Rekabet Kurumu - Karar Sayı 20-48/657-288

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-5-036 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 20-48/657-288
Karar Tarihi : 05.11.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE (Başkan),
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan),Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Cihan BİLAÇLI, Osman AYAR, Çiğdem KIR ŞAHİNER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İmece Turizm Reklam Eml. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
- Green Action Turizm Taşımacılık İnş. Tic. Ltd. Şti.,
- Elite Turizm Tic. Paraşüt işlt. Özel Eğitim İth. İhr. Ltd. Şti.,
- Hanuman Turizm Taşımacılık İnşaat Ltd. Şti.,
- Skystar Seyahat Acenteliği Turizm Nakliye İnşaat Gıda Tic.
İth. İhr. Ltd. Şti.,
- Yamaç Turizm Tekstil İnş. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
- Demir Organizasyon Seyahat Taşımacılık Rek. Eml. İnş. Gıda
Tur. ve San. Tic. İhr. İth. Ltd. Şti.,
- Deep Blue Doğa Sporları Turizm Taşımacılık Oto Kiralama
İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
- Likya Travel Turizm Tic. İhr. İth. Ltd. Şti.,
- Ege Ekstreme Doğa Sporları Tur. Tekstil San. Tic. İth. ve İhr.
Ltd. Şti.,
- Eftelya Tur. Emlak İnş. Tic. Yatç. ve Taşımacılık Ltd. Şti.,
- Denizgören Turz. Gıda Teks. ve EmI. San. Tic. Ltd. Şti.,
- Libra Tur. Tic. Ltd. Şti.,
- Fly Infinity Turz. Taş. İnş. Gıda San. ve Tic. Paz. Ltd. Şti.,
- Kılıç 24 Hava Sporları Turz. Rek. İth. İhr. Ltd. Şti.,
- Tez Flytürk Tur. Taş. İnş. Gıda San. ve Tic. Paz. Ltd. Şti.,
- S.S. Ölüdeniz Fethiye Yamaç Paraşütü Pilotları Taş. Turizm
ve İşletme Koop.
Temsilcileri: Av. Mehmet UĞUR ve Av. Mahmut ÇOBAN
Emirbeyazıt Mah. Emek Cad. No:4/15 Menteşe/MUĞLA
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Kırtur Tur. İnş. Taah. Elk. San. Ltd. Şti.
Bulgurlu Mah. Alemdağ Cad. 60 Masaldan İş Merk. E Blok
4. Bölüm Çamlıca Üsküdar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Fethiye-Babadağ bölgesinde yamaç paraşütü uçuş hizmeti
verilen mesire alanını işleten ve bölgedeki tek hizmet sunucusu olan Kırtur Tur.
İnş. Taah. Elk. San. Ltd. Şti.’nin yamaç paraşütü uçuş ve pist kullanım ücretlerine
fahiş miktarda artış yaparak hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Şikâyetçi teşebbüslerin Muğla’nın Fethiye ilçesinde Babadağ’da yer alan paraşütle
uçuş alanında turizm acentesi olarak faaliyet gösterdiği ve müşterilerine yamaç
paraşütü uçuş hizmeti sundukları,
20-48/657-288
2/23

- Babadağ’da bulunan yamaç paraşütü atlama sahalarını içine alan mesire yerinin
işletmesinin 2011 yılında T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Fethiye Güç
Birliği Turizm Tanıtım ve Tic. Ltd. Şti.’ye (FGB) verildiği, FGB’nin 2017 yılında
mesire yeri işletmesini Kırtur Tur. İnş. Taah. Elk. San. Ltd. Şti.’ye (KIRTUR)
devrettiği,
- Bölgede turizm ve sportif amaçlı yamaç paraşütü yapılan tek yerin işletme hakkını
elinde bulunduran KIRTUR’un, yararlandırdığı yamaç paraşütü uçuş faaliyeti
kapsamında, pist kullanım bedeli ve uçuş kontrol bedeli adı altında aldığı bedelleri
her yıl Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan Üretici Fiyat Endeksi
(ÜFE) artış oranlarının çok üzerinde arttırarak şikâyetçi teşebbüslerin müşterilerinin
fahiş fiyattan olumsuz etkilenmelerine yol açtığı,
- Orman Genel Müdürlüğü'nün mesire yerlerinin işletilmesini düzenleyen 300 sayılı
Mesire Yerleri Uygulama Tebliği'nin Yıllık Bedel Artışları başlıklı 25. maddesinin
birinci fıkrasının; "İkinci ve izleyen yıllarda kira bedelleri, Türkiye İstatistik
Kurumunca yayımlanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE - bir önceki yılın aynı
ayına göre yüzde değişim) oranında arttırılır." şeklinde olduğu, buna rağmen
KIRTUR’un yıllık ÜFE artış oranlarının iki katı oranında pist kullanım ve uçuş hizmet
bedeli belirlediği,
- Fiyatların fahiş oranda artırılması hususunda KIRTUR’un, pist kullanım bedeli ve
uçuş kontrol bedellerinin, FGB ile akdedilen sözleşme hükümlerinin ihtiva ettiği
şartlara uygun olduğu ve TÜİK tarafından açıklanan resmi veriler doğrultusunda
ÜFE oranına riayet edilerek artışın gerçekleştirildiği açıklamasında bulunduğu,
- Sonuç olarak pist kullanım bedeli ve uçuş kontrol bedellerinin yıllık ÜFE artış
oranlarının çok üstünde arttırılmasının aşırı fiyatlama yapmak suretiyle hâkim
durumun kötüye kullanılması durumu oluşturduğu
belirtilerek KIRTUR hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
(4054 sayılı Kanun) kapsamında gerekli yaptırımların uygulanması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 29.07.2020 tarih ve 7953 sayı ile
giren başvuru üzerine hazırlanan 28.08.2020 tarihli İlk İnceleme Raporu, Rekabet
Kurulunun (Kurul) 03.09.2020 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 20-40/557-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 20.10.2020 tarih ve 2020-5-036/ÖA sayılı rapor
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Dosya konusu iddialara yönelik olarak hâlihazırda yürüyen mahkeme sürecinin
izlenerek bu aşamada 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmaması,
- 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında rekabeti bozucu etki doğuran ya
da doğurabilecek uygulamalardan kaçınılması gerektiği, aksi takdirde 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağı yönünde Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca KIRTUR’a görüş bildirilmesi için Başkanlığın
görevlendirilmesi
gerektiği kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.


20-48/657-288
3/23

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs: Kırtur Tur. İnş. Taah. Elk. San. Ltd.
Şti. (KIRTUR)
(6) Faaliyetlerine 1996 yılında başlayan KIRTUR; akıllı ulaşım ve trafik sistemleri, tünel
otomasyonları, aydınlatma ve turnike sistemleri, elektrik ve elektro-mekanik sistemler,
liman aydınlatmaları, gümrük bölgesi aydınlatmaları gibi alanlarda faaliyet
göstermektedir. Fethiye-Babadağ'da bulunan yamaç paraşütü atlama sahalarını içine
alan mesire yerinin işletmesini 2017 yılında FGB’den devralan ve hâlihazırda Babadağ
mesire yeri teleferik projesinin gerçekleştirilmesi ve tesislerin işletilmesi işini de yürüten
KIRTUR, Kenan KIRAN’ın sahibi olduğu tek ortaklı bir limited şirkettir.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgiler ve Yasal Mevzuat
(7) Yamaç paraşütü, eğimli ve yüksek bir tepeye açık olarak serilen paraşütün, pilotun
koşmaya başlaması ile birlikte havayla dolması sonucu uçuşun gerçekleştiği bir spor
olup uçuşların süresi tepenin eğim ve yüksekliği, hava koşulları, kullanılan malzemenin
performansı ve pilotun tecrübesine bağlı olarak kilometrelerce/saatlerce sürebilmekte
ve tek kişi (single) yapılabildiği gibi çift kişi (tandem) de yapılabilmektedir. Bir paraşütle
iki kişinin atlayış yapması olarak tanımlanan tandem uçuşlar genellikle ticari bir faaliyet
olarak yürütülmekte olup daha önce hiç paraşüt atlayışı yapmamış kişilerin, tecrübeli
bir tandem pilotu ile birlikte yaptıkları atlayıştır. Yolcuya yapılan kısa bir
bilgilendirmeden sonra çıkılan tandem atlayışında, yolcunun yapması gereken çok
fazla bir şey olmayıp tüm kontrol tandem pilotundadır1.
(8) Ülkemizin önemli turizm aktivitelerinden birisi olan yamaç paraşütü faaliyetleri, dönem
dönem iptal edilen/uçuşa açılan bölgelerin varlığıyla birlikte hâlihazırda yaklaşık 40
farklı bölgede gerçekleştirilmekte olup esasen Fethiye/Ölüdeniz manzarası eşliğinde
Babadağ/Muğla bölgesinde yapılan uçuşlar ile özdeşleşmiş bir faaliyettir2. Denize
yalnız yedi km uzaklıkta, yüksekliği 1.200 - 1.900 metre arasında değişen beş atlayış
pisti ve hâlihazırda yapımına devam edilen teleferik ve telesiyej3 hatları bulunan
Babadağ mesire alanı bölgesinde uçuşlar yoğunlukla Nisan - Ekim aylarında
yapılmakta, bölgedeki ticari amaçlı yamaç paraşütü faaliyetleri 20 acente ve yaklaşık
350 pilot aracılığıyla yürütülmektedir. Bölgede bulunan beş pist üzerinden yapılan
uçuşlar, uçuş güvenliği nedeniyle saatlik 300 uçuşa denk gelecek şekilde
sınırlandırılmış olup günlük tahmini 1.500 kişilik (şimdiye kadar ulaşılan en yüksek sayı
1.300 olarak ifade edilmiştir) uçuş kapasitesi bulunan bölgede yıllık gerçekleştirilen
uçuş sayısı 150.000 kişinin üzerindedir. 2019 yılında Babadağ Yamaç Paraşütü ve
Rekreasyon Alanındaki beş adet pistte (1200 pisti, 1700 pisti, 1800 pisti, 1900 Kuzey
ve 1900 Patara pistlerinde) 166.813 ticari atlayış yapılmıştır. Bu veriler doğrultusunda
Babadağ ülkemizin en fazla atlayış yapılan alanı olma özelliğine sahiptir. Beş pist hava
ve rüzgâr durumuna göre kullanılmakta olup bu pistlerin saatlik uçuş kapasitesi
maksimum 300 uçuş olarak belirlenmiştir.
(9) Aşağıdaki tabloda 2011-2020 yıllarında Fethiye-Babadağ bölgesinde yapılan yamaç
paraşütü uçuş sayılarına yer verilmiştir:



1 (erişim tarihi 06.10.2020)
2 (erişim tarihi 06.10.2020)
3 Kayakçıları veya turistleri sürekli hareket hâlindeki bir kabloya asılı oturma yerlerinde taşıyan bir
teleferik türü.
20-48/657-288
4/23

Tablo-1: Fethiye-Babadağ Bölgesinde Gerçekleştirilen Yıllık Uçuş Sayıları
YIL
UÇUŞ YAPAN KİŞİ SAYISI
TOPLAM
DEĞİŞİM ORANI
(%) TEK KİŞİ
(SINGLE)
ÇİFT KİŞİ
(TANDEM)
2011 16.823 41.123 57.946 -
2012 17.844 44.289 62.133 7,23
2013 19.932 54.852 74.784 20,36
2014 20.165 72.329 92.494 23,68
2015 22.055 99.530 121.585 31,45
2016 17.594 78.263 95.857 -21,16
2017 15.812 101.480 117.292 22,36
2018 21.625 141.151 162.776 38,78
2019 25.423 141.390 166.813 2,48
2020 (Ocak -
Eylül)
3.089 47.985 51.074 -69,38
Kaynak: KIRTUR ve FGB tarafından gönderilen bilgi ve belgeler.
(10) Yamaç Paraşütü faaliyetleri, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa istinaden
düzenlenen ve 23.02.2011 tarih ve 27855 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Turizm Amaçlı Sportif Faaliyetler Yönetmeliği hükümlerince
gerçekleştirilmektedir. Söz konusu faaliyetler, anılan Yönetmeliğin 5 (1) maddesi
gereğince seyahat acenteleri tarafından yapılabilmektedir. Seyahat acenteleri
tarafından gerçekleştirilen faaliyetlerde uçuş yapan Ticari Tandem Pilotları, T2
belgesine sahip pilotlardır. T2 - Ticari Tandem Pilot Sertifikasını vermeye yetkili kurum
ise Türk Hava Kurumudur.
(11) Fethiye Bölgesindeki yamaç paraşütü faaliyetleri, 2014 yılında Fethiye Kaymakamlığı
tarafından yayımlanan “Fethiye Babadağ Yamaç Paraşütü Uçuş Yönergesi” (Yönerge)
kapsamında düzenlenmektedir. Yönerge ile bölgede yürütülen yamaç paraşütü
faaliyetleriyle ilgili olarak Fethiye Kaymakamlığına,
- Gerekli her türlü tedbiri alma ve yaptırım uygulama,
- Yamaç paraşütü faaliyetinde bulunacak seyahat acentelerinden Turizm Amaçlı
Sportif Faaliyet Yönetmeliği çerçevesinde yeterlilikleri uygun olanlara yeterlilik
belgesi verme,
- İlçe Sportif Turizm Kurulu kararlarına ve Yönerge’ye aykırı davrananlara Turizm
Amaçlı Sportif Faaliyet Yönetmeliği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve 5442 sayılı
İl İdaresi Kanunu çerçevesinde yaptırım uygulama
yetkileri verilerek, Fethiye Kaymakamının Babadağ Hava Sporları Merkezindeki sportif
amaçlı havacılık faaliyetlerinin Yönerge çerçevesinde yürütülmesi ve koordinasyonu
konusunda faaliyet gösteren İlçe Sportif Turizm Kuruluna başkanlık edeceği ifade
edilmiştir.
(12) İlçe Sportif Turizm Kurulu ise Babadağ hava sporları merkezinde uçuş faaliyetlerinin
uluslararası standartlarda yürütülmesi ve güvenlik tedbirlerinin alınması için Uçuş
Kontrol Heyetini oluşturmakla görevlendirilmiş olup Uçuş Kontrol Heyeti; bölgede
faaliyet gösteren yamaç paraşütü seyahat acentelerinin ve ticari tandem yamaç
paraşütü pilotları ile hava araçlarının kayıtlarının tutulması, sezon başında pilotlara ait
uçuş malzemelerinin uçuşa elverişliliğinin kontrol edilmesi ve onaylanması, kalkış ve
iniş alanlarında gerekli tüm emniyet tedbirlerinin alınması, belgesiz pilotların uçuş
20-48/657-288
5/23

amacıyla dağa çıkmasının engellenmesi, günlük olarak uçuş saatlerinin ve
meteorolojik şartlara bağlı olarak güvenli kalkış ve iniş alanlarının belirlenmesi ve
duyurusunun yapılması, uçuş alanlarında alkol/uyuşturucu kullanılmasına ve
alkol/uyuşturucu alınarak uçuşa çıkılmasına engel olunması gibi faaliyetleri
yürütmektedir.
(13) Türkiye’de en fazla ticari uçuşunun yapıldığı Fethiye-Babadağ pistlerinin kendine has
yapısı ve sporun tekli (amatör) atlayış yapmak isteyen kişilerce de yapılabilmesi
nedeniyle hem pilotların hem de yolcular ile üçüncü şahısların mal ve can güvenliğinin
sağlanması, kamu düzeninin sekteye uğramaması için yıllardır bölgede kontroller
Kaymakamlık tarafından görevlendirilen Uçuş Kontrol Heyetleri tarafından
sağlanmıştır. Uçuş Kontrol Heyetleri çoğunlukla pilotlara sertifikaları veren kuruluş olan
Türk Hava Kurumunun öğretmen pilotları tarafından oluşturulmaktadır. 2019 yılında
Türk Hava Kurumuna kayyum atanması nedeniyle Türk Hava Kurumu, Uçuş Kontrol
Heyetine personel gönderememiş ve sahada boşluk oluşmuştur. Bunun üzerine
sahanın güvenliğinin sağlanması adına gereken kontrollerin yapılması için 07.07.2020
tarih ve 479156 sayılı Fethiye Kaymakamlık Makamı Oluru ile 07.07.2020 tarihinden
itibaren sahada çalışan pilotlardan oluşan geçici Kontrol Heyeti oluşturulmuştur. Bahse
konu Uçuş Kontrol Heyetinin uyum içerisinde çalışamaması nedeniyle 13.07.2020 tarih
ve 489379 sayılı Fethiye Kaymakamlığı Oluru ile Kapadokya Üniversitesine bağlı
Havacılık Meslek Yüksek Okulu bünyesinde oluşturulmuş olan ve halen Kapadokya
bölgesi sıcak hava balonu kontrolörlüğünü yapan Slot Hizmet Merkezi
görevlendirilmiştir. Fethiye Kaymakamlığınca Slot Hizmet Merkezi bünyesinde görev
yapacak personelin özlük haklarına ilişkin maaş, fazla mesai, sosyal güvenlik primleri
gibi hususlarda bir ödeme yapılamayacağı belirtildiği için, mali konularla ilgili hükümler
saha işletmecisi KIRTUR ile Kapadokya Üniversitesi arasında yapılan anlaşma ile
belirlenmiştir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(14) İlk denemesi 1940'lı yıllarda yapılan yamaç paraşütü günümüze kadar pek çok
değişiklik göstermiş, uçuş süresi ve güvenliğini artırıcı yapısal gelişmeler
kaydedilmiştir. İlk yamaç paraşütü serbest atlayış paraşütüne benzemekle birlikte
zamanla değişiklik göstererek basınca dayanıklı olma özelliği yerine yüksek kaldırma
gücüne sahip aerofil yapıya dönüşmüştür.
(15) Yamaç paraşütü kanat yapısı 1980’li yıllardan itibaren kolay havalanan, iyi bir süzülme
performansı ve yavaş çöküş oranı için en uygun şekline ulaşmıştır. Ülkemizde yamaç
paraşütü sporu 1990 yılı başlarında Fethiye-Ölüdeniz bölgesindeki Babadağ'ın
yabancı pilotlar tarafından keşfedilmesi ile tanınmış, ilk olarak üniversite kulüplerinde
aktif olarak yapılmaya başlanmıştır.
(16) Bilinen en ekonomik hava aracı olması ve doğa ile iç içe yapılması bugün geniş bir
kitle tarafından sevilmesini sağlamaktadır. Temelde özel bir yetenek ve aşırı gayret
gerektirmeyen yamaç paraşütü sporunun standart bir eğitim sonrasında yapımı
oldukça kolaydır. Türk Hava Kurumu, üniversite kulüpleri ve özel kulüpler tarafından
yamaç paraşütü eğitimleri düzenlenmektedir.
(17) Dosya kapsamında elde edilen bilgi ve belgeler ile dosya konusu iddialar ve
teşebbüsün faaliyet alanı dikkate alınarak işbu dosyada ilgili ürün pazarı “yamaç
paraşütü uçuş hizmetlerine yönelik mesire alanı işletmeciliği” olarak tanımlanmıştır.

20-48/657-288
6/23

I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(18) Türkiye'de yamaç paraşütü faaliyetleri Antalya-Alanya, Antalya-Kaş, Antalya-Tahtalı-
Olympos, Denizli-Pamukkale, Kocaeli-Kartepe, Adana-Menekşe Köyü, Ankara-Ayaş,
Elazığ-Sivrice, İstanbul, Trabzon-Uzungöl, Tekirdağ-Uçmakdere bölgelerinde de
yoğun olarak yapılmakla birlikte en yaygın olarak Muğla ilinin Fethiye ilçesinde bulunan
Babadağ bölgesinde Ölüdeniz manzarası eşliğinde yapılmaktadır. Yamaç paraşütü
uçuş hizmetleri bakımından dosya kapsamında incelenen iddialar Fethiye bölgesinde
gerçekleştirilen uçuşları işaret etmektedir.
(19) Muğla ilinin Fethiye ilçe sınırlarında yer alan Babadağ deniz kıyısından yedi km
içeridedir. Ölüdeniz kumsalının hemen arkasında yer almakta ve tam güneye
bakmaktadır. Kalkış pistine Ölüdeniz'den 45 dakikalık stabilize ancak düzgün
sayılabilecek yolla ulaşılmaktadır. Uçuş mevsimi Nisan-Ekim ayları arasındadır.
Babadağ’da yüksekliği 1.200 - 1.900 metre arasında değişen beş pist bulunmaktadır.
TÜRSAB’dan elde edilen bilgilerden hâlihazırda faaliyette geçmemiş olmasına rağmen
bölgedeki yamaç paraşütü faaliyetlerinin “Fethiye-Kirme” bölgesinden de
yapılabileceği ve ilgili bölgenin faaliyete geçirilmesi adına gerekli girişimlerin yapıldığı
anlaşılmaktadır.
(20) Rekabet Kurulunun 23.05.2019 tarih ve 19-19/275-M sayılı, 19.12.2019 tarih ve 19-
45/762-M sayılı kararları uyarınca, Pamukkale bölgesindeki sıcak hava balonu ve
yamaç paraşütü işletmecisi olarak faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında yürütülen
soruşturma kapsamında tespit edildiği üzere yamaç paraşütü uçuşlarının en yoğun
yaşandığı bölge olan Babadağ/Muğla bölgesinde 2018 yılında 162.818 uçuş
gerçekleştirilirken 2019 yılının ilk 10 ayında bu sayı 162.776 olarak gerçekleşmiştir.
Bahse konu soruşturma kapsamında Pamukkale Kaymakamlığından elde edilen
verilere göre bölgede 2018 yılında 17.006; 2019 yılında 24.982 yamaç paraşütü uçuşu
gerçekleştirilmiştir. İlgili yıllarda Pamukkale bölgesindeki yamaç paraşütü uçuşları
Babadağ/Muğla bölgesindeki uçuşların ancak %10’u ila %13’ü kadarıdır. Bu durum
Fethiye Bölgesinin kendine özgü karakteristikleri olması nedeniyle yamaç paraşütü
uçuşlarına yönelik talebin Fethiye bölgesinde yoğunlaştığına ve başkaca bir bölgede
yamaç paraşütü uçuşu yapmanın Fethiye’de paraşütle uçuş yapma deneyimine ikame
olamayacağına işaret etmektedir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar “Fethiye bölgesi”
olarak belirlenmiştir.
I.4. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgiler
I.4.1. Babadağ Mesire Yerinin İşletilmesine İlişkin Sözleşme Süreci
(21) 05.03.2013 tarih ve 28578 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mesire Yerleri
Yönetmeliği ve 300 sayılı Mesire Yerleri Uygulama Tebliği toplumun çeşitli dinlenme,
eğlenme ve spor ihtiyaçlarını karşılamak, yurdun güzelliğine katkı sağlamak ve turistik
hareketlere imkân vermek amacıyla Orman Genel Müdürlüğünce tesis edilecek ve
mevcut mesire yerlerinin ayrılması, onanması, planlanması, planlarının uygulanması,
geliştirilmesi, işletilmesi, işlettirilmesi, yönetilmesi ve iptaline ilişkin usul ve esasları
düzenlemektedir.
(22) Muğla Orman Bölge Müdürlüğü, Fethiye Orman İşletme Müdürlüğü, Fethiye Orman
İşletme Şefliği sınırları içerisinde Babadağ Mevkiinde bulunan Babadağ B Tipi Mesire
Yeri; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün 20.04.2004 tarih ve 395 sayılı
olurları ile tescil edilmiştir. Babadağ B Tipi Mesire Yerinin bulunduğu ormanlık alan
09.12.2006 tarih ve 26371 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Bakanlar Kurulu Kararı
ile "Fethiye Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi" olarak ilan edilmiştir. Babadağ B Tipi
20-48/657-288
7/23

Mesire Yeri 04.05.2007 tarihinde Fethiye Doğa Koruma ve Milli Parklar Mühendisliği
tarafından T.C. Çevre ve Orman Bakanlığına bağlı Özel Çevre Koruma Kurumu
Başkanlığına (Özel Çevre Koruma Kurumu) devredilmiştir.
(23) Babadağ B Tipi Mesire Yeri, Özel Çevre Koruma Kurumu tarafından 07.06.2011
tarihinde ihale edilmiştir. Hisselerinin %(…..)’u Fethiye Ticaret ve Sanayi Odası ve %1’i
Ölüdeniz Turizmi Geliştirme Kooperatifi’ne ait olan FGB 16.06.2011 tarihinde Fethiye
bölgesindeki turizm faaliyetlerinin gelişmesine katkıda bulunmak, tanıtım ve turizm
gelirlerini artırmak, Babadağ mesire yerinin işletilmesi kapsamında teleferik projesini
hayata geçirmek, teleferiği ve sosyal tesisleri işletmek, yamaç paraşütü sporunu
geliştirmek üzere mesleki alanlarda eğitim ve danışmalık hizmeti vermek amaçlarıyla
kurulmuştur. 17.06.2011 tarihinde yapılan Babadağ mesire yerinin ve Hava Sporları
Merkezi’nin işletmesi ihalesine FGB tarafından en uygun teklifin verilmiş ve Özel Çevre
Koruma Kurumunun 01.07.2011 tarihli yazısı ile İhale Komisyonu Kararının onayı ile
birlikte FGB ihaleyi kazanmıştır. 07.07.2011 tarihinde FGB ile Özel Çevre Koruma
Kurumu arasında Babadağ mesire yerinin ve Hava Sporları Merkezi’nin işletmesi için
beş yıllık sözleşme imzalanmıştır.
(24) FGB’nin bu sözleşmenin eki olan Teknik Şartname’de belirtilen "Giriş Kontrol Binası,
İdare + Tanıtım Merkez Binası, 1 Teleferik Hattı + İstasyon Binası, Kır Gazinosu,
Alışveriş Ünitesi Binası, Destek Tesisi Binası, Yamaç Paraşütü Kalkış Pistleri (1700
m., 1800 m., 1900 m.), Arıtma Tesisi Binası, Helikopter Pisti, Malzeme Deposu Binası,
Manzara Seyir Terasları, Kaldıracak Yapı ve Tesisler, Yollar ve Patikalar, Elektrik
Trafosu, Su Deposu, Telefon Hatları, Kanalizasyon, Katı Atık depoları ve Levhalar"
işlerinden en az birisini, en az 5.000.000 TL gelir getirecek ölçüde beş yıllık süre
içerisinde yapması halinde sözleşme süresinin 29 yıla kadar uzatılabileceği
belirtilmiştir. Bunun üzerine FGB’ye, Babadağ mesire yerinin imar planı yapımı için ilgili
kurumlarla yapılan yazışmalarda yaşadığı zaman kaybını telafi edebilmesi adına
Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün 06.04.2015 tarihli oluru ile sözleşme bitiş
tarihinden (07.07.2016) itibaren bir yıl süre uzatımı yapılmıştır. FGB’nin 28.01.2016
tarihli talebi ile bürokratik işlemlerin henüz tamamlanmadığı gerekçesiyle yeniden süre
uzatımı istenmiş, Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün 28.03.2016 tarihli oluru ile birinci
ek süre bitiş tarihinden (07.07.2017) itibaren 07.07.2018 tarihine kadar süre yeniden
uzatılmıştır.
(25) Üstlendiği projeyi tamamlamak adına finansal zorluk yaşayan FGB, Özel Çevre
Koruma Kurumuna karşı sözleşme hükümlerini gereği gibi ve süresinde ifa
edemeyeceğini anlaması üzerine sözleşme ile elde ettiği imtiyazı kaybetmemek için
projeyi üçüncü taraf bir teşebbüse ihale etmek durumda kalmıştır. T.C. Orman Genel
Müdürlüğü, Muğla Orman Bölge Müdürlüğü, Fethiye Orman İşletme Müdürlüğünün
02.01.2017 tarihli yazısı ile FGB'nin 10.01.2017 tarih ve 15 sayılı Müdürler Kurulu
kararı uyarınca sözleşme konusu işin ihale edilmesine karar verilmiştir. Bu kapsamda
Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığından da görüş alınmak suretiyle proje
kapsamında ihale düzenlenmiş ve bu ihaleyi en yüksek teklifi vererek kazanan
KIRTUR ile FGB arasında 08.06.2017 tarihli bir sözleşme imzalanarak Babadağ
Mesire Yeri ve Hava Sporları Merkezi’nin teleferik ve telesiyej hatları dâhil sosyal
tesislerinin yapımı ve işletilmesine ilişkin hak ve yükümlülükler KIRTUR’a geçmiştir.
FGB’nin, Fethiye Orman İşletme Müdürlüğüne sunduğu 22.05.2018 tarihli dilekçe ile
sözleşmede belirtilen gerekli yatırımların yapıldığı gerekçe gösterilerek sözleşmenin
22 yıl daha uzaması ve böylece sözleşmede yer alan sürenin toplam 29 yıla kadar
uzayabilmesi hakkının kullanılması talep edilmiştir. Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün
13.07.2018 tarihli oluru ile de işletme süresine bitiş tarihinden (07.07.2018) itibaren 22
20-48/657-288
8/23

yıl ek süre verilmiştir. Bu sayede KIRTUR, 2040 yılına kadar Fethiye-Babadağ mesire
yerinin tek işletmecisi olmaya hak kazanmıştır.
I.4.2. KIRTUR’un Sunduğu Hizmetler Karşılığında Talep Ettiği Bedeller ve Fiyat
Artışları
(26) KIRTUR tarafından pist kullanım hizmeti kapsamında sunulan hizmetin karşılığı olarak
talep edilen bedeller pist kullanım ücreti ve her uçuş için Uçuş Kontrol Heyeti
ücretinden ibarettir. Pist kullanım ücreti, yamaç paraşütü sporlarının yapılabilmesi
amacıyla sözleşme konusu alanda bulunan yamaç paraşütü kalkış pistlerinin
kullandırılması kapsamında; alana ulaşan kişilerin temel ihtiyacı olan hizmetlerin
sağlanması (temizlik-tuvalet ve buna bağlı olarak bölgenin doğal yapısını koruma
zorunluluğu sebebiyle KIRTUR tarafından kurulan biyolojik arıtma tesisleri), kullanma
suyunun Fethiye şehir merkezinden tankerler vasıtasıyla taşınmak suretiyle su
depoları içinde toplanarak sağlanması, bölgede elektrik alt yapısı oluşturularak temel
elektrik hizmetinin sağlanması, mescit kullanımının ve güvenliğin sağlanması
hizmetleri karşılığı alınan bedeldir. Uçuş Kontrol Heyeti ücreti ise, Fethiye-Babadağ
Uçuş Talimat Sözleşmesi'nde Fethiye Kaymakamlığı ile birlikte diğer taraflarca uçuş
faaliyetlerinin kontrolünü ve denetimini sağlamak üzere oluşturulması kabul edilen
Uçuş Kontrol Heyeti'nin maaş ve giderlerini karşılamak üzere talep edilen bedeldir.
Fethiye-Babadağ Uçuş Talimat Sözleşmesi’nin yürürlüğünün sona ermesi ile bu
kapsamda oluşturulan heyetin görevinin sona ermesi akabinde Kapadokya
Üniversitesi Slot Hizmet Merkezi ile KIRTUR arasında Fethiye-Babadağ bölgesi uçuş
sahasında hava sahası kullanımı koordinasyonu faaliyetleri danışmanlık hizmeti
verilmesi konulu Slot Hizmetleri Danışmanlık Sözleşmesi 01.07.2020 tarihinde
imzalanmıştır. İlgili sözleşmenin "Geçici Madde" başlıklı 10. maddesi; "Ülkemizde ve
dünyada yaşanan Covid-19 salgını nedeniyle, işbu sözleşmenin imzalandığı tarihten
31.12.2020 tarihine kadar Madde 5'te belirlenen atlayış sayılardan bağımsız olarak
KIRTUR, SHM'nin operasyon maliyetini karşılayacaktır. Bu tarih aralığında operasyon
maliyeti aylık (…..) TL +KDV olarak belirlenmiştir" hükmü uyarınca KIRTUR belirlenen
operasyon maliyetinin karşılığı olarak 27.07.2020 tarihinden itibaren geçerli olmak
üzere pist kullanım hizmeti kapsamında 3 TL'lik tutarı uçuş kontrol heyeti ücreti olarak
uygulamaktadır. Yine, ilgili sözleşmenin "Ücretlendirme ve Ödeme" başlıklı 5. maddesi
uyarınca; "Kırtur, SHM'ye işbu sözleşme kapsamında her bir paraşüt uçuşu/atlayışı
için 1 Ocak 2021 tarihi itibariyle 5 TL+KDV ödeyecektir. Söz konusu ücret takip eden
yıllarda her takvim yılının 01 Ocak tarihi itibariyle en az TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi)
oranında artış olacak şekilde yazılı mutabakat ile güncellenir" hükmü uyarınca talep
olunan bedelin karşılığının ilgili tarih itibarıyla belirtilen şekilde Uçuş Kontrol Heyeti
ücreti olarak yansıtılacağı belirtilmektedir.
(27) KIRTUR tarafından pist kullanım hizmeti kapsamında alınan pist kullanım ücretleri tekli
ve çift atlayışlar için farklılık göstermektedir. Tekli atlayışlar; Türk Hava Kurumu
tarafından T2 sertifikası verilen pilotlar ve/veya diğer ülkelerin yetkili eğitim
kuruluşlarından sertifikalı ve Türk Hava Kurumu tarafından denkliği onaylanmış hobi
amaçlı veya eğitim uçuşu yapan sporcu pilotlar tarafından ekstrem hava sporları
faaliyeti dahilinde bireysel olarak yapılan uçuşlardır. Çiftli atlayışlar ise; Türk Hava
Kurumu tarafından T2 sertifikası verilen pilotlar ve/veya diğer ülkelerin yetkili eğitim
kuruluşlarından sertifikalı ve Türk Hava Kurumu tarafından denkliği onaylanmış ticari
tandem yamaç paraşüt uçuşu yapan pilotlar tarafından ticari faaliyet kapsamında
tandem (iki kişilik) şekilde yapılan uçuşlardır. Tekli ve çiftli atlayış için farklı ücretler
alınması bölgede tekli atlayış gerçekleştiren pilotların bireysel spor faaliyeti dâhilinde
20-48/657-288
9/23

kabul edilmesinden, çiftli atlayışların ise ticari faaliyet olarak tanımlanmasından
kaynaklanmaktadır.
(28) Dosya kapsamında KIRTUR’un Babadağ mesire alanında tahsil ettiği pist kullanım ve
uçuş kontrol ücretleri ile bu ücretlere yapılan fiyat artışları incelenmiştir. Pist kullanım
ücretinde yapılan fiyat artışlarına ilişkin olarak; KIRTUR yetkilileri 01.2017-12.2017 ile
01.2018-03.2018 tarihleri arasındaki döneme ilişkin FGB’nin pist kullanım ücretinde
artış yapılmaması yönündeki talebinin kendileri tarafından kabul edildiğini, belirtilen
dönemde gerçekleştirilen herhangi bir fiyat artışı bulunmadığını ifade etmişlerdir. Pist
kullanım ücretinde gerçekleştirilen ilk artışın 04.2018-12.2018 dönemine ilişkin olup
ilgili dönem ve bu dönemi takip eden 2019 ve 2020 yıllarında gerçekleştirilen artışların,
artışlara ilişkin ilgili sözleşmesel oran ve ÜFE kapsamında yapıldığı belirtilmiştir.
KIRTUR tarafından, pist kullanım ücretindeki artışın, FGB ile imzalanan sözleşmenin
45.2.3 maddesi; “Kiracı, pist kullanım ücretlerinde yıllık bazda toplam %20 artırma
veya istediği oranda düşürme yetkisine sahiptir” ve sözleşmenin 45.2.4. maddesi; “Her
yıl 1 Ocak tarihinde, bir önceki yılın PİST KULLANIM ücreti, bir önceki yıl için (12 aylık)
TÜİK tarafından açıklanan ÜFE oranı kadar artırılarak o yıl için uygulanacak ücret
bulunacaktır. Bu ücret K.D.V siz bedel üzerinden hesaplanacak ve KDV ayrıca
eklenecektir” uyarınca ve bu hükümlere uygun şekilde yapıldığı belirtilmiştir.
(29) Yukarıda da değinildiği üzere, pist kullanım bedeline yapılan artışlara yönelik
KIRTUR’un artış oranlarının sözleşmeye uygun olarak yapıldığını belirtmesine karşın,
KIRTUR ile FGB arasındaki idari şartnamenin ve sözleşmenin yorumlamasına ilişkin
görüş ayrılıkları mevcuttur. FGB tarafından KIRTUR’a gönderilen 08.01.2019 ve
02.02.2020 tarihli yazılarda da bu durum dile getirilmiştir. 08.01.2019 tarihli yazıda,
sözleşmenin 45.2.4. maddesine göre artış oranının her yıl TÜİK’in açıkladığı ÜFE oranı
kadar belirleneceğinin ve sözleşmenin 45.2.3. maddesine göre ise yapılacak fiyat artışı
limitinin %20 olarak belirlendiği, her halükarda bu oranın üzerinde bir artış yapmanın
mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Yazıda 2018 yılı ücretleri belirlenirken anılan
maddenin KIRTUR tarafından bu şekilde işletilmediği, ÜFE oranı o dönemde %15,47
iken, şartnamenin 45.2.3 maddesine göre %20 oranında artış uygulanarak yeni
ücretlerin belirlendiğine işaret edilerek 2019 yılı için sözleşmeye aykırı olarak belirtilen
artış oranının uygulamasının durdurulması gerektiği dile getirilmiştir. Bahse konu
hususa benzer olarak FGB tarafından KIRTUR’a gönderilen 02.02.2020 tarihli yazıda
da KIRTUR’un uyguladığı fiyat artış oranlarının hukuka aykırı olduğu ifade edilmiştir.
İlgili yazıda KIRTUR’un 01.02.2020 tarihi itibariyle pist kullanım ücretlerine %27,36
oranında zam yaptığı, yapılan bu zam oranının sözleşmenin hem 45.2.3. hem de
45.2.4. maddelerinin uygulanmak suretiyle gerçekleştirildiği, ancak sözleşmedeki aynı
konu için iki artış maddesinin kullanılmasının hukuka aykırı olduğu belirtilerek artışların
yeniden değerlendirilmesi istenmiştir.
I.4.3. Pamukkale Bölgesinde Sunulan Pist Kullanım Hizmeti
(30) Önaraştırma sürecinde, Fethiye-Babadağ bölgesine benzer şekilde yamaç paraşütü
uçuşlarında pist kullanım hizmetinin yalnızca Pamukkale bölgesinde sunulduğu tespit
edilmiştir. Bu kapsamda, hem Pamukkale bölgesindeki yamaç paraşütü uçuşlarından
sorumlu Pamukkale Belediyesinden hem de bölgedeki pist kullanım hizmeti sunan
teşebbüslerden bilgi talep edilmiştir.
(31) Pamukkale Belediyesi tarafından gönderilen cevabi yazıda;
- Bölgede iki aktif işletmenin bulunduğu, Dinamit Tepesi’nin yüksekliğinin 450 metre,
güney tepelerinin (Güney ve Güneybatı Tepesi) yüksekliğinin 525 metre olmak
üzere iki işletmeye ait toplam üç pistin bulunduğu,
20-48/657-288
10/23

- Bölgedeki yamaç paraşütü uçuşlarının Denizli Valiliği 2020 Yamaç paraşütü ve
Yelken Kanat Uçuş Yönergesi’ne uygun olarak gerçekleştirildiği,
- İki işletmeye ait üç tepeden hava şartları uygun olduğu zamanlarda aynı anda üç
atlayış Dinamit Tepesi, iki atlayış Güney Tepesi ve iki atlayış Güneybatı
Tepesinden olmak üzere toplam yedi atlayışın gerçekleşebildiği ve yıl boyunca her
ayın uçuş için müsait olduğu,
- Bölgedeki pist işletmecisi teşebbüslerin tekli uçuşlar için 15-20 TL, tandem uçuşlar
için 25-30 TL pist kullanım ücreti uyguladıkları, bölgedeki pist kullanım ücretlerinin
belirlenmesine herhangi bir kurumun müdâhil olmadığı ve ücretlerin herhangi bir
sözleşme ile belirlenmediği
ifade edilmiştir.
(32) Pamukkale bölgesinde Güney Tepelerinde pist kullanım hizmeti sağlayan (…..)
tarafından;
- Yaklaşık olarak üç yıldır Denizli ilinin Pamukkale bölgesinde Güney Tepesi olarak
adlandırılan tepede yamaç paraşütü pisti kullanım hizmeti verdikleri, yamaç
paraşütü uçuşu için sağladıkları pist kullanım hizmetinden şu an için uçuş başına
tekli atlayış için 20 TL ve tandem atlayış için 30 TL ücret alındığı,
- Pamukkale bölgesindeki paraşüt uçuşlarının kontrol ve denetiminden önceden
Pamukkale Kaymakamlığı sorumlu iken şu an Pamukkale Belediyesinin gerekli
kontrol ve denetimleri yaptığı,
- Pamukkale bölgesinin ikliminin müsait olması nedeniyle genel olarak yıl boyu
paraşüt uçuşlarının gerçekleştiği, ancak pandemi koşulları nedeniyle bölgedeki
turist sayısının bu dönemde azaldığı ve bunun sonucu olarak uçuş yapacak
müşterinin pek bulunamadığı,
- KIRTUR’un uyguladığı fiyatların kendilerine kıyasla yüksek olmasına karşın hem
Fethiye bölgesinin yamaç paraşütü için daha çok talep edilen bir yer olması hem
de KIRTUR’un mesire alanına yatırımlar yapıyor olması nedeniyle KIRTUR
tarafından uygulanan ücretlerin aşırı olmadığını düşündükleri
ifade edilmiştir.
(33) Dinamik Tepesinde pist kullanım hizmeti sunan (…..) tarafından gönderilen yazıda ise
yamaç paraşütü pist kullanım bedeli olarak 2018 yılında tekli atlayış için 10 TL, tandem
için 20 TL; 2019 yılında tekli atlayış için 15 TL, tandem için 25 TL; 2020 yılında tekli
atlayış için 20 TL, tandem için 30 TL ücret aldıkları belirtilmiştir. Güney Tepelerinde
pist kullanım hizmeti sağlayan (…..) gibi (…..)’nın da pist kullanım bedeli haricinde
uçuş kontrol bedeli veya başka bir bedel tahsil etmediği görülmektedir.
I.4.4. Diğer Teşebbüs, Kamu Kurum ve Kuruluşlardan Elde Edinilen Bilgiler
(34) Önaraştırma sürecinde dosya konusu iddialara yönelik olarak Orman Genel
Müdürlüğü, Fethiye Kaymakamlığı ve TÜRSAB’tan elde edilen bilgiler aşağıda
sunulmaktadır.
(35) Orman Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazıda;
- Babadağ mesire yerinde tesislerin işletilmesi işi ile ilgili sözleşmenin 07.07.2011
tarihinde Özel Çevre Koruma Kurumu ile FGB arasında imzalandığı,
- 08.06.2017 tarihinde ise FGB ile KIRTUR arasında Babadağ Mesire Yeri Teleferik
ve Telesiyej Hatları, Günübirlik ve Sosyal Tesislerin Yapımı ve İşletilmesi işine ait
20-48/657-288
11/23

sözleşme imzalanarak Babadağ bölgesindeki mesire alanının işletilmesinin
KIRTUR’a geçtiği, bu sözleşme ile 05.03.2013 tarihli Mesire Yerleri Yönetmeliğinde
ve 300 Sayılı Mesire Yerleri Uygulama Tebliğinde belirtilen "üçüncü kişi veya
kuruluşlara kiralama veya alt işletmecilik" durumunun ortaya çıktığı, mevzuat gereği
her türlü sorumluluğun ihaleyi idareden alan kiracıda kaldığı, idarenin kiracısı ile
üçüncü kişi veya kuruluşlar arasında yapılan sözleşmelerde herhangi bir konuda
bedel belirleme görev ve sorumluluğu bulunmamakla birlikte belirlenen bedelin
onaylanması ile ilgili bir görevinin de bulunmadığı
belirtilmiştir.
(36) Fethiye Kaymakamlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda;
- Ülkemizdeki en önemli yamaç paraşütü faaliyet merkezinin Fethiye-Babadağ
olduğu, bunun yanında Denizli - Pamukkale, Antalya- Alanya, Antalya-Kemer-
Tahtalı, Trabzon, Ordu, Erzincan vb. alanlarda da uçuşların yapıldığı, Turizm
Amaçlı Sportif Faaliyetler Yönetmeliği kapsamında ticari faaliyetin bu kadar yoğun
yapıldığı başkaca saha bulunmadığı, uçuş sahasında denetim ve kontrol
mekanizmasına sahip başkaca bilinen bir alan bulunmadığı,
- Yamaç paraşütü pist alanı işletmecisi KIRTUR’un, halen kullanılmakta olan 1200,
1700, 1800 ve 1900 pistlerinde pist kullanım bedeli olarak yamaç paraşütü faaliyeti
yapan işletmelerden uçuş başına ücret aldığı, bireysel mesire alanı ziyaret
geçişlerinden bir ücret alınmadığı,
- Babadağ’da yamaç paraşütü pistlerinin bulunduğu alanlara ulaşımın daha kolay
olması ve daha fazla insanın mesire alanında seyir noktalarına ulaşabilmesi
amacıyla yatırımcı ve işletmeci olan KIRTUR tarafından teleferik ve telesiyej
çalışmaları yapılmakta olup 2020 yılı sonunda bitirilmesinin beklendiği
ifade edilmiştir.
(37) TÜRSAB tarafından gönderilen cevabi yazıda;
- KIRTUR’un hiçbir şekilde dayanak göstermeksizin fiyatları öngörülemez şekilde
arttırdığı, seyahat acentelerinin anlaşmalarını ve fiyatlarını en az bir yıl önceden
ilan etmesine rağmen KIRTUR’un her yıl turizm sezonunun başlamasına yaklaşık
bir ay kala bilinmeyen bir hesaplama yöntemi ile fiyatlarını ilan ettiği, seyahat
acentelerinin öngörülemez fiyatlandırmadan dolayı zor durumda kaldığı,
KIRTUR’un TÜRSAB ve acentelerle iletişime açık olmadığı,
- İlçe Sportif Faaliyet Kurulunun ilan ettiği pistler dışında başka pistlerden uçmanın
yasak olduğu, Babadağ dışında Babadağ kadar verimli olmasa da Fethiye-Kirme
bölgesinden de paraşüt ile uçmanın mümkün olduğu, paraşüt acentelerinin
Fethiye-Kirme bölgesinde yeni pist ilan edilip uçuşa izin verilmesi için Sportif
Faaliyet Kurulu’na başvurduğu, fakat altı aya yakın süredir bir gelişme olmadığı, şu
anda ve yakın gelecekte Babadağ’dan başka bir yerden ticari paraşüt faaliyeti
yapmanın mümkün gözükmediği
ifade edilmiştir.




20-48/657-288
12/23

I.5. Değerlendirme
(38) Önaraştırma, Fethiye-Babadağ bölgesinde yamaç paraşütü uçuş hizmeti veren ve
bölgedeki tek hizmet sunucusu olan KIRTUR’un yamaç paraşütü uçuş ve pist kullanım
ücretlerine fahiş miktarda artış yaparak hâkim durumunu kötüye kullanıp
kullanmadığına ilişkindir. Bu nedenle KIRTUR’un dosya konusu eylemleri 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenmiştir.
I.5.1. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
(39) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmaktadır. Rekabet hukuku literatürü ve uygulamalarında hâkim durum
sayılabilecek pazar gücünün büyüklüğüne ilişkin kesin bir eşik ortaya konmamakta,
rekabetin düzeyi için ölçüt sayılabilecek; pazar payları, giriş engelleri, dikey bütünleşik
yapı ve kapsam ekonomileri gibi bir dizi ekonomik göstergeye bakılarak değerlendirme
yapılmaktadır. En nihayetinde ilgili teşebbüsün ekonomik parametreleri belirleyebilme
gücüne sahip olup olmadığı tespit edilmektedir.
(40) İncelenen teşebbüsün hâkim durumda kabul edilebilmesi için rekabetçi baskılardan ne
ölçüde bağımsız davranabildiği önem taşımaktadır. Bu kapsamda, her bir olayın
kendine özgü koşul ve özellikleri göz önünde bulundurularak yapılacak olan bir
değerlendirme daha sağlıklı olacaktır. Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı
Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un
(Kılavuz) 10. paragrafında açıklandığı üzere, hâkim durumun değerlendirilmesinde göz
önünde bulundurulan temel unsurlar; incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili
pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri ve alıcıların pazarlık
gücüdür. Bu çerçevede ilk olarak teşebbüsün ilgili pazardaki konumu incelenmiştir:
I.5.1.1. Teşebbüsün Pazardaki Konumu
(41) Kılavuz’da, incelenen teşebbüsün ilgili pazardaki konumunun birincil göstergesinin
teşebbüsün sahip olduğu pazar payı olduğu ifade edilmektedir. Dolayısıyla teşebbüs
ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu değerlendirilirken ilk olarak söz konusu aktörlerin
pazar payları tespit edilmektedir. Kurulun yerleşik uygulamasına ve Kılavuz’a göre
%40’ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin hâkim durumda olma ihtimali
düşüktür. Bu düzeyin üzerindeki pazar payına sahip teşebbüsler bakımından ise daha
detaylı bir incelemeye gidilmektedir.
(42) Yukarıda ilgili coğrafi pazar bölümünde de ifade edildiği üzere, yamaç paraşütü
uçuşları en yaygın olarak Muğla ilinin Fethiye ilçesinde bulunan Babadağ bölgesinde
yapılmaktadır. Fethiye bölgesinin kendine özgü karakteristik özellikleri olması
nedeniyle yamaç paraşütü uçuşlarına yönelik talebin bu bölgede yoğunlaştığı ve başka
bir bölgede yamaç paraşütü uçuşu yapmanın Fethiye’de paraşütle uçuş yapma
deneyimine ikame olamayacağı anlaşıldığından, coğrafi pazar Fethiye bölgesi olarak
tanımlanmıştır. KIRTUR da, ilgili pazarda hizmet veren tek hizmet sunucusudur.
TÜRSAB tarafından, Fethiye-Kirme bölgesinde de ilerleyen dönemlerde yamaç
paraşütü yapılabilmesinin mümkün olduğu ve ilgili bölgenin faaliyete geçirilmesi adına
gerekli girişimlerin yapıldığı belirtilse de mevcut durumda 2040 yılına kadar Babadağ
bölgesindeki paraşüt atlama sahalarını içine alan mesire yerinin işletilmesinden
KIRTUR tek başına sorumludur.
(43) Bununla birlikte; ilgili coğrafi pazar tanımına Türkiye’deki tüm yamaç paraşütü uçuşu
yapılan yerlerin dâhil edildiği bir senaryoda KIRTUR’un sahip olacağı pazar gücünü
20-48/657-288
13/23

açıklamakta da yarar görülmektedir. Fethiye-Babadağ bölgesinden sonra yaygın
olarak yamaç paraşütü uçuşu yapılan yerlerden biri olan Pamukkale’de 2018 yılında
17.006; 2019 yılında 24.982 yamaç paraşütü uçuşu gerçekleştirilmiştir. İlgili yıllarda
Pamukkale bölgesindeki yamaç paraşütü uçuşları Fethiye-Babadağ bölgesindeki
uçuşların ancak %10 ila %13’ü kadarıdır. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazarın daha
geniş tanımlandığı durumda dahi KIRTUR’un, yamaç paraşütü uçuşlarının en yaygın
yapıldığı Fethiye bölgesinde faaliyet gösteriyor olmasından kaynaklı önemli bir pazar
gücüne sahip olacağı söylenebilecektir.
(44) Bir eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal olarak
değerlendirilebilmesi için iki unsurun bir arada varlığı aranmaktadır. Kılavuz’un 7.
paragrafında 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın
ihlal teşkil edebilmesi için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda hâkim
durumda olması ve davranışın bir kötüye kullanma niteliği taşıması gerektiği, Kurulun
bu iki temel unsurdan birinin bulunmadığını açıkça gösterebildiği durumlarda diğer
unsura ilişkin analize yer vermeyebileceği ifade edilmektedir.
(45) Bahse konu başvuruda, KIRTUR’un, yamaç paraşütü uçuş faaliyeti kapsamında, pist
kullanım bedeli ve uçuş kontrol bedeli adı altında aldığı bedelleri her yıl TÜİK
tarafından yayımlanan ÜFE artış oranlarının çok üzerinde arttırarak şikâyetçi
teşebbüslerin müşterilerinin fahiş fiyattan olumsuz etkilenmelerine yol açtığı ifade
edilmektedir. Yukarıda da değinildiği üzere, KIRTUR’un, 2040 yılına kadar Fethiye
bölgesindeki tek hizmet sunucusu olacak olması ve ilgili coğrafi pazarın daha geniş
tanımlandığı bir senaryoda dahi Fethiye bölgesinin talep ikamesinin zayıf olmasından
kaynaklı olarak önemli bir pazar gücüne sahip olması nedeniyle hâkim durumda olarak
değerlendirilebilecek nitelikte bir teşebbüstür. Bununla birlikte; önaraştırma
kapsamında KIRTUR için yapılacak bir hâkim durum analizinin 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmenin sonucunu değiştirmediği,
aşağıda yer verilen, KIRTUR’un inceleme konusu eylemlerinin kötüye kullanma olup
olmadığına ilişkin tespit ve değerlendirmelerden anlaşılmıştır.
I.5.1.2. Aşırı Fiyatlamaya İlişkin İçtihat
(46) Rekabet hukuku kapsamında da kabul gören, modern sanayi iktisadındaki tanımına
göre aşırı fiyat “pazar gücünü elinde bulunduran teşebbüsün sürekli olarak rekabetçi
düzeyin önemli ölçüde üzerinde belirlediği fiyat”tır. Uygulamada ise fiyatın aşırı olup
olmadığı bir mal veya hizmetin üretilmesinde katlanılan maliyetler ile uygulanan fiyatlar
arasındaki farkın olağan olup olmadığı değerlendirilerek tespit edilmektedir4.
(47) Aşırı fiyatlama rekabet hukukunun tartışmalı alanlarından birisi olup her ne kadar aşırı
fiyatlama sonucu ortaya çıkan tüketici refahındaki kayıp rekabet hukuku kapsamında
değerlendirilecek bir husus olarak karşımıza çıksa da özellikle yeni girişlere tamamen
kapalı olmayan pazarlarda hâkim durumdaki teşebbüslerce uygulanan aşırı
fiyatlamanın pazarın kendi dinamikleri ile yeniden rekabetçi düzeye döneceği görüşleri
de yaygındır.
(48) Aşırı fiyatlamaya karşı Avrupa Komisyonu (Komisyon) ve ABD Federal Ticaret
Komisyonunun (FTC) yaklaşımları incelendiğinde temel farklılıklar olduğu
görülmektedir. FTC, meşru piyasa katılımcılarının fiyatlarını istedikleri kadar yüksek
belirlemelerine izin vermekte ve aşırı fiyatlandırmayı başlı başına bir rekabet ihlali

4 27.10.2016 tarih ve 16-35/604-269 sayılı Kurul kararı.
20-48/657-288
14/23

olarak kabul etmemektedir5. FTC’nin aşırı fiyatlamayı başlı başına bir rekabet ihlali
olarak görmemesinin temel nedeni ise hangi fiyatların aşırı olarak belirleneceğinin
zorluğu ve rekabet otoriteleri ile mahkemelerin bu hususta gerekli donanıma sahip
olmadığı görüşüdür. Bunun yanı sıra yasal bir monopolün, monopolcü avantajlardan
mahrum bırakılmasının pazardaki yenilikçi teşvikini azaltabileceği ve başarılı
teşebbüslerin başarılarının aleyhlerine döndürülmesi sonucunu doğurabileceği de
düşünülmektedir. Teşebbüslerin fiyatlandırmasına müdahale edilmemesi gerektiğine
ilişkin diğer bir gerekçe ise rekabet politikasının temel amacının serbest piyasa
ekonomilerinde kaynakların verimli bir şekilde tahsis edilmesi olduğu ve fiyat belirleme
mekanizmasına yapılan müdahale sonucunda kaynak tahsisinde verimsizliğin ortaya
çıkacağı görüşüdür.
(49) FTC’nin aksine Avrupa Birliği mevzuatında, doğrudan veya dolaylı olarak adil olmayan
alış veya satış fiyatları ya da diğer adil olmayan ticaret koşullarının dayatılmasının
hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebileceği açıkça
belirtilmektedir6. Bu kapsamda alınan Komisyon kararları incelendiğinde, aşırı
fiyatlama değerlendirmelerinde esas olarak literatüre Ekonomik Değer Testi (EDT)
olarak geçen iki aşamalı bir test uygulandığı, bu kapsamda öncelikle ilgili mal ve/veya
hizmete ilişkin fiilen katlanılan maliyetler ile fiilen uygulanan fiyat arasındaki farkın aşırı
olup olmadığının incelendiği, uygulanan fiyatın aşırı bulunması halinde ise teşebbüsün
farklı pazarlardaki kendi fiyatları veya rakip ürün fiyatları ile kıyaslandığında bu
aşırılığın haksız olup olmadığının incelenerek ortaya çıkan farkın gerekçelendirilip
gerekçelendirilemediğinin değerlendirilmesi yoluna gidildiği görülmektedir7.
(50) Komisyonun benimsediği yaklaşıma benzer bir şekilde Türk rekabet hukukunda da,
fiyat belirleme eğiliminde olmayan Kurul, bu konuya ihtiyatlı yaklaşmaktadır.
(51) Kurulun aşırı fiyatlama iddiasını inceleyerek ihlal tespitinde bulunduğu ilk karar olan
BELKO kararında8, “… tekelci fiyat tekelden kaynaklanan sosyal maliyetin temel
sebeplerinden biridir ve eğer anti-tekel hükmüyle izlenen amaç tekelden kaynaklanan
olumsuzlukların bertaraf edilmesi ise, bu uygulamanın yasaklama kapsamında kabul
edilmesi doğal bir netice olarak karşımıza çıkmaktadır.” yorumu yapılarak Ankara ilinde
kömür ithalatı ve satışı hakkını münhasıran elinde bulunduran bir belediye teşebbüsü
olan BELKO’nun uyguladığı fiyatların rekabete açık diğer coğrafi pazarlarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin fiyatlarından %50-60 oranında daha fazla olduğu, kömür
satışında aşırı karlılık söz konusu olmamasına ve hatta zaman zaman zarar meydana
gelmesine rağmen BELKO’nun tekel imtiyazının verdiği rahatlık ile kömür alımı ve
sonrasında oluşan maliyetlerin olması gerekenden yüksek seviyelerde
gerçekleşmesine sebebiyet verdiği ve dolayısıyla aşırı fiyatın ortaya çıkmasına neden
olduğu tespit edilmiştir.
(52) BOTAŞ kararında9 Kurul, BOTAŞ’ın uyguladığı fiyatlara ilişkin karlılık analizi yaparak
tespit edilen %67-77 aralığındaki kar oranının aşırı fiyatın göstergesi olarak
değerlendirilemeyeceğine karar vermiştir. Kurulun bu kararı ile düzenlemeye tabi olan
pazarlar bakımından aşırı fiyatlama değerlendirmesi yapmamayı tercih ettiği, bir başka
deyişle rekabet hukuku anlamında teşebbüslerin aşırı fiyatlama davranışlarına

5 Roundtable on Excessive Prices - FTC, Working Party No. 2 on Competition and Regulation
EXCESSIVE PRICES, s.10.
6 Avrupa Birliği Antlaşması ve Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma, madde 102(a).
7 Bkz. United Brands v. Commission [1978] Case 27/76, British Leyland v. Commission [1985] Case
226/84.
8 06.04.2001 tarih ve 01-17/150-39 sayılı Kurul kararı.
9 08.03.2002 tarih ve 02-13/127-54 sayılı Kurul kararı.
20-48/657-288
15/23

müdahale edebilmek için teşebbüslerin fiyatlama serbestisine sahip olmalarını aradığı
söylenebilecektir10. Nitekim Kurul bu yaklaşımını 29.06.2006 tarih ve 06-46/601-172
sayılı Amity Oil & Trakya Gazdaş karaında (ilk inceleme) da açıkça ortaya koyarak “…
dağıtım şirketlerinin serbest tüketicilere uyguladıkları fiyatların Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu’nun düzenlemesine tabi olduğu, bu bakımdan ….. şikayet
hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına, …” karar vermiştir.
(53) ASKİ-2 kararında11 Kurul tarafından, Ankara’da şebeke suyu pazarında yasal tekel
konumunda olan ASKİ’nin fiyat tarifesi yoluyla hakim durumunu kötüye kullandığı
iddiasına yönelik olarak fiyat-maliyet karşılaştırması ve yıllık mali tabloların
değerlendirilmesi ile fiyatlar kıyaslanarak fiyatların aşırı olabileceği değerlendirmesi
yapılmış ve “fiyatlandırma mekanizmasının aşırı fiyat düzeylerinin önüne geçecek ve
tüketicilerin faydasına olacak şekilde ilgili ve yetkili kuruluşlarca yeniden tanzim
edilmesi gereği” kanaati sonucunda ASKİ’ye “ASKİ’nin su fiyatlarının tespitinde
maliyet bazlı bir fiyatlama yaparak, aşırı fiyatlamadan kaçınması” yönünde görüş
gönderilmesine karar verilmiştir.
(54) MTS kararında12 Kurul, Wolf marka kombilerin yedek parçalarının Türkiye’deki tek
ithalatçısı konumunda olan MTS’nin uyguladığı fiyatlamaları, aşırı fiyatlama
kapsamında değerlendirmek için tüketici bakımından sömürücü nitelikte olma şartı
arayarak Wolf marka kombinin yedek parçaları ile başka bir teşebbüs tarafından ithal
edilen benzer niteliklere sahip başka bir kombinin yedek parçaları arasında tespit
edilen %25-30 aralığındaki fiyat farklılıklarını aşırılığın tespiti için yeterli bulmamıştır.
(55) İzmir Jeotermal kararında13 Kurul, İzmir Jeotermal’in konut ısıtması hizmeti sunduğu
abonelerinin kalorimetre esasına göre ücretlendirilmesinde kalori birim fiyatlarını keyfi
olarak belirlediği ve kalorimetre cihazlarının satışında fahiş fiyat uyguladığı iddiasını
değerlendirmiş, yapılan değerlendirme sonucunda aşırı fiyat uygulandığına dair bir
tespitte bulunmamıştır. Bununla birlikte, jeotermal konut ısıtması faaliyetinin doğal
tekel niteliği taşıması ve herhangi bir düzenlemeye tabi tutulmamış olması nedeniyle
jeotermal konut ısıtması faaliyeti gösterilen pazarlar bakımından aşırı fiyatlama riskinin
varlığı vurgulanarak aşırı fiyatlama riskinin sektöre özgü düzenlemeler yapılarak
bertaraf edilebileceği kanaatine ulaşmıştır. Bu kapsamda Kurul, rekabet savunuculuğu
çerçevesinde Başbakanlığa, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığına ve EPDK’ya
sektörün düzenlenmesi gerektiği yönünde görüş gönderilmesine karar vermiştir.
(56) TÜPRAŞ kararında14 Kurul, TÜPRAŞ tarafından uygulanan rafineri satış fiyatlarını
(RSF), en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa fiyat oluşumu olarak kabul edilen
Platts İtalya CIF Med fiyatları ve TÜPRAŞ’ın ihracat fiyatları ile karşılaştırılmıştır.
TÜPRAŞ tarafından uygulanan fiyatların RSF’nin Platts İtalya CIF Med fiyatları ile
karşılaştırılması sonucunda 11.10.2008-01.01.2009 tarihleri arasında ortalama
RSF’nin, ortalama Platts İtalya CIF Med fiyatlarından benzinde %14,5 ve motorinde
%15 oranında daha yüksek olduğu, RSF ile ihracat fiyatlarının karşılaştırılması
sonucunda ise 2008’in son üç ayında RSF ile ihracat fiyatları arasındaki farkın
kurşunsuz benzinde %20-30, motorinde ise %20 oranına kadar çıktığı tespit edilmiştir.
Yapılan değerlendirmede, inceleme konusu akaryakıt ürünlerinin tüm sektörleri
etkileyen önemli bir maliyet kalemini oluşturduğu, hane halkı tüketim harcamalarında

10 Ünal, Aşırı Fiyat Kavramı ve Aşırı Fiyatlama Davranışının Rekabet Hukukundaki Yeri, Uzmanlık
Tezi, s.71-72.
11 20.12.2006 tarih ve 06-92/1176-354 sayılı Kurul kararı.
12 26.05.2006 tarih ve 06-36/462-124 sayılı Kurul kararı.
13 15.07.2009 tarih ve 09-33/739-176 sayılı Kurul kararı.
14 17.01.2014 tarih ve 14-03/60-24 sayılı Kurul kararı.
20-48/657-288
16/23

ve tüketici fiyatları endeksinde önemli bir paya sahip olduğunun dikkate alınması
gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, TÜPRAŞ’ın hâkim durumda olduğu kurşunsuz
benzin toptan satışı ve motorin toptan satışı pazarlarında 11.10.2008-01.01.2009
tarihleri arasında fiyatlandırma davranışları ile hâkim durumunu kötüye kullandığına ve
böylelikle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine karar verilmiştir.
(57) Kurulun almış aldığı güncel kararlar birisi olan kararında15 ise Kurul,
’un emlak satış/kiralama hizmetlerine yönelik çevrimiçi platform
hizmeti pazarı bakımından uygulanan yıllık kurumsal üyelik fiyatlarını karşılaştırarak
rakiplerinden önemli ölçüde ve doğal olmayan düzeyde yüksek fiyatlama yaptığı,
ancak bu durumun pazar paylarını aşağıya çekecek şekilde yansımadığı sonucuna
varmıştır. Bununla birlikte Kurul, fiyat-maliyet karşılaştırmalarında maliyetin net olarak
belirlenmesi ve dağıtılmasının gerekli olduğu, maliyetlerin net olarak tespit edilemediği
ve dağıtılamadığı hallerde, tek başına karşılaştırmalı fiyatların aşırı fiyatın tespitinde
ölçü olarak kabul edilmesi mümkün olduğundan hareketle ilgili ürün pazarında
’un fiyat-maliyet marjının göreli gelir yöntemi ile hesaplanmasından
imtina etmiştir. Buna karşın Kurul, fikir sahibi olunabilmesi açısından platform hizmeti
sunan diğer teşebbüsler ile ’u kıyaslandığında ’un
gerek özsermaye kar oranının, gerek net satış kar oranının belirgin ölçüde fazla olduğu
sonucuna varmış ve sonuç olarak kararda, “SAHİBİNDEN.COM’un 2015-2017
döneminde göreli fiyatları ve fiyat artış oranları ile fiyat-maliyet marjı için gösterge
olarak kabul edilen özsermaye ve net satış karlılık oranları doğal olmayan (rekabetçi
bir pazarda gözlenmesi olası görünmeyen) yüksek fiyatlamanın var olduğunu başka
bir ifadeyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal edecek nitelikte aşırı fiyatlamanın
yapıldığını ortaya koymaktadır. Yüksek fiyatlama karşısında rakiplerin
SAHİBİNDEN.COM’un pazardaki fiyat belirleyici konumunu etkileyecek şekilde pazar
performansı sergileyememiş olmaları nedeniyle bu davranış 2015 yılından 2017 yılına
devam etmiştir.” denilmiştir. Vasıta satış hizmetlerine yönelik çevrimiçi platform hizmeti
pazarı bakımından da benzer bir değerlendirmede bulunan Kurul,
“SAHİBİNDEN.COM’un ilgili pazarlarda rekabetçi pazarlarda görülmeyecek ölçüde
yüksek fiyatlama davranışı sergilediği ve ilgili pazardaki mevcut rakiplerin bu fiyatlama
davranışını etkileyebilecek bir rekabet baskısı yaratmadığı değerlendirilmektedir.
Pazarda yukarıda sıralanan giriş engellerinin varlığı da potansiyel anlamda rekabetçi
baskı yaratılmasını engellemektedir. Dolayısıyla her iki pazarın da kısa ve orta vadede
kendini düzeltme yeteneğine sahip olmadığı değerlendirilmektedir. Bu nedenle
SAHİBİNDEN.COM’un, 2015-2017 dönemine ilişkin fiyatlama davranışının aşırı
fiyatlama niteliği taşıdığı ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği
değerlendirilmektedir. Bu noktada ihlale son verilmesi için fiyat artışlarının maliyet
artışları ile açıklanabilecek makul seviyelerde yapılması beklenmektedir.” sonucuna
ulaşarak ’a idari para cezası verilmesine karar vermiştir. Bunun yanı
sıra ihlale son verilmesi için ’un fiyat artışlarının maliyet artışları ile
açıklanabilecek makul seviyelerde yapılmasının beklendiği ifade edilmiştir. Bununla
birlikte, Kurulun S kararı, Ankara 6. İdare Mahkemesinin 18.12.2019
tarihli ve 18-36/584-285 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Kararda mahkeme; rekabet
hukukunda aşırı fiyatlamanın bir ihlal türü olarak kabul edilmekle birlikte aşırı
fiyatlamaya müdahalenin istisnai hallerde başvurulacak bir yöntem olduğunu,
müdahalenin olumlu sonuçları olacağının kesin verilerle ortaya konulması halinde
mümkün olabileceğini, müdahalenin "istisnaen kabul edilen bir durum olması"
sebebiyle de bu yöndeki tespit ve değerlendirmelerin tereddüde yol açmayacak şekilde

15 01.10.2018 tarih ve 18-36/584-285 sayılı Kurul kararı.
20-48/657-288
17/23

veriler ve olgular ile ortaya konması gerektiğini, ispat standardının gereği olarak
"neredeyse kesin olarak ne olduğunun" ortaya konulmasının gerektiğini ve şüphe
üzerinden kanaate varılmasının hukuken yetersiz kalacağını belirtmiştir.
(58) Yukarıda yer verilen kararlardan anlaşılacağı üzere, Kurul genel olarak; Komisyonun
yaklaşımına paralel bir şekilde Ekonomik Değer Testini esas alan bir tutum
benimseyerek değerlendirmelerinde fiyat kıyaslamalarına öncelik vermekte, aşırı kara
yol açmasa dahi maliyet etkinsizliği nedeniyle ortaya çıkan aşırı fiyatlamayı 4054 sayılı
Kanun kapsamında bir kötüye kullanma hali olarak görmekte, fiilen aşırı fiyat tespitinde
bulunmasa dahi potansiyel bir rekabetçi tehdidi dahi göz önünde bulundurmakta ve
aşırı fiyatlamanın etkilerini nihai tüketici merkezli değerlendirmektedir.
I.5.1.3. KIRTUR’un Talep Ettiği Bedellere Dair Aşırı Fiyat Değerlendirmesi
(59) Dosya konusu iddiaların temelini Babadağ Mesire Alanı’nın işletim hakkına sahip olan
KIRTUR’un pist kullanım ücretlerinde aşırı fiyatlama yaparak hâkim durumunu kötüye
kullandığı iddiası oluşturmaktadır.
(60) Kılavuzun ikinci paragrafında da belirtildiği üzere hâkim durumdaki teşebbüslerin sahip
oldukları pazar gücünün avantajından faydalanarak gerçekleştirdikleri tüketici refahını
azaltıcı nitelikteki eylemleri 4054 sayılı Kanun tarafından yasaklanmakta ve sömürücü
rekabet ihlali olarak değerlendirilen aşırı fiyatlama, tüketici refahını azaltıcı sonuçlar
doğuran eylemlerden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır.
(61) TÜRSAB tarafından yapılan açıklamalardan hareketle, henüz faaliyete geçmiş
olmamasına rağmen bölgedeki yamaç paraşütü uçuşlarının Fethiye-Kirme
bölgesinden de yapılabildiği ve ilgili bölgenin faaliyete geçirilmesi adına gerekli
girişimlerin yapıldığı anlaşılmakla birlikte hâlihazırda Fethiye bölgesindeki yamaç
paraşütü uçuşlarının Babadağ Mesire Alanı’nda bulunan beş atlayış pisti üzerinden
yapılması ve bu mesire alanının hâlihazırda KIRTUR tarafından işletiliyor olması
nedeniyle KIRTUR’un bölgede hâkim durumda olduğunun varsayılması üzerine ikinci
aşama olarak KIRTUR tarafından uygulanan pist kullanım ücretlerinin aşırı fiyatlama
olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir16.
(62) “Aşırı Fiyatlamaya İlişkin Yapılan Değerlendirme” başlığı altında ifade edildiği üzere
aşırı fiyatlama değerlendirmesi yapılırken Kurul içtihadında, Komisyon kararlarına
paralel olarak Ekonomik Değer Testi olarak adlandırılan iki aşamalı bir testin
benimsendiği görülmektedir. Bu test kapsamında ilk olarak ilgili mal ve/veya hizmete
ilişkin fiilen katlanılan maliyetler ile fiilen uygulanan fiyat arasındaki farkın aşırı olup
olmadığı değerlendirilirken farkın aşırı olduğu izlenimi oluştuğu takdirde ikinci
aşamada ilgili mal ve/veya hizmetin fiyatı, teşebbüsün farklı pazarlardaki kendi fiyatları
veya rakip ürün fiyatları ile kıyaslanarak aşırılık görülmesi halinde bu aşırılığın makul
nedenlere dayanıp dayanmadığı değerlendirilmektedir.
(63) Yukarıda yer verilen içtihat çerçevesinde, yamaç paraşütü faaliyetlerini
gerçekleştirmek üzere kullanılan Babadağ Mesire Alanı atlayış pistlerine ilişkin
bölgede oluşan fiyat, gelir ve giderler ile bölgenin talep yapısı incelenmiş, takiben
Fethiye bölgesinde uygulanan fiyatların, Fethiye bölgesi dışında pist kullanım bedeli
ödenmek suretiyle yamaç paraşütü faaliyetlerinin yürütüldüğü tek bölge olarak tespit

16 KIRTUR tarafından yamaç paraşütü faaliyetlerine ilişkin pist kullanım bedeli ve uçuş kontrol bedeli adı
altında iki farklı ücret talep edilmekle birlikte, uçuş kontrol bedelinin KIRTUR adına bir gelir kalemi
olmayıp ilgili kontrol heyetinin maaşlarının ödenmesi ve giderlerinin karşılanması amacıyla toplanması
ve şikâyete konu bedelin esasen pist kullanım bedelini kapsaması nedeniyle uçuş kontrol bedeli
değerlendirmeye tabi tutulmamıştır.
20-48/657-288
18/23

edilen Pamukkale bölgesinde uygulanan fiyatlar ile karşılaştırması yapılmıştır.
Fiyatlara ilişkin yapılan kıyaslamaların ardından ise uygulanan fiyatlara ilişkin KIRTUR
tarafından gösterilen yatırım maliyetleri ve sözleşme hükümlerinin varlığına ilişkin
gerekçeler incelenmiştir.
(64) Bu kapsamda öncelikle, Babadağ Mesire Alanı’nın özel işletmeye devrildiği 2011
yılından bu yana, uygulanan pist kullanım ücretleri ve ilgili yıllara ait ÜFE oranlarına
yer verilmiştir:
Tablo-2: 2011-2020 Pist Kullanım Bedellerine İlişkin Uygulanan Fiyat Tarifeleri ile Yıllık ÜFE Oranları17
Yıl
Tek Kişi (single) Çift Kişi (tandem) Yıllık ÜFE
Oranları (%) Ücret (TL) Artış oranı (%) Ücret (TL) Artış oranı (%)
2011 15,0 - 20,0 - 13,33
2012 17,0 13,34 25,0 25 2,45
2013 17,0 0 25,0 0 6,97
2014 17,0 0 30,0 20 6,36
2015 18,0 5,89 32,0 6,67 5,71
2016 18,0 0 32,0 0 9,94
2017 18,0 0 32,0 0 15,47
2018 21,5 19,45 38,5 20,32 33,64
2019 34,0 58,14 61,0 36,89 7,36
2020 44,0 29,42 78,0 27,87 14.3318
(65) Yukarıda yer verilen tablo incelendiğinde;
- FGB’nin işletim hakkına sahip olduğu döneme ilişkin olarak 2011 yılında ÜFE oranı
%13,33 olarak gerçekleşirken, 2012 yılında pist kullanım ücretlerine tek kişi uçuşlar
için %13,34, çift kişi uçuşlar için ise %25 oranlarında zam uygulandığı; 2012 yılında
ÜFE oranı %2,45 olarak gerçekleşirken, 2013 yılında pist kullanım ücretlerine zam
uygulanmadığı; 2013 yılında ÜFE oranı %6,97 olarak gerçekleşirken, 2014 yılında
pist kullanım ücretlerine tek kişi uçuşlar için zam uygulanmazken, çift kişi uçuşlar
için ise %20 oranlarında zam uygulandığı; 2014 yılında ÜFE oranı %6,36 olarak
gerçekleşirken 2015 yılında pist kullanım ücretlerine tek kişi uçuşlar için %5,89, çift
kişi uçuşlar için ise %6,67 oranlarında zam uygulandığı; 2015 yılında ÜFE oranı
%5,71 olarak gerçekleşirken, 2016 yılında pist kullanım ücretlerine zam
uygulanmadığı; 2016 yılında ÜFE oranı %9,94 olarak gerçekleşirken 2017 yılı
Haziran ayına kadar pist kullanım ücretlerine zam uygulanmadığı,
- KIRTUR’un işletim hakkına sahip olduğu döneme ilişkin olarak 2017 yılında Haziran
ayından Aralık ayına kadar pist kullanım ücretlerine zam uygulanmadığı; 2017
yılında ÜFE oranı %15,47 olarak gerçekleşirken, 2018 yılında pist kullanım
ücretlerine tek kişi uçuşlar için %19,45, çift kişi uçuşlar için ise %20,32 oranlarında
zam uygulandığı; 2018 yılı ÜFE oranı %33,64 olarak gerçekleşirken 2019 yılında
tek kişi uçuşlar için %58,14, çift kişi uçuşlar için %36,89 oranlarında zam
uygulandığı; 2019 yılı ÜFE oranı %7,36 olarak gerçekleşirken 2020 yılında tek kişi
uçuşlar için %29,42, çift kişi uçuşlar için ise %27,87 oranlarında zam uygulandığı
görülmektedir.

17 2020 yılına ilişkin hesaplamalarda Ocak - Ağustos ayları baz alınmıştır.
18 Eylül ayına ilişkin yıllık değişim oranı.
20-48/657-288
19/23

(66) FGB ve KIRTUR’a ait 2017-2020 yıllarına ilişkin faaliyet gelirleri ve giderlerine ise
aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo-3: 2017-2020 İlişkin Faaliyet Gelirleri / Giderleri19

(67) Yukarıda yer verilen tablo incelendiğinde;
- FGB’nin işletim hakkına sahip olduğu döneme ilişkin olarak 2012 yılında toplam
faaliyet gelirlerinin toplam giderlerden %(…..) fazla olduğu görülürken, 2013, 2014,
2015 yıllarında bu oranların sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..) olarak gerçekleştiği
görülmektedir. 2012 - 2015 yıllarında oluşan gelir farkına karşın 2016 yılında ise
FGB’nin toplam faaliyet gelirleri toplam giderlerinden %(…..) daha az olmuştur.
- KIRTUR’un, Haziran 2017 - Aralık 2017 döneminde toplam faaliyet gelirlerinin
toplam giderlerden %(…..) fazla olduğu görülürken, 2018 ve 2019 yıllarında bu
oranların sırasıyla %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleştiği görülmektedir. 2018 ve
2019 yılında oluşan gelir farkına karşın Ocak 2020 - Ağustos 2020 döneminde ise
KIRTUR’un toplam faaliyet gelirleri toplam giderlerinden %(…..) daha az olmuştur.
(68) Yukarıdaki tablodan ayrıca, alanın işletilmesinden elde edilen gelir ile giderler arasında
KIRTUR öncesindeki dönemde anlamlı bir bağ kurulamamaktadır. Görüldüğü üzere,
FGB döneminde dahi gider artış oranı ile gelir artış oranı kimi zaman yakınlaşmakta
(2014 yılı), kimi zaman gelir lehine büyük artış göstermekte (2015 yılı), kimi zaman ise
gider lehine büyük artış (2016 yılı) göstermektedir. Ancak KIRTUR’ın işlettiği 2018-
2019 yılları incelendiğinde, talepteki ve fiyatlardaki artışla beraber, gelirlerin giderlere
nazaran daha büyük bir hızla arttığını söylemek mümkündür.
(69) Bölgede yapılan uçuşlara ilişkin talebin yapısını anlamak adına gerçekleştirilen uçuş
sayılarına ilişkin grafiğe aşağıda yer verilmektedir20.





19 2017 yılına ilişkin gelir ve gider hesaplamalarında yalnız KIRTUR’un faaliyette bulunduğu Haziran -
Aralık ayları baz alınırken, 2020 yılına ilişkin hesaplamalarda Ocak - Ağustos ayları baz alınmıştır.
20 2020 yılına ait uçuş sayıları yalnız Ocak - Eylül aylarını kapsamaktadır.
Yıl
İşleten
Teşebbüs
Faaliyet
Gelirleri (TL)
Faaliyet
gelirleri
artış oranı
(%)
Faaliyet
giderler (TL)
Faaliyet
giderleri
artış oranı
(%)
Faaliyet
gelirleri ile
giderler
arasındaki
fark (%)
2012
FGB
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 FGB/KIRTUR (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018
KIRTUR
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2020 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
20-48/657-288
20/23

Grafik-1: Fethiye Bölgesine Ait 2011-2020 Yıllarına İlişkin Toplam Uçuş Sayıları

(70) Yukarıda yer verilen grafik incelendiğinde, Fethiye bölgesinde özellikle çift kişi
(tandem) uçuşlarda yıllar itibarıyla dikkate değer ölçüde artışlar yaşandığı
görünmektedir. 2011 yılından 2020 yılına kadar bölgedeki pist kullanım bedelinin
yaklaşık üç katlık bir artış göstermesine rağmen çift kişi (tandem) uçuş sayısı bu
süreçte 3,44 katlık bir artış göstermiştir.
(71) Babadağ Mesire Alanı’nda bulunan atlayış pistlerine ilişkin bölgede oluşan fiyat, gelir
ve giderler ile bölgenin talep yapısı incelendiğinde özetle; KIRTUR’un Babadağ Mesire
Alanı’nın işletme hakkını devralmasıyla birlikte pist kullanım bedellerine Nisan 2018 -
Şubat 2020 arasında tek kişi (single) uçuşlar için %19,45 - %30,24, çift kişi (tandem)
uçuşlar için %19,61 - %32,47 arasında değişen oranlarda toplam dört defa zam yaptığı
ve bu zam oranlarının yıllık ÜFE oranlarının çok üzerinde olduğu görülmekte ve
KIRTUR’un, talebin yüksek oranlarda arttığı 2018 - 2019 yıllarındaki faaliyetleri sonucu
elde ettiği gelirin katlandığı faaliyet giderlerinden yaklaşık %(…..) oranında fazla
olduğu dikkat çekmektedir. Buna karşın 2020 yılının başından itibaren tüm dünyayı
etkisi altına alan Covid-19 salgını tüm sektörleri olduğu gibi turizm sektörünü de
derinden sarmış ve salgın kapsamında alınan tedbirlerin bir sonucu olarak 2020 yılının
ilk beş ayında bölgede yapılan çift kişi (tandem) uçuş sayısı yalnız 2.091 kişi ile sınırlı
kalmış, bu durumun bir neticesi olarak da Ocak 2020 - Ağustos 2020 döneminde
KIRTUR’un gelirleri giderlerine oranla %(…..) oranında daha az olmuştur. Alınan
tedbirlerin gevşetilmesi ile birlikte bölgedeki çift kişi (tandem) uçuşlar artmaya
başlamış; Haziran - Eylül aylarında uçuş sayıları sırasıyla 933, 8.849, 20.823 ve
15.282 olarak gerçekleşmiştir. Dolayısıyla 2011 yılından 2020 yılına kadar yıllar
itibarıyla pist kullanım bedellerinde yaşanılan artışa rağmen talebin yüksek oranda
artmış olması ve salgın riskinin devam etmesine karşın Haziran 2020 itibarıyla talebin
yeniden eski haline dönmesi, Fethiye bölgesinin ülkemizde yamaç paraşütü yapmak
isteyen yerli veya yabancı turistler nezdinde vazgeçilmez nitelikte olduğunun bir
göstergesi olarak değerlendirilmektedir.
16.823 17.844 19.932 20.165 22.055 17.594 15.812 21.625
25.423
3.089
41.123 44.289
54.852
72.329
99.530
78.263
101.480
141.151
141.390
47.985
0
20.000
40.000
60.000
80.000
100.000
120.000
140.000
160.000
180.000
2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Toplam TEK KİŞİ (SINGLE) Toplam ÇİFT KİŞİ (TANDEM)
20-48/657-288
21/23

(72) Babadağ Mesire Alanı’nda bulunan atlayış pistlerine ilişkin bölgede oluşan fiyat, gelir
ve giderler ile bölgenin talep yapısına ilişkin değerlendirmelerin ardından Fethiye
bölgesinde oluşan fiyatların kıyaslanabilmesi adına Fethiye bölgesine ikame olabilecek
bölgelerin hangileri olabileceği sorulduğunda, KIRTUR ve Fethiye Kaymakamlığı
tarafından Denizli - Pamukkale, Antalya - Alanya, Kaş, Kemer bölgelerinin Fethiye
bölgesine ikame olabileceği ifade edilmekle birlikte Türkiye'de yamaç paraşütünün ilk
yapıldığı yer olan dünyaca ün yapmış Fethiye bölgesinin gerek doğal güzellikleri ile
sunduğu eşsiz manzarası gerek 1.900 metre rakımdan yapılan uçuşların kalitesi göz
önünde bulundurulduğunda Türkiye’deki hiçbir bölge ile kıyaslanamayacağı aşikârdır.
Buna karşın fikir edinilebilmesi adına Fethiye bölgesi dışında yamaç paraşütü uçuşları
için pist kullanım ücretinin talep edildiği tek bölge olarak bilinen Pamukkale bölgesinde
fiyatlar incelenmiş; Pamukkale bölgesinde yamaç paraşütü uçuşlarının
gerçekleştirildiği iki tepeden birisi olan Dinamik Tepesinde pist kullanım hizmeti sunan
(…..)’nın pist kullanım bedeli olarak 2018 yılında tek kişi (single) atlayış için 10 TL, çift
kişi (tandem) atlayış için 20 TL; 2019 yılında tek kişi (single) atlayış için 15 TL, çift kişi
(tandem) atlayış için 25 TL; 2020 yılında tek kişi (single) atlayış için 20 TL, çift kişi
(tandem) atlayış için 30 TL, yamaç paraşütü uçuşlarının gerçekleştirildiği diğer bir tepe
olan Güney Tepesinde pist kullanım hizmeti sunan (…..)’ın ise yaklaşık bir yıldır bu
hizmeti ticari bir faaliyet olarak yürüttüğü ve ilk zamanlar tek kişi (single) atlayış için 10
TL, çift kişi (tandem) atlayış için 20 TL ücret alırken hâlihazırda tek kişi (single) atlayış
için 15 TL, çift kişi (tandem) atlayış için 30 TL ücret aldıkları belirtilmiştir. Dolayısıyla
sağlıklı bir sonuç vermemekle birlikte Babadağ bölgesinde uygulanan pist kullanım
bedelleri Pamukkale bölgesi ile kıyaslandığında Babadağ bölgesinde uygulanan
bedellerin Pamukkale bölgesinde uygulanan bedellerin iki katından daha fazla olduğu
görülmektedir.
(73) Fethiye bölgesinde uygulanan pist kullanım bedellerin belirlenmesi aşamasında
sözleşmesel faktörlerin ve katlanılan yatırım maliyetlerinin yapısı da önemli bir faktör
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu kapsamda KIRTUR tarafından Babadağ Mesire
Alanı’nın işletme hakkının devralınmasının ardından katlanılan yatırım maliyetlerine
dönemler itibarıyla aşağıda yer verilmektedir:
Tablo-4: 2011 - 2020 Yıllarına ilişkin Yatırım Maliyetleri

(74) Babadağ Mesire Alanı’nı 2011 yılından Haziran 2017’ye kadar kontrolü altında
bulunduran FGB, ilgili işletim hakkı sözleşmesinin toplam 29 yıla uzatılması için gerekli
olan yatırımları yaşadığı finansal zorluklar nedeniyle yapamaması üzerine sahip
olduğu işletim hakkını KIRTUR’a devretmiştir. Tablo-4’te görüldüğü üzere FGB’nin
bölgenin işletim hakkına sahip olduğu 2011 - 2016 döneminde yalnız (…..) TL’lik
yatırım maliyetlerine katlanılırken, KIRTUR’un işletim hakkına sahip olduğu 2017
yılından itibaren toplam (…..) TL yatırım maliyetlerine katlanılmıştır. Bunun yanı sıra
Tablo-4’te yer verilen yatırım maliyetleri ile Tablo-3’te yer verilen faaliyet giderleri
birlikte değerlendirildiğinde ise KIRTUR’un toplam giderlerinin %90’ından fazlasını
yatırım maliyetlerinin oluşturduğu dikkat çekmektedir. Dolayısıyla gerek FGB’nin
finansal zorluklar yaşaması nedeniyle 2011 yılında üstlendiği projeyi 2017 yılında
devretmek zorunda kalması ve KIRTUR’un bu tarihten itibaren yüksek yatırım
maliyetlerine katlanmasından gerek KIRTUR’un giderlerinin büyük bölümünü yatırım
Yatırım Maliyetleri (TL)
2011 - 2016 2017 2018 2019 2020
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
20-48/657-288
22/23

maliyetlerinin oluşturmasından bölgedeki yatırımın büyüklüğü konusunda bir fikir
edinilebilmekte ve uygulanan pist kullanım bedellerinin katlanılan yatırım maliyetlerine
atfedilip atfedilemeyeceği önem kazanmaktadır.
(75) KIRTUR’un katlanmış olduğu yatırım maliyetlerini esas olarak Babadağ Mesire
Alanı’na ulaşımın kolaylaştırılması, böylece daha fazla insanın mesire alanında seyir
noktalarına ulaşabilmesi ve bölgedeki faaliyetlerin bütün bir yıla yayılmasını sağlamak
amacıyla üstlenilen teleferik ve telesiyej hatlarının yapımı işi oluşturmakta, bu
yatırımların 2020 yılı sonu itibarıyla tamamlanması planlanmaktadır. Dolayısıyla
yatırımların tamamlanması ile uzun dönemde tüketici lehine sonuçlar doğacağını,
KIRTUR’un yatırım maliyetlerinin sona ererek, gelir getirici faaliyetlerinin artacağını
(örneğin teleferik ve telesiyej hatlarının kullanımından elde edilecek gelirler) söylemek
mümkündür.
(76) Yapılan yatırımlar neticesinde bütün katılanların menfaatine sonuçların çıkacak olması
nedeniyle maliyetlere katılım noktasında da ortak bir gayret gösterilmesi olağan
karşılanabilecektir. Bu kapsamda, Babadağ Mesire Alanı’nın işletim hakkını
08.06.2017 yılında devralan KIRTUR’un, sözleşmenin bitiş tarihi olan 01.07.2040
tarihine kadar 23 yıl bu hakkı elinde bulunduracağı varsayımı altında; katlanmış olduğu
toplam (…..) TL’lik21 maliyeti 23 yılda yürüteceği toplam pist kullanım faaliyetleri ile -
toplam uçuş faaliyetleri kadar yapılacağı varsayımı altında- teleferik ve telesiyej
faaliyetlerine paylaştırılması sonucunda faaliyet başına (…..) TL’lik bir maliyetten söz
edilebilecektir22. Bir başka deyişle yıllık ortalama (…..) TL’lik bir yatırımdan söz
edilebilmektedir. Bu çerçevede, yatırım maliyetleri yıllık olarak eşit şekilde
dağıtıldığında teşebbüsün gelirlerinin şimdilik maliyetlerinin altında kaldığı
söylenebilecektir.
(77) Yukarıda yer verilen tespit ve açıklamalar çerçevesinde, başvuru konusu KIRTUR’un
yamaç paraşütü uçuş ve pist kullanım ücretlerine fahiş miktarda artış yaparak hâkim
durumunu kötüye kullandığı iddiasına yönelik soruşturma açılmasına gerek olmadığı
kanaatine varılmıştır.












21 Yatırımların 2020 yılı sonuna kadar devam edeceği bilinmekle birlikte Ağustos 2020’ye kadar olan
katlanılan maliyetler göz önünde bulundurulmuştur.
22 Hesaplamalarda, 2017-2019 yıllarında yapılan yıllık ortalama uçuş miktarı olan 148.960 ve aynı
sayıdaki teleferik ve telesiyej faaliyetleri (yıllık toplam 297.921, 23 yıllık toplam 6.852.175 faaliyet) baz
alınmış ve toplam yatırım maliyeti, toplam faaliyet sayısına bölünmüştür.
20-48/657-288
23/23



J. SONUÇ
(78) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy