaştığı, dolayısıyla haklı gerekçe kapsamında ele alınabileceği
değerlendirilmektedir.
I.4.2.3. Aşırı Fiyatlama İddiasına İlişkin Değerlendirme
(112) Dosya kapsamındaki şikâyetlere konu uygulamalardan bir diğeri ise 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi temelinde hâkim durumun kötüye kullanılması kapsamında aşırı
fiyat uygulamasına karşılık gelmektedir. Başvuruda CONGRESIUM’un aşırı fiyat
uygulamasına ilişkin özellikle;
- 2015 yılında CONGRESIUM ve DOMİNO arasında imzalanan sözleşme gereğince
fuar alanı kiralama bedelinin (…..) TL olarak belirlendiği, ancak fuarın gerçekleşme
tarihine kısa bir süre kala CONGRESIUM Genel Müdürü (…..)’nın DOMİNO’yu arayıp
haklı bir gerekçe göstermeden bu bedelin (…..) TL olarak değiştirileceğini aksi
takdirde izleyen yılki fuar alanı kirasını (…..) TL olarak belirleyeceğini beyan ettiği,
DOMİNO’nun EIF’i ertelemesinin ya da iptal etmesinin mümkün olmadığı ve bu
nedenle (…..) TL’lik bedeli kabul etmek zorunda kaldığı,
- Esasında her organizasyon sonunda CONGRESIUM ve DOMİNO arasında
mutabakat yapıldığı, CONGRESIUM’un DOMİNO’nun hiç almadığı hizmetleri
mutabakat formuna yazdığı, aldığı hizmetleri ise fahiş bedellerle yansıttığı,
- DOMİNO’nun her yıl bu mutabakatlara itiraz ettiği ancak sembolik indirimler
sonucunda kabul etmek zorunda kaldığı,
- CONGRESIUM’un alan tahsis hizmetine dâhil olması gereken elektrik, kablolama,
toplantı salonlarında yer alan sandalye ve masalar, güvenlik, temizlik, moloz ve çöp
atımı, jeneratör kullanımı gibi kalemlerden ayrıca fahiş bedeller talep ettiği,
- CONGRESIUM’un DOMİNO’ya birçok kez fahiş oranlarda fiyat arttırmak ya da yer
tahsisi yapmamak gibi tehditlerde bulunduğu,
- Bir fuarın her yıl aynı tarihlerde aynı yerde yapılmasının kalite ve sürdürülebilirlik
sağladığı ancak CONGRESIUM’un uzun dönemli sözleşmeleri kabul etmediği, bunun
gerekçesinin ise CONGRESIUM’un düzenleyicilere karşı dayatmalarının kabul
edilmediği takdirde bir sonraki yıla ilişkin alan tahsisi veya fiyat konularını tehdit aracı
olarak kullanması olduğu,

2417-21.02.2015 tarihlerinde düzenlenen Trio Event Management, 12-23.10.2015 tarihlerinde
düzenlenen UNCCD Çölleşme İle Mücadele Sözleşmesi 12. Taraflar Konferansı, 4-11.05.2018
tarihlerinde düzenlenen Yüksek Hızlı Demiryolu Fuarı örnek olarak gösterilmiştir.
20-39/538-239
31/49

- CONGRESIUM’un kendisinden alınmasını zorunlu tuttuğu yan hizmetlerin fahiş fiyatlı
olmasına rağmen ihtiyaçları tam olarak karşılamadığı, örneğin DOMİNO’nun ses
sisteminden ya da fuar katılımcısı firmaların stantların kalitesinden ve tasarımından
memnun olmadığı,
- CONGRESIUM’un hâkim durumunu kötüye kullandığının en büyük kanıtının her yıl
uyguladığı fiyatlardaki keyfilik, istikrarsızlık ve mutabakatlardaki dayatmalar olduğu,
- 2012 yılında (…..) Euro olan fuar alanı kirasının 2016 yılında (…..) Euro’ya
yükseldiği, söz konusu yıllarda kur artışı da olmasına rağmen ticari teamüllere aykırı
biçimde fiyat artışının %200 oranında olduğu,
- Daha önceki yıllarda ücretsiz olarak sunulan ve 2019 yılında alan kirası (…..) TL
bedel talep edilen bir otel salonu niteliğindeki Angora salonu için 2020 yılında (…..)
TL talep edildiği
iddiaları öne sürülmüştür.
(113) Aşırı fiyat, pazar gücünün uygulanması sonucunda sürekli olarak rekabetçi düzeyin
önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat olarak tanımlanmaktadır25. Aşırı fiyatlama
sonucunda rekabetçi piyasalarda oluşan tüketici fazlasının bir kısmı pazar gücünü
elinde bulunduran firmaya üretici fazlası olarak geçmekte, bir kısmı ise tamamen
kaybolmaktadır.
(114) Diğer taraftan kavramsal olarak, tekel gücüne sahip olan veya hâkim durumda bulunan
teşebbüslerin fiyat belirleyici konumda bulundukları ve fiyatlarını kendi maliyet
yapılarına göre belirledikleri yönünde yapılan tanımlamalar dikkate alındığında aşırı
fiyatlama tekel gücü ve hâkim durum kavramlarından ayrı düşünülemeyecektir. Bu
nedenle aşırı fiyatlamayı yasaklama, belirli bir düzeyde pazar gücüne sahip olan
teşebbüslerin kâr maksimizasyonu davranışlarını yasaklama sonucunu
doğurabilecektir. Uygulamaya yönelik olarak yapılan tartışmaların ise aşırı fiyatlamanın
tanımında yer alan “fiyatın sürekli bir biçimde ve önemli ölçüde rekabetçi fiyatın üzerinde
olması” durumunun rekabet otoritelerince sağlıklı bir şekilde tespit edilip edilemeyeceği
ile rekabet hukukunun aşırı fiyatlamaya müdahale etmede doğru bir araç olup
olmadığına ilişkin olduğu görülmektedir.
(115) Bu sebeplerle Kurulun bugüne kadar izlediği yaklaşım AB ile benzer şekilde, aşırı fiyata
ancak sınırlı koşullar altında rekabet hukuku çerçevesinde müdahale edilmesi
gerektiğidir.
(116) Aşırı fiyata müdahale noktasında Kurul ile benzer bir tutum sergileyen Avrupa Birliği’nde
(AB) AB Adalet Divanı’nın United Brands26 kararında ortaya koyduğu ve Avrupa
Komisyonunun Port Of Helsingborg27 kararı ile netleştirdiği Ekonomik Değer Testi (EDT)
aşırı fiyatın tespitine ilişkin yöntem olarak kabul edilmiştir. AB ile benzer şekilde aşırı
fiyat iddialarının değerlendirilmesinde Kurul kararlarında da EDT kullanılmaktadır.
Kurulun 11.10.2018 tarihli ve 18-38/618-299 sayılı Bandırma Limanı kararında yer
verilen aşırı fiyat analizi EDT’nin uygulanmasındaki prensipleri ortaya koyar
niteliktedir28.
(117) Buna göre, EDT kapsamında aşırı fiyata ilişkin iki adımlı bir inceleme yönteminin
bulunduğu ifade edilebilecektir. Bu adımlardan ilkini oluşturan Fiyat-Maliyet Farkı Testi

25 R. O’DONOGHUE ve A. J. PADILLA (2006), The Law and Economics of Article 82, Hart Publishing
Oxford and Portland,Oregon, s. 604.
26 United Brands Company and United Brands Continentaal BV v Commission of the European
Communities. - Chiquita Bananas. - Case 27/76
27 Case COMP/A.36.568/D3 – Scandlines Sverige AB v Port of Helsingborg
28 Bandırma Limanı kararı, para. 128 – 178.
20-39/538-239
32/49

(FMFT) yönteminde, aşırı fiyat iddiasına konu olan ürün ya da hizmetin gerçek fiyatı
(actual price) ile gerçek üstlenilen maliyetlerin (actual incurred costs) arasındaki farkın
olağan ya da aşırı olup olmadığı analiz edilmektedir. Bu farkın aşırı olduğunun tespiti
halinde ise testin ikinci adımına geçilmektedir.
(118) Fiyat Karşılaştırması Analizi (FKA) olarak adlandırılan ikinci adımda ise iddia konusu
teşebbüse ilişkin fiyatların kendi içinde ve rakiplerin ürün ve hizmetlerinin fiyatları ile
karşılaştırması sonucunda aşırı olup olmadığı analiz edilmektedir29. FKA çerçevesinde
aşırı fiyatlama iddiasına konu olan ürüne ilişkin fiyat, teşebbüsün farklı coğrafi
bölgelerde, farklı müşteri gruplarına veya farklı zaman dilimlerinde uyguladığı fiyatlar ile
kıyaslanabileceği gibi aynı ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren rakiplerin, rekabetçi
pazarlarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin veya başka bir coğrafi pazarda hâkim
durumda bulunan bir teşebbüsün fiyatlarıyla da kıyaslanabilmektedir.
(119) Aşırı fiyatın tespiti bakımından Kurul, EDT testini uygularken yukarıda zikredilen AB
yaklaşımından farklı olarak fiyat karşılaştırmasına öncelik vermekte ve fiyat-maliyet
analizine maliyetlerin kesin olarak hesaplanabildiği durumlarda yer vermektedir. Öyle ki
Kurul, fiyat-maliyet karşılaştırması yapılmasının mümkün olmadığı bazı hallerde,
sadece FKA yoluyla da aşırı fiyat değerlendirmesinde bulunmuştur.
(120) Nitekim Kurul, işbu dosya ile benzer rekabet ihlali iddialarını incelediği önceki
Congresium kararında30 da, muhasebe maliyetlerine bakıldığında CONGRESIUM’un
fuar alanı kiralama hizmetinden zarar ettiğini tespit etmesine rağmen fiyat-maliyet ve
rakip fiyat karşılaştırmaları yapmıştır. Ancak fiyat-maliyet karşılaştırmasının ardından o
dönemde maliyetlerin ayrıştırılamıyor olması nedeniyle eşdeğer nitelikteki hizmetlerin
fiyatlarının kıyaslanması dikkate alınmıştır. Kurul, CONGRESIUM’un fiyatlarını
rakiplerin fiyatları ile kıyasladıktan sonra kendi fiyatları içinde karşılaştırmasını yaparak
teşebbüsün aşırı fiyat uygulamadığı sonucuna ulaşmıştır.
(121) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, işbu dosya kapsamındaki aşırı fiyat
değerlendirmesinde ilk adım olarak CONGRESIUM’un başvuru sahibinin fuarı için
uyguladığı alan tahsisi ve yan hizmet fiyatları ile bu fuarlara sağladığı hizmetler
kapsamında katlandığı maliyetler incelenmiştir. Değerlendirmenin ikinci adımı olarak ise
CONGRESIUM’un başvuru sahibine uyguladığı birim fiyat ile benzer fuarlara uyguladığı
fiyatlar karşılaştırılmaktadır.
(122) CONGRESIUM’un başvuru sahibinin 2012-201931 yılları arasında organize ettiği fuarlar
özelinde katlandığı maliyetler ve bu fuarlar çerçevesinde sağladığı alan tahsisi
hizmetleri ve yan hizmetlerden32 elde ettiği gelirlere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:


29 Case COMP/A.36.568/D3 – Scandlines Sverige AB v Port of Helsingborg, para. 147-149
30 27.10.2016 tarihli ve 16-35/604-269 sayılı karar.
31 2019 yılının son aylarında tüm dünyada etkili olan Covid-19 salgını 2020 yılının Mart ayından itibaren
ülkemizde de etkili olmuştur. Salgınla mücadele kapsamında alınan tedbirler çerçevesinde bakanlıklar ve
valilikler tarafından yayımlanan genelgeler ile düğün, toplantı, kongre vb. aktiviteler yasaklanmıştır. Bkz.
. Bu
nedenle CONGRESIUM’da genelgenin yayımlandığı tarih olan 26.03.2020 tarihine kadar yalnızca iki fuar
düzenlenebilmiştir.
32 Yan hizmetler yeme-içme, elektrik, kablolama, stant, stant hasar bedeli, sandalye, masa, kilitli oda,
bistro, bistro sandalye, banko, flip chart, sam sehpa, stop şeridi, teknik hizmet, temizlik, güvenlik, moloz
atımı, personele yemek, bardak su, 0.5 lt su vb. alan tahsisi haricindeki tüm hizmetleri içermektedir.
20-39/538-239
33/49

Tablo 6: CONGRESIUM’un EIF Kapsamında Katlandığı Maliyet ve Elde Ettiği Gelirler

Toplam
Gelir (TL)
Günlük
Gelir
(TL)
m² Başına
Günlük
Gelir (TL)
Toplam
Maliyet
(TL)
Günlük
Maliyet
(TL)
m² Başına
Günlük
Maliyet (TL)
Fuar Karı
veya
Zararı
(TL)
Toplam
Kârlılık
Oranı
(%)
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(123) Tabloya göre CONGRESIUM, DOMİNO’ya ilk hizmet sağladığı yıldan 2019 yılına kadar
%(…..) ila %(…..) arasında değişen oranlarda (…..) elde etmiş, 2013 yılında ise bu
hizmetlerin sunuşundan %(…..)’luk bir (…..) karşılaşmıştır. En yüksek (…..) %(…..)’lik
oranla 2017 ve 2019 yıllarında elde etmiştir. Sonuç olarak görülmektedir ki
CONGRESIUM, belirli bir (…..) oranı üzerinden hizmetler sunuşu gerçekleştirmemiş,
incelenen yıllar itibarıyla farklı oranlarda (…..) elde etmiştir.
(124) CONGRESIUM’un EIF dışındaki fuarlar çerçevesinde elde ettiği gelirler ve katlandığı
maliyetler ise 201633 ile 2019 yılları arasında ve yıllık bazda aşağıdaki tablolarda
sunulmaktadır:
Tablo-7: 2016 Yılında Fuarlar Kapsamında Elde Edilen Gelir ve Katlanılan Maliyet Karşılaştırması
Konu Fuar Organizatörü
Elde Edilen
Gelir (TL)
Katlanılan
Maliyet (TL)
Fuar Kârı veya
Zararı (TL)
Kâr/Zarar
Oranı(%)
Kitap
Eylül Fuar Org. Sergi ve Panayır
Ltd. Şti. (Eylül Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji / Bilgi
Teknolojileri
Demos Fuarcılık ve Org. A.Ş.
(Demos Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
İş ve İnşaat
Makinaları
Kalite Fuar Yapım A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)
Sanat
Atis Fuarcılık A.Ş. (Atis
Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.
CYF Fuarcılık A.Ş. (CYF
Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobilya GLEX (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.
ARK Fuarcılık Dış Ticaret Ltd.
Şti. (ARK Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgi
Teknolojileri
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim
Eket Fuarcılık Tic. Ltd.
Şti.(Eket Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz. Yem Fuarcılık A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik
Ekspoturk Fuarcılık Org. Ltd.
Şti. (Ekspoturk Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
ECR Fuarcılık Ltd. Şti. (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler

33 2012 ila 2015 yıllarına dair CONGRESIUM’un elde ettiği gelir, katlandığı maliyet ve kar/zarar oranları
bilgileri mevcuttur. Ancak anılan bu dönemde de (…..) oranlarının 2016 yılı ve sonrası ile benzerlik
göstermesi nedeniyle incelemeye son beş yılı kapsayacak şekilde devam edilmiştir.
20-39/538-239
34/49

(125) Tablo incelendiğinde CONGRESIUM’un 2016 yılında 15 adet fuar düzenlediği, bu
fuarlardan da farklı oranlarda (…..) ettiği, kitap ve eğitim alanındaki iki fuarda (…..) ettiği
görülmektedir. Bunun yanında CONGRESIUM, 2016 yılında düzenlenen diğer fuarlara
%(…..) ila %(…..) aralığında değişen (…..) oranlarıyla, EIF fuarına ise %(…..) oranıyla
hizmet sunmuştur. Bu fuarlardan onundan EIF’den elde etmiş olduğu (…..) oranından
daha yüksek oranda (…..) etmiştir. CONGRESIUM’un (…..) ettiği fuarlara ek olarak
yalnız inşaat ve güvenlik alanında düzenlenen iki fuarda EIF’den daha düşük (…..)
oranıyla satış gerçekleştirmiştir.
Tablo-8: 2017 Yılında Fuarlar Kapsamında Elde Edilen Gelir ve Katlanılan Maliyet Karşılaştırması.
Konu Fuar Organizatörü
Elde Edilen
Gelir (TL)
Katlanılan
Maliyet (TL)
Fuar Kârı
veya Zararı
(TL)
Kâr/Zarar
Oranı (%)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Otelcilik
Messe Stuttgart Ares
Fuarcılık Ltd. Şti (MSA
Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Sanat Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobilya
1.İstanbul Fuarcılık
A.Ş., 2.Pozitif Fuarcılık
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz. CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.
Hannover Messe
Sodeks Fuarcılık A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat
Makinaları
MCI Fuarcılık Dış
Ticaret Ltd. Şti. (MCI
Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Gayrimenkul İstanbul Fuarcılık A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)
Perakendecilik MCI Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik Ekspoturk Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
Artı 2 Fuarcılık Ltd. Şti
(Artı 2 Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
El Sanatları
Rem Fuar Sergi ve
Pan. Tan. Ltd. Şti.
(Rem Fuar)
(…..) (…..) (…..) (…..)
El Sanatları Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(126) Tablodan 2017 yılında 17 adet fuar düzenlendiği anlaşılmaktadır. CONGRESIUM’un
düzenlenen bu fuarlardan yine kitap fuarında (…..) ettiği görülürken geri kalan fuarların
tamamında (…..) oranını önceki seneye nazaran önemli ölçüde artırdığı, (…..) %(…..)
ila %(…..) aralığında çeşitli oranlarda seyrettiği, EIF’den (…..) %(…..) olduğu
görülmektedir. Bunun yanında EIF dışında kalan 16 fuarda 11’ine EIF’den daha yüksek
(…..) oranıyla hizmet sunulduğu görülmektedir.

20-39/538-239
35/49

Tablo-9: 2018 Yılında Fuarlar Kapsamında Elde Edilen Gelir ve Katlanılan Maliyet Karşılaştırması
Konu Fuar Organizatörü
Elde
Edilen
Gelir (TL)
Katlanılan
Maliyet (TL)
Fuar Kârı
veya Zararı
(TL)
Kâr/Zarar
Oranı (%)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Çağdaş
Sanatlar
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat
Malzemeleri
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Taşımacılık
Alle Uluslararsı Fuar Org.
Hizmet. Ltd. Şti. (Alle
Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Tıbbi Cihazlar
Türk Diş Hekimleri Birliği
Fuar ve Org. Ltd. Şti. (TDB
Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgisayar
Teknolojileri
Likapa Fair Fuarcılık Ticaret
A.Ş. (Likapa)
(…..) (…..) (…..) (…..)
El Sanatları Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(127) Tablo incelendiğinde, CONGRESIUM’un 2018 yılında, 12 adet fuar ile bir önceki yıla
göre daha az fuara ev sahipliği yaptığı görülmektedir. Bu fuarlardan inşaat, taşımacılık
ve el sanatları alanında olmak üzere üç tanesinde sunulan hizmetler çerçevesinde (…..)
edildiği, diğer fuarlardan (…..) oranlarının ise bir önceki yıla göre önemli derecede düşüş
gösterdiği ve %(…..) ila %(…..) arasında değiştiği, EIF fuarından %(…..) edildiği
görülmektedir. Bunun yanında CONGRESIUM’da 2018 yılı içerisinde düzenlenen
fuarların beş tanesinde EIF’den daha yüksek (…..) çalışıldığı anlaşılmaktadır.
Tablo-10: 2019 Yılında Fuarlar Kapsamında Elde Edilen Gelir ve Katlanılan Maliyet Karşılaştırması
Konu Fuar Organizatörü
Elde Edilen
Gelir (TL)
Katlanılan
Maliyet (TL)
Fuar Kârı veya
Zararı (TL)
Kâr/Zarar
Oranı
(%)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Otelcilik MSA Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Çağdaş
Sanatlar
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Likapa (…..) (…..) (…..) (…..)
Kozmetik
TG Ekspo Uluslararsı
Fuarcılık A.Ş. (TGS Fuarcılık)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Çevre MCI Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Kitap Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgisayar
Teknolojileri
Likapa, (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer HYF Fuarcılık A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
20-39/538-239
36/49

(128) Tablodan 2019 yılında CONGRESIUM’da 13 adet fuar düzenlendiği, bu fuarlardan
Likapa Fair Fuarcılık A.Ş. ve HYF Fuarcılık A.Ş. (Likapa) tarafından organize edilen
“diğer” konulu fuarlara sunulan hizmetler çerçevesinde (…..) edildiği, geri kalan fuarlara
sunulan hizmetler için CONGRESIUM tarafından (…..) oranlarının bir önceki yıla göre
önemli derecede artış sergilediği, (…..) %(…..) ila %(…..) arasında değişen oranlarda
seyrettiği, EIF’den (…..) %(…..) olduğu görülmektedir. CONGRESİUM, 2019 yılında EIF
dışında kalan 12 fuardan altı tanesinden EIF’den elde ettiği orandan daha yüksek (…..)
oranı ile çalışmıştır.
(129) Bunların yanında CONGRESIUM’un 2012 ila 2019 yılları arasındaki gelir tablolarından
elde edilen, CONGRESIUM’un ilgili yıllardaki tüm faaliyetleri çerçevesindeki (…..)
durumunu gösteren veriler de incelenmiştir. Aşağıda teşebbüsün 2012 yılından 2019
yılına değin gelirler, faaliyet giderleri, faaliyet karı ile net karı tablo ile sunulmaktadır:
Tablo-11: CONGRESIUM’un Gelir Tablolarından Elde Edilen Veriler (2012 – 2019)
Yıllar
Net Satışlar
(TL)
Satışların Maliyeti
+ Faaliyet
Giderleri (TL)
Faaliyet Karı
(TL)
FAVÖK
Kârlılık
Oranı
Net Kâr (TL)
Net Kârlılık Oranı
(%)
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(130) CONGRESIUM’un tüm faaliyetlerinden incelenen yıllar itibarıyla yalnızca 2015 ve 2017
yıllarında, sırasıyla, %(…..) ve %(…..) oranında (…..), diğer yıllarda ise %(…..) ve
%(…..) aralığında (…..) ettiği görülmektedir. Yıllık fuar kârlılık tabloları göz önünde
bulundurulduğunda CONGRESIUM’un fuar dışındaki faaliyetlerinden büyük ölçüde
(…..) ettiği anlaşılmaktadır. Örneğin, 2019 yılında CONGRESIUM’un fuarlardan (…..)
analizinin yer aldığı yukarıdaki tablolar birlikte incelendiğinde, diğer yıllara nazaran (…..)
sahip olunan bu yılda dahi CONGRESIUM’un tüm faaliyetlerinden %(…..) oranında
(…..) ettiği görülmektedir.
(131) CONGRESIUM’un yukarıda sergilenen kârlılık analizi ve başvuru sahibinin iddiaları
karşısında başvuru sahibinin de kârlılık durumu -hâkim durumun ve hâkim durumun
kötüye kullanılmasının varsayımı altında- etki tespiti bakımından incelemeye konu
edilmiştir. Bu çerçevede aşağıda DOMİNO’nun kârlılık analizi de tablo ile
sunulmaktadır:
Tablo-12: DOMİNO’nun Gelir Tablolarından Elde Edilen Veriler (2012 – 2019)

Net Satışlar
(TL)
Satışların Maliyeti
+ Faaliyet Giderleri
(TL)
Faaliyet Kârı
(TL)
FAVÖK
Kârlılık
Oranı
Net Kâr (TL)
Net
Kârlılık
Oranı
(%)
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: DOMİNO’dan gelen bilgiler
20-39/538-239
37/49

(132) Fiyat ve maliyete ilişkin analiz ve tespitlerin ardından EDT’nin ikinci adımı olan FKA
çerçevesinde CONGRESIUM’un EIF için uyguladığı fiyat politikası diğer fuarlar için
uyguladığı fiyatlar ile karşılaştırılmıştır. CONGRESIUM’un 2016-2019 yılları arasında
hizmet verdiği fuarlar özelinde talep ettiği birim fiyatlara aşağıdaki tablolarda yer
verilmektedir.
Tablo-13: 2016 Yılı Birim Fiyatlar (TL/m²)
Konu
Fuar
Organizatörü
Fuardan
Elde Edilen
Gelir (TL)
Fuar Gün
Sayısı
(Kurulum +
Fuar + Söküm)
Kullanılan
Alan (m²)
Günlük
Elde Edilen
Gelir (TL)
Günlük m²
Başına
Gelir (TL)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji / Bilgi
Teknolojileri
Demos
Fuarcılık
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İş ve İnşaat
Makinaları
Kalite Fuar
Yapım A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sanat Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.i CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobilya GLEX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz. ARK Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgi
Teknolojileri
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim Eket Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.
Yem Fuarcılık
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik Ekspoturk (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
ECR Fuarcılık
Ltd. Şti
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(133) Tablo incelendiğinde CONGRESIUM’un 2016 yılında düzenlenen 15 fuara alan hizmeti
ve yan hizmetler için günlük uyguladığı m² fiyatının (…..) TL/m² ila (…..) TL/m² arasında
değişiklik gösterdiği görülmektedir. En düşük fiyatın Eylül Fuarcılık tarafından organize
edilen kitap fuarına sunulduğu, en yüksek fiyatın ise Eket Fuarcılık tarafından organize
edilen eğitim fuarına sunulduğu görülmektedir. Tabloda incelenen 2016 yılı itibarıyla EIF
fuarına (…..) TL/m² fiyat üzerinden hizmet verildiği, bu yıl içerisinde biri GLEX tarafından
düzenlenen mobilya fuarı diğeriyse Eket Fuarcılık tarafından düzenlenen bir eğitim fuarı
olmak üzere, iki fuara EIF’den daha yüksek birim fiyatla hizmet sunulduğu
anlaşılmaktadır. Burada, eğitim fuarı için kullanılan alanın (1500 m²) diğerlerine nazaran
düşük kaldığı, bunun sonucunda birim alan için yapılan ücretlendirmenin yüksek kaldığı
görülmektedir. Bu da CONGRESIUM’un kiralanan alan, alınan hizmetlerin kapsamı vs.
gibi ölçütler çerçevesinde fiyatlandırmasının değiştiği yönündeki açıklamasını teyit
etmektedir.
Tablo-14: 2017 Yılı Birim Fiyatlar (TL/m²)
Konu
Fuar
Organizatörü
Fuardan
Elde Edilen
Gelir (TL)
Fuar Gün
Sayısı
(Kurulum +
Fuar + Söküm)
Kullanılan
Alan (m²)
Günlük
Elde
Edilen
Gelir (TL)
Günlük m²
Başına
Gelir (TL)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Otelcilik MSA Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sanat Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
20-39/538-239
38/49

Konu
Fuar
Organizatörü
Fuardan
Elde Edilen
Gelir (TL)
Fuar Gün
Sayısı
(Kurulum +
Fuar + Söküm)
Kullanılan
Alan (m²)
Günlük
Elde
Edilen
Gelir (TL)
Günlük m²
Başına
Gelir (TL)
Mobilya
1.İstanbul
Fuarcılık A.Ş.
2.Pozitif
Fuarcılık A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz. CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.
Hannover
Messe Sodeks
Fuarcılık A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat
Makinaları
MCI Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Gayrimenkul
İstanbul
Fuarcılık A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Perakendecilik MCI Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik Ekspoturk (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
El Sanatları Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
El Sanatları Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(134) Tablo incelendiğinde CONGRESIUM’un 2017 yılında düzenlenen 17 fuara alan hizmeti
ve yan hizmetler sunumu için günlük uyguladığı m² fiyatının (…..) TL/m² ila (…..) TL/m²
arasında değişiklik gösterdiği görülmektedir. En düşük fiyatın (…..) tarafından organize
edilen (…..) fuarına sunulduğu, en yüksek fiyatın ise (…..) tarafından organize edilen
(…..) sunulduğu görülmektedir. Tabloda 2017 yılı itibarıyla EIF fuarına (…..) TL/m² fiyat
üzerinden hizmet verildiği, birim fiyatın bir önceki yıla göre %(…..) artış gösterdiği, bu
yıl içerisinde üç fuara EIF’den daha yüksek birim fiyatla hizmet sunulduğu
anlaşılmaktadır. Bunun yanında Eylül Fuarcılık’ın 2017 yılının başlarında art arda
düzenlemiş olduğu iki fuardan birisi olan kitap fuarına (…..) TL/m² fiyat üzerinden hizmet
sunulurken, hemen ardından düzenlenen eğitim fuarına 2017 yılının (…..) birim fiyatı
olan (…..) TL/m² üzerinden hizmet sunulduğu dikkat çekmektedir34. Bu husus da
CONGRESIUM’un fuarın niteliği, düzenlenme süresi, katılımcı sayısı ve profili gibi çeşitli
parametrelere göre fiyat tespit ettiği ifadeleri ile örtüşmektedir.
Tablo-15: 2018 Yılı Birim Fiyatları (TL/m²)
Konu
Fuar
Organizatörü
Fuardan
Elde Edilen
Gelir (TL)
Fuar Gün Sayısı
(Kurulum + Fuar
+ Söküm)
Kullanılan
Alan (m²)
Günlük Elde
Edilen Gelir
(TL)
Günlük m²
Başına
Gelir (TL)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çağdaş
Sanatlar
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.
Artı 2
Fuarcılık
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Taşımacılık Alle Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

34 Eylül Fuarcılık tarafından düzenlenen kitap fuarı 06.01.2017 tarihi ile 15.01.2017 tarihleri arasında,
eğitim fuarı ise 09.02.2017 tarihi ile 12.02.2017 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. 2017 yılı fuar takvimi
için bkz. .
20-39/538-239
39/49

Konu
Fuar
Organizatörü
Fuardan
Elde Edilen
Gelir (TL)
Fuar Gün Sayısı
(Kurulum + Fuar
+ Söküm)
Kullanılan
Alan (m²)
Günlük Elde
Edilen Gelir
(TL)
Günlük m²
Başına
Gelir (TL)
Tıbbi Cihazlar TDB Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
Artı 2
Fuarcılık
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgisayar
Teknolojileri
Likapa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
El Sanatları Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(135) 2018 yılına ait birim fiyatların yer aldığı tablo incelendiğinde CONGRESIUM’da bu yıl
içerisinde 12 fuar tertip edildiği görülmektedir. Bu fuarlar için CONGRESIUM’un
uyguladığı birim fiyatların (…..) TL/m² ila (…..) TL/m² arasında değiştiği, en düşük birim
fiyatın (…..) tarafından düzenlenen (…..), en yüksek birim fiyatın ise (…..) tarafından
düzenlenen (…..) fuarına sunulduğu anlaşılmaktadır. İncelenen yıl itibarıyla EIF’ye (…..)
TL/m² üzerinden alan tahsisi ve yan hizmet sunuşu gerçekleştirildiği, bu fiyatın bir önceki
yıla göre %13 artış gösterdiği, üç fuara EIF’den daha yüksek birim fiyatla hizmet
sunulduğu anlaşılmaktadır. Bunun yanında bir önceki yıla benzer şekilde EYLÜL
FUARCILIK tarafından aynı tarihlerde düzenlenen iki fuardan biri olan kitap fuarına
(…..) TL/m² üzerinden, eğitim fuarına ise (…..) TL/m² üzerinden hizmet sunulduğu
görülmektedir35. Bu durumun sebebi yine eğitim fuarının daha az günü ve daha az alanı
kapsaması olarak görülmekte, bu da yine CONGRESIUM’un fiyatlama usullerine ilişkin
açıklamaları ile paralel seyir arz etmektedir.
Tablo-16: 2019 Yılı Birim Fiyatları (TL/m²)
Konu
Fuar
Organizatörü
Fuardan
Elde Edilen
Gelir (TL)
Fuar Gün Sayısı
(Kurulum + Fuar
+ Söküm)
Kullanılan
Alan (m²)
Günlük Elde
Edilen Gelir
(TL)
Günlük m²
Başına
Gelir (TL)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Otelcilik MSA Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çağdaş
Sanatlar
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Likapa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kozmetik
TG Ekspo
Uluslararsı
Fuarcılık A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çevre MCI Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kitap Rem Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgisayar
Teknolojileri
Likapa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turizm Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik
Otomasyon
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer
HYF Fuarcılık
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(136) Tablo incelendiğinde 2019 yılında 13 fuar düzenlendiği, CONGRESIUM’un bu fuarlara
(…..) TL/m² ila (…..) TL/m² arasında değişen fiyatlarda alan tahsisi hizmeti ve yan
hizmet sunduğu görülmektedir. 2019 yılında düzenlenen EIF için birim fiyatın (…..)

35 Eylül Fuarcılık tarafından düzenlenen kitap fuarı 16.02.2018-25.02.2018 tarihleri arasında, eğitim fuarı
ise 22.02.2018-25.02.2018 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. 2018 yılı fuar takvimi için bkz.
.
20-39/538-239
40/49

TL/m² olduğu, bu fiyatın bir önceki yılın birim fiyatıyla neredeyse aynı olduğu, bu yıl
içerisinde düzenlenen fuarlardan beş tanesine EIF’den daha yüksek bedellerle hizmet
sunumu yapıldığı görülmektedir. Bunun yanında Likapa tarafından 2019 yılı içerisinde
düzenlenen iki fuardan ilki olan diğer konulu fuara günlük (…..) TL/m² üzerinden hizmet
sunulduğu, bilgisayar teknolojileri konulu fuara ise (…..) TL/m² üzerinden hizmet
sunulduğu dikkat çekmektedir.
(137) CONGRESIUM’un alan tahsis ettiği fuarların birim fiyatları kendi içerisinde
karşılaştırıldıktan sonra rakibi olan fuar alanı işletmecileri TÜYAP ve ANFA’nın
düzenlediği fuarların birim fiyatları karşılaştırılmıştır. Buna göre günlük m² başına
gelirlerinin fuar bazında 2016 yılında, CONGRESIUM’da (…..) TL ile (…..) TL arasında,
buna karşılık TÜYAP’ta (…..) TL ile (…..) TL arasında değiştiği tespit edilmiştir. Aynı
şekilde 2017 yılında söz konusu gelirlerin CONGRESIUM için (…..) TL ile (…..) TL
arasında, TÜYAP için (…..) TL ile (…..) TL arasında değiştiği, ANFA’nın günlük m²
başına gelirinin ise (…..) TL olduğu tespit edilmiştir. 2018 yılında ise, günlük m² başına
gelirler CONGRESIUM’da (…..) TL ile (…..) arasında değişirken TÜYAP’ta (…..) TL ile
(…..) TL arasında seyretmiş, ANFA’ için bu yılın geliri (…..) TL şeklinde gerçekleşmiştir.
2019 yılında ise, CONGRESIUM’un günlük m² başına geliri (…..) TL ile (…..) TL
arasında değişirken TÜYAP’ın günlük m² başına geliri (…..) TL ile (…..) TL arasında
değişmiş, ANFA’nın günlük m² başına geliri ise (…..) TL değerinde gerçekleşmiştir.
(138) Bu noktada TÜYAP’ın işlettiği fuar alanının kapasitesinin CONGRESIUM’un işlettiği fuar
alanının kapasitesinden daha büyük olduğu ve TÜYAP’ın alan kapasitesine bağlı olarak
CONGRESIUM’a göre daha büyük fuar alanı kiralamasının elde ettiği birim gelirlerinin
düşmesinde rol oynadığı anlaşılmaktadır. Diğer yandan, Ankara Büyükşehir
Belediyesinin işletmesi ANFA’nın da fuar alanı kiralamak dışında yan hizmetleri
kendisinin sağlamaması ortaya çıkan fiyat farklılıklarını açıklamaktadır. Benzer tablo
önceki Congresium kararında da tespit edilmiş, aşırı fiyat tespitinin bulunmadığı kararda
CNR’nin ve İstanbul Lütfi Kırdar Kongre ve Sergi Sarayı’nın fiyatlarının daha yüksek
seyrettiği buna karşın TÜYAP ve İstanbul Dünya Ticaret Merkezi’nin fiyatlarının görece
daha düşük seviyelerde kaldığı görülmektedir. Bu çerçevede, yukarıda yer verilen
günlük m² başına gelir karşılaştırması sonucunda da, CONGRESIUM tarafından
uygulanan fiyatların aşırı olmadığı değerlendirilmektedir.
(139) Başvuru sahibinin CONGRESIUM’un aşırı fiyat uygulamak suretiyle hâkim durumunu
kötüye kullandığına ilişkin iddialardan bir diğeri de CONGRESIUM’un 04-06.11.2015
tarihlerinde düzenlenecek olan EIF için sunduğu (…..) TL’lik (KDV Hariç) organizasyon
teklifini geri çekerek (…..)’lik TL (KDV Hariç) yeni bir organizasyon teklifi sunmasına
ilişkindir. Fuara az bir süre kalması nedeniyle DOMİNO’nun bu teklifi kabul ederek
sözleşme imzaladıkları ifade edilmektedir.
(140) İddia edilen hususun mevcudiyeti DOMİNO tarafından sunulan belgelerden tespit
edilebilmektedir. DOMİNO tarafından sağlanan belgelerden 07.02.2015 tarihinde
CONGRESIUM tarafından sunulan organizasyon teklifinde salon kira bedelinin (…..) TL
olduğu, bunun yerine 22.07.2015 tarihinde sunulan organizasyon teklifinde salon kira
bedelinin (…..) TL olduğu görülmektedir. Söz konusu artış neticesinde salon kira
bedelinin aşırı olup olmadığını değerlendirmek maksadıyla 2015 yılında
CONGRESIUM’da düzenlenen tüm fuarlara, bu fuarların salon kira bedellerine, her bir
fuar özelinde elde edilen gelire ve katlanılan maliyete aşağıdaki tabloda yer
verilmektedir36:

36 2015 yılına ilişkin kullanılan alan gibi bilgilere ilgili dönemde yönetim değişikliği sebebiyle ulaşılamadığı
belirtilmiş, bu sebeple metrekare başına fiyatlar yerine nihai fiyatların karşılaştırılması yoluna gidilmiştir.
20-39/538-239
41/49

Tablo-17: CONGRESIUM’da 2015 Yılında Düzenlenen Fuarların Fiyat, Maliyet ve Kârlılık Oranları
Konu Fuar Organizatörü
Salon Kira
Geliri (TL)
Fuardan Elde
Edilen Gelir
(TL)
Katlanılan
Maliyet (TL)
Kar
(TL)
Kârlılık
Oranı
(%)
Diğer MSA Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji Demos Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kitap Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Otelcilik MSA Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sanat Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz. CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobilya GLEX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çevre
MMI Eurasia Fuarcılık
Ltd. Şti.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz.
Hannover Messe
Sodeks Fuarcılık A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bebek / Çocuk
İhtiyaçları
DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgi
Teknolojileri
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim Eket Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İnşaat Malz. Yem Fuarcılık A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Enerji DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Güvenlik (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer
HHB Fuar
Organizasyon
Reklam Ltd. Şti
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tıbbi Cihazlar
TG Ekspo
Uluslararası Fuarcılık
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgi
Teknolojileri
GLEX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(141) Tablo incelendiğinde CONGRESIUM’un 2015 yılında düzenlenen fuarlar için (…..) TL
ila (…..) TL arasında bedellerle salon tahsis ettiği, 2015 yılında düzenlenen EIF için
salon tahsis bedelinin (…..) TL olduğu, aynı yıl yine DOMİNO tarafından 14-17.05.2015
tarihlerinde düzenlenen bebek/çocuk ihtiyaçları konulu fuar için salon tahsis bedelinin
(…..) TL olduğu görülmektedir. Bunun yanında ilgili yıl içerisinde düzenlenmiş olan
toplam 19 fuarın dokuzunun salon tahsis bedelinin DOMİNO’ya EIF fuarı için sunulan
(…..) TL’nin üzerinde olduğu, fuar özelinde CONGRESIUM açısından kârlılık
incelendiğinde ise EIF fuarından %(…..) ettiği, aynı yıl içerisindeki diğer fuarların 15’inde
bu orandan daha yüksek değerlerle hizmet verdiği anlaşılmaktadır.
(142) Yukarıda yer verilen nedenlerle güncellenen salon kira bedelinin dahi
CONGRESIUM’un diğer fuarlar için sunmuş olduğu salon kira bedellerinin içerisinde yer
aldığı, 2015 yılında düzenlenen fuarların yaklaşık %50’sine DOMİNO’ya EIF için
sunulan kira bedelinin üzerinde bedellerle salon tahsisi yapıldığı, bunun yanında ilgili yıl
içerisindeki fuarların yaklaşık %75’inden ise EIF’den (…..) üzerinde (…..) ettiği, bu
koşullar altında CONGRESIUM’un sunduğu kira bedelinin aşırı olarak
değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır.
(143) Rekabet hukuku bağlamında aşırı fiyat kavramı çerçevesinde öne sürülen iddialardan
bir diğeri de daha önceki yıllarda DOMİNO’ya ücretsiz olarak sunulan ve 2019 yılında
alan kirası olarak (…..) TL talep edilen Angora salonu için 2020 yılında (…..) TL talep
edilmesine ilişkindir. Başvuru sahibi söz konusu salonun kira bedelinin aşırı olduğunu,
20-39/538-239
42/49

dolayısıyla CONGRESIUM’un hâkim durumunu kötüye kullandığını iddia etmekte, hatta
geçici tedbirle 2020 yılı için bu salonun ücretsiz sağlanmasını talep etmektedir.
(144) Bu hususta CONGRESIUM, Angora Salonu’nun fuar organizatörleri tarafından sıklıkla
rağbet gösterilen 1.502 m² büyüklüğe sahip bir toplantı salonu olduğunu ifade
etmektedir. Bunun yanında CONGRESIUM tarafından Angora Salonu için belirlenen
kira bedelinin 2019-2020 yılları için günlük 70.000 TL olduğu, ancak organizatörlere
uygulanan fiyatın değişkenlik gösterebildiği örnek sözleşmelerle belirtilmiştir. Genel
olarak fuar organizatörlerine sağlanan alan tahsis hizmetlerinin fiyatlandırmasına
yönelik bulundukları açıklamalar paralelinde, bir fuar organizatörüne uygulanan fiyatın
belirlenmesinde salt organizasyonun tertip edileceği salona göre değil, aynı zamanda
talep edilen diğer hizmetlerin büyüklüğüne de bakılarak fiyatın tespit edildiği ifade
edilmektedir.
(145) Bunun yanında iddianın konusunu oluşturan (…..) TL tutarındaki salon kira bedelinin
2020 yılında düzenlenmesi planlanan EIF için üç gün organizasyon süresi iki gün
kurulum ve söküm süreleri olmak üzere toplam beş gün için teklif edildiği ve henüz
müzakere aşamasında olduğu, sunulan bu teklifin herhangi bir indirim uygulanmamış
liste fiyatı üzerinden hazırlandığı belirtilmektedir. Bunun yanında anılan fiyata herhangi
bir indirim yapılmaksızın da fiyatın aşırı olarak nitelendirilemeyeceği ifade edilmektedir.
DOMİNO tarafından EIF’nin bu yıl sanal ortamda gerçekleştirileceğinin ilanı üzerine,
zaten iddiaya konu fuarın gerçekleştirilmeyeceği, DOMİNO’nun sözleşmede anlaşılan
ödemeleri dahi ödemekten imtina ettiği ve söz konusu uyuşmazlığın hâlihazırda
arabuluculuk sürecinde olduğu anlaşılmıştır. Hem fuarın gerçekleşmeyecek olması,
iddia konusu fiyatlamanın yalnız teklifte kalması, hem de zaten salon ayrımına
gidilmeksizin toplam talep edilen fiyatların incelenmesinin daha uygun olduğunun tespiti
üzerine, bu iddianın da mesnetsiz kaldığı değerlendirilmektedir.
(146) Son olarak, fuarların organizasyonu ESASLAR’da belirtildiği üzere bir önceki yılın
Ağustos ayının birinci günü sonuna kadar diğerlerinin yanında kira sözleşmesi ile birlikte
TOBB’a bildirilmektedir. Dolayısıyla fuar organizasyonu nihai halini almadan sözleşme
imzalanmaktadır. Ancak fuar zamanına doğru toplantı salonu, yemek, katılımcı sayısı
gibi talep edilen hizmetler daha netleşmekte, bu bakımdan nihai fiyatlar kullanılan yan
hizmetlerinde de tespiti ile fuar sonrası mutabakat sürecinde oluşturulmaktadır.
Mutabakat sürecinde, CONGRESIUM tarafından kullanılan elektrik miktarı, hizmet
veren servis elemanı sayısı, servis edilen yiyecek-içecek miktarı, moloz toplama gibi
teknik işler için sağlanan hizmetler listelenerek nihai fiyat fuar organizatörüne
bildirilmektedir.
(147) Yerinde incelemede elde edilen belgelerde kimi mutabakatlara doğrudan onay verildiği,
kimilerinde organizatör tarafından kullanım miktarlarının sorgulandığı, bu hallerde
CONGRESIUM ile mutabakatların bir daha gözden geçirildiği, hata varsa düzeltildiği,
yoksa organizatörün kabul ettiği, hatta hata olmasa dahi, EIF fuarında olduğu gibi yine
de fiyatlarda indirim yapılabildiği görülmektedir.
(148) DOMİNO, CONGRESIUM’un talep ettiği aşırı fiyatları kabul etmeleri için kendilerini bir
sonraki yıl sözleşme yapmamakla tehdit ettiğini de iddia etmiştir. İlk olarak, yılda sınırlı
sayıda gerçekleştirilen fuar sayısı ve CONGRESIUM’un ya da CONGRESIUM’u kontrol
eden GL EVENTS’in DOMİNO ile rekabet ilişkisinin olmadığı, CONGRESIUM’un hâkim
durumda olmadığı ve tek alternatifin CONGRESIUM olmadığı dikkate alındığında, söz
konusu iddia dışlayıcı ya da sömürücü bir zarar teorisi ile desteklenememektedir. Kaldı
ki, yerinde incelemeden elde edilen belgelerde, 2017’de mutabakat için CONGRESIUM
ile DOMİNO yetkilileri arasında toplantı yapılırken DOMİNO’nun sahibi (…..)’in
kendisinin aynı anda bir sonraki yıl için de görüşme yapmayı önerdiği
20-39/538-239
43/49

gözlemlenmektedir. Dolayısıyla, bir sonraki yıl için sözleşme hususunun DOMİNO
tarafından bir pazarlık aracı olarak da kullanıldığı söylenebilecektir. Sonuç olarak, bu
iddianın da fiili durumla örtüşmediği anlaşılmaktadır.
(149) Sözleşme sürelerine ilişkin bir diğer iddia ise CONGRESIUM’un fuar alanı kiralama
sözleşmelerini bir yıldan daha uzun süreli olarak yapmamasına ilişkindir. DOMİNO,
CONGRESIUM’un bu tutumunun gelecek yıllarda fiyat unsurunu tehdit aracı olarak
kullanabilmek için uzun süreli sözleşmelerle kendisini bağlamamak istemesinden
kaynaklandığını ileri sürmektedir. Söz konusu iddiaları değerlendirmek maksadıyla
ANFA, AKM, CNR ve TÜYAP’a fuar alanı tahsis sözleşmelerinin sürelerine ilişkin
sorular yöneltilmiştir. Anılan teşebbüsler tarafından sağlanan cevaplara göre; ANFA’ya
fuar organizatörleri tarafından bir yıldan daha uzun süreli sözleşmeler yapmak yönünde
talepler geldiği ancak ANFA’nın fuar organizatörleri ile bir yıldan daha uzun süreli
sözleşme imzalamadığı, daha fazla fuar organizatörüne imkân tanımak, fuar
organizatörleri arasında tekelleşmenin önüne geçmek gibi gerekçelerle bu taleplerin
karşılanmadığı ifade edilmiştir.
(150) AKM tarafından sağlanan cevabi yazıda ise, fuar organizatörlerinin daha uzun süreli
sözleşmeler talep ettiği ancak yalnızca uluslararası nitelikte olan fuarlar için bir yıldan
uzun süreli sözleşmeler düzenlenebildiği ifade edilmiştir. Aynı hususta CNR’nin cevabi
yazısında, fuar organizatörleri ile fuar özelinde sözleşme imzalandığı, fuar kalitesi ve
katılımcı sayısını artırmak maksadıyla bir yıldan uzun süreli sözleşmelerin tercih
edilmediği belirtilmiştir. Başka bir fuar alanı işletmecisi olan TÜYAP tarafından zaman
zaman fuar organizatörlerinin işlerinde istikrarı sağlamak üzere uzun süreli sözleşmeler
talep ettiği, bu taleplerin karşılıklı mutabık kalınması halinde uzatılabildiği ifade
edilmiştir.
(151) Mezkûr iddiaya ilişkin CONGRESIUM tarafından yapılan açıklamada ise, TOBB
bünyesinde yer alan Fuarlar Müdürlüğü’nün her yıl bir fuar takvimi düzenlediği, bu fuar
takvimine girmek isteyen fuar organizatörünün fuar alanı işletmecisinden temin edeceği
tahsis yazısı ile TOBB’a başvuruda bulunması gerektiği belirtilmiştir. CONGRESIUM
tarafından, fuar takviminin bir yıl önceki taleplerle oluşturulması gerekçesiyle fuar
organizatörleri ile yapmış olduğu sözleşmeleri de bir yıllık olarak düzenlemeyi tercih
ettiği, bunun yanında fuar organizatörleri tarafından kendilerine intikal eden uzun süreli
sözleşme talebi olmadığı da ifade edilmiştir.
(152) Sözleşme sürelerine ilişkin sunulan ifadeler değerlendirildiğinde, fuar alanı
işletmecilerinin genellikle bir yıldan daha kısa süreler için sözleşme düzenlediği, fuar
organizatörleri tarafından bir yıldan fazla süreli sözleşmeler yapmak yönünde taleplerin
sık karşılaşılan bir durum olmadığı tespit edilmiştir. Bunun dışında, ESASLAR’ın “Ana
fuar takvimi başvurusu” başlıklı 14. maddesinde; ana fuar takviminde yer almak isteyen
fuar organizatörünün fuardan bir önceki yılın Ağustos ayının birinci gününe kadar fuar
alanı tahsis belgesi veya fuar alanı kira sözleşmesi ile TOBB’a başvuruda bulunması
gerektiği belirtilmiştir. Öte yandan DOMİNO’nun 2020 yılında düzenlenmesi planlanan
EIF’yi iptal etme, bunun yerine sanal fuar organize etme kararı dikkate alındığında ileriki
yıllar için önceden sözleşme yapmanın her iki taraf için de risk oluşturabileceği
anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle bir yıldan daha uzun süreler için TOBB’un fuar takvimine
girip giremeyeceği öngörülemeyen fuar organizatörleri ile bir yıldan uzun süreli
anlaşmalar yapmamak yönündeki iradenin ticari açıdan rasyonel olduğu
değerlendirilmektedir.
I.4.2.4. Ayrımcılık İddiasına İlişkin Değerlendirme
(153) Başvuru sahibi temel olarak;
20-39/538-239
44/49

- Yılbaşı fuarları, sevgililer günü fuarları vb. etkinliklerde dışarıdan pek çok yiyecek
getirilmesine izin verildiği halde EIF için buna imkân tanınmayarak,
- Çeşitli fuar organizatörlerinden de aynı fuar alanı için farklı fiyatlar talep edilerek,
- EIF’nin etkinlik zamanında ancak küçük branda asılmasına izin verilirken başka fuar
organizatörlerinin düzenlediği etkinliklerde fuar alanının ön cephesini tamamen
kaplayacak brandalar asılmasına izin verilerek
ayrımcılık yapıldığını ve çeşitli fuar organizatörlerine fuar alanı (…..) TL arasında 15
günlüğüne kiralanırken DOMİNO’ya KDV dâhil (…..) TL’ye beş günlüğüne kiralandığını
iddia etmektedir.
(154) Genel olarak ayrımcılık, bir ürünün aynı maliyete sahip olmasına rağmen farklı
müşterilere farklı fiyata satılması veya maliyet farkına rağmen aynı fiyata satılması
sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bunun yanında fiyat dışında farklı koşullar uygulamak
da ayrımcılık kapsamında değerlendirilebilmektedir. Her ne kadar sürdürülebilir
ayrımcılığın pazar gücü ile ilişkili olduğu belirtilse de, rekabetçi etkilerinin varlığından
dolayı fiyat ayrımcılığının rekabet hukuku kapsamında ihlal sayılabilmesi için kapsamlı
değerlendirmelerin yapılması gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (b)
bendi “eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar
ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması”nı ihlal olarak
nitelendirmektedir.
(155) Literatürde, yöneltildiği taraflara göre ayrımcılığın birincil seviye zarar doğuran
ayrımcılık ve ikincil seviye zarar doğuran ayrımcılık olarak ikiye ayrıldığı görülmektedir.
Birincil seviye zarar doğuran ayrımcılık, hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerine karşı
olan ayrımcı davranışlarını kapsamakta ve genelde dışlayıcı etkileri bağlamında anti-
rekabetçi olarak değerlendirilmektedir. Nitekim hâkim durumdaki teşebbüsün alt
pazarda rakibi olan müşterilerine yönelik olarak yaptığı ayrımcılığın, rakiplerinin
maliyetlerini yükselterek onları pazar dışına çıkarma amaç, etki ve/veya potansiyeli
olmasının ihtimali daha yüksektir.
(156) Öte yandan, ikincil seviye zarar doğuran ayrımcılık hâkim durumdaki teşebbüsle
arasında rakiplik ilişkisi bulunmayan müşterilere karşı yapılan davranışları içermektedir.
Dosya konusu iddialar, CONGRESIUM tarafından alan tahsisi hizmetleri ve yan
hizmetler sunduğu DOMİNO ile diğer fuar organizatörleri arasında fiyatlama ve diğer
şartlara ilişkin yapılan ayrımcılığa yöneliktir. CONGRESIUM fuar organizatörlüğü
alanında faaliyet göstermemektedir. 2018 yılında fuar düzenleme yetkisi sonlandırılana
değin GLEX de CONGESIUM ile aynı ekonomik bütünlük altında aktif bulunmaktaydı.
Ancak, söz konusu dönemde GLEX’in düzenlediği fuarlar, ilgili ürün pazarı ve coğrafi
pazar bakımlarından başvuru sahibinin faaliyetleri ile kesişmemektedir. Zira GLEX
Ankara’da yalnızca mobilya ve bilgisayar-bilgi teknolojileri alanında fuar düzenlemiştir.
Şirketin Türkiye genelinde dahi enerji alanında bir faaliyeti olmamıştır. GLEX’in sonraki
unvanı EVRE İLETİŞİM ile daha sonra birleştiği SERENAS’ın da fuar organizatörlüğü
faaliyeti bulunmamaktadır. Dolayısıyla, dosya konusu iddialar ikincil seviye zarar
doğuran ayrımcılık sınıfına girmektedir.
(157) Avrupa uygulamasına bakıldığında, ikincil seviye zarar doğuran ayrımcılığın, pratikte
oldukça nadir gerçekleştirilen ve temel olarak iki durumla sınırlı olarak karşılaşılan bir
davranış tipi olduğu görülmektedir37. Bunlardan ilki kamu kaynaklı bir teşebbüsün ulusal
ve yabancı firmalar arasında uyguladığı ayrımcılık, ikincisi ise birincil seviyeden zarar

37 Bkz. Ç. TUNÇEL, Rekabet Dergisi, “Secondary-Line Price Discrimination Under European Competition
Law – An Assessment From An Effects-Based Perspective (Avrupa Rekabet Hukukunda İkincil Seviye
Fiyat Ayrımcılığı – Etki Temelli Perspektiften Değerlendirme)”, Cilt: 15, Sayı: 3, Temmuz 2014.
20-39/538-239
45/49

oluşturan bir başka davranışın yanında ek olarak uygulanan ikincil seviye zarar doğuran
ayrımcılıktır38. Gerek ulusal politikalar gerekse rakiplerin dışlanması gibi haller altında
ortaya çıkması dolayısıyla, söz konusu iki duruma örnek vakaların tek başına/saf ikincil
seviye zarar doğuran ayrımcılık niteliğinde olduğu söylenemeyecektir39. Ayrıca,
teşebbüslerin “tek başına” ikincil seviye zarar doğuran ayrımcılık uygulaması için alt
pazardaki rekabeti bozmak üzere bir motivasyon araçlarının olmaması da söz konusu
uygulamayı nadir kılan özelliklerden biridir40.
(158) İkincil seviye zarar doğuran ayrımcılığın hâkim durumun kötüye kullanılması
kapsamında ihlal olarak kabul edilmesi için, genel anlamda i) farklı uygulamada
bulunulan alıcıların/işlemlerin/edimlerin eşit durumda olması, ii) uygulamanın rekabetçi
dezavantaj yaratması ve iii) hâkim durumdaki teşebbüsün iddia konusu davranışlarının
haklı bir gerekçesinin bulunmaması koşulları aranmaktadır.
(159) İşbu dosya bakımından elde edilen bilgiler her ne kadar CONGRESIUM’un hâkim
durumda olduğunu tespit için yeterli olmasa da, aşağıda farklı uygulamada bulunulan
alıcıların/işlemlerin/edimlerin eşit durumda olup olmadığı ve farklı uygulamaların
gerekçeleri incelenmiştir.
(160) İlk olarak, ayrımcılık iddialarını somutlaştırmak adına yöneltilen sorular karşısında,
başvuru sahibi;
- Rem Fuar’a ve Eylül Fuarcılık’a, fuar alanında yiyecek satışına izin verildiğini, bu
durumdan ATO’nun da rahatsız olduğu ve CONGRESIUM’a ihtar gönderdiğini, söz
konusu fuarlarla aynı saatlerde üst katta olan arkadaşlarına ait fuarda satışa izin
verilmediğini,
- Rem Fuar, CYF Fuarcılık, +2 Fuarcılık, ATİS Fuarcılık ve Eylül Fuarcılık’a adını
vererek söz konusu şirketlerin CONGRESIUM’a (…..) -(…..) TL arasında ödeme
yaptıklarını,
- Söz konusu ödeme karşılığında adı verilen firmaların bazılarının 15 güne, bazılarının
bir haftalığına kiraladıklarını,
- DOMİNO’nun ise beş gün için ((…..) +KDV) (…..) TL tutarında salon kira bedeli
ödediğini,
- Bunun dışında devlet kurumlarına da eşit olmayan fiyat politikası güdüldüğünü,
- CONGRESIUM tarafından DOMİNO’nun Hediyelik Eşya Fuarı’na ya da Ülkeler
Fuarı’na izin verdikleri kadar afiş asmasına izin vermediklerini, DOMİNO’ya ufak
boyda bir afiş astırdıklarını, gerekçe olarak ise binada başka etkinlik
olduğunu/olabileceğini belirttiklerini, oysa örnek olarak verilen diğer fuar
zamanlarında da konser gibi etkinliklerin olduğunu, ancak bu fuarlara büyük ilan
asmalarına izin verildiğini
ifade etmiştir.
(161) Başvuru sahibinin iddialarından ilki olan dışarıdan yiyecek getirilmesine ilişkin olarak,
bağlama iddialarının değerlendirildiği kısımda CONGRESIUM’un fuar organizasyonları
kapsamında sunulacak yeme-içme hizmetinin CONGRESIUM’dan alınmasının hem
ATO ile sözleşmesi hem genel olarak gıda sağlığı ve insan güvenliği yükümlülükleri
çerçevesinde gerekli olduğu ve ayrıca yaptığı yatırımlar karşısında ticari açıdan da
rasyonel bir uygulama olduğu ortaya konulmuştur.

38 Bkz. O’Donoghue, R ve A. J. PADILLA (2006), The Law and Economics of Article 82 EC, Hart
Publishing,, sy. 573, 574.
39 Bkz. TUNÇEL, sy. 61-62.
40 Bkz. TUNÇEL, sy. 50-51, 63.
20-39/538-239
46/49

(162) Yeme-içme hizmetlerinin neden yalnız CONGRESIUM bünyesinde sağlandığına ilişkin
söz konusu haklı gerekçelerin kabulü karşısında, kimi fuarlarda bu hizmetlerin dışardan
tedarikine izin verilerek ayrımcılık yapılıp yapılmadığı iddiası sorgulanmıştır. Bu
çerçevede CONGRESIUM, pastacılık ve ekipmanları fuarı “IBATECH” gibi ihtisası gıda
olan fuarlarda tüm teknik konuların önceden belirlenmiş ve gerekli altyapı ile güvenliğin
sağlanmış olması koşullarıyla ısıtıcılara ya da çeşitli pişirme cihazlarına izin
verilebildiğini belirtmektedir. Yerinde incelemede elde edilen belgelerden de, 2020-2021
fuarlarına ilişkin bir excel tablosunda, “İBAKTEK” için erken giriş bedeli alınacağı ve
içerde kızartma veya ızgara türü üretime izin verilmeyeceği yönünde notlar alındığı
görülmüştür. Keza, yeme-içme ve erken giriş bedeline ilişkin uygulamaların yalnız EIF
için geçerli olmadığı, örneğin ART Ankara Fuarı için asma katın ücretsiz tahsis
edilmeyeceği şeklinde de not düşüldüğü, SEDEC etkinliği için binaya erken girişin ve
binadan geç çıkışın ücretli olduğunun belirtildiği görülmüştür.
(163) Bu açıklamalar, başvuru sahibinin iddiaları ile de doğrulanmaktadır. Başvuru sahibinin
dışarıdan yeme-içme servisinin sağlanmasına izin verildiğini iddia ettiği Rem Fuar 2017
yılında Ülkeler El Sanatları ve Yöresel Ürünler Fuarı ve Orta Asya El Sanatları ve
Yöresel Ürünler Fuarı’nı, 2018 yılında Orta Asya El Sanatları ve Yöresel Ürünler Fuarı’nı
düzenlemiştir. Söz konusu fuarların alanlarının doğrudan yeme-içme ile ilişkili olduğu
aşikârdır. CONGRESIUM da ilgili fuarların konusunun gıda olduğunu, bu fuarlarda
yöresel ürünler sergilendiğini ve tadım yapıldığını, ayrıca TOBB’un izin verdiği ölçüde
perakende satış da yapıldığını beyan etmiştir. Bununla birlikte, 2017 yılında TOBB’un
verdiği ölçülerin aşılması sebebiyle 2018 yılında CONGRESIUM usulsüz satıcıları
ATO’ya bildirdiğini, bu kapsamda TOBB’un ilgili şirketi ihtar ettiğini belirtmiştir.
(164) Bunların haricinde Rem Fuar, 2014 yılında emlak ve gayrimenkul, 2019 yılında kitap
fuarı düzenlemiştir. Eylül Fuarcılık ise, 2014-2017 ve 2018 yıllarında eğitim fuarı, 2014
yılından itibaren her yıl kitap fuarı düzenlemiştir. CONGRESIUM söz konusu fuarlarda
yiyecek-içecek getirilmesine müsaade edilmediğini, bununla birlikte, müşteri
memnuniyetini sağlayabilmek adına stant içerisinde kuru pasta ya da alkolsüz meşrubat
gibi içeceklerin ücretsiz olarak ikram edilmesi konusunda esneklik sağlandığını
belirtmiştir. Dolayısıyla ihtisas alanı yeme-içmeye dayalı iddia konusu fuarlar ile EIF için
alıcıların/işlemlerin/edimlerin eşit durumda olduğu söylenemeyecektir.41
(165) Bununla birlikte, CONGRESIUM tarafından fuarların büyük çoğunluğunda kuru pasta
ya da alkolsüz meşrubat gibi içeceklerin ücretsiz olarak ikram edilmesine sözleşmede
belirlenmemiş olsa dahi esneklik gösterilebildiği ya da bu hususlarda çeşitli indirimler
yapılabildiği belirtilmektedir. Nitekim önaraştırma kapsamında yapılan yerinde
incelemede elde edilen bir e-posta yazışmasında
“(…..).”
şeklinde bir görüşme gerçekleştiği görülmektedir. Dolayısıyla, başvuru sahibinin de
dışarıdan yiyecek getirmesinin zaman zaman söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.
(166) Başvuru sahibinin adını verdiği fuarlar özelinde fiyatlandırmada ayrımcılık yapıldığı
iddiasına ilişkin olarak ise, aşağıdaki tabloda toplam ve günlük metrekare başına

41 Ayrıca gıda alanındaki söz konusu fuarlar 10-11 gün sürmüş, kurulum ve söküm süreleri ile birlikte 13-
14 günü bulmuştur. Kullanılan alanın ise 2017’de Ülkeler El Sanatları ve Yöresel Ürünler Fuarı’nda 4.500
metrekare ile sınırlı kaldığı dikkat çekmektedir. Rem Fuarcılık’ın diğer alanlardaki fuarlarında kullandığı
alan ise 10.000 metrekaredir, ancak fuar süreleri yine EIF’den daha uzundur. Eylül Fuarcılık ise,
düzenlediği eğitim fuarında 1500 metrekare alan kullanmış, fuar yaklaşık bir hafta sürmüştür. Söz konusu
şirket aynı zamanda 2014 yılından itibaren her yıl 10.000 metrekarede kurulum ve söküm ile birlikte 12-
14 günü kapsayan kitap fuarı düzenlemiştir. Buna karşın EIF bir hafta ya da daha kısa sürmekte, en fazla
10.000 metrekare alan kullanılmaktadır.
20-39/538-239
47/49

gerçekleştirilen fiyatlamalar ve söz konusu fuarlar özelindeki kârlılık durumu
sunulmaktadır:
Tablo-18: Ayrımcılık Yapıldığı İddia Edilen Fuarlara Uygulanan Fiyatlar ve Kârlılık Analizi
Yıl Organizatör
Toplam Gelir
(TL)
Günlük Gelir
(TL)
Günlük
Gelir
(TL/m²)
Toplam
Maliyet (TL)
Günlük
Maliyet (TL)
Günlük
Maliyet
(TL/m²)
Kar (TL)
Toplam
Kârlılık
(%)
2
0
1
6

Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
7

Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
8

Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
9

Eylül Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CYF Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Rem Fuar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DOMİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atis Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Artı 2 Fuarcılık (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: CONGRESIUM’dan gelen bilgiler
(167) Tablodan ilk olarak DOMİNO’ya yapılan fiyatlandırma seviyelerinin en düşük fiyatlar
arasında yer almadığı, DOMİNO’ya uygulanan ortalama fiyatların diğerlerine nazaran
daha yüksek fiyatlamalar arasında yer aldığı, ancak iddiada adı verilen fuarlar için de
benzer ya da daha yüksek fiyatların uygulanabildiği görülmektedir. Örneğin 2017’de
DOMİNO’ya uygulanan metrekare başına ortalama günlük fiyat (…..) TL iken Eylül
Furacılık için bu değer (…..) TL, Artı 2 Fuarcılık için (…..) TL’dir. İkinci dikkat çekici
husus ise, DOMİNO’dan elde edilen karın birkaç zarar edilen fuar haricinde genelden
daha düşük seviyelerde olmasıdır. Buradan da yine, alınan hizmetlerin aynı olmadığı,
dolayısıyla fiyatların ve fuar özelinde karlılığın farklılaştığı anlaşılmaktadır.
(168) Üçüncü olarak branda asılması hususunda yapılan ayrımcılık iddiaları sorgulanmıştır.
CONGRESIUM, branda asımına ilişkin ilk olarak, Belediye Kanunu ve ona dayanarak
çıkarılmış olan ikincil düzenlemelere uymak yükümlülüğünün bulunduğunu, bu
çerçevede, cadde, bulvar ve meydanlar ile bu alanlara cephesi bulunan binalar
üzerindeki her türlü ilan ve reklamlar için bizzat vergi ödeme yükümlülüğünün olduğunu
ifade etmiştir. Diğer yandan, teşebbüs tüm organizasyonlar/fuarlar bakımından binanın
doluluğunu gözetmek suretiyle ve çeşitli ölçülerde olması koşuluyla branda asılmasına
izin verebilmektedir. Örneğin, binanın aşağısında bulunan katlarda gerçekleşen bir
20-39/538-239
48/49

etkinlik ile aynı zamanda oditoryum salonunda da bir etkinlik yapılıyorsa ön cephenin
bölünerek kullanılması yoluna gittiğini ifade etmektedir. Branda asmanın yasak olduğu
veya yasak olmadığı fuarları önceden kesin çizgilerle tespit etmediğini, bu konuda
binanın uygunluğu, aynı anda farklı etkinliklerin gerçekleşip gerçekleşmediği hususlarını
dikkate alarak hareket ettiklerini vurgulamaktadır.
(169) Teşebbüs, etkinlik yapılan mekânda her bir fuar organizatörüne eşit şekilde muamele
ettiğini, ancak binada tek bir etkinlik yapılıyor olması halinde ilgili organizatöre destek
sağlanabildiğini, ayrıca fuar satışlarının iyi gitmediği konusunda geri bildirim aldığı fuar
firmalarına, binanın uygun olması halinde fuar tarihinden önce tanıtım yapma olanağı
sağlamak suretiyle destek olduğunu açıklamaktadır. Gerçekten de, yılda sınırlı sayıda
yapılan fuarlar sayesinde gelir elde eden CONGRESIUM için branda asımına engel
olmanın altında yatabilecek rasyonel bir teori düşünülememektedir. Ayrıca, branda
asılması söz konusu olan fuarların tarihleri, ilgili tarihlerde kongre merkezinin müsaitlik
durumu, aynı anda birden fazla fuar gerçekleştirilmesi halinde branda asılacak yerleri
aynı olmadığından, yine farklı uygulamada bulunulan alıcıların/işlemlerin/edimlerin eşit
durumda olmadığı, bu sebeple rekabete aykırı bir davranış anlamında ayrımcılığın ilk
şartının gerçekleşmediği anlaşılmaktadır.
(170) Sonuç olarak, başvuru sahibinin iddia ettiği gibi EIF’ye farklı/daha dezavantajlı
muamelede bulunulmadığı, öyle olsa dahi farklı uygulamalara konu fuarların eşit
durumda olmadığı, ayrıca iddia konusu uygulamalar için CONGRESIUM’un
gerekçelerinin haklı bulunduğu değerlendirilmektedir.
I.5. Geçici Tedbir Taleplerine İlişkin Değerlendirme
(171) Geçici tedbir taleplerinin genel olarak hâkim durum ve hâkim durumun kötüye
kullanılması halleri tespit edilmediğinden reddedilmesi gerekmektedir. Ancak onun
dışında da Covid-19 pandemisi sebebiyle EIF’nin sanal ortamda yapılacağı
duyurulmuştur. Hatta bu konuda CONGRESIUM ile DOMİNO arasında oluşan ihtilaf
uyuşmazlık sürecine girmiştir. CONGRESIUM, 04.05.2020 tarihinde T.C.
Cumhurbaşkanlığı tarafından yapılan açıklama çerçevesinde, normalleşme sürecine
girildiğini, 01.06.2020 tarihi itibarıyla seyahat ve toplantı kısıtlamalarının kaldırıldığını
ifade etmesine rağmen, DOMİNO’nun mücbir sebep iddiasıyla sözleşmelerini feshettiği
yönünde ihtarda bulunduğunu, bunun sözleşmenin iptali mahiyetinde olduğunu, bu
çerçevede %100 tazminat kesintisi yapmaları gerektiğini belirtmiş, uyuşmazlığın dava
ön şartı olan arabuluculuk sürecinde olduğunu belirtmiştir.
(172) Başvuru sahibi tarafından ilk olarak Angora salonunda konuşmacı ve katılımcılara
yemek verileceğinden bu salona ihtiyaç duyulduğu, 2019 yılından önce
CONGRESIUM’dan yemek alındığı müddetçe bu salonun ücretsiz olarak verildiği,
ancak hâlihazırda aşırı fiyat uygulanarak talep edilen (…..) TL kira ücretinin
karşılanmasının mümkün olmadığı ifade edilmekte, 2020 yılında da ücretsiz olarak bu
salonun DOMİNO’nun kullanımına açılması talep edilmektedir. Aşırı fiyatlama kısmında
değerlendirildiği gibi Angora salonunun büyük bir salon olduğu, yemek amaçlı ve/veya
toplantı vs. amaçlı kullanılabildiği, yemek amaçlı kullanım için ek olarak salon kirası
alınmadığı, ancak toplantı amaçlı kullanımlarda kira bedeli yansıtıldığı anlaşılmaktadır.
Bu bakımdan da başvuru sahibinin geçici tedbir talebinin, kullanmak istediği bir hizmeti
ücretsiz elde etmesi isteğine dayandığı anlaşıldığından reddedilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
(173) İkinci olarak sektördeki normal şartlara gö re stant kurulumu için fuar öncesinde üç gün
verilmekteyken CONGRESUIM tarafından DOMİNO’ya verilen 1,5 gün sürenin
teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırdığı, bu sebeple 4-6.11.2020 tarihlerinde
20-39/538-239
49/49

düzenlenecek EIF’den önceki üç gün için (1-3.11.2020) DOMİNO’ya stant kurulumlarını
yapabilmesi hazırlık süresi verilmesi talep edilmektedir. Stant kurulum sürelerine ilişkin
mal vermenin reddi iddialarının değerlendirmesinde belirtildiği gibi, uygunluk
durumunda ve ücreti mukabilinde fuar haftasının öncesi veya sonrası da
kiralanabilmektedir. Başvuru sahibi geçici tedbir talebi ile fuar haftasından (2-8 Kasım)
önceki haftanın Pazar gününe tekabül eden 01.11.2020 tarihini de bedelsiz talep
etmektedir. Kaldı ki, fuar haftasının fuar günü (4 Kasım) öncesinde kurulum ve hazırlık
için iki gün bulunmaktadır. Bu sürenin yetersiz olması halinde ve başka gün kiralamak
istememesi ya da bu günlerin uygun olmaması halinde başvuru sahibinin stant
firmasından (…..) TL karşılığında daha hızlı hizmet alabileceği anlaşılmaktadır.
(174) Sonuç olarak gerek iddia konusu eylemlerin ciddi ve telafi olunamayacak zararların
ortaya çıkma ihtimali oluşturmaması, gerek işbu dosya kapsamındaki iddiaların hâkim
durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilememesi sebepleriyle geçici tedbir
taleplerinin reddedilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
J. SONUÇ
(175) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy