Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-3-020 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 20-50/684-299
Karar Tarihi : 19.11.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Cansu TOPAK KORKMAZ, Ebru ÖZAKTAŞ, Nur ÖZKAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Reckitt Benckiser Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Haşmet Ozan GÜNER
Levent Caddesi Lale Sokak No.18, 34330, Levent,
Beşiktaş/İSTANBUL
(1) D. DOSYA KONUSU: Reckitt Benckiser Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret
A.Ş. ile Deva Holding A.Ş. arasında Gaviscon markalı ürünlerin fason üretim ve
tedarikine ilişkin olarak akdedilen “Tedarik Sözleşmesi”ne menfi tespit verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 10.04.2020 tarih, 3498
sayı ile intikal eden ve eksiklikleri en son 28.10.2020 tarih, 11577 sayılı cevabi yazı ile
tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 09.11.2020 tarihli, 2020-3-020/MM sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Reckitt Benckiser Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. (RECKITT
BENCKISER) ile Deva Holding A.Ş. (DEVA) arasında akdedilmesi planlanan
“Tedarik Sözleşmesi”nin rekabeti kısıtlayıcı hükümler içermesi nedeniyle 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesi
kapsamında olduğu ve bu nedenle ilgili sözleşmeye menfi tespit verilemeyeceği,
- Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan koşulların
sağlanması nedeniyle söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Kurum kayıtlarına 10.04.2020 tarih ve 3498 sayı ile intikal eden başvuruda özetle;
RECKITT BENCKISER ile DEVA arasında, Gaviscon Liquid, Gaviscon Double Action
Liquid ve Gaviscon Advance ürünlerinin DEVA’nın tesislerinde fason üretimi ve
tedarikine ilişkin olarak 12.12.2019 tarihinde akdedilen Tedarik Sözleşmesi’ne
(Sözleşme) menfi tespit verilmesi/muafiyet tanınması talep edilmiştir.
G.1. İlgili Teşebbüsler
G.1.1. Reckitt Benckiser Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. (RECKITT
BENCKISER)
(5) Merkezi İngiltere’de bulunan Reckitt Benckiser Grubunun Türkiye’deki iştiraklerinden
biri olan RECKITT BENCKISER, kişisel bakım, beslenme, sağlık, hijyen alanlarında
20-50/684-299
2/12
faaliyet göstermekte olup beşeri tıbbi ürün ve diğer sağlık ürünlerinin üretilmesi ve
satışı ile iştigal etmektedir.
G.1.2. Deva Holding A.Ş. (DEVA)
(6) DEVA, 1958’den beri Türkiye’de faaliyet gösteren halka açık bir ilaç şirketidir. Sağlık
sektöründe hızlı tüketim ürünleri, beşeri ve veteriner tıbbi ürün ve diğer sağlık
ürünlerinin üretilmesi, satışı, ithalatı ve ihracatı alanlarında faaliyet göstermektedir.
Hâlihazırda, ürün portföyünde onkolojiden kardiyolojiye, solunum sisteminden
oftalmolojiye 13 farklı terapötik alanda yaklaşık 400 ürün bulunmaktadır.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(7) RECKITT BENCKISER ve DEVA arasında imzalanan Sözleşme’nin konusu ürünler,
gastrik reflü, mide yanması gibi hastalıklarda kullanılan Gaviscon Advance, Gaviscon
Liquid ve Gaviscon Double Action Liquid adlı ürünlerdir.1 Söz konusu ürünler, A02A
ATC-3 sınıfında yer almaktadır. Kurul uygulamasında özellikle ihale yoluyla satılan
ürünlere ilişkin ilgili ürün pazarının tespitinde etkin madde esas alınarak yapılan
sınıflandırmaya başvurulmakta ve ilgili ürün pazarının tespiti etkin madde bazında
tespit edilmektedir2. Başvuru sahibine başvuru konusu ilaçların ne oranda ihale yoluyla
satıldığı sorulduğunda; teşebbüs vekili tarafından söz konusu ürünlerin ihale yoluyla
satışının neredeyse bulunmadığı, oransal olarak ihale yoluyla yapılan satışların hem
kutu hem TL bazında %(…..)’in altında olduğu ifade edilmiştir.
(8) Yukarıdaki hususlar dikkate alındığında ilgili ürün pazarının ATC-3 sınıfına göre
belirlenmesi mümkün olmakla birlikte, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un
20. paragrafında “Ancak inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan
olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya
da alternatif tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar
tanımı yapılmayabilir.” ifadesi yer almaktadır. Bu doğrultuda mevcut dosyada yer alan
hususlar bakımından, detaylı bir pazar tanımı yapmanın sonuca herhangi bir etkisi
olmayacağından hareketle, kesin bir pazar tanımı yapılmasına gerek duyulmamıştır.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(9) Bölgesel seviyede pazar tanımı yapılmasına ihtiyaç duyulmamış ve ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Değerlendirme
G.3.1. Bildirim Konusu Sözleşme
(10) Bildirim konusu Sözleşme ile DEVA; “Gaviscon Advance”, “Gaviscon Liquid” ve
“Gaviscon Double Action Liquid” ürünlerini RECKITT BENCKISER için fason olarak
üretmek ve tedarik etmekle yükümlü olacaktır. Bununla birlikte; sözleşmenin,
ticarileştirme ve pazarlama faaliyetlerini kapsamadığı, fason üretim ilişkisinden ibaret
olduğu, ticarileştirme ve pazarlama faaliyetlerinin RECKITT BENCKISER tarafından
yürütüleceği ifade edilmiştir.
(11) Sözleşme’nin 1. maddesindeki “İlk Süre” tanımına ve 19.1. maddesine göre,
1 Bildirim Formu’na göre, (…..).
2 14.11.2019 tarih ve 19-40/637-269 sayılı Kurul kararı, 14.11.2019 tarih ve 19-40/648-275 sayılı Kurul
kararı.
20-50/684-299
3/12
Sözleşme’nin süresi başlangıç tarihinden3 itibaren (…..). Sözleşme’nin giriş kısmında
12.12.2019’un sözleşmenin akdedildiği tarih olması sebebiyle “başlangıç tarihi” olarak
esas alındığı yer almaktadır. Sözleşme’nin 19.3. maddesine göre, RECKITT
BENCKISER (…..)sürenin sona ermesinden en az (…..)ay önce bildirimde bulunarak
Sözleşmeyi tek taraflı olarak (…..)daha uzatabilecektir. Ancak ilk (…..)yıllık sürenin
dolmasının ardından her iki tarafın da (…..)ay önelle Sözleşme’yi fesih hakları
mevcuttur. Sözleşme’nin (…..)yıldan fazla uzatılması ise her iki tarafın açık yazılı
anlaşmasına bağlanmıştır.
(12) Sözleşme’nin 3.1. maddesinde; RECKITT BENCKISER’in ürünleri sadece DEVA’dan
temin edebileceği, DEVA’nın da ürünleri RECKITT BENCKISER’den başkasına tedarik
edemeyeceği belirtilmiştir. DEVA’nın kendi markası olan ve hâlihazırda pazarda
bulunan “Gasvin” markalı ürün ise Sözleşme’nin 13.4. maddesi ile bu sınırlandırmadan
muaf tutulmuştur. Sözleşme’nin 3.2. maddesinde; DEVA’nın üretimde kullanacağı
bileşen ve materyalleri sadece RECKITT BENCKISER tarafından onaylanmış alt
yüklenicilerden4 temin edebileceği hüküm altına alınmıştır.
(13) Sözleşme’nin 13.1. numaralı maddesinde DEVA’ya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü
getirilmektedir. İlgili maddeye göre,
“(…..)5.”
(14) Sözleşme’nin 11.2.5 maddesinde ise DEVA’nın RECKITT BENCKISER için üreteceği
ürünleri kendi markası Gasvin’de6 uygulanan aynı işlemleri ve teknolojileri kullanarak
üreteceği taahhüt altına alınmıştır.
(15) Sözleşme’nin 11.4.3. numaralı maddesinde RECKITT BENCKISER’e Gasvin ürünü
için verilen haklar şu şekilde ifade edilmiştir:
“(…..).”
(16) Sözleşme’nin 13.5. maddesine göre; DEVA’nın Gasvin markalı ürünün ruhsatını
üçüncü bir kişiye devri halinde RECKITT BENCKISER Sözleşme’yi feshetme hakkına
sahiptir.
(17) Sözleşme’nin 16.1. maddesinde; DEVA’nın Gasvin’in formülasyonunu değiştirmesi
halinde RECKITT BENCKISER’in de Gaviscon markalı ürünlerinin formülasyonunu da
Gasvin’le aynı olacak şekilde değiştirme veya değiştirmeme hakkının mevcut olduğu
belirtilmiştir:
“(…..).”
(18) Sözleşme’nin 16.2. maddesine göre, RECKITT BENCKISER’in Gasvin markalı
3 Sözleşme’nin “Tanımlar” başlıklı maddesine göre, başlangıç tarihi, Sözleşme’nin her iki tarafça da
imzalandığı ve yürürlüğe gireceği tarihi ifade etmektedir.
4 Sözleşme’nin “Tanımlar” başlıklı maddesinde Onaylı Alt Yüklenici “…işbu Sözleşme kapsamında
Tedarikçinin sorumluluğunda olan bazı faaliyetleri ifa etmek üzere Ek-II dahilinde listelenen kişiler ile
Tedarikçi tarafından alt yüklenici olarak teklif edilen ve Alıcı tarafından yazılı olarak onaylanan diğer
kişiler” olarak tanımlanmıştır.
5 (…..).
6 Gasvin jenerik bir üründür. Gasvin Likit, reflü özofajit (yemek borusu iltihabı) kaynaklı şikâyetleri olan
hastalarda, gebelikte ya da yemeklerden sonra oluşan (reflüden kaynaklanan) hazımsızlık, mide
yanması ve mideden ağza asit gelmesi gibi gastroözofageal reflü (mide ve yemek borusu iltihabı)
belirtilerinin tedavisinde kullanılmaktadır. Gasvin Duo, öğünleri takiben ya da hamilelik esnasında oluşan
fazla miktarda mide asidine bağlı rahatsızlıkların/şikâyetlerin ve ağza acı, ekşi su gelmesi (asit
regürjitasyonu), mide veya göğüste yanma hissi gibi mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasına
(gastroözofageal reflüye) bağlı şikâyetlerin tedavisinde kullanılmaktadır.
20-50/684-299
4/12
ürününün dosya içeriğine erişim hakkı olacaktır7:
“(…..)”
(19) Sözleşme’nin 16.9 maddesine göre, DEVA’nın ürün alanı ile ilgili bir fikri mülkiyet
hakkına ilişkin tescili sürdürmek istememesi halinde RECKITT BENCKISER’in bu fikri
mülkiyet hakkına ilişkin bir alım opsiyonu mevcuttur.
(20) Sözleşme’nin 15.1. maddesinde taraflara gizlilik yükümlülüğü getirilmekte, gizlilik
yükümlülüğünün Sözleşme süresi boyunca ve Sözleşme’nin sona ermesinden sonra
devam edeceği hüküm altına alınmaktadır.
(21) Sözleşme’nin 15.6. maddesinde ise tarafların gizli bilgilerinin ilgili tarafın mülkiyetinde
olduğu kabul edilmiştir. Sözleşme’nin 15.3. numaralı maddesinde ise bir tarafın diğer
tarafın gizli bilgilerini ancak amaçlarına uygun şekilde kullanabileceği hüküm altına
alınmıştır8.
G.3.2. Menfi Tespite İlişkin Değerlendirme
(22) Sözleşme; RECKITT BENCKISER’in gastrit reflü, mide yanması gibi hastalıklarda
kullanılan Gaviscon Advance, Gaviscon Liquid ve Gaviscon Double Action Liquid adlı
ürünlerini kapsamaktadır. Aynı hastalıklar için kullanılmak üzere DEVA’nın da Gasvin
ve Magcar adlı ürünleri bulunmaktadır. Bu kapsamda gerek RECKITT BENCKISER’in
gerekse DEVA’nın aynı ATC-3 sınıfında ürünleri bulunduğu anlaşılmakta olup
tarafların rakip konumunda olduğu ifade edilebilecektir.
(23) Rakip konumunda bulunan bu iki teşebbüs arasındaki başvuru konusu Sözleşme
aşağıda yer verilen rekabeti kısıtlayıcı hükümleri içermektedir.
(24) Sözleşme’nin 3.1. maddesinde RECKITT BENCKISER’in ürünleri sadece DEVA’dan
satın alacağı hükme bağlanmıştır. Bunun yanında Sözleşme’nin 3.1. ve 13.1.
maddelerinde ise DEVA’ya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmektedir.
(25) Sözleşme’nin 3.2. maddesine göre RECKITT BENCKISER’in hammadde
tedarikçilerini belirleme hakkı olup DEVA bileşen ve materyalleri sadece RECKITT
BENCKISER tarafından onaylanmış alt yüklenicilerden temin edebilecektir.
(26) Sözleşme’nin 15.1. maddesinde taraflara gizlilik yükümlülüğü getirilmekte, gizlilik
yükümlülüğünün Sözleşme süresi boyunca ve Sözleşme’nin sona ermesinden sonra
devam edeceği hüküm altına alınmaktadır.
(27) Yukarıda bir kısmı sayılan rekabeti kısıtlayıcı hükümleri ihtiva etmesi nedeniyle bildirim
konusu Sözleşme’ye menfi tespit verilemeyeceği değerlendirilmektedir.
(28) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz (Kılavuz)’un 9. paragrafında, “…
“rakipler”, hem mevcut rakipleri, hem de potansiyel rakipleri kapsamaktadır.” ifadesi
yer almaktadır. Dolayısıyla, RECKITT BENCKISER ve DEVA’nın mevcut rakip
konumunda oldukları düşünüldüğünden, başvuru konusu Sözleşme’nin Kılavuz
açısından da değerlendirilmesi gerekmektedir.
G.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
(29) Uzmanlaşma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2013/3 sayılı Tebliğ)’nin
“Kapsam” başlıklı 2. maddesine göre birbirlerini tamamlayıcı nitelikte iktisadi varlıklara
7 Bildirim Formu’nda hükmün işlem açısından zorunlu olduğu, hükmün amacının Gasvin
formülasyonunun değişmesi halinde RECKITT BENCKISER’in de Gaviscon formülasyonu aynı şekilde
değiştirip değiştirmeme kararını verirken doğru şekilde bilgilendirilmesi olduğu ifade edilmiştir.
8 İlgili maddeye göre, “(…..).”
20-50/684-299
5/12
ve faaliyetlere sahip bulunan teşebbüsler arasında yapılan, üretimde uzmanlaşmaya
veya dağıtıma ilişkin olan ve pazar payı bu 2013/3 sayılı Tebliğ’de belirtilen sınırları
aşmayan anlaşmalar bahsi geçen tebliğ kapsamında, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinden muaf olacaktır. Yine aynı tebliğin “Pazar payı eşiği” başlıklı 7.
maddesinde “5 inci maddede öngörülen muafiyet, tarafların toplam pazar payının, ilgili
pazarların herhangi birinde yüzde 25’i aşmadığı durumda geçerlidir.” hükmü yer
almaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye konu hususlar 2013/3 sayılı Tebliğ kapsamında
ele alınamayacaktır.
(30) Kılavuz’un “Üretim Anlaşmaları” başlığı altında yer alan 131. paragrafında yatay fason
üretim anlaşmaları sayılmış, Kılavuz’un 132. paragrafında ise, her türlü ortak üretim
anlaşması ve yatay fason üretim anlaşması için bahsi geçen Kılavuz’daki ilkelerin
geçerli olacağı belirtilmiştir. Ayrıca, Kılavuz’un 150. paragrafında, “… tarafların toplam
pazar payı %25’ten fazla ise anlaşma, Uzmanlaşma Tebliği’nin kapsamında yer
almayacağı için, rekabeti kısıtlayıcı etkilerin analiz edilmesi gerekecektir.” ifadesi yer
almaktadır.
(31) Aşağıdaki tabloda tarafların ATC-3 sınıfındaki pazar payları yer almaktadır.
Tablo 1- Tarafların ATC-3 seviyesinde pazar payları (%)
Kutu Bazında TL Bazında
2017 2018 2019 2017 2018 2019
RECKITT BENCKISER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DEVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu
(32) Tablo 1’den RECKITT BENCKISER’in ilgili ATC-3 sınıflarında, 2017, 2018 ve 2019
yıllarında sırasıyla toplam %(…..), %(…..), %(…..) oranında pazar payı olduğu
görülmektedir. Dolayısıyla, sözleşme konusu ürünlerde pazar payının %25’i aşması
nedeniyle sözleşme grup muafiyeti kapsamı dışında kalmaktadır. Bu nedenle başvuru
konusu sözleşmeye ilişkin bireysel muafiyet koşullarının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
G.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(33) Gaviscon ürünlerinin yurt içinde üretilecek olması hem ürünün ithalatı için yapılacak
harcamaları azaltacak hem de ithal ilaçların sosyal güvenlik sistemi üzerindeki yükünü
hafifletecektir. Bu durumun cari açığın azalmasına katkı sağlayacağı
değerlendirilmektedir.
(34) Bunun yanı sıra, üretimin yurt içinde yapılması sayesinde yeni geliştirilecek
teknolojilerden kolayca yurt içinde yararlanılabilecek ve bu teknolojilerin transfer
edilmesi için yapılması gereken ek masraflardan kaçınılabilecektir. Yine Bildirim
Formu’nda üretimin yerelleşmesinin yan sanayi dallarının gelişmesini de etkileyeceği
ve istihdam olanağı yaratacağı ifade edilmiştir. Ayrıca Gaviscon’un ithalatından doğan
taşıma ve diğer lojistik maliyetlerinin ortadan kalkması sebebiyle ürün maliyeti
düşebilecektir. Yine Gaviscon’un Gasvin formülasyonu ile üretilmesinin de etkinlik
kazanımlarını maksimize edeceği ve bu hususun da, üretim maliyetlerini azaltıcı etki
doğuracağı beklenmektedir.
20-50/684-299
6/12
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(35) Gaviscon’un ithal edilmek yerine Türkiye’de üretilmeye başlanmasıyla, üretimin
yerelleşmesi yönünde bir gelişme ve ilaçların pazarlara daha hızlı ve düşük maliyetle
çıkması sağlanacak, böylece tüketiciler bu ilaçlara daha kolay ulaşma imkânına sahip
olacaktır. Nitekim Bildirim Formu’nda da Gaviscon’un ithalatından doğan taşıma ve
diğer lojistik maliyetlerinin ortadan kalkması sebebiyle ürün maliyetinin düşmesinin
fiyatı da düşürücü etkiye sahip olacağı ifade edilmiştir. Buna ilave olarak, ilgili ürünün
Türkiye’de üretilmesinin, ürünlerin insan sağlığı açısından önemi de göz önüne
alındığında ürünlerin daha kolay bulunmasına ve talebin düzenli şekilde
karşılanmasına katkı sağlayacağı belirtilmektedir9.
(36) Tüketici faydasının somut olarak ortaya konulabilmesi için yukarıdaki hususlara ek
olarak teşebbüse fason üretime geçildikten sonra fiyatlarda ve maliyet kalemlerinde
yüzdesel olarak ne kadar bir düşme bekledikleri sorulmuş, gelen cevabi yazıda
başvuru konusu işlem sonucunda ürünün maliyet ve fiyatında ne kadarlık bir düşüş
olacağına ilişkin detaylı bilgi vermenin mümkün olmadığı, ürünün maliyetinin pazardaki
talep ve buna bağlı hammadde alım miktarları, döviz kuru, taşıma ve navlun maliyetleri
gibi birçok değişkene bağlı olduğu, anılan nedenlerle işlemin maliyetlerde yapacağı
etkinin öngörülmesinin güç olacağı ifade edilmiştir. Bununla birlikte işlemin, tüketici
nezdinde tedarik sürekliliği ve güvenliği sağlayacağı belirtilmiştir10. Nitekim pandemi
sebebiyle üretim kapasitesindeki düşüşün ardından Sözleşme konusu ürünlerin
tedarikinde ciddi bir düşüş yaşandığı görülmektedir. Aşağıdaki tabloda RECKITT
BENCKISER Türkiye'nin alım öngörüleri ile RECKITT BENCKISER üretim tesislerinin
Türkiye'ye tedarik ettiği miktarlar karşılaştırılmaktadır.
Tablo 2- RECKITT BENCKISER’ın Sözleşme Konusu Ürünlere11 İlişkin Alım Öngörüsü ve Sevkiyat
Oranları (Tedarik Miktarı/Alım Öngörüsü, %)
2020
1. Çeyrek
2020
2. Çeyrek
2020
3. Çeyrek
2020
4. Çeyrek
(beklenen)
2020 Toplam
Gaviscon Liquid (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Gaviscon Double Action
Liquid
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Cevabi Yazı
(37) Tablo incelendiğinde 2020 yılının 2. ve 3. çeyreğinde tedarik miktarlarının, alım
öngörüsünün ciddi miktarda altında kaldığı anlaşılmaktadır. Özellikle COVID-19
salgınının etkilerinin görülmeye başladığı 2020 yılının ikinci çeyreğinden itibaren,
RECKITT BENCKISER’in Türkiye sevkiyatında düşüş yaşanmıştır. Bu durum
sonucunda, ürünler RECKITT BENCKISER Türkiye’nin stoklarında tükenmiş ve ecza
depolarına sevkiyatta da sorunlar ortaya çıkmıştır.
Tablo 3- Sözleşme Konusu Ürünlerin Ecza Depolarına Sevkiyatı (Adet)
9 Başvuruda, ürünlerin İngiltere’den ithalat edilmek yerine Türkiye’de üretilecek olmasının sevkiyat
süresini 1 hafta kadar kısaltabileceği, ürünlerin yurtdışından geldikten sonra depolarda 2D
barkodlanmasının yapıldığı, ürünlerin Türkiye’de üretilmesi ile bu sürecin de üretici tarafından
tamamlanacağı, bu şekilde tedarik sürecinin kısalacağı ve dolayısıyla fason üretimin tüketicinin ilaca
erişim sürekliliğine katkı sağlayacağı ifade edilmiştir.
10 Gaviscon ürünleri, halihazırda RECKITT BENCKISER’in İngiltere’nin Hull şehrindeki üretim
tesislerinde üretilmektedir.
11 Gaviscon Advance Liquid 2020 yılında Türkiye’de tedarik edilmediğinden, yukarıdaki tabloda bu ürüne
yer verilmemiştir.
20-50/684-299
7/12
1. Çeyrek 2. Çeyrek 3. Çeyrek
4. Çeyrek
(beklenen)
Toplam
2016 – 2019 ortalaması (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2020 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fark (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Cevabi Yazı
Tablo 4- Sözleşme Konusu Ürünleri Eczanelere Sevkiyatı (Adet)
1. Çeyrek 2. Çeyrek 3. Çeyrek
4. Çeyrek
(beklenen)
Toplam
2016 – 2019 ortalaması (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2020 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fark (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Cevabi Yazı
(38) Tablolardan ürünlerin ecza depolarına ve eczanelere tedarikinde önceki yıl
ortalamalarına göre ciddi bir düşüş ortaya çıktığı anlaşılmaktadır. Teşebbüsün cevabi
yazısında; bu durumun hem tüketicilerin ürüne erişimini zorlaştırdığı, hem de pazarın
rekabetçi yapısını etkilediği, ürünler Türkiye’de üretilmeye başladığında, bu tedarik
problemlerinin ortadan kalkacağı, zira DEVA tesislerinde Gaviscon’a özel bir hat
bulunacağı ve DEVA’nın kapasitesinin yüksek olup ürünlerle ilgili herhangi bir arz
sorunu yaşanmayacağı belirtilmektedir. Bu durumun da tüketicilerin Gaviscon’a kolay
erişim olanağı sunması yönüyle büyük önem arz ettiği ifade edilebilecektir.
(39) Diğer taraftan, cevabi yazıda Sözleşme konusu ürünler Türkiye’de üretileceğinden, bu
ürünlere ruhsatlama, fiyatlama ve geri ödeme konularında bazı öncelikler ve avantajlar
sağlanmasının planlandığı belirtilmiştir. Bu kapsamda, ithal ürünlerden bazılarının geri
ödeme listesinden çıkarıldığı durumlarda, Türkiye’de üretimi nedeniyle ürünlerin geri
ödeme listesinden çıkarılma riskinin ortadan kalkacağı, bu durumun da tüketicinin
ürüne erişiminin devamlılığını sağlayacağı değerlendirilmektedir.
(40) Bunun yanında; Bildirim Formu’nda üretimin Türkiye’de gerçekleşmesinin üretimden
kaynaklanabilecek tüketici şikâyetlerinin daha hızlı cevaplanabilmesini ve hatalı üretim
problemlerinin daha hızlı çözümlenebilmesini sağlayacağı ifade edilmiştir.
(41) Bu çerçevede tüketicinin ortaya çıkması beklenen ekonomik ve teknik gelişmeden
yarar sağlaması koşulunun da sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(42) Sözleşmede belirtilen ürünler RECKITT BENCKISER adına DEVA tarafından fason
olarak üretilecektir. DEVA’nın bu ürünleri Türkiye’de üretmeye başlaması ithalatın
azalmasını sağlayacak ve söz konusu pazardaki rekabeti arttırabilecektir.
(43) Öte yandan; DEVA, Gaviscon ile aynı ATC-3 sınıfında bulunan Gasvin ve Magcar12
ürünlerini üretmektedir. Dolayısıyla DEVA ve RECKITT BENCKISER rakip
konumundadırlar. Bu noktada, Kurum tarafından yayınlanan 27.03.2013 tarihli İlaç
Sektör Araştırması Raporu ile paralel olarak, yatay anlaşmaların birbirine rakip
teşebbüsler arasında işbirliği olasılığını artırdığının ve iletişimi kolaylaştırarak rekabeti
12 Bildirim Formu’nda, her ne kadar Gaviscon ve Gasvin’le aynı ATC-3 sınıfında yer alsa da Magcar'ın
etkin maddesinin ve dolayısıyla formülasyonun Gasvin’den farklı olduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede,
Magcar adlı ürünün Sözleşmedeki anlamıyla "Ürün Alanı" kapsamında olmadığı ve bundan doğan
sınırlamalara tabi olmadığı belirtilmiştir.
20-50/684-299
8/12
olumsuz yönde etkileyebileceğinin göz ardı edilmemesi gerekmektedir.
(44) Aşağıdaki tabloda rakiplerin ve tarafların 2017, 2018 ve 2019 yıllarına ilişkin pazar
paylarına yer verilmektedir:
Tablo 5- Rakiplerin ve Sözleşme Taraflarının Ciro ve Miktar Bazında ATC-3 Seviyesindeki Pazar Payları
(%)
Teşebbüs Ciro Miktar
2017 2018 2019 2017 2018 2019
Bayer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
RECKITT
BENCKISER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pharmactive (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vem İlaç (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pfizer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilim İlaç (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DEVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Berko İlaç (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vefa İlaç (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İlko İlaç (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer13 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazı, IQVIA Pazar Araştırma Verileri
(45) Tablodan; 2019 yılı için (…..)’in %(…..) pazar payı ile ilk sırada olduğu, RECKITT
BENCKISER’in %(…..) pazar payı ile onu takip ettiği görülmektedir. Yine Sözleşme
taraflarından DEVA’nın 2019 yılı pazar payının %(…..) olduğu göz önüne alındığında
Sözleşme sonrası ortaya çıkabilecek rekabetçi kaygıların etkisinin de çok sınırlı
olacağı değerlendirilmektedir. Bunun yanında; pazarın çok oyunculu olduğu ve
rekabetçi baskı yaratabilecek rakiplerin bulunduğu da görülmektedir.
(46) Market Data Forecast tarafından yayımlanan raporda özetle; global antiasit pazarının
değerinin 2019 yılına 16 milyar USD olduğu, 2024 yılında pazarın %4 büyüyerek
değerinin 19,7 milyar Amerikan dolarına ulaşacağı belirtilmiştir14. Bu kapsamda
pazarın büyüme eğiliminde olduğu anlaşılmaktadır. Yine Bildirim Formu’ndan pazara
son yıllarda giriş yapan teşebbüslerin mevcut olduğu anlaşıldığından pazarın henüz
doygunluk seviyesine ulaşmadığı ve dinamik bir pazar yapısının bulunduğu
anlaşılmaktadır. Bu türden pazarlarda gerçekleştirilen anlaşmanın rekabeti kısıtlama
riski ise düşüktür.
(47) Teşebbüs vekiline DEVA’nın üretim kapasitesi de göz önüne alınarak Sözleşme süresi
boyunca Gasvin arzının Sözleşme öncesi döneme kıyasla nasıl bir seyir izlemesinin
beklendiği sorulduğunda bu hususla ilgili DEVA’dan bilgi alındığı ve alınan bilgiye göre
(…..) ifade edilmiştir. Yine teşebbüs tarafından Kuruma sunulan bilgilerde DEVA’nın
(…..) da belirtilmiştir. Bunun yanında; (…..) bilgisi edinilmiştir.
(48) Genel olarak beşeri tıbbi ürünler pazarına bakıldığında ise Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz
Kurumu tarafından ilaçların depocuya azami satış fiyatlarının ve ecza depoları ile
eczanelerin azami kar oranlarının belirlendiği ve pazarda fiyat regülasyonunun olduğu
görülmektedir. Bildirim Formu’nda da bu hususlar göz önüne alındığında söz konusu
işlem sonrasında ürün fiyatlarında ciddi bir artışın söz konusu olamayacağı
belirtilmiştir.
13 Bu kategoride 28 firma bulunmaktadır. Bu firmaların pazar payları %(…..)’in altındadır.
14 (Erişim tarihi: 18.08.2020).
20-50/684-299
9/12
(49) Ayrıca, Türkiye’de ilaçların piyasaya arzı ancak ruhsatlandırılmış olmaları halinde
mümkündür15. Bu bağlamda Bildirim Formu’nda da ürünlerin etkinliği ve güvenliğinin
incelemeye tabi olduğu, Sözleşme sonrası ürünlerin kalitesinde olası bir düşüş
ihtimalinin bulunmadığı ifade edilmiştir.
(50) Yukarıdaki hususlara ek olarak Sözleşme kapsamındaki işbirliği; ticarileştirme ve
pazarlama faaliyetlerini kapsamamakta olup, bir fason üretim ilişkisinden ibarettir.
Ticarileştirme ve pazarlama faaliyetleri RECKITT BENCKISER tarafından
yürütülecektir.
(51) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, işbirliğinin niteliği ve kapsamı, tarafların
pazardaki konumu, rakip teşebbüslerin ilgili pazarlarda anlaşma tarafları üzerinde
rekabetçi baskı uygulayabilecek pazar güçlerinin bulunması, pazarın yapısı ve pazarın
regülasyona tabii olması gibi unsurlar dikkate alındığında Sözleşme’nin, piyasanın
önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(52) Bildirim Formu’nda, RECKITT BENCKISER’in Sözleşme’yi yapmaktaki temel
motivasyonunun Türkiye’nin ilaçta yerelleşme politikalarına uyum sağlamak olduğu,
yeni üretim tesisi kurulmasının, yüksek yatırım maliyetleri doğuracağından, ekonomik
olarak anlamlı olmadığı, bu nedenle üretim kapasitesi ve kalitesi göz önünde
bulundurularak -pazar payı yüksek bir rakip yerine- DEVA’nın fason üretici olarak
seçildiği ve rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmayacağı belirtilmiştir.
(53) Öte yandan; bildirim konusu Sözleşme rekabeti kısıtlayıcı hükümler ihtiva etmektedir.
Sözleşme’nin 3.1. maddesinde RECKITT BENCKISER’in ürünleri sadece DEVA’dan
satın alacağı hükme bağlanmıştır. Bildirim Formu’nda hükmün amacının DEVA’nın
üretim ve bu üretim için gerekli yatırım planlarını yapabilmesi olduğu, bu hükme yer
verilmemesi halinde DEVA’nın üretim ve yatırım planlaması açısından belirsizlik
oluşacağı, bu belirsizliğin de ürünlerin üretim ve tedarik güvenliğini riske atacağı
belirtilmiştir. Ayrıca ilaç sektöründe yapılan fason üretim anlaşması örneklerine
bakıldığında, çoğunlukla tek bir teşebbüsle fason üretim ilişkisi kurulmasının tercih
edildiği, bunun tedarikçinin sahip olduğu know-how’ı koruma gayretinden
kaynaklandığı görülmektedir.
(54) Sözleşme’nin 3.1. ve 13.1. maddelerinde tek alıcıya sağlama yükümlülüğü
bulunmaktadır. Bildirim Formu’nda, bu hükümlerin amacının tedarik güvenliğini
sağlamak olduğu, DEVA’nın bu yükümlülük altında olmamasının RECKITT
BENCKISER’e ayrılacak kapasite oranında belirsizlik yaratabileceği ifade edilmiştir.
Yine bu yükümlülüğün sözleşmenin sona ermesiyle birlikte sona ermesi de rekabetin
zorunlu olandan daha fazla kısıtlanmadığını göstermektedir.
(55) Sözleşme’nin 13.4. maddesine göre DEVA’nın kendi ürünü olan Gasvin’i üretmeye
devam edebilecek olması da rekabetin zorunlu olandan fazla kısıtlanmayacağına
işaret etmektedir. Bu kapsamda teşebbüs tarafından Kuruma sunulan bilgilerde
DEVA’nın (…..) da belirtilmiştir.
(56) Sözleşmenin 3.2. maddesinde; DEVA’nın üretimde kullanacağı bileşen ve materyalleri
sadece RECKITT BENCKISER tarafından onaylanmış alt yüklenicilerden temin
edebileceği hüküm altına alınmıştır. Tüketicilere karşı ürün sorumluluğunun nihai
olarak RECKITT BENCKISER’de bulunduğu göz önüne alındığında tedarik kaynağının
15 Ruhsatlandırma kuralları, Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği’nde düzenlenmektedir.
20-50/684-299
10/12
belirlenmesinin zorunlu olduğu değerlendirilmektedir.
(57) Sözleşme’nin 11.2.5 maddesinde ise DEVA’nın RECKITT BENCKISER için üreteceği
ürünleri kendi markası Gasvin’de uygulanan aynı işlemleri ve teknolojileri kullanarak
üreteceği taahhüt altına alınmıştır. Ayrıca Sözleşme ile RECKITT BENCKISER’e
Gasvin ile ilgili bazı haklar tanınmış ve belirli türden bilgilerin paylaşımı şart
koşulmuştur.
- DEVA'nın Gasvin ruhsatını üçüncü bir kişiye devri halinde RECKITT
BENCKISER'in sözleşmeyi fesih hakkı vardır. (Madde 13.5),
- Gasvin'in formülasyonunun DEVA tarafından değiştirilmesi halinde RECKITT
BENCKISER’e Gaviscon formülasyonunu buna paralel olarak değiştirip
değiştirmeme yönünde bir seçimlik hak tanınmaktadır. (Madde 16.1),
- RECKITT BENCKISER’in Gasvin ürününün dosyasına erişim hakkı vardır.
(Madde 16.2),
- DEVA'nın Gasvin ürününe ilişkin fikri mülkiyet haklarını sürdürmek istememesi
halinde bunların RECKITT BENCKISER’e devri mümkün olabilecektir. (Madde
16.9).
(58) Bu kapsamda söz konusu hükümlerin amacıyla ilgili olarak ilgili teşebbüsten bilgi talep
edilmiştir. Bu kapsamda Gaviscon’un Gasvin ile aynı formülasyona sahip olacağı
dikkate alındığında, fesih hakkının amacının Gaviscon’un üretiminin devamlılığını
sağlamak olduğu ifade edilmiştir. Sözleşmenin devamı için, RECKITT BENCKISER’in
Gasvin formülasyonuna ilişkin lisans ilişkisini Gasvin ruhsatını devralan yeni ruhsat
sahibi ile kuramaması durumu başta olmak üzere, yeni ruhsat sahibine karşı devam
ettirememesi halinde, Sözleşmeyi feshetmesi Gaviscon üretimi için zorunlu hale
gelebilecektir. Gasvin'in formülasyonunun DEVA tarafından değiştirilmesi halinde
RECKITT BENCKISER'e, Gaviscon formülasyonunu buna paralel olarak değiştirip
değiştirmeme yönünde bir seçimlik hak tanınmaktadır. Buna gerekçe olarak,
Sözleşme’nin, benzer formülasyondaki ürünleri tek bir üretim tesisinde üretmek
suretiyle maliyetleri düşürmeyi ve etkinlik yaratmayı amaçladığı belirtilmiştir. Bu
kapsamda Gasvin'in formülasyonunun değiştirilmesi yasaklanmamakta, ancak
RECKITT BENCKISER’in buna paralel bir değişikliği, teknik bir incelemeden sonra
kabul etme serbestisinin sağlanması öngörülmektedir. Yine DEVA'nın Gasvin ürününe
ilişkin fikri mülkiyet haklarını sürdürmek istememesi halinde, bunların RECKITT
BENCKISER’e devrinin öngörülmesinin ise Gaviscon markalı ürünlerin piyasaya arzını
devam ettirebilmesi amacı taşıdığı ifade edilmiştir. Nitekim DEVA'nın fikri mülkiyet
haklarının sona ermesi ve bu hakların üçüncü kişiler tarafından elde edilmesi,
RECKITT BENCKISER’in lisans hakkını ve dolayısıyla Gaviscon ürünlerinin piyasaya
arzını tehlikeye atacaktır.
(59) Gasvin’in dosyasına erişim hakkı verilmesinin, Gasvin’in formülasyonundaki olası bir
değişiklikte, RECKITT BENCKISER’in Gaviscon’un formülasyonunu değiştirip
değiştirmeme kararını verebilmesi için gerekli olduğu belirtilmiştir. Bu sayede, yeni
formülasyonun uzun vadeli test sonuçları da dahil olmak üzere preklinik ve klinik
araştırma sonuçlarının incelenebilmesine imkân tanındığı ifade edilmiştir. Bu şekilde
RECKITT BENCKISER, Gaviscon ürünlerinin formülasyonunun değişmesi halinde
ürünün beklediği kalitede olduğunu anlama imkânı bulacaktır.
(60) Bilgi paylaşımının, 4. madde kapsamında rekabeti kısıtlama etkisinin bulunması için,
fiyat, üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği ya da inovasyon gibi rekabet
parametrelerinden en az biri üzerinde olumsuz etki doğurabilecek nitelikte olması
20-50/684-299
11/12
gerekir. Bilgi değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkisinin değerlendirilmesinde, ilgili pazarın
özellikleri ile bilgi değişiminin nitelikleri dikkate alınır16. Ancak bildirime konu Sözleşme
kapsamında gerçekleşecek bilgi aktarımının, üretim anlaşmasına konu ürünlerin
ortaklaşa üretimi için gerekli veri değişiminin ötesine geçmediği anlaşılmaktadır. Bu
kapsamda Sözleşme ile RECKITT BENCKISER’e Gasvin ile ilgili tanınan hakların ve
tarafların paylaşacakları bilgilerin Sözleşme ile amaçlanan sonuçların oluşmasını
sağlama ve hedeflenen etkinliklerin doğması açısından gerekli olduğu ve rekabeti
zorunlu olandan fazla sınırlamadığı ifade edilebilecektir.
(61) Yukarıdaki hükümlerden anlaşıldığı üzere Sözleşme kapsamında taraflar ticari açıdan
hassas bilgileri paylaşacaktır. Bu bilgilerin üçüncü kişiler tarafından bilinir hale
gelmediği sürece gizli tutulması, üçüncü kişilerin kullanımına sunulmaması ve
anlaşmanın amaçları dışında kullanılmaması, RECKITT BENCKISER’in deneyimleri
sonucu geliştirdiği bu bilgilerin ekonomik değerini koruma işlevi görecektir. Bu nedenle
Sözleşme’de getirilen gizlilik yükümlülüklerinin taraflar açısından müzakerelerin
yürütülmesi ve planlanan projenin gerçekleştirilebilmesi için zorunlu olduğu
değerlendirilmektedir.
(62) Gerek 2013/3 sayılı Tebliğ’de gerekse Kılavuz’da uzmanlaşma anlaşmaları ve bunların
içerdiği rekabeti kısıtlayıcı hükümler için bir süre kısıtı konulmadığı görülmektedir. Her
ne kadar RECKITT BENCKISER’in süreyi tek taraflı olarak (…..) yıl daha uzatma hakkı
da olsa bu hak sözleşme taraflarının ilk (…..) sürenin dolmasının ardından (…..) önelle
fesih hakkına sahip olması ile dengelenmiştir. Bu kapsamda sözleşmenin süresinin de
rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlamadığı değerlendirilmektedir.
(63) Bu çerçevede, incelenen Sözleşme’nin bireysel muafiyetin dört koşulunu da sağladığı,
Sözleşme’ye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet
verilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
16 09.01.2014 tarih ve 14-01/6-5 sayılı Kurul kararı.
20-50/684-299
12/12
H. SONUÇ
(64) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Reckitt Benckiser Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Deva Holding
A.Ş. arasında akdedilmesi planlanan “Tedarik Sözleşmesi”ne, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle, menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
- Bununla birlikte, söz konusu sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
yer alan koşulları sağlaması nedeniyle, bireysel muafiyet tanınmasına
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde
yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy