Rekabet Kurumu - Karar Sayı 20-51/701-310

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2019-3-037 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 20-51/701-310
Karar Tarihi : 26.11.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE (Başkan)
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Nimet KAVAK, Cansu TOPAK KORKMAZ, İbrahim ŞAHİN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Tum İÇTUR Kiralama ve Yönetim İşletme Hizmetleri A.Ş
Temsilcisi: Av. Naz Çağıl Okutan, Av. Selim Şentarhanacı
İtower Bomonti Merkez Mah. Akar Cad. No:3 Kat:26
Şişli/İstanbul

(1) D. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. tarafından dağıtımı
yapılan bira ürünleri, Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.'nin gazsız/gazlı içecek
ürünleri ve Redbull Gıda Dağıtım ve Pazarlama Tic. Ltd. Şti.’nin enerji içecekleri
bakımından Tum İÇTUR Kiralama ve Yönetim İşletme Hizmetleri A.Ş. tarafından
getirilmesi planlanan mutlak olmayan kısmi münhasırlık düzenlemeleri için
muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 08.07.2019 tarih ve 4492
sayı ile giren ve en son 20.05.2020 tarih ve 4678 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan
başvuruda; Tum İÇTUR Kiralama ve Yönetim İşletme Hizmetleri A.Ş. (TUM İÇTUR)
tarafından, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin (EFPA) üretimini ve dağıtımını
yaptığı bira ürünleri, Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.’nin (COCA-COLA) gazsız/gazlı
içecek ürünleri ve Redbull Gıda Dağıtım ve Pazarlama Tic. Ltd. Şti.’nin (REDBULL)
enerji içecekleri bakımından getirilmesi planlanan mutlak olmayan kısmi münhasırlık
düzenlemeleri için muafiyet tanınması talep edilmiştir.
(3) Yapılan başvuru üzerine düzenlenen 24.11.2020 tarih ve 2019-3-037/MM sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
a. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. Sözleşmesi, COCA-COLA ve REDBULL
ve/veya bayileri ile TUM İÇTUR arasında imzalanacak olan “Tedarik
Sözleşmesi”, (ii) TUM İÇTUR ile alt işletmeci arasında akdedilecek olan “Alt
İşletme Sözleşmesi”, (iii) Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. Sözleşmesi,
COCA-COLA ve REDBULL ve/veya bayileri ile nihai satış noktası olan alt
işletmecisi arasında imzalanacak olan Tek Elden Satın Alma Sözleşme’lerinin,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırı
hükümler taşıdığı,
b. Başvuru konusu sözleşmelere Kanun’un 5. maddesinde aranan koşulların
taşınmıyor olması sebebiyle bireysel muafiyet tanınamayacağı,
20-51/701-310
2/36

c. (i) Bira sektöründe merkezi alım söz konusu olduğunda 2 yıllık bir süre için
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde bireysel muafiyet verilebileceği,
(ii) Gazsız içecekler sektörü için öngörülen beş yılı aşmayan rekabet yasağının
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına, gazlı içecekler sektörü bakımından ihale yöntemiyle alım yapan
noktalara iki yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde bireysel
muafiyet verilebileceği, (iii) Enerji içecekleri bakımından da geçmiş kurul
kararlarına kıyasen 2 yıllık bir süre için rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi
halinde bireysel muafiyet verilebileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Tum İÇTUR Kiralama ve Yönetim İşletme Hizmetleri A.Ş. (TUM İÇTUR)
(5) TUM İÇTUR ve İGA Havalimanı İşletmesi A.Ş. (İGA İşletme) arasında 25 yıllığına
imzalanan İstanbul Yeni Havalimanı Yiyecek İçecek Alanları İşletme Sözleşmesi
uyarınca, TUM İÇTUR’un faaliyet konusu havalimanı yeme içme alanlarında önemli
sermaye yatırımları yapmak ve İstanbul Havalimanı’ndaki tahsisli alanları kaba inşaat
durumunda teslim alarak; tasarım, inşa geliştirme, finanse ve koordine etme ve tahsisli
alanların münhasıran işletilmesi, bakım yapılması, yönetilmesi ve alt işletme
sözleşmeleri çerçevesinde alt işletmecilere kullandırmak olarak belirtilmektedir.
(6) Dosya içeriği bilgilerde, İGA’nın ve TUM İÇTUR’un hisselerinin toplam %60’ı, Kalyoncu
ve Cengiz Aileleri’nin elinde bulunduğu, buna rağmen, İGA ve TUM İÇTUR’un bir
merkezden yönetildiklerinin ve tek bir teşebbüs gibi hareket ettiklerinin
söylenemeyeceği, her iki şirketin operasyonel anlamda birbirlerinden tamamen
bağımsız bir biçimde faaliyet gösterdikleri ifade edilmektedir.
G.1.2. Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. (COCA-COLA)
(7) İncelemeye konu teşebbüs, ülkemizde Coca Cola İçecek A.Ş. (CCİ) tarafından üretimi
yapılan gazlı-gazsız içeceklerin satış ve dağıtım faaliyetlerini yürüten Coca Cola Satış
Dağıtım A.Ş.’dir (CCSD). CCSD’nin hisselerinin %99,96’sı, The Coca-Cola Company
(TCCC) markalarından oluşan gazlı ve gazsız içeceklerin üretimini gerçekleştiren CCİ
tarafından kontrol edilmektedir. Mevcut durumda CCSD tarafından dağıtımı yapılan
ürünler Coca Cola markasıyla kolalı içecek, Fanta ve Schwepps markalarıyla aromalı
gazlı içecek, Sprite ve Sensun markalarıyla sade gazlı içecek, Cappy markasıyla
meyve suyu, Fuse Tea markasıyla buzlu çay, Burn ve Gladiator markalarıyla enerji
içeceği, Powerade markasıyla sporcu içeceği, Damla markasıyla su, Damla Minera
markasıyla soda ve Doğadan markasıyla çay ve meyve/bitki çaylarıdır.
G.1.3. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (EFPA)1
(8) EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (ANADOLU EFES) tarafından
üretimi gerçekleştirilen biranın dağıtım, pazarlama ve satışını yapan bir firmadır. Ticari
faaliyetlerini 14 ayrı satış müdürlüğü ve çalışan yaklaşık 1.500 kişilik ekibi vasıtasıyla
gerçekleştirmektedir.
(9) ANADOLU EFES, Türkiye dahil 6 ülkeye yayılmış 21 bira fabrikası, 5 malt üretim tesisi,
1 şerbetçiotu üretim tesisiyle faaliyet göstermektedir. Bildirim Formunda, ANADOLU
EFES’in bira üretim ve satışını gerçekleştirdiği ülkelerden Türkiye, Kazakistan,

1 EFPA internet sitesinden 23.11.2020 tarihi itibarıyla güncellenmiştir.
20-51/701-310
3/36

Moldova ve Gürcistan’da lider konumda olduğu, Rusya’da ve Ukrayna’da ilk sıralarda
yer aldığı; satış hacmi bakımından dünyanın en büyük on beşinci, Avrupa’nın ise en
büyük beşinci bira şirketi olduğu ifade edilmiştir. Türkiye’de Ankara, İzmir ve Adana’da
olmak üzere üç bira fabrikasına sahip olan şirketin, Konya ve Afyon’da birer malt üretim
tesisi ve Bilecik’te bir adet şerbetçiotu işleme tesisi bulunmaktadır.
(10) Türkiye bira pazarının en geniş ürün gamına sahip ANADOLU EFES’in ürün portföyü;
Efes Pilsen, Efes Pilsen Özel Seri:10, Efes Pilsen Fıçı, Efes Malt, Efes Mini Malt, Efes
Xtra, Efes Xtra Shot, Efes Dark, Efes Light, Bomonti, Bomonti Filtresiz, Marmara,
Marmara Gold, Marmara Kırmızı, M34, Mariachi, Miller, Beck’s Duvel, Peroni, Grolsch,
Kozel, Samuel Adams, Amsterdam Navigator, Erdinger isimli biralardan oluşmaktadır.
G.1.4. Redbull Gıda Dağıtım ve Pazarlama Tic. Ltd. Şti. (REDBULL)
(11) RED BULL 12.05.2004 tarihinde İstanbul’da kurulmuş bir limited şirket olup Türkiye’de
“Red Bull Enerji İçeceği”, “Sugarfree”, “Blue Edition”, “Yellow Edition”, “Lime Edition”
ve “Summer Edition” ürünlerinin ithalatı, satışı ve dağıtımı konularında faaliyet
göstermektedir. RED BULL’un Türkiye’de İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana’da bölge
müdürlükleri bulunmaktadır.
(12) Şirketin en büyük ortağı Avusturya menşeli RED BULL GMBH’dir. Merkezi
Avusturya’nın Salzburg şehrinde olan RED BULL GmbH şirketi, RED BULL Enerji
içeceğini 01.04.1987’de ilk defa kendi pazarı olan Avusturya'da satışa çıkarmıştır.
Mevcut durumda RED BULL 171 ülkede satılmakta ve yaklaşık 12.000 çalışanı
bulunmaktadır.
G.2. Sektörler Hakkında Bilgi
G.2.1. Bira Pazarı Hakkında Bilgi
(13) İçecek sektörü, alkollü ve alkolsüz içecekler olarak ikiye ayrılmakta; alkolsüz içecekler,
kullanım amaçları, fiyat seviyeleri, sektörün regülasyona tabi olmaması gibi açılardan
alkollü içeceklerden farklılaşmaktadır. Alkollü içecekler ise, kullanılan hammadde ve
üretim süreçlerindeki farklılıklar göz önüne alınarak, distile ve fermente içkiler olarak
ikiye ayrılabilmektedir. Distile içkilerin fermente içkilerden temel farklılığı, bu içkilerin
üretim sürecinde alkolü meydana getiren fermantasyon sürecine ek olarak damıtılma
sürecinin bulunması ve bu sürecin sonucu olarak da fermente içkilere göre yüksek
oranda alkol içermeleridir. Distile içkileri rakı, viski, votka, cin, tekila, rom, likör, brendi
gibi ürünler oluşturmakta; fermente içkiler ise, bira ve şarap gibi ürünleri
kapsamaktadır. Ülkemizde alkollü içki tüketimi incelendiğinde düşük alkollü bir içecek
olan biranın diğer içkilere oranla yüksek miktarda tüketildiği göze çarpmaktadır.
(14) Bira sektörünün en belirleyici özelliklerinden biri soğuk bulunurluktur. Zira tüketiciler
bira ürünlerini genellikle soğuk almayı tercih etmekte ve soğuk olarak tüketmektedirler.
Soğuk bulunurluğun yanı sıra kaliteli bulunurluk da ürünleri tüketicilere ulaştırmak
bakımından oldukça önemlidir. Nitekim bir satış noktasında üretici bir teşebbüse ait ne
kadar çok ürün çeşidi teşhir edilirse o kadar farklı ürünün nihai müşterilere ulaştırılması
ve tanıtılması söz konusu olmaktadır. Pazarda reklam yasakları olduğu dikkate
alındığında da bu hususun önemi pekişmektedir. Bu bağlamda, gerek soğuk
bulunurluk gerek kaliteli bulunurluk bakımından soğutucu dolapların önemi büyüktür.
Zira soğutucu dolaplar hem biranın soğuk olarak muhafaza edilmesini sağlamakta hem
de tüketicilerin bir üreticiye ait farklı bira ürünlerine erişmesine daha fazla olanak
tanımaktadır.
(15) Bira pazarının özellikleri bakımından üzerinde önemle durulması gereken bir diğer
20-51/701-310
4/36

husus da ülkemizde alkollü içki reklamlarının yasak oluşu ve alkollü içki satışının
birtakım sınırlamalara tabi olduğudur. 2013 yılında 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanunu’nun (4250 sayılı Kanun) 6. maddesi yeniden düzenlenmiş ve alkollü
içkilerin her türlü reklam ve tanıtımının yapılması yasaklanmış ve alkollü içki satışına
yönelik birtakım kısıtlamalar getirilmiştir.
(16) 4250 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki yasak ve sınırlamalara paralel olarak 2013
yılında, 07.01.2011 tarihli ve 27808 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in (TAPDK Yönetmeliği) 20. maddesi yeniden düzenlenmiştir.
Yine aynı yıl, TAPDK Yönetmeliği’nin 23. maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları
değiştirilmiştir.
(17) 2013 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan bir başka değişiklik ise; alkollü içkilerin,
bilgi toplumu hizmetleri vasıtasıyla ya da posta ve benzeri dağıtım hizmetleri yoluyla
yapılacak satışlarına ilişkin olarak getirilen sınırlamalardır.
(18) Aynı yıl son olarak, reklam, sponsorluk ve promosyon uygulamalarını düzenleyen
TAPDK Yönetmeliği’nin 24. maddesi, 4250 sayılı Kanun’da getirilen reklam yasağı
doğrultusunda mülga edilmiştir.
(19) 2013 yılında alkollü içki sektörüne ilişkin olarak yapılan regülasyonlar sonucunda, bira
pazarında ürün reklam ve tanıtımının, sponsorluğunun vs. yasak olduğu karanlık pazar
(dark market) koşullarına geçilmiştir. Karanlık pazar koşulları ile birlikte, bira pazarında
soğuk ve kaliteli bulunurluğun önemi daha da artmış; güçlü, marka bilinirliği yüksek ve
geniş portföye sahip olan teşebbüsler bu olumsuz koşullardan diğer teşebbüslere
oranla daha az etkilenmiş; piyasaya yeni teşebbüslerin girmesi ve girenlerin de
piyasada tutunması ise büyük ölçüde güçleşmiş; bir başka ifadeyle, karanlık pazar
koşulları piyasadaki mevcut giriş engellerini pekiştirmiştir. Zira pazarda karanlık pazar
döneminden önce mevcut olan bira üreticileri tüketiciler nezdinde tanındığından,
karanlık pazar döneminde piyasaya girmek isteyen teşebbüslerin -herhangi bir reklam
veya tanıtım yapmaksızın- mevcut bira üreticileri ile rekabet ederek tüketicilere
ulaşması çok zor bir hale gelmiştir.
(20) Bira pazarı bakımından değinilmesi gereken bir başka husus ise, ithalatın sınırlı
oluşudur. Bu duruma sebebiyet veren hususlar ise turizm kaynaklı nedenler, ithal bira
tüketicilerinin özellikleri ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) olarak sıralanabilecektir. Her
ne kadar, Türkiye’ye turizm amaçlı gelen kişilerin, kendi ülkelerinde tercih ettikleri
biraları ülkemizde de tüketmek istemesi ithalatı olumlu biçimde etkilemekteyse de;
İstanbul haricinde genellikle “her şey dahil” sistemle çalışan otellerin mevcut olması,
bu otellerde genellikle yerli üreticilere ait fıçı biraların kullanılması ve ithal biraların vergi
ve döviz kurlarındaki değişime bağlı olarak yerli biralara nazaran daha pahalı olması
ithalatın sınırlı olmasına neden olmaktadır2. İkinci olarak, ithal biranın tüketildiği
yerlerin genellikle büyük şehirlerde bulunan ve belirli bir ekonomik güce sahip olan
tüketicilerin gitmeyi tercih ettiği işletmeler olduğu dikkate alındığında, ithal biranın
ancak sınırlı sayıda tüketici tarafından tüketildiği görülmektedir. Son olarak, özellikle
yerel markalara kıyasla pahalı olan ithal bira fiyatının, ÖTV artışlarına bağlı olarak daha
da arttığı dikkat çekmektedir.
(21) EFPA ve Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayii A.Ş.’nin (TUBORG) kapalı bira pazarında
2019 yılı sonu itibarıyla Nielsen verilerine göre sayısal bulunurluk oranları sırasıyla

2 Geçmiş yıllardaki verilere göre, ithalatın tüm pazarda EFPA ve TUBORG tarafından yapılan satışlara
oranının %1’den az olduğu bilinmektedir.
20-51/701-310
5/36

%(.....) ve %(.....) iken3, EFPA ve TUBORG’un ağırlıklı bulunurluk oranları sırasıyla
%(…..) ve %(.....), açık bira pazarında 2019 yılı itibarıyla Ipsos verilerine göre EFPA
ve TUBORG’un sayısal bulunurluk oranları sırasıyla %(.....) ve %(.....)’dir.
G.2.2. Kolalı/Gazlı İçecek Pazarına İlişkin Bilgiler
(22) CCİ ve CCSD’nin satış ve pazarlama uygulamaları daha önce birçok Kurul kararına
konu olmakla birlikte Kurulun, 10.9.2007 tarih, 07-70/864-327 sayı ve 14.10.2010 tarih,
2010-3-154 sayılı kararlarında söz konusu uygulamalar detaylı olarak incelenmiştir.
Anılan kararlarda, CCSD tarafından satış ve dağıtımı yapılan ürünlerin
değerlendirilmesiyle ilgili ürün pazarları “kolalı içecek”, “portakallı gazoz”, “sade
gazoz”, “paketlenmiş su”, “meyve suyu nektarı ve meyveli içecekler”, “buzlu çay”,
“sporcu içeceği”, “enerji içeceği” olarak belirlenmiştir. Söz konusu kararlarda pazarlar
ev kanalı ve yerinde tüketim kanalı olarak alt pazarlara ayrılmış, ayrıca ev kanalı kendi
içinde geleneksel kanal ve modern kanal olarak sınıflandırılmıştır. Kurulun daha önceki
kararlarından bugüne kadar pazarda, inceleme konusu dosya bakımından ilgili ürün
pazarlarına ilişkin değerlendirmeye etki edecek esaslı bir değişiklik gerçekleşmemiştir.
Bu nedenle Kurulun geçmiş tarihli kararlarında benimsenen ilgili ürün pazarları mevcut
dosya bağlamında da geçerliliğini korumaktadır. Ancak inceleme konusu ürünler gazlı
içecekler olduğundan, ilgili ürün pazarları bu ürünlerle sınırlı tutulacak, ayrıca dosya
bağlamında ihtiyaç duyulmaması gerekçesiyle söz konusu ilgili ürün pazarları alt
kanallara bölünmeyecektir. Sonuçta mevcut inceleme kapsamında ilgili ürün pazarları,
“kolalı içecek”, “aromalı gazoz” ve “sade gazoz”dan oluşmaktadır. CCSD tarafından
“kolalı içecek”, “aromalı gazoz” ve “sade gazoz” kategorilerinin birbirleri ile ikame ürün
oldukları ve hepsinin tüketici açısından aynı amaca hizmet ettiğinin söylenebileceği
ifade edilmiştir. CCSD tarafından Türkiye genelinde Nielsen şirketinin kapalı kanalda
yaptığı ölçümlemeye benzer bir raporlama/ölçümleme, açık kanalda bulunmadığı, bu
nedenle açık pazara yönelik pazar payı bilgisi sunulamayacağı ifade edilmiştir.
(23) 2019 yılı itibarıyla, kolalı içecekler pazarında CCSD’nin pazar payı yaklaşık %(.....)
iken, en yakın rakibi Pepsi Cola Servis ve Dağıtım Ltd. Şti.’nin (PEPSICO) pazar payı
yaklaşık %(.....) düzeyindedir. CCSD, aromalı gazoz pazarında %(.....) civarında pazar
payıyla lider konumda bulunmaktadır. PEPSICO ve CCSD gazlı, kolalı, aromalı
içecekler pazarlarında litre bazında sırasıyla pazarın %(.....), %(.....) ve %(.....)’sini
oluşturmakta ve bu pazarlarda pazar sıkı oligopol niteliği sergilemektedir. Sade
gazozlara yönelik yapılan analizde, CCSD’nin bu pazarda da ciro bazında lider
konumda olduğu, PEPSİCO ve ULUDAĞ’ın ise (.....) ve (.....) sırada yer aldıkları
anlaşılmaktadır.
(24) Pazar payının yanı sıra kolalı içecekler pazarındaki açık pazara ilişkin sağlıklı pazar
araştırma verisi bulunmadığından ve genel pazar için bir gösterge niteliği taşıdığından
kapalı pazar verileri bulunurluk oranlarına dosya içeriği bilgilerde yer verilmiştir.
G.2.3. Enerji İçeceği Pazarına İlişkin Bilgiler4
(25) Türkiye’de enerji içeceği pazarında faaliyet gösteren firmaların bazıları üretim/dolum
işlemlerini kendi tesislerinde yaparken, üretim tesisi olmayan firmalar ise fason üretim
yoluyla ürünlerini üretmektedir. RED BULL da fason üretim yolunu tercih etmektedir.
RED BULL’un ana hissedarı olan Red Bull GmbH üretim/dolum tesisi olarak, meyve
suyu üreticisi Rauch Fruchtsafte AG firmasına ait tam otomatik üretim tesislerini
kullanmaktadır. Burada üretilen ürünler, RED BULL tarafından ithal edilmektedir.

3 Zincir mağazalarda EFPA %(.....), TUBORG ise %(.....) oranında bulunurluğa sahiptir.
4 18.07.2019 tarih ve 2018-3-10/SR sayılı soruşturma raporundan faydalanılmıştır.
20-51/701-310
6/36


20-51/701-310
7/36

(26) Enerji içeceği piyasasında üretici firmalar,
- Coca Cola İçecek A.Ş. (Burn ve Gladyatör),
- Erbak Uludağ İçecek Sanayi Ve Ticaret A.Ş. (Deep ve Fazz),
- Sağlıklı Gıda Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. (SAĞLIKLI GIDA) (Jack Wrestler, Wild
Power, Glory, FC, X-ir, X-ir Love, X-ir Mojito),
- Oğuz Gıda A.Ş. (Black Bruin),
- Meridyen Gıda San. ve Ltd. Şti. (MERİDYEN GIDA) (Just Power ve Dark Blue),
- Kristal Kola ve Meşrubat Sanayi Ticaret A.Ş. (Hot Line)
iken, aşağıdaki firmalar ise ithalatçıdır:
- RED BULL (Red Bull),
- Monster İçecek Tic. Ltd. Şti. (Monster)5,
- Pepsi Cola Servis ve Dağıtım Ltd. Şti. (Rockstar),
- Hell Enerji İçecek Tic. Ltd. Şti. (Hell)
(27) Red Bull tarafından; Türkiye genelinde Nielsen şirketinin kapalı kanalda yaptığı
ölçümlemeye benzer bir raporlama/ölçümlemenin açık kanalda bulunmadığı, bu
nedenle tahmini olarak 2019 yılında açık satış noktalarında Red Bull pazar payının
%(.....)-%(.....) aralığında olduğu ifade edilmiştir.
(28) Dosya içeriği bilgilerden anlaşıldığı üzere RED BULL, enerji içeceği pazarında
%(.....)’lik pazar payıyla lider konumdadır. En yakın rakibi CCSD’ye ait enerji
içeceklerinin toplam pazar payı ise %(.....)’tür. Dolayısıyla RED BULL en yakın
rakibinin (.....) katından fazla bir büyüklüğe sahiptir.
(29) Dosya içeriği verilerden anlaşıldığı üzere, 2019 yılında RED BULL değer bakımından
%(.....) pazar payına sahip iken, teşebbüsün miktar bazındaki pazar payı %(.....) olarak
gerçekleşmiştir. Pazarda RED BULL’u CCSD takip etmekte, pazarın ciro bakımından
~%(.....)’i iki teşebbüs tarafından tutulmaktadır. Yine pazarda RED BULL ürünlerinin
pahalı, CCSD ürünlerinin ortalama fiyatta ve diğer markaların daha ucuz olduğu
söylenebilecektir.
(30) RED BULL tarafından, enerji içeceklerine ilişkin standartların, birçok ülkede Alkolsüz
İçecekler Yönetmelikleri doğrultusunda belirlendiği; Türkiye’de ise standartların Tarım
Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı’nca hazırlanan Enerji İçecekleri Tebliği’nde
düzenlendiği, ilgili tebliğe göre, Türkiye’deki enerji içeceklerinin diğer alkolsüz gazlı
içecekler ile aynı miktarda kafein (diğer ülkelerde satılan ürünün yarısından daha az
kafein) içerdiği6, tebliğ ile diğer ülkelerden farklı olarak ürün etiketi üzerinde de ek
uyarılar bulunmasının7 zorunlu kılındığı ifade edilmiştir. Yine, 2018 yılının başından

5 2014 yılında Coca Cola Company, Amerika merkezli Monster enerji içeceği firmasını satın almıştır.
Türkiye’de CCİ tarafından 2016 yılının Eylül ayından itibaren Monster enerji içeceklerinin satışına
başlanmıştır.
6 30.06.2017 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 2017/4 sayılı Türk Gıda Kodeksi Enerji İçecekleri
Tebliği’nin 5. maddesinde enerji içeceklerinin özellikleri belirtilmiş ve enerji içeceğindeki toplam kafein
miktarının 150 mg/L’den fazla olamayacağı düzenlenmiştir.
7 30.06.2017 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 2017/4 sayılı Türk Gıda Kodeksi Enerji İçecekleri
Tebliği’nin 12/1-b maddesine göre enerji içeceklerinin üzerinde, tüketici tarafından kolaylıkla
görülebilecek şekilde; “Alkol ile karıştırılarak veya beraber tüketilmemelidir. Çocuklar, 18 yaş altı kişiler,
yaşlılar, diabetikler, yüksek tansiyonu olanlar, gebe ve emzikli kadınlar, metabolik hastalığı olanlar,
böbrek yetmezliği olanlar ile kafeine hassas kişiler için tavsiye edilmez. Sporcu içeceği değildir, yoğun
fiziksel aktivite öncesinde, sırasında veya sonrasında tüketilmemelidir. Günlük 500 ml’den fazla
tüketilmesi tavsiye edilmez.” şeklindeki uyarının yer alması zorunludur.
20-51/701-310
8/36

itibaren geçerli olmak üzere, satış ve pazarlama alanlarında ek bazı kısıtlamalar da
getirilmiştir8.
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(31) Münhasırlık/Kısmi münhasırlık talepli başvuru kapsamında alkollü içecekler pazarında
ANADOLU EFES ürünleri, alkolsüz içecekler pazarında CCİ ürünleri (gazlı içecek,
gazsız içecek), enerji içeceği pazarında RED BULL ürünleri bulunmaktadır. Bu
kapsamda ilk olarak söz konusu ürün gruplarıyla ilgili pazar bilgileri incelenmiştir.
(32) Alkollü içeceklere yönelik olarak, ANADOLU EFES’in satış ve pazarlama uygulamaları
daha önce Kurulun başta 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayı, 10.04.2008 tarih ve
08-28/321-105 sayı, 18.03.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı kararları olmak üzere
birçok karara konu olmuştur. Kararlarda da belirtildiği üzere genel olarak bar, otel ve
lokanta gibi noktaların dahil olduğu “açık satış yapılan bira pazarı” (yerinde tüketim) ve
bakkal, market, büfe gibi noktaları kapsayan “kapalı satış yapılan bira pazarı” (evde
tüketim) olmak üzere iki farklı ilgili ürün pazarı belirlenebilir. Başvuruya konu
sözleşmelerin, açık satış noktaları (ASN)’ler ile akdedilmesinin planlandığı dikkate
alındığında, ilgili ürün pazarının geçmiş tarihli Kurul kararları9 doğrultusunda “açık bira
pazarı” olarak belirlenmesi gerekmektedir.
(33) Alkolsüz içeceklere yönelik olarak, CCİ ve CCSD satış ve pazarlama uygulamaları
daha önce Kurulun 10.9.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayı, 14.10.2010 tarih ve 10-
65/1363-505 sayı, 05.03.2015 tarih, 15-10/148-65 sayılı kararlarına konu olmuştur.
Kararlarda CCSD tarafından satış ve dağıtım yapılan ürünlerin değerlendirilmesiyle
ilgili ürün pazarları “kolalı içecek”, “portakallı (aromalı) gazoz”, “sade gazoz”,
“paketlenmiş su”, “meyve suyu, meyve nektarı ve meyveli içecekler”, “buzlu çay”,
“sporcu içeceği”, “enerji içeceği” olarak belirlenmiş, ayrıca pazarlar bira pazarında
olduğu gibi açık ve kapalı satış ayrımına tabi tutulmuştur. Mevcut dosyada da ürün
bazında daha önce kabul edilen ilgili ürün pazarları aynı şekilde benimsenmiş ve
devralmanın etkisi sayılan ürünlerdeki açık pazarlar özelinde ele alınmıştır.
(34) İnceleme konusu sözleşmelerdeki diğer ürün RED BULL tarafından ithal edilen enerji
içeceğidir. Enerji içecekleri, konsantrasyonu ve fiziksel performansı artıran ve yüksek
konsantrasyon gerektiren aktiviteler sırasında tüketilen, içeriğinde yüksek oranda
kafein ve enerji veren çeşitli bitki ve kimyasallar bulunan ürünlerdir. Tüketim amacı ve
alışkanlıklarındaki bu farklılık, sağlayıcı firmaların üretim ve pazarlama aktivitelerine
de yansımakta, söz konusu ürünler hedef alınan tüketici grupları bakımından farklı bir
segment olarak konumlandırılmaktadır. Bu itibarla enerji içecekleri, genel olarak
alkolsüz ticari içecekler içinde ayrı bir ürün pazarı oluşturmaktadır. Enerji içeceklerinin
diğer ticari içeceklerle ikame edilebilirliğinin son derece sınırlı olduğu, Kurulun COCA-
COLA ve bayilerinin nihai satış noktaları ile yaptıkları sözleşmelerin yararlandığı grup
muafiyetinin geri alınmasına yönelik 10.9.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı Kararında
(Coca-Cola Kararı) da aynı şekilde vurgulanmıştır. Buna ek olarak, diğer ticari
içeceklerde olduğu gibi bu ürünler için de tüketicilere ulaştırıldıkları kanallar bazında
ev ve yerinde tüketim kanalı olarak iki ayrı ilgili ürün pazarı başlığında değerlendirilmesi
mümkündür. Dolayısıyla, ilgili ürün pazarı “açık satış yapılan enerji içeceği pazarı”
olarak tanımlanmıştır.

8 Ocak 2018’den itibaren üretim/ithalat maliyeti üzerinden %10 Özel Tüketim Vergisi getirilmiştir. Bütün
bu düzenlemelere pazarda faaliyet gösteren yerli ve yabancı tüm firmalar uyum göstermek zorundadır.
9 18.07.2012 tarihli ve 12-38/1084-343 sayılı, 13.07.2011 tarihli ve 11-42/911-281 sayılı Kurul kararları.
20-51/701-310
9/36

G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(35) Arz bakımından ilgili coğrafi pazar bira ve diğer içeceklerin üreticilerinin tüm Türkiye
genelinde satışı/dağıtımı yapılmakta ve bira ve diğer içeceklerin dağıtımında coğrafi
pazar tanımını etkileyecek bölgesel nitelikli farklılıklar bulunmamaktadır. PEPSICO ve
TUBORG tarafından, havalimanlarına ürün dağıtımı ve pazarlama konusunda diğer
satış noktalarına ürün dağıtımı ve pazarlamasından farklılaşan bir durum olmadığı ve
bu bağlamda havaalanları bazında geniş çaplı münhasırlık sağlanmasının bu şekilde
gerekçelendirilemeyeceği görüşü dile getirilmiştir. Öte yandan talep bakımından
coğrafi pazar, yolcuların yeme içme hizmeti için süre sınırından dolayı havaalanı dışına
çıkması mümkün olmadığı için bölgesel belirlenebilecektir. Nitekim 02.08.2018 tarih ve
18-24/421-199 sayılı kararda havayollarının inilen havaalanından başka bir alanda
yakıt ikmali yapması, istisnalar dışında mümkün olmadığı için ilgili coğrafi pazar tanımı
havalimanı ile sınırlandırılmıştır. Bu bakımdan ilgili coğrafi pazar tanımı iki husus da
dikkate alınarak ve geçmiş tarihli Kurul kararları doğrultusunda ilgili coğrafi pazar hem
“Türkiye” olarak genel hem de “İstanbul Havalimanı” olarak lokal belirlenmiştir.
G.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.4.1. Kurulması Planlanan Sistem Hakkında Bilgi
(36) İstanbul Havalimanı’nın ilk etabı 29.10.2018 tarihinde devreye alınarak faaliyete
başlamıştır10. Havalimanı projesini gerçekleştirmek ve işletmek amacıyla kurulan İGA
İşletme Havalimanı'ndaki belirli faaliyetlerin yürütülmesi konusunda ihaleler açarak bu
faaliyetlerini ihaleleri kazanan teşebbüslere aktarmıştır.
(37) İstanbul Havalimanı’ndaki "Yiyecek ve İçecek Alanları İşletme Hakkı" ihalesini TUM
İÇTUR kazanmıştır. TUM İÇTUR ve İGA İşletme arasında 25 yıllığına imzalanan
İstanbul Havalimanı Yiyecek İçecek Alanları İşletme Sözleşmesi uyarınca, TUM
İÇTUR İstanbul Havalimanı’nın Yiyecek ve İçecek Alanları İşletmecisi’dir. İstanbul
Havalimanı’nda toplam 32.000 m2 büyüklüğünde 165 üniteye ayrılmış yeme ve içme
alanı bulunmaktadır.
(38) TUM İÇTUR, işletme hakkını elde ettiği alanları işletecek alt işletmecilerinin yoğun
olarak satacakları yiyecek ve içecek ürünleri için toplu pazarlık yaparak üreticilerinden
(sağlayıcılarından) uygun fiyatlar almak istemektedir. Yiyecek ve İçecek Alanlarının
İşletmecisi olan TUM İÇTUR bu alanlarda satılacak bazı ürünlerin üreticileri ile ihale
türü rekabetçi bir ortamda görüşmeler yürütmek ve münhasır satış hakkı karşılığında
elde edeceği avantajlı satış koşullarından ve imkanlardan hem kendisini hem de alt
işletmecilerini faydalandırmak amacıyla sözleşmeler yapma niyetindedir.


10 İstanbul Havalimanı’nın fiili olarak faaliyete başlama tarihi Nisan 2019’dur.
20-51/701-310
10/36

Şekil-1:Tum İÇTUR İstanbul Havalimanı Yiyecek ve İçecek Alanları Kurulması Planlanan Sistem

(39) Yukarıdaki şekilden anlaşılacağı üzere yapılması planlanan üç ayrı sözleşme
bulunmaktadır.
1. Tedarik Sözleşmesi: TUM İÇTUR ile rekabetçi fiyatı veren sağlayıcı ve bayi
arasında imzalanacak olan tedarik sözleşmesidir.
2. Alt İşletme Sözleşmesi: TUM İÇTUR ile alt işletmeci arasında akdedilecek olan
Alt İşletme Sözleşmesi’dir.
3. Tek Elden Satın Alma Sözleşmesi: Ürünün üreticisi sağlayıcı, dağıtıcısı bayi ve
nihai satış noktası olan alt işletmecisi arasında imzalanacak olan Tek Elden
Satın Alma Sözleşmesi’dir.
(40) Kurulması planlanan sistem ile Alt İşletmeci sadece en avantajlı-rekabetçi fiyat
teklifinde bulunarak yiyecek ve içecek alanlarında kendi ürünlerini sattırma hakkını
elde eden sağlayıcının ürünlerini satma yükümlülüğü altına girecektir. Bildirime konu
anlaşmaların diğer tarafları İstanbul Havalimanı'nda faaliyet gösterecek olan Alt
işletmecileri kapsamaktadır.
(41) TUM İÇTUR tarafından 2019 ilk çeyreği itibarıyla İstanbul Havalimanı’ndaki alt
işletmecilerinden (.....) alt işletmeci ile (.....)’den fazla nokta için Alt İşletme Sözleşmesi
imzalamıştır. Bildirim Formunda Alt İşletmeci ile akdedilen Alt İşletme Sözleşmesi’ne
ve kurulması planlanan tedarik sistemine muafiyet tanınması talep edilmektedir.
G.4.2. Yapılacak Anlaşmalar Hakkında Bilgi
(42) TUM İÇTUR İstanbul Havalimanı'ndaki tedarik zincirini bira ve gazlı/gazsız içecek ile
enerji içeceği ürünleri için başlatmayı planlamaktadır. Alternatif sağlayıcı teşebbüslerle
yapılan görüşmeler neticesinde EFPA, COCA-COLA ve REDBULL tedarikçi olarak
belirlenmiştir.
G.4.2.1. Tedarik Sözleşmeleri
G.4.2.1.1.TUM İÇTUR ile EFPA Arasındaki Anlaşma
(43) 22.01.2019 tarihinde TUM İÇTUR ile EFPA ve dağıtıcı bayi arasında akdedilen Tedarik
Sözleşmesi (.....) litre miktar taahhütlü olup TUM İÇTUR’un belirlediği alanlarda EFPA
ürünlerinin tüketicilere münhasıran satışının tamamlanmasına kadar devam edecektir.
Sözleşmenin ilgili hükümlerine aşağıda yer verilmektedir.
(44) Tedarik Sözleşmesinin “TUM İÇTUR’nın Yükümlülükleri” başlıklı dördüncü maddesi
münhasırlık hükmü içermektedir: “(.....).”
(45) Sözleşme'nin “Sözleşmenin Konusu” başlıklı birinci maddesinde münhasırlığın Ek-2'de
20-51/701-310
11/36

yer alan TUBORG marka ürünlerin satılacağı İç Hatlar ve Dış Hatlarda bulunan Tahsisli
Alanları (Özel Alanlar) kapsamayacağı belirtilmiştir.
(46) “Sözleşmenin Süresi” başlıklı ikinci maddeye göre Sözleşme'nin münhasırlık
haricindeki diğer tüm maddeleri, Özel Alanlar hariç tüm yiyecek ve içecek ünitelerinde
EFPA’nın ithalatı, pazarlama, dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinin
sözleşmenin imza tarihinden itibaren (.....) litre miktarındaki ürünün, müşterilere
satışının tamamlanmasına kadar yürürlükte kalacaktır.
(47) EFPA, TUM İÇTUR nezdindeki taahhütlerin tam ve gereği gibi yerine getirilmesi veya
yerine getirilmesinin sağlanması karşılığında, ithal ürünler için liste fiyatı üzerinden
%(.....) ve yerli ürünlere liste fiyatı üzerinden %(.....) oranına karşılık gelen aylık bazda
iskonto uygulayacaktır. TUBORG tarafından da, ithal ürünler için liste fiyatı üzerinden
%(.....) ve yerli ürünleri için ise liste fiyatı üzerinden %(.....) oranında aylık iskonto
uygulanacağı, BTA alanlarında ise bu oranların %(.....) ve (.....) olacağı ifade edilmiştir.
G.4.2.1.2. TUM İÇTUR ile CCSD Arasındaki Anlaşma
(48) CCSD ile TUM İÇTUR arasında imzalanan Tedarik Sözleşmesinin birinci maddesine
göre, TUM İÇTUR, beş yıllık bir süre boyunca alt işletmecilerin gazsız ürün olarak
sadece CCSD’nin dağıtımını yaptığı ürünleri satmalarını sağlama taahhüdünde
bulunmaktadır. Alt İşletmecilerle akdedilen bildirime konu Alt İşletme Sözleşmesi'ne
muafiyet alınmasının ardından, bu noktalarda CCSD’nin gazlı ürünlerinin de satışının
yapılması planlanmaktadır11. İkinci maddede gazlı ürünlerin CCSD’den satın alınacağı,
tüketicilerin talebini karşılayacak şekilde satış noktasında etkin olarak
bulundurulmasının ve tüketicilere yeniden satılmasının, tanıtımının yapılmasının
sağlanacağı belirtilmiş ve bu durumun satış noktasına tek marka satma yükümlülüğü
getirmediği açıkça düzenlenmiştir.
(49) İşletmeci, Satış Noktası'nda; bu Sözleşmenin yürürlüğü süresince, münhasıran,
şirketlerin dağıtımını yaptığı ve ileride dağıtımını yapabileceği "Gazsız Ürünler" ile
kullanım amaçları bakımından gazsız ürünler kategorisinde yer alan eş ürünlerin
şirketten satın alınmasını ve müşterilerine yeniden satılmasını ve fakat bu ürünlerle
rekabet halinde bulunan veya bulunabilecek olan, bir başka firma tarafından sağlanan
her türlü meşrubat, meyve suyu, meyve nektarı ve sair alkolsüz içecek türünü satın
alınmamasını, satış noktasında yeniden satış gayesiyle bulundurulmaması, bu
ürünlerin her türlü tanıtımına ilişkin reklam ve sair malzemenin satış noktasında
bulundurulmamasını ve bu ürünlerin tanıtımının yapılmamasını sağlayacaktır. Gazsız
ürünler bakımından ilgili münhasırlık 5 yıl süre ile geçerli olacaktır.
G.4.2.1.3. TUM İÇTUR ile RED BULL Arasındaki Anlaşma
(50) Bu sözleşmede enerji içeceği için bir münhasırlık düzenlenmemiş olmasına rağmen,
bildirime konu Alt İşletme Sözleşmesi'ne muafiyet alınmasının ardından, bu noktalarda
kısmen münhasıran REDBULL enerji içeceği satışının yapılması planlanmaktadır.
Satış noktalarında REDBULL ürünleri haricinde CCSD’nin12 satışını yaptığı Burn
markası gibi enerji içecekleri de bulunacaktır.
(51) Tedarik Sözleşmesinin konusu birinci maddede; “(.....).” şeklinde tespit edilmiştir.
(52) İkinci maddede ise sözleşmenin süresi imza tarihinden itibaren 3 (üç) yıl olarak

11 TUM İÇTUR tarafından, talep edilen muafiyet kararının alınmasının ardından COCA-COLA’nın gazlı
içecek ürünleri için de münhasıran çalışılmasının planlandığı ifade edilmiştir.
12 CCSD’den alınan bilgiye göre de gazsız ürünler kategorisindeki enerji içecekleri kapsamında diğer
marka ürünler (Burn gibi) satışı da yapılabilecektir.
20-51/701-310
12/36

belirlenmiştir. Bu süre sonunda ek bir bildirim veya ihbara gerek olmaksızın
sözleşmenin kendiliğinden sona ereceği düzenlenmiştir.
G.4.2.2. Alt İşletmeci Sözleşmeleri- TUM İÇTUR ile Alt İşletmeciler Arasındaki
Anlaşma13
(53) TUM İÇTUR’un, işletme hakkını elde ettiği alanları işletecek alt işletmecilerinin yoğun
olarak satacakları yiyecek ve içecek ürünleri için toplu pazarlık yaparak üreticilerinden
(sağlayıcılarından) uygun fiyatlar alarak avantajlı satış koşullarından ve imkanlardan
hem kendisini hem de alt işletmecilerini faydalandırma amacıyla akdedilen sözleşmeyi
kapsamaktadır. İlgili sözleşmelerle belirli markaların ürünlerinin münhasıran satışı
yoluna gidilecektir. TUM İÇTUR ile KİDA GIDA Yiyecek ve İçecek Ticaret Limited Şti.
arasında imzalanan Alt İşletme Sözleşmesinin 7.6.9. maddesi ürün alım taahhüdü, tek
elden alım yükümlülüğü ve yükümlülüğün ihlali haline ilişkin düzenlemeleri
içermektedir:
“(.....).”
(54) Teşebbüs tarafından tüm Alt İşletme Sözleşmelerinin aynı şekilde düzenlenmediği
belirtilmiş, örneğin uygulanan indirim oranlarının birbirinden farklı olduğu
belirtilmektedir. Sözleşmede mevcut durumda (.....) farklı Alt İşletmeci ile (.....)’den
fazla nokta için akdedilen Alt İşletme Sözleşmelerindeki müşterilere/tüketicilere
uygulanacak fiyatlara ilişkin bazı düzenlemeler yer almakta olup ilgili düzenlemelere
aşağıda yer verilmiştir:
“(.....).”
G.4.2.3. Tek Elden Satın Alım Sözleşmeleri
(55) Başvuru sahibi tarafından, Tek Elden Satın Alma Sözleşmeleri’nin muafiyet kararı
alındıktan sonra akdedilecek olduğu, halihazırda taraflar arasında bu kapsamda
akdedilmiş sözleşme bulunmadığı ifade edilmiştir.
G.4.3. Geçmiş Tarihli Kurul Kararları
G.4.3.1. Bira Pazarında Başvuru Konusuyla İlişkili Kararlar
(56) 2005 Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı14: EFPA ve Bimpaş Bira ve Meşrubat
Pazarlama A.Ş.’nin (BİMPAŞ), kapalı satış noktası (KSN) ve ASN’ler ile yaptığı
münhasırlık hükmü içeren anlaşmalarına sağlanan grup muafiyetini geri alan kararda,
EFPA’nın hakim durumda bulunduğu ve güçlü bir markaya sahip olduğu, BİMPAŞ’ın
ise pazarda ikinci önemli oyuncu konumunda bulunduğu, yabancı teşebbüslerin hâkim
durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı tercih ettiği,
üretici olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın önemli boyutta olmadığı düopolistik
bir yapı sergileyen bira pazarında teşebbüsler arasında etkin bir rekabetin
bulunmadığı, pazara girme niyetinde olan veya yeni giren teşebbüslerin kapasiteleri
ve/veya ithalat potansiyelleri itibari ile bu pazarda etkin bir rekabet yaratmaktan uzak
olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, EFPA ve BİMPAŞ’ın sahip oldukları kapasite
fazlasının ve sektördeki reklam kısıtlamalarının önemli birer giriş engeli oluşturduğu;
pazar büyüme eğiliminde olmasına rağmen, EFPA ve BİMPAŞ’ın kapasite kullanım
oranlarının düşük seviyelerde seyretmesinin, teşebbüslerin kendi aralarında paralel
davranışlar sergilemelerine müsait bir ortam oluşturduğu; bira pazarındaki her iki

13 TUM İÇTUR ile Alt İşletmeci (KİDA GIDA Yiyecek ve İçecek Ticaret Limited Şti.) arasında akdedilen
Sözleşme
14 Kurulun 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararı.
20-51/701-310
13/36

teşebbüsün de atıl kapasiteye sahip olmasının teşebbüslerin pazardaki davranışlarını
disipline edici bir etkiye sahip olacağı belirtilmiştir. EFPA’nın pazarda uzunca yıllardır
faaliyet gösteriyor olmasının neticesinde sağlamış olduğu Efes markasının bilinirliğini,
sportif ve sanatsal faaliyetlere yapmış olduğu destek sayesinde sürdürmeyi ve daha
da güçlendirmeyi başarabildiği; ancak pazara yeni girme niyetinde olan teşebbüslerin
ürünlerini geniş tüketici kitlelerine tanıtabilmek amacıyla radyo ve televizyon
reklamlarını kullanamamaları nedeniyle bira pazarından uzak durdukları ifade
edilmiştir. Kararda ayrıca, her bir satış noktasının alım miktarının üretici teşebbüslerin
toplam satışları içerisinde önemli bir yer tutmadığı; dolayısıyla satış noktalarının
üreticiler karşısında herhangi bir pazarlık gücüne sahip olmadığı, üstelik bira satışı ile
iştigal eden nihai satış noktalarının çok büyük bir kısmının finansal güce sahip olmayan
küçük ve orta ölçekli teşebbüsler olduğu mütalaa edilmiştir. Kararda, EFPA ve
BİMPAŞ’ın kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler
ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan rekabet etmeme
yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların (tek
elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri, verilen krediler
ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına bağlanması gibi yükümlülükler),
bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna; alıcı
konumundaki ASN ve KSN’lerin ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını [2002 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde (2002/2 sayılı Tebliğ) öngörülen
%80 oranından çok daha düşük olsa dahi] EFPA ve BİMPAŞ ürünlerine
yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet etmeme
yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine; pazarda etkin rekabetin
tesis edilmesi bakımından, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da
distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri bu tür
münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına15; EFPA ve
BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş
oldukları soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada
rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu
dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının yasaklanması uygulamasına son
verilmesine, 22.04.2005 tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğurucu nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan
sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılmasına, bu değişikliklerin yapılabilmesi için
kararın tebliği tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre verilmesine, EFPA ve BİMPAŞ
ürünlerinin satışına ilişkin olarak nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilemeyeceğine ve soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının EFPA ve
BİMPAŞ ile bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından engellenemeyeceğinin,
bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA ve BİMPAŞ tarafından
bildirilmesine ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin 90 gün içerisinde tevsik
edilmesine hükmedilmiştir.
(57) 08.12.2005 tarih ve 05-82/1127-326 Sayılı Karar: Sağlayıcı EFPA, distribütörü Bilsel
Meşrubat Gıda İnş. Oto Yedek Parça Paz. San. Tic. Ltd. Şti. ve işletmeci BTA Hava
Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz. A.Ş. arasında akdedilen “Özel Sözleşme”ye bireysel
muafiyet verilmesi talebinin değerlendirildiği kararda "Özel Sözleşme"nin 4.1.ve 4.5.

15 Kararda, EFPA ve BİMPAŞ tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle rekabet etmeme
yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren anlaşmaların toplu etkisinin gerek ASN’ler
gerekse de KSN’leri ilgilendiren pazarlarda yüksek bir orana ulaştığı belirtilerek, her iki teşebbüs
bakımından grup muafiyetinin geri alınmasına hükmedilmiştir.
20-51/701-310
14/36

maddelerinde öngörülen doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü
dolayısıyla, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer verilen piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanmadığına ve bu
nedenle talep edilen bireysel muafiyetin verilemeyeceğine karar verilmiştir.
(58) 2008 Muafiyet Kararı16: 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın
ardından BİMPAŞ, pazardaki gelişmeler ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e %40 pazar payı eşiği
getiren değişiklik sonrasında ASN ve KSN’lerle imzaladığı Tek Elden Satın Alma
Sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet verilmesi talebinde bulunmuştur. Kararda, Kurul
tarafından BİMPAŞ’ın 2005 tarihinden sonra az da olsa pazar payı kaybettiği, ancak
bu durumun teşebbüsün pazar payındaki ilgili karardan önceki dönemde başlamış olan
düşme eğiliminin devamı niteliğinde olduğu tespiti yapılmıştır. Öte yandan, 2005 yılı
sonrasında küçük teşebbüslerin pazarda önemli bir varlık gösteremediği ve EFPA ile
BİMPAŞ üzerinde rekabetçi baskı yaratamadığı da belirtilmiştir. 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndan sonra, EFPA ve BİMPAŞ’ın bulunurluk
oranlarını artırdıkları, bu durumun ise bahsi geçen karardan beklenen bir fayda olduğu
değerlendirilmiştir. Kararda, hem KSN’ler hem de ASN’ler ile akdedilmek üzere
hazırlanan Tek Elden Satın Alma Sözleşmesi’nin değişik maddelerinde nihai satış
noktalarına, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yasaklanan
türden, doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği belirtilmiştir.
Kararda ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %40’lık pazar payının çok altında
yer alan BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden yararlandırılması gerektiği iddiası karşısında,
grup muafiyetinden yararlanan teşebbüslerin yaptıkları anlaşmalar ile pazarın önemli
bir kısmını rakip teşebbüslere kapatmaları halinde bu teşebbüslerden grup
muafiyetinin alınabileceği; BİMPAŞ için bu değerlendirmenin 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yapıldığı ve BİMPAŞ’ın ASN ve/veya KSN’lerle
yaptığı anlaşmalardan grup muafiyetinin pazarın rakip teşebbüslere kapanması
nedeniyle alındığı, bu sebeple karardan sonra 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar
payı eşiğinin BİMPAŞ tarafından aşılmamasının, BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden
doğrudan yararlanacağı anlamına gelmediği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, BİMPAŞ’ın
tip sözleşme niteliği taşıyan, ASN ve KSN’lere yönelik Tek Elden Satın Alma
Sözleşmelerinin içerdiği rekabet etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine ve 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları
sağlamadığı için bireysel muafiyet de tanınamayacağına hükmedilmiştir. Söz konusu
Kurul kararıyla ayrıca, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndaki bazı
düzenlemelere istisnalar getirilmiştir. Bu çerçevede,
- BİMPAŞ’ın veya bu teşebbüsün distribütörlerinin/bayilerinin ASN’ler ile
akdedecekleri tip sözleşmelerde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne,
sadece fıçı bira satışlarını kapsaması, yalnız EFPA ürünlerine karşı ileri
sürülebilir olması ve en fazla 2 yıl süre ile sınırlı olması koşuluyla 3 yıl süre ile
bireysel muafiyet tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin/bayilerinin askeri
tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile
akdedecekleri ve EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri
sürülemeyen rekabet etmeme yükümlülüğü içeren en fazla 2 yıl süreli
sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ tarafından belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını
desteklemek amacıyla belirli bir mekanda yılda 60 günü geçmemek şartıyla

16 Kurulun 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı kararı.
20-51/701-310
15/36

yapılan, içecek tedarikinin tanıtım amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı, EFPA
ve BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren sponsorluk anlaşmalarına bireysel muafiyet tanınmasına,
- 100 m2 ve altında net satış alanına sahip KSN’ler için; bir noktada eğer
EFPA/BİMPAŞ dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü
içecek dolabı yoksa; bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanımını
düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmında ve satış
noktasındaki toplam dolap hacminin en fazla %20’sini kapsayacak şekilde rakip
ürün konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine
hükmedilmiştir. Öte yandan kararın gerekçesinde, 100 m² eşiğinin sadece EFPA ve
BİMPAŞ açısından geçerli olması ve pazardaki küçük oyuncuların satış alanı
sınırlamasına tabi olmaksızın her noktada rakip üreticilerin dolabına girmesi gerektiği,
EFPA ve BİMPAŞ’ın dolap yatırımı konusunda herhangi bir sıkıntı yaşamadığının açık
olduğu, bu çıkarımlardan hareketle diğer teşebbüslerin ürünlerinin 100 m²’nin üstünde
satış alanına sahip noktalarda rakiplerinin dolabında yer almasının fiili münhasırlığın
tam anlamıyla ortadan kaldırılması için bir zorunluluk olduğu sonucuna varılmış olup
kararın sonuç kısmında gerekçede yer verilen sınırlamaların getirilmesi hükme
bağlanmıştır.
(59) 2010 TUBORG Muafiyet Kararı17: Söz konusu kararda, BİMPAŞ ile
bayilerinin/distribütörlerinin ASN ve KSN’lerle akdedecekleri tip sözleşmelerinin 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanması talebi değerlendirilmiştir.
BİMPAŞ’ın, 2005 yılından 2010 yılına kadar olan süreçte, 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile birlikte pazarda meydana gelmesi beklenen
olumlu değişimlerin yaşanmadığı; aksine pazarda yoğunlaşmanın arttığı; münhasır
uygulamaların sona ermesiyle eş zamanlı olarak EFPA’nın pazar payı yükselirken,
BİMPAŞ’ın pazar payının düştüğü; ayrıca pazardaki mevcut oyuncu sayısının da
azaldığı; 2008 yılında BİMPAŞ’a ASN’lerde fıçı bira ürünlerine mahsus olmak üzere
münhasırlık imkanı sağlayan kararının pazarda beklenen faydayı sağlayamadığı
iddialarını değerlendiren Kurul; bira pazarında EFPA’nın hakim durumda bulunmaya
ve rakipleri karşısında pazar payını artırmaya devam ettiği, ithalatın pazarda herhangi
bir rekabetçi baskı yaratma potansiyelinin olmadığı, piyasadaki küçük aktörlerin
piyasadan çekilerek pazardaki yoğunlaşma oranının arttığı, bira pazarında son yıllarda
EFPA’nın pazar payı artarken BİMPAŞ’ın hem pazar payı kaybettiği hem de
teşebbüsün ASN ve KSN’lere yaptığı satışların azaldığı tespitinde bulunmuştur. Bu
nedenle BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin KSN ve ASN’lerle akdedecekleri tip
sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına karar vermiştir.
(60) 2012 Menfi Tespit/Muafiyet Kararı18: Söz konusu kararda, EFPA ve EFPA’nın
bayilerinin/distribütörlerinin müşterileriyle akdettiği tek tip ASN bulunurluk
sözleşmesinin revize edilmesi sonucunda düzenlenen farklı tipteki ASN
sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet talebi değerlendirilmiştir. EFPA; daha önce tek tip
olan ASN sözleşmelerinin sayısının altıya yükseltilmesinin her ASN’nin ihtiyacının aynı
olmaması nedeniyle yapıldığını, ASN’lerin merkezi alım yapan zincir otel, askeri
tesisler ve zincir restoranlar; bireysel alım yapan oteller; konsept noktalar ve standart
noktalar olarak dört farklı alt gruba ayrılabileceğini dile getirmiştir. Kurul;

17 Kurulun 18.03.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı kararı.
18 Kurulun 23.05.2012 tarih ve 12-27/796-224 sayılı kararı.
20-51/701-310
16/36

- Standart Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de sözleşme süresi ve
sonrasını kapsayan herhangi bir rekabet yasağının bulunmadığı, ASN’nin rakip
ürünleri de satabileceği ve ASN’nin rakip ürünleri EFPA’ya ait soğutucu
dolaplarda da bulundurabileceği göz önüne alınarak söz konusu sözleşmeye
menfi tespit verilebileceği,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, rakip bira ürünlerinin gerekirse EFPA tarafından
sağlanan dolaplarda satılabileceğinin açık olduğu, satış noktasına EFPA ya da
distribütörü tarafından verilecek katkının bir hedefe veya rakip bira ürünlerinin
satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, satış noktasında başka marka bira
ürünlerinin satılması veya sözleşmede belirlenen hedefe ulaşılamaması halinde
cezai şart uygulanmayacağı, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle
sona ereceği dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,
bununla birlikte miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde
uygulanması gerektiği,
- EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir
restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla
İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıl
süreyle olacağı ve bu durumun 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na uygun olduğu
dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği,
- Zincir otel niteliğini haiz olmayan ve bireysel alım yapan oteller ile akdedilecek
olan Açık Satış Noktası Sözleşmesi-Otel Sözleşmesi’nde açıkça satış noktasına
tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşme süresinin 5 yılı
geçmeyeceği, katkıların herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması
koşuluna bağlı olmadığı dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
- Konsept Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin en fazla 5 yıl ile sınırlı olduğu,
sözleşme sonrasında da konsept noktalara19 herhangi bir rekabet yasağı
getirilmediği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı
olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri
bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma
zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili
zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer
alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel
malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005
Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin
yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,
- Konsept Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin miktar taahhüdünün
gerçekleşmesiyle sona ereceği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir
tamamlayıcısı olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya
sair görsellikleri bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran
bulundurulma zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin
sunumuyla ilgili zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı

19 Kararda, konsept noktalar “iç ve dış dekorasyonunun bira ürününün satılması için EFPA tarafından
belirlenen kriterlere uygun olarak yapıldığı noktalar” olarak tanımlanmıştır.
20-51/701-310
17/36

veya menüde yer alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak,
görsel malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği;
2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu
düzenlemelerin yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği; bunun yanı sıra, miktar taahhüdünün fiili münhasırlık
yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği
sonucuna ulaşmıştır.
(61) 09.10.2013 Tarihli ve 13-57/802-341 Sayılı Kurul Kararı (2013 tarihli Ekomini Kararı):
EFPA’nın “Ekomini” sisteminin öncüsü konumundaki OTC (off-trade chain) adında,
ağırlıklı olarak alkollü içecekler, tütün mamulleri, cips, şekerli ürünler/şeker,
kuruyemiş/kuru meyve ve diğer ürünlerden oluşan kısıtlı bir ürün portföyü satan bir
sistem kurduğu, bu sistemin başarılı olmaması sebebiyle bu noktaların yapısını
değiştirerek ve yeni noktalar ekleyerek “Ekomini” sistemini bir franchise olarak
yerleştirmeyi planladığı, açılan “Ekomini” noktalarında sadece Master Franchise
Sözleşmesi’nin (MFS) ekinde yer alan ürün kategorilerine dâhil olan ürünler ile
tarafların karşılıklı mutabakatına bağlı olan ihtiyari ürünler satılmasının öngörüldüğü,
ayrıca, tesis edilmeye çalışılan konseptin bozulmaması ve her noktanın bireysel alım
yaptığı duruma kıyasla FV (Franchise Veren/EFPA) tarafından çok daha avantajlı
koşullarla mal alımının yapılabilmesini sağlayan merkezi pazarlık ve alım planlandığı
ifade edilmiştir.
(62) Kurulun 2012 Tarihli Ekomini Kararı üzerinden geçen yaklaşık 1 yıllık süre zarfında
EFPA ürünleri hariç muafiyeti geri alınan tedarikçilerle yaşanan merkezi pazarlık gücü
problemi, münhasırlık yapılamadığı için yeterince tüketici fazlası elde edilememesi,
rakiplerle fiyat rekabeti yapılamaması gibi nedenlerle EFPA ürünleri de dâhil muafiyeti
koşulsuz olarak geri alınan tedarikçilerle münhasırlık içeren sözleşmeler
akdedilmesinin sistemin ayakta kalabilmesi için kaçınılmaz olduğu ve bu hükümleri
içeren sözleşmelere menfi tespit/muafiyet talebinde bulunulduğu belirtilmiştir.
(63) 2012 Tarihli Ekomini kararında yapılan değerlendirmede, 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olmadığına ve muafiyet de tanınamayacağına karar verilmiş ürünler
bakımından, anlaşmaların münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceği; diğer
ürünler bakımından ise EFPA’nın “MF20” ve “FA”21 konumundaki teşebbüsler ile
akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğuna ve grup
muafiyetinden yararlandığı ifade edilmiştir. Bir diğer ifadeyle Kurul sözleşmedeki diğer
kısıtlamaları 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirirken, muafiyeti geri alınan
teşebbüslerden COCA COLA (gazlı içecek), UNILEVER (dondurma-Algida) FRİTO
LAY (paketlenmiş cips), MEY İÇKİ (rakı), EFES PİLSEN (bira) teşebbüsleriyle adı
geçen ürün kategorileri bağlamında münhasır anlaşma yapılamayacağını hükme
bağlamıştır.
(64) İncelemeye konu başvuru kapsamında EFPA’nın, ilgili sözleşmelerde yapılacak olan
değişikliklerle, muafiyeti geri alınan teşebbüslerle münhasır sözleşmeler akdedebilme
yetkisini istediği belirtilmiştir.
(65) Sözleşme maddelerinin incelenmesinden ilgili sözleşmelerin rekabet yasağına yönelik

20Master Franchisee (MF), EFPA tarafından kurulması planlanan sistemde MF, kendisinden Franchise
alan (FA) işletmeler ile EFPA arasında köprü görevi kuracak olan bağımsız teşebbüslerden oluşacak
birimlerdir.
21 Franchise Alan: MF’lerde olduğu gibi yine bağımsız teşebbüslerden kurulacak ve EFPA tarafından
getirilecek kriterler çerçevesinde, MF’ler tarafından seçilerek ve sözleşme imzalanarak bayii ağına dahil
olacak birimlerdir.
20-51/701-310
18/36

(münhasırlık) hükümler içerdiği ve belirlenen ürünler dışındaki ürünlerin satılmasının
engellendiği, bu kapsamıyla sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabete aykırı hükümler içerdiği, bu nedenle sözleşmelerin menfi tespit
alamayacağı değerlendirilmiştir.
(66) COCA COLA, UNILEVER, FRITO LAY, MEY İÇKİ ve EFPA’dan grup muafiyetlerinin
önceki yıllarda ilgili ürünler bazında geri alındığı ve sözleşmelerin bireysel muafiyet
alamayacağının da belirtildiği, ancak yapılan başvuru ve teşebbüs tarafından öne
sürülen gerekçeler bağlamında yine de bireysel muafiyet değerlendirmesi yapıldığı
vurgulanmıştır. EFPA başvurusu, bira ürünü açısından irdelendiğinde ise, bedavacılık
probleminin önlenmesi amacıyla EFPA ürünleri haricindeki bira ürünlerinin satış
noktalarında satılmasını önleyecek düzenlemenin yapılmasının talep edildiği
anlaşılmaktadır.
(67) Söz konusu sistemde satış noktası başına yapılan yatırımın, rakip ürün satılmazsa 3
yılda geri döneceğinin öngörüldüğü ancak rakip ürünler satıldığında bu sürenin 6 yıla
kadar çıkacağı EFPA tarafından ifade edilmiştir.
(68) Kararda, bu ve benzeri sözleşmelere izin verilmesi durumunda muafiyeti geri alınan
diğer teşebbüslerin de benzeri sistemler kurarak rekabeti kısıtlayabilecekleri
vurgulanmıştır. Bu noktaların, çevresinde alkol satışı olmayan ve bu nedenle dikkatlice
seçilen yerlerde kurulduğu göz önünde bulundurularak buralarda rakip ürün
bulunmasının, tüketicinin rakip ürün satın alabileceği başka yakın nokta olmadığı
hatırlandığında önemli olduğu belirtilmiştir.
(69) Ayrıca muafiyeti geri alan Kurul kararlarında marka tercihinin satış noktasına
bırakılmasının, bu kapsamda hâkim durumdaki teşebbüslerden herhangi bir teşvik
veya yönlendirme gelmemesinin kararların temelini oluşturduğu ve bu sistemde söz
konusu sınırlı sayıda ürün kapsamında satış noktasının tercihinin önem taşıdığı bir
yapı kurulduğu ifade edilmiştir. Bu yapıda “Ekomini” noktalarının bir kısmının TUBORG
ürünleri satmamayı tercih edebildiği, geri kalan noktaların ise tüketici talebi ya da kendi
tercihleri doğrultusunda TUBORG ürünleri satmakta oldukları belirtilmiştir.
(70) Bahse konu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınamayacağına karar verilmiş ürünler
bakımından münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceğine karar verilmiştir.
(71) 2017 KSN Kararı22: EFPA’nın, 2011 Tarihli Menfi Tespit Karar ile menfi tespit verilen
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’nde değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış olan
dört tip yeni Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet
tanınması talebini içeren başvurusu üzerine;
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmaları sebebiyle
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen
eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde aranan koşulları taşımaması

22 Kurulun 03.07.2017 tarih ve 17-20/320-142 sayılı kararı.
20-51/701-310
19/36

sebebiyle bireysel muafiyet tanınamayacağına,
- Standart Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne ise 4054 sayılı Kanun’un 8.
maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine
karar verilmiş olup bu karar sonucunda, 03.07.2017 tarih ve 17-20/320-M sayıyla,
mevcut dosya konusu TUBORG’un kapalı bira pazarında sahip olduğu bireysel
muafiyetin geri alınması ve kapalı bira pazarında 2008 Tarihli Muafiyet Kararı ile dolap
kuralının kaldırılmasına yönelik inceleme başlatılmıştır.
(72) 2017 ASN Kararı23: EFPA’nın, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit
verilen Standart Noktalarla İmzalanan Süreli Sözleşme’de değişiklikler yapılmak
suretiyle hazırlanmış olan Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi
tespit verilmesi/muafiyet tanınması talebini içeren başvurusu üzerine,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olması sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmenin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen
eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde aranan koşulları taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet
tanınamayacağına
karar verilmiştir. Aynı dosya kapsamında EFPA ayrıca 2010 Kararı ile TUBORG’un
münhasır sözleşmelerine tanınan muafiyetin açık bira pazarı bakımından da geri
alınmasını talep etmiştir. Söz konusu talep, 2017 ASN Kararında reddedilmiştir.
(73) 2017 KSN Muafiyetinin Geri Alınması Kararı24: 2017 KSN Kararı gereğince başlatılan
2017-3-44 sayılı dosya kapsamında EFPA’nın, TUBORG’a 2010 Kararı ile kapalı bira
pazarında yaptığı münhasırlık sözleşmeleri için tanınan bireysel muafiyetin geri
alınması talebi incelenmiş olup TUBORG’un söz konusu muafiyetinin kapalı bira pazarı
bakımından geri alınmasına ve bu pazardaki sözleşmelerinin grup muafiyetinden de
yararlanamadığına karar verilmiştir. Söz konusu kararda muafiyetin geri alınma
gerekçeleri; TUBORG’un kapalı pazardaki payını düzenli bir şekilde artırmış olması,
EFPA’nın kaybettiği pazar payının TUBORG’a kayması, kapalı bira pazarındaki
daralmaya rağmen TUBORG’un münhasırlık şartı olmaksızın uyguladığı sözleşmelerle
payını artırmasının TUBORG’un pazar gücünü göstermesi, bunun yanında TUBORG
ürünlerinin sayısal ve ağırlıklı bulunurluk oranlarının artış eğiliminde ve karar tarihi
itibarıyla yüksek seviyelerde bulunması, HHI verilerine göre yapılan yoğunlaşma
hesaplamalarında 2010 yılına kadar yoğunlaşma oranının artış trendinde olması, 2010
yılından itibaren yoğunlaşma seviyesinin gerilemesi, ancak pazarın halen yüksek
derecede yoğunlaşmış bulunması, TUBORG’un EFPA pazar payının yarısı kadar paya
sahip olduğu yıllarda bile noktalara EFPA kadar yatırım yapabilmesi, bunun da belli bir
finansal güce işaret etmesi, KSN’ler bakımından ithalatın sınırlı miktarda
gerçekleşmesi, pazarda yüksek giriş engellerinin bulunması, küçük oyuncuların
pazardan yeterince pay alamamaları olarak sıralanmıştır.
(74) İlgili Kurul kararlarının çizdiği bu çerçevede, mevcut durumda EFPA ve TUBORG
kapalı bira pazarında satış noktalarıyla münhasırlık içeren sözleşmeler
imzalayamamaktadırlar. Açık bira pazarında ise EFPA ASN’lerle 2012 yılında verilen
karar doğrultusunda çalışmakta, TUBORG’un 2010 Kararı uyarınca devam ettirdiği

23 Kurulun 03.07.2017 tarih ve 17-20/321-143 sayılı kararı.
24 Kurulun 09.11.2017 tarih ve 17-36/583-256 sayılı kararı.
20-51/701-310
20/36

münhasırlık sözleşmeleri için tanınan muafiyet hakkı (son tarih 2020 de bitmek üzere)
geri alınmıştır.
(75) 2018 Dolap Münhasırlığı Kararı25: EFPA’nın, Ekomini noktaları haricinde kapalı bira
pazarının tamamı için geçerli olmak üzere, 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı
Kurul kararı doğrultusunda belli koşullarda EFPA’nın dolaplarına TUBORG ürünlerinin
konulması zorunluluğu getiren dolap kuralının kaldırılması talebini içeren başvurusu
üzerine;
- Kurum kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı ile giren başvuruya konu; Ekomini
noktaları haricinde kapalı bira pazarının tamamı için geçerli olmak üzere, belli
koşullarda Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş./Tuborg Pazarlama A.Ş.’nin
dolaplarına Tuborg Pazarlama A.Ş./Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
ürünlerinin konulması zorunluluğu getiren dolap kuralının kaldırılması talebinin
reddine,
- Söz konusu kuralın her iki teşebbüs bakımından da geçerli olacak şekilde
sürdürülmesine
karar verilmiştir. Söz konusu kararda EFPA’nın, Ekomini noktaları haricinde kapalı bira
pazarının kalanı için geçerli olmak üzere, belli koşullarda EFPA/TUBORG dolaplarına
Tuborg/Efes ürünlerinin konulması zorunluluğunu içeren dolap kuralının kaldırılması
yönündeki talebinin reddedilmesi gerekçeleri; dolap kuralının kapalı bira pazarındaki
fiili münhasırlığı engelleyerek rekabete bu şartlar altında olumlu bir yansımasının
olması, bu nedenle dolap kuralının her iki teşebbüs bakımından da geçerli olacak
şekilde etkin bir şekilde sürdürülmesinin gerekmesi olarak sıralanmıştır. Dolayısıyla
2008 yılında sınırları netleştirilerek (100 m2 ’nin altı %20’sinin diğer bira üreticilerine
ayrılması kuralı) getirilen dolap kuralının karşılıklı ve etkin bir şekilde devam ettirilmesi
gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
(76) 2019 TUBORG ASN Muafiyetinin Geri Alınması Kararı: TUBORG’un26 münhasır
sözleşmelerine tanınan muafiyetin27 geri alınması talebiyle EFPA tarafından yapılan
başvuruya istinaden yürütülen 2018-3-93 sayılı dosya kapsamında; TUBORG’a
tanınan bireysel muafiyetin açık bira pazarı bakımından 4054 sayılı Kanun’un 13.
maddesinin (a) bendi uyarınca geri alınmasına karar verilmiştir. Söz konusu kararda
muafiyetin geri alınma gerekçeleri; TUBORG’un yıllar içerisinde tüm bira pazarında
sahip olduğu payının arttığı, sektörde faaliyet gösteren oyuncular bakımından önemli
bir rekabet parametresi olan noktalara yapılan yatırımlarda yıllar itibarıyla pazar payını
artıran TUBORG’un nokta başına büyük oyuncu olan EFPA kadar yatırım yaptığı,
halihazırdaki pazar yapısının 2010 yılındakine nazaran oldukça farklılaştığı, gerek
pazar payı ve satışları, gerek bulunurluk oranları gerekse de finansal gücü itibarıyla
TUBORG’un EFPA ile yarışılabilir bir düzeye geldiği, 2010 Kararında TUBORG gibi
pazar gücü bulunmayan teşebbüslerin münhasır uygulamaları söz konusu iken gelinen
noktada TUBORG’un belirli bir pazar gücüne sahip firma haline geldiği, TUBORG’un
uygulayacağı münhasır anlaşmaların, pazarın önemli bir bölümünde rekabeti
kısıtlamayacağını söylemenin mümkün olmaması, TUBORG’un münhasır
anlaşmalarının, pazarda üretim ve/veya ithalat yolu ile faaliyet gösteren teşebbüsler
üzerindeki etkisinin 2010 Kararından farklılaşması olarak sıralanmıştır.

25 Kurulun 08.02.2018 tarih ve 18-04/54-30 sayılı kararı.
26 İlgili Kurul kararının alındığı tarihte teşebbüsün ticaret unvanı “Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama
A.Ş.” (BİMPAŞ)’dir.
27 Kurulun 18.03.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı Kararı
20-51/701-310
21/36

(77) İlgili Kurul kararlarının çizdiği bu çerçevede, mevcut durumda EFPA ve TUBORG
kapalı bira pazarında satış noktalarıyla münhasırlık içeren sözleşmeler
imzalayamamaktadırlar. Açık bira pazarında ise EFPA ASN’lerle münhasırlık hükmü
içeren sözleşmelerle çalışmadığını beyan etmekle birlikte 23.05.2012 tarih ve 12-
27/796-224 sayılı 2012 Menfi Tespit/Muafiyet kararı hükmünü korumaktadır. Öte
yandan, TUBORG’un açık bira pazarındaki sözleşmelerine 2010 Kararı uyarınca
tanınan muafiyet de 2019 yılında resmen geri alınmıştır28. Buna ek olarak ilgili Kurul
kararının kısa bildiriminin TUBORG’a tebliğinden önce 2010 Kararı kapsamında
imzalanan münhasır sözleşmelerin, süresi daha uzun olsa bile bir yıl süreyle yürürlükte
kalarak bu tarihten sonra geçersiz sayılması gerektiğine karar verilmiştir. Bu süre
Haziran 2020 de dolmaktadır.
G.4.3.2. Gazlı/Gazsız İçecek Pazarında Başvuru Konusuna İlişkin Kararlar
(78) 2007 Coca Cola Muafiyet Kararı29: Kolalı/gazlı içecek pazarında hem ev hem de
yerinde tüketim kanalında hâkim durumda olan CCSD’nin, kendisinin ve/veya
bayilerinin nihai satış noktalarıyla akdettikleri sözleşmelerde yer alan münhasırlık
şartlarının ve fiilen münhasırlığa yol açan uygulamaların ilgili pazarlarda etkin rekabetin
oluşmasının önünde engel oluşturduğu noktasından hareketle, CCSD ve/veya
bayilerinin nihai satış noktalarıyla yaptıkları münhasırlık içeren anlaşmaların 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanmadığına karar vermiştir.
(79) Kararda, CCSD’nin satış noktalarıyla yaptığı sözleşmelerin, içerdikleri münhasırlık
hükümleri nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki şartları sağlamadığı ve
dolayısıyla bireysel muafiyetten yararlanmasının mümkün olmadığı belirtilerek, bu
sözleşmelerin ve/veya fiili münhasırlığa yol açan uygulamaların Kanun’a
uygunluğunun sağlanması için aşağıdaki düzenlemelere gidilmiştir:
- Kolalı/gazlı içecek pazarında ev ve yerinde tüketim kanalındaki satış noktalarına
rakip ürünleri satmama şartına bağlı olarak avantaj sağlanmamalıdır.
- Bu kısıta yönelik istisna, tüm teşebbüslerin katılımına açık ve rekabetçi bir yapıda
düzenlenen ve şeffaf ve nesnel şartlarla yapılan kamu ve özel sektör ihaleleri
sonucu münhasır satış hakları verilen yerinde tüketim noktalarıyla yapılan
anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüğü iki seneyi geçmemek şartıyla
uygulanabilir olmasıdır.
- Satış noktalarına, belirli bir süre içinde dağıtımı yapılan gazlı içeceklerden bir
önceki yıldaki satışların belirli bir oranı şeklinde bir miktarı satın alma şartı
koşulmamalı ya da böyle bir şarta bağlı avantajlar sağlanmamalıdır.
- Ayrıca belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını desteklemek amacıyla belirli bir
mekanda yaptığı ve içecek tedarikinin reklâm amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı
sponsorluk anlaşmaları, bir yılda 60 günü geçmemek şartıyla uygulanabilir.
- Ev kanalında 100 m2 ve altında net satış alanına sahip satış noktaları için; bir
noktada eğer CCİ’ye ait dolap dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka
alkolsüz ticari içecek dolabı yoksa bu noktada CCİ’ye ait dolapların kullanılmasını
düzenleyen ariyet sözleşmeleri, dolabın görünür kısmının ve satış noktasındaki
toplam dolap hacminin %20’sini kapsayacak şekilde rakip ürün konulmasına izin
verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmelidir.

28 Kurulun 20.06.2019 tarih ve 19-22/335-152 sayılı kararı ile geri alınmıştır.
29 Kurulun 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı kararı.
20-51/701-310
22/36

- Yerinde tüketim kanalındaki noktalar için; bir noktada eğer CCİ’ye ait dolap
dışında sıhhi açıdan içecek depolanmasında sakınca bulunmayan bir başka
alkolsüz ticari içecek dolabı yoksa bu noktada CCİ’ye ait dolapların kullanılmasını
düzenleyen ariyet sözleşmeleri, dolabın görünür kısmının ve satış noktasındaki
toplam dolap hacminin %20’sini kapsayacak şekilde rakip ürün konulmasına izin
verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmelidir.
- Ticari içecekler kapsamındaki ilgili ürün pazarlarının herhangi birinde ev kanalı
rakamlarına göre CCİ’nin rakiplerinden birinin %50’den fazla pazar payına sahip
olması ve bu pazar payının CCİ’nin ilgili ürün pazarındaki payının iki mislinden
fazla olması halinde, rakip teşebbüse ait söz konusu ürünlerin CCİ’nin dolabına
konulabilme izninden istisna tutulabilir.
- CCİ’nin daha önce ürünü olmayan kategorilerde yeni piyasaya sürdüğü ürünlerin
rakiplerinin, CCİ ürünü piyasaya sürüldükten sonra iki sene geçene kadar CCİ’nin
dolabına konulabilme izninden istisna tutulabilir.
(80) Kararda CCSD’nin, satış sistemini yukarıda yer verilen hükümler doğrultusunda,
gerekçeli kararın tebellüğ tarihinden itibaren derhal değiştirmeye başlaması gerektiği
belirtilmiş, bu değişikliklerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in geçici 2. maddesi dairesinde, en
geç 01.07.2008 tarihine kadar tamamlanması gerektiği öngörülmüştür. Dolayısıyla bu
karar uyarınca gazlı içeceklerde CCSD’nin, belli kriterler altındaki sponsorluk
faaliyetleri ve ihaleler hariç, sözleşmeler ile veya fiili olarak münhasırlık tesisi
yasaklanmıştır.
(81) 16.10.2008 tarih ve 08-58/930-376 sayılı Kurul Kararı (2008 Tarihli Coca-Cola Kararı):
Bu karar CCSD’nin nihai satış noktaları ile imzalanmak üzere hazırlamış olduğu
sözleşmelerin Kurulun açık ve kapalı pazarda 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı
muafiyetin geri alınması kararının gereklerini yerine getirip getirmediğinin tespit
edilmesi ve ilgili sözleşmeler için menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi üzerine alınmıştır. Kararda, ihale usulü sözleşmelerde gazlı içecekler için
öngörülen rekabet yasağının, CCSD’nin gazlı içeceklere ilişkin pazar payının 2002/2
sayılı Tebliğ’de belirtilen eşiğin üzerinde olması nedeniyle grup muafiyetinden
yararlanamayacağına, ancak süresi iki yılı geçmeyen rekabet yasağı içeren
sözleşmelere 10.09.2007 tarih, 07-70/864-327 sayılı Kurul Kararı gereğince bireysel
muafiyet tanınmasına, bu sözleşmelerde gazsız içecekler için öngörülen 5 yılı
aşmayan rekabet yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında grup
muafiyetinden yararlandığına karar verilmiştir.
(82) 05.03.2015 tarih, 15-10/148-65 sayılı Gazlı İçecek Kararı (Soruşturma): CCSD’nin
başta İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya olmak üzere Türkiye’nin muhtelif
yerlerindeki bazı noktalar ile münhasırlık anlaşması yaptığı iddiası üzerine yürütülen
önaraştırma sonucunda CCSD’nin sözleşmelerle ve fiili uygulamalarla, münhasırlığa
yönelik faaliyetler içinde bulunup bulunmadığının tespitine yönelik olarak soruşturma
açılmıştır. İlgili soruşturmada sözleşmelerde “özel hükümler” bölümünde düzenlenen
indirim ve desteklerin lafız olarak, gazlı ürünlerde münhasırlık karşılığında noktaya
temin edildiği veya noktanın gazlı ürünlerdeki satın alma davranışına bağlı olarak
noktada kalmaya devam edeceği şeklinde yorumlanacak nitelikte olmaması, CCSD
tavizlerinin ve tavizler içinde en büyük yeri alan promosyonlarının kısa süreli ve
münhasırlığa dayalı verilmediği, ayrıca tavizlerin alım miktarıyla bağlantılı olması,
PEPSICO ve diğer küçük teşebbüslerdeki bulunurluk artışının 2007 Coca Cola
Muafiyet Kararı’nın pazara olumlu yansıması olarak değerlendirilmesi, CCSD’nin
neredeyse tüm rakiplerinin pazar paylarının artış göstermesi, CCSD’nin yerel
20-51/701-310
23/36

perakendeciler özelinde tavizlerini rakipleri dışlayıcı bir şekilde kullandığı veya
PEPSICO satan noktalara ayrımcılık uyguladığı yönünde bir bulguya ulaşılamaması,
rakiplerin pazar payı ve bulunurluk rasyolarında sağladığı gelişim ve bu gelişimin
ekonomik kârlılıktan ödün vermeden yakalanmış olması, makro düzeyde CCSD
tarafından uygulanan indirimlerin dışlayıcı etki doğurmaması, rakip ürünlerin yıllar
içerisinde yaşadığı bulunurluk ve pazar payı düşüşünün CCSD uygulamalarından
kaynaklandığına yönelik herhangi bir tespit yapılamaması gerekçeleriyle CCSD’nin fiili
münhasırlık uygulaması içerisinde bulunduğuna yönelik bir tespit ve değerlendirmenin
yapılmasının mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
G.4.3.3. Enerji İçeceği Pazarında Başvuru Konusuna İlişkin Kararlar
(83) 19.12.2019 tarih ve 19-45/767-329 sayılı RED BULL Kararı: RED BULL’un fiili
münhasırlık uygulamak ve yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiği iddiasının incelendiği soruşturma sonucunda indirim sistemi
vasıtasıyla veya RED BULL’a ait soğutucu dolapların rakip ürünlere kapatılması
suretiyle fiilen bir münhasırlık yaratılmadığı RED BULL’un uyguladığı mükemmel nokta
sisteminin ve tavsiye fiyata uyum kriterinin alıcıların yeniden satış fiyatının belirlenmesi
amacını taşımadığı yahut böyle bir etkisinin bulunmadığına karar verilmiştir.
(84) RED BULL’a ilişkin yukarıda bahsedilen soruşturma kararından başka herhangi bir
muafiyet kararı bulunmamaktadır.
G.4.4. Değerlendirme
G.4.4.1. Bildirime Konu Uygulama Ve Niteliği
(85) Kurulması planlanan sistemde birbirleriyle bağlantılı üç farklı sözleşme bulunmaktadır:
- İlk sözleşme, TUM İÇTUR ile en rekabetçi ve avantajlı fiyat teklifinde bulunan
üretici teşebbüs (sağlayıcı) ve ürünlerin dağıtımını yapacak olan bayi (bayi)
arasında imzalanacak olan Tedarik Sözleşmesi.
- İkinci sözleşme, TUM İÇTUR ile alt işletmeci arasında akdedilecek olan Alt İşletme
Sözleşmesi.
- Son sözleşme ise ürünün üreticisi sağlayıcı, dağıtıcısı bayi ve nihai satış noktası
olan alt işletmeci arasında imzalanacak olan Tek Elden Satın Alma Sözleşmesi.
(86) Bu sistemde, alt işletmeci, en avantajlı fiyat teklifinde bulunarak yiyecek ve içecek
alanlarında kendi ürünlerini sattırma hakkını elde eden sağlayıcının ürünlerini satma
yükümlülüğü (rekabet etmeme yükümlülüğü) altına girecektir. TUM İÇTUR İstanbul
Havalimanı'ndaki tedarik zincirini bira, gazlı/gazsız içecek ve enerji içeceği ürünleri için
başlatmayı planladığını ifade etmiştir30. TUM İÇTUR tarafından, alternatif sağlayıcı
teşebbüslerle yapılan görüşmeler neticesinde EFPA, COCA-COLA ve REDBULL ana
tedarikçiler olarak tespit edilmiş, İstanbul Havalimanında kurulması planlanan sistemin
bir benzerinin Türkiye’de diğer havalimanlarında bulunmadığı belirtilmiştir.
(87) Başvuru kapsamında münhasırlığın TUBORG marka ürünlerin satılacağı İç Hatlar ve
Dış Hatlarda bulunan Tahsisli Alanları (Özel Alanlar31) kapsamayacağı belirtilmiştir.

30 Başvuru süresince, sisteme eklemek istedikleri ürün grubunun olmadığı, bahse konu dosya
sonrasında sisteme eklemek istedikleri ürün olması durumunda yeniden başvuracakları ifade edilmiştir.
31 Özel Alanlar ile ilgili olarak TUM İÇTUR ve EFPA arasında akdedilen Sözleşme’nin Ek 2’sinde
düzenlendiği belirtilmiş, ancak Ek 2 de sunulmamıştır. Bildirim Formunda ilk olarak özel alanların daha
sonra belirleneceği ifade edilirken gönderilen cevapta herhangi bir alt işletmeci Tuborg ürünlerini satmak
isterse onun alanının Özel Alan olacağı ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla Özel Alanlar’ın net olarak
belirlenmediği görülmektedir.
20-51/701-310
24/36

Özel Alanlar’ın iç hatlarda bir adet, dış hatlarda da bir adet olmak üzere toplam iki adet
olacağı ve TUM İÇTUR’a tahsisli (.....)m2’lik alandan verileceği ifade edilmiştir32.
(88) TUM İÇTUR tarafından, İstanbul Havalimanının yerinde tüketim amacıyla yiyecek ve
içeceklere ayrılmış alanların dağılımı aşağıdaki haliyle sunulmuştur.
Tablo 1- İstanbul Havalimanının Yerinde Tüketim Amacıyla Yiyecek ve İçeceklere Ayrılmış Alan
Dağılımı
TUM İÇTUR Tahsisli Yeme İçme
Alanları (m²) THY CIP Lounge (m²) İGA Lounge Alanı (m²) Toplam
(.....) (.....) (.....) 48.335
%(.....) %(.....) %(.....) %100
Kaynak: Dosya içeriği bilgiler
(89) Tablodan anlaşıldığı üzere İstanbul Havalimanının yeme içme alanlarının büyük bir
bölümünde (%(.....)) münhasırlık başvurusu kapsamında anlaşma sağlanan
tedarikçilerin ürünleri (EFES, CCSD ve REDBULL) satışa sunulacaktır. Öte yandan
başvuru sahibi tarafından,
- THY Lounge’da gazlı/gazsız içecek kategorisinde CCSD, bira kategorisinde EFPA
ürünlerinin sunulduğu, enerji içeceğinin bulunmadığı;
- IGA Lounge’da (BTA tarafından işletilen bu bölümde) gazlı/gazsız içecek
kategorisinde CCSD, bira kategorisinde EFPA ürünlerinin sunulduğu, enerji içeceğinin
bulunmadığı33
ifade edilmiş olduğundan İstanbul Havalimanının neredeyse %(.....)’ünde EFPA ve
CCSD ürünlerinin satılacağı iç hatlarda bir adet, dış hatlarda da bir adet olmak üzere
belirlenen özel alanlarda rakip ürünler satılabileceği anlaşılmaktadır.
(90) Kurulması planlanan sistemde öncelikle her bir sağlayıcı açısından toplam iskonto
oranları ile alt işletmecilere uygulanacak iskonto oranları belirlenmektedir. Sağlayıcının
ilgili distribütörü/bayisi alt işletmeciye satış yaparken o alt işletmeci için tanımlı olan
iskonto oranını uygulayarak alt işletmeciye fatura kesmektedir. Toplam iskonto
oranından, alt işletmeciye uygulanan fatura altı iskonto oranı çıkarıldığında kalan
iskonto oranı da TUM İÇTUR’a ay sonunda fatura karşılığında ödenecektir.
İskontoların hesaplanmasına ilişkin örnekler, aşağıdaki tabloda sunulmaktadır:
Tablo 2- Sistemde İskonto ve Faturalandırma İşlemlerinin Nasıl Yapılacağına İlişkin Örnek


(…..TİCARİ SIR…..)




32 Dosya içeriği bilgilerde ayrıca, TUBORG ürünleri satılabilecek bu alanın sabitlenmiş olmadığı,
havalimanında faaliyet göstermeye başlayacak herhangi bir alt işletmeci TUBORG ürünleri satmak ister
ise onun alanının “Özel Alanlar” olarak belirleneceği belirtilmiştir.
33 Yine başvuru sahibi tarafından Havalimanı Terminal Binası içindeki Otel’de (Otel) gazlı/gazsız içecek
kategorisinde CCSD, bira kategorisinde EFPA ürünlerinin satıldığı ve enerji içeceğinin bulunmadığı
ifade edilmiştir.
20-51/701-310
25/36

(91) TUM İÇTUR tarafından, İstanbul Havalimanı’ndaki zincir restoranlara halihazırda ürün
temin eden firmaların, münhasırlık ilişkisi tesis edilmesi planlanan firmalardan farklı
olması durumunda, gerekli iznin alınmasının ardından bu noktaların münhasırlık tesis
edilmesi planlanan firmaların ürünlerini satmaya başlayacakları ifade edilmektedir.
G.4.4.2. Konuya İlişkin Kurul Kararlarının Başvuru Konusu Sözleşme Hükümleri
Açısından Değerlendirilmesi
G.4.4.2.1. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
(92) TUM İÇTUR’un tedarikçilerle akdettiği Tedarik Sözleşmelerinin rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren hükümlerine aşağıda yer verilmektedir.
(93) 22.01.2019 tarihinde TUM İÇTUR ile EFPA ve dağıtıcı bayi arasında akdedilen Tedarik
Sözleşmesinin “TUM İÇTUR’nın Yükümlülükleri” başlıklı dördüncü maddesi şu
şekildedir:
“(.....).”
(94) “Sözleşmenin Süresi” başlıklı ikinci maddeye göre Sözleşme'nin münhasırlık
haricindeki diğer tüm maddeleri, Özel Alanlar hariç tüm yiyecek ve içecek ünitelerinde
EFPA’nın ithalatı, pazarlama, dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinin
sözleşmenin imza tarihinden itibaren (.....) litre miktarındaki ürünün, müşterilere
satışının tamamlanmasına kadar yürürlükte kalacaktır.
(95) CCSD ile TUM İÇTUR arasında imzalanan Tedarik Sözleşmesinin birinci maddesinde
TUM İÇTUR, beş yıllık bir süre boyunca alt işletmecilerin gazsız ürün olarak sadece
CCSD’nin dağıtımını yaptığı ürünleri satmalarını sağlama taahhüdünde
bulunmaktadır.
(96) TUM İÇTUR ile RED BULL arasındaki anlaşmaya göre ise enerji içeceği için bir
münhasırlık düzenlenmemiş olmasına rağmen, bildirime konu Alt İşletme
Sözleşmesi'ne muafiyet alınmasının ardından, bu noktalarda kısmen münhasıran
REDBULL enerji içeceği satışının yapılması planlanmaktadır. Satış noktalarında
REDBULL ürünleri haricinde CCSD’nın satışı yaptığı Burn markası gibi enerji içecekleri
de bulunacaktır.
(97) Rekabet etmeme yükümlülüğü içeren yukarıdaki hükümler bazı geçmiş Kurul
kararlarında da ele alınmıştır. Kurul, bira sektöründe merkezi alım söz konusu
olduğunda 2 yıllık bir süre için rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde34
bireysel muafiyet verilebileceğine 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı kararında
hükmetmiş ve daha sonra bu yaklaşımını 23.05.2012 tarih ve 12-27/796-224 sayılı
kararında tekrarlamıştır. Gazlı içecekler sektörü bakımından da benzer şekilde ihale
yöntemiyle alım yapan noktalara iki yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi
halinde bireysel muafiyet verilebileceğini ilk kez 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327
sayılı kararda belirtilmiş ve ardından 16.10.2008 tarih ve 08-58/930-376 sayılı kararda
bu husus tekrarlanmıştır. CCSD’ye ilişkin kararlarda ayrıca CCSD’nin gazsız içecekleri
için öngörülen beş yılı aşmayan rekabet yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına karar verilmiştir. Kurulun CCSD gazlı
içecek ve EFPA kararlarında yerinde tüketim noktaları özelinde, tüm teşebbüslerin
katılımına açık ve rekabetçi bir yapıda düzenlenen ve şeffaf ve nesnel şartlarla yapılan
kamu ve özel sektör ihaleleri sonucundaki sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme
yükümlülüklerine iki sene süreyle istisna getirilmiş, bu süre CCSD’nin gazsız ürünleri

34 Söz konusu muafiyet koşulu, EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet
etmeme yükümlülüğü içermektedir.
20-51/701-310
26/36

için beş yıl olarak belirlenmiştir.
G.4.4.2.2.Tavsiye Fiyat
(98) TUM İÇTUR ile ALT İŞLETMECİLER arasında akdedilen sözleşmelerin fiyatla ilgili
hükümlerine aşağıda yer verilmiştir:
“(.....).”
(99) Alt İşletme Sözleşmelerinde yer alan fiyatlamaya ilişkin yukarıdaki hükümlerden: (i) Alt
İşletmeci'nin ürün fiyatlarında ÜFE, TÜFE ve GFE aritmetik ortalamasından daha fazla
bir artış talep etmesi halinde, söz konusu artış için TUM İÇTUR'dan onay alındığı, (ii)
Alt İşletmecilerin bütün ürünler için Referans Havalimanı Fiyatlandırmasının vergiler
hariç %(.....) (yüzde (.....)) fazlasına kadar perakende fiyat belirlemede serbest olduğu
ve bu oranın üstündeki vergiler hariç perakende fiyatlarda ise TUM İÇTUR'un onayını
alacağı anlaşılmaktadır. Bu durumda sözleşme hükümlerinin azami fiyat uygulamasına
benzemekle birlikte azami haddin üstünün de TUM İÇTUR'un onayına tabi olmak
suretiyle mümkün olabileceği ifade edilebilir. Sözleşme konusu ürünlere ilişkin fiyat
düzenlemeleri bazı geçmiş Kurul kararlarında da ele alınmıştır. 23.05.2012 tarih ve 12-
27/795-223 sayılı Ekonomi kararında “EFPA’nın, kurmayı planladığı ve Hızlı Tüketim
Malları sektöründe “Ekomini” markası altında faaliyet gösterecek olan franchise sistemi
için “Franchise veren (FV), Ek-4’de35 belirlenen Ürün Kategorileri’nde yer alan ürünler
için Master Franchise’a (MF) maksimum perakende satış fiyatı tavsiye etmeye
yetkilidir. MF, bu tavsiye maksimum satış fiyatının üstünde satış yapmamayı kabul ve
beyan eder. MF’nin tavsiye edilen maksimum satış fiyatının üstünde satış yapması
işbu MFS’ye aykırılık teşkil edecektir…” şeklinde düzenlenen sözleşme maddesinin,
FV’nin MF’lere yaptığı tavsiye maksimum satış fiyatı uygulamasının tavsiye niteliğinde
ve sadece azami satış fiyatı uygulaması olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, incelenen
hükümde 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı bir fiyat düzenlemesinin bulunmadığı kanaatine
varılmıştır. Sözleşmede yer alan söz konusu maksimum satış fiyatı uygulamasının
amacının, Ekomini Noktalarında satılacak ürünlerin, merkezi pazarlık ya da satın alma
süreci sonunda daha avantajlı koşullarda tedarik imkanının düşük fiyatlı olarak nihai
tüketicilere aktarılabilmesi, Ekomini Noktalarının başta indirim marketleri olmak üzere,
modern HTM perakendecileri ile fiyat rekabeti yapabilmesi ve fiyata duyarlı tüketicileri
mağazalara çekebilmesi olduğu belirtilmiştir.
(100) Bu bilgiler ışığında incelenen sözleşmedeki maksimum fiyat düzenlemesinin rekabet
üzerindeki olumsuz etkilerinin çok düşük olacağı tahmin edilmektedir.
G.4.4.2.3. Merkezi Tedarik
(101) TUM İÇTUR, işletme hakkını elde ettiği alanları işletecek alt işletmecilerinin yoğun
olarak satacakları yiyecek ve içecek ürünleri için toplu pazarlık yaparak üreticilerinden
(sağlayıcılarından) uygun fiyatlar alarak avantajlı satış koşullarından ve imkanlardan
hem kendisinin hem de alt işletmecilerini faydalandırma amacıyla sözleşme
akdetmiştir. TUM İÇTUR ile KİDA GIDA arasında imzalanan Alt İşletme Sözleşmesinin
7.6.9. maddesi ürün alım taahhüdü ve yükümlülüğün ihlali haline ilişkin düzenlemeleri
içermektedir:
“(.....).”
(102) Sözleşme konusu ürünlere ilişkin merkezi tedarik bazı geçmiş Kurul kararlarında da
ele alınmıştır: EFPA’nın, kurmayı planladığı ve Hızlı Tüketim Malları sektöründe
“Ekomini” markası altında faaliyet gösterecek olan franchise sistemi için hazırlanan

35 Alkollü içeceklerle gazlı içecekleri içermektedir.
20-51/701-310
27/36

sözleşmelerle, franchise verene Ekomini noktalarında satılmasını tespit ettiği ürünler
için36 merkezi olarak pazarlık ve/veya satın alma hakkı verilmesi amaçlanmıştır37. Bu
hususun değerlendirildiği kararda, ürünlerin yeknesak biçimde tüm Ekomini
noktalarında bulundurulmasının franchise sisteminden beklenen faydaların elde
edilmesi ve tüketici gözünde standardizasyonun sağlanmasında faydası olabileceği
belirtilmiştir. Karara göre Ekomini Noktalarını ürünlerin tedarikinde yalnız bırakmak ve
onları bireysel tedarike yöneltmek, bu sistemden beklenen faydalarının bir diğer ifade
ile elde edilebilecek üretici fazlasının gerektiği kadar elde edilememesine ve nihai
amaç olan fiyat rekabeti yapılamamasına neden olabilecektir. Bu durum ise Ekomini
sisteminin asıl hedefi olan modern HTM perakendecileri ile fiyat rekabeti yapmasının
önünde bir engel yaratabilecektir. Bu kapsamda ilgili karardaki merkezi tedarike ilişkin
hükümlerin sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamından çıkaracak nitelikte
olmadığı kanaatine varılmıştır.
G.4.4.3. Rakiplerin Görüşleri
G.4.4.3.1. TUBORG’un Bira Pazarına ve TUM İÇTUR’un Münhasırlık Talebine Dair
Görüşleri
(103) TUBORG tarafından; TUBORG’un havalimanı bulunurluğunun, TUBORG tarafından
havalimanı restoran işletmeciliğinde hakim durumda bulunduğu düşünülen BTA ile
ANADOLU EFES arasındaki münhasır anlaşma ve ANADOLU EFES’in
havalimanlarına yönelik münhasır uygulamaları nedeniyle son derece kısıtlı olduğu,
(.....) havaalanından İzmir, Adana, Trabzon, Dalaman ve S. Gökçen Havaalanlarında
sınırlı bir şekilde bulunabildiği, İzmir ve Adana’da (.....) KSN‘de ise tüm firmaların
ürünlerinin karışık satıldığı, öte yandan TUBORG ürünlerinin, iç hat uçuşları
bakımından en önemli havaalanı olan Esenboğa havalimanında ve uluslararası
uçuşlar bakımından en önemli havaalanı olan İstanbul Havalimanında (ve önceki
Atatürk Havalimanı) hiç bulunmadığı, bununla birlikte ANADOLU EFES’in dışlayıcı
uygulamaları olmadığı takdirde havalimanında bulunmanın, işletmelere ürün satışı ve
dağıtımı yapmanın TUBORG bakımından teknik veya ekonomik herhangi bir ilave
zorluğu/farklılığı olmadığı, bu alandaki noktalara satış dağıtım yapmanın AVM’lerdeki
müşteriye satış yapmaktan farklı olmadığı ifade edilmiştir.
G.4.4.3.2. PEPSICO’nun TUM İÇTUR’un Münhasırlık Talebine Dair Görüşleri
(104) PEPSICO, teklif sürecinin TÜM İÇTUR tarafından şeffaf olmayan bir şekilde
yürütüldüğünü belirtmekte, özellikle, TÜM İÇTUR yetkilileri tarafından şifahen verilen
bilgilerden TÜM İÇTUR'un bira ve alkolsüz içeceklere ilişkin Anadolu Grubu şirketleri
olan EFPA ve CCSD tarafından verilen teklifleri birlikte değerlendirme eğiliminde
olduğu ve bu bağlamda Anadolu Grubu'nun portföy gücünün kararda etkili olan bir
faktör haline geldiği izlenimi alındığını ifade etmektedir.
(105) PEPSICO ek olarak, TÜM İÇTUR tarafından yeme içme alanlarında kurulması
planlanan kısmi münhasırlık içeren sözleşmelere yönelik olarak Kurul tarafından
bireysel muafiyet verildiği takdirde, PEPSICO'nun yerinde tüketim kanalında hareket
alanının oldukça daralacağını ve bu kararın gazlı içecek sektöründeki rekabet
açısından oldukça zararlı olacağını belirtmektedir.
(106) PEPSICO tarafından ayrıca; teklif sürecinde TÜM İÇTUR'un PEPSICO’dan talep ettiği
indirimlerin gazlı içecek sektöründe PEPSICO’nun sektöre ilişkin bilgisi ve deneyimi
çerçevesinde karlılık yaratacak boyutta olmadığı, belirli bir müşteri ile yapılan

36 Bu ürünler, gazlı ürünler ile alkollü ürünleri de içermektedir.
37 Kurulun 23.05.2012 tarih ve 12-27/795-223 sayılı kararı.
20-51/701-310
28/36

münhasırlık anlaşmalarının aksine, belirli bir satış alanında yer alan tüm satış
noktalarını kapsayacak şekilde tesis edilen bir münhasırlığın sağlayıcı açısından
tanıtım için satış noktasına ilave bir yatırım yapma saiki yaratmayacağı, bu tür bir
münhasırlık sistemi ile rekabet etmeme yükümlülüklerinin yaratması beklenebilecek
bedavacılık ya da vazgeçme sorunlarının giderilmesi gibi etkinliklere de sebep
olmayacağı, sözleşmeler kapsamında münhasırlık karşılığı talep edilen desteklerin
müşteriye yansıtılma oranının satış noktalarının değişik sağlayıcılar ile anlaşabildiği
rekabetçi bir yapıya göre oldukça az olacağı ifade edilmiştir.
(107) PEPSICO, bunlara ek olarak havaalanındaki yeme içme yerleri açısından verilecek
olan bu münhasırlığın havaalanı dışında faaliyet gösteren zincir mağazalar ile
PEPSICO arasında yapılan sözleşmeleri de olumsuz yönde etkileyeceğini, hakim
durumdaki teşebbüse havaalanı açısından toptan münhasırlık verilmesi,
PEPSICO’nun anlaşmalı olduğu bir zincirin havaalanında satış noktası açması
durumunda bu noktada PEPSICO yerine hakim durumdaki teşebbüsün ürünlerinin
satılması anlamına geleceğini ve bu şekilde hakim durumdaki teşebbüsün
PEPSICO'nun söz konusu zincirlere yaptığı yatırım ve tanıtım çalışmalarından haksız
yere yararlanacağını, bunun gazlı içecek pazarındaki dengesiz rekabetçi tablonun
hakim durumdaki teşebbüs lehine bozulmasına sebep olacağını, bu çerçevede
havalimanındaki tüm yeme içme yerlerine yönelik bir münhasırlık hakkı
sağlanmasından ziyade, her bir yeme içme yeri ile ayrı ayrı sözleşmeler yapılmasıyla,
daha rekabetçi bir yapının ortaya çıkacağını ve tüketici açısından daha fazla yarar
sağlanacağını ifade etmiştir.
(108) Enerji içeceğine ilişkin olarak CCSD’den rakip görüşü istenmiş, CCSD kendi markası
ile İstanbul Havalimanı’nda bulunacağını ifade ederek bu konuda olumsuz herhangi bir
görüş iletmemiştir.
G.4.4.4. Bildirim Konusu Sözleşmenin 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesine Göre
Değerlendirilmesi
G.4.4.4.1. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(109) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmü dikkate
alındığında, her üç şirket bakımından da %40 pazar payı eşiği aşıldığından TUM
İÇTUR ile EFPA’nın bayi ve distribütörleri ve CCSD’nin bayi ve distribütörleri ve RED
BULL’un bayi ve distribütörleri (ve anılan teşebbüslerin bayi ve distribütörleri ile
ASN’ler arasında) akdedilmesi öngörülen dikey anlaşmaların, anılan Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasının mümkün olmadığı
değerlendirilmektedir. 2019 yılı için EFPA’nın ciro bakımından pazar payı kapalı
pazarda %(.....), açık pazarda %(.....) iken, satış miktarı bakımından pazar payı kapalı
pazarda %(.....), açık pazarda %(.....)’dir. CCSD’nin ise ciro bakımından pazar payı
gazlı içecekler için %(.....)38, satış miktarı bakımından ise %(.....)’dır. RED BULL’un ciro
bakımından pazar payı %(.....) iken, satış miktarı bakımından %(.....)’tir. Dolayısıyla,
anılan teşebbüslerin pazar payları bahsi geçen Tebliğ’deki pazar payı eşiğini
aşmaktadır. Bu nedenle, aşağıda başvuru konusu sözleşme bakımından bireysel
muafiyet değerlendirmesi yapılacaktır.

38 CCSD’nin ciro bakımından pazar payları paketli su için %(.....), meyve suyu için %(.....), buzlu çay için
%(.....)‘dır.
20-51/701-310
29/36

G.4.4.4.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(110) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen koşulların tümünün sağlanması halinde 4.
maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Aşağıda bildirime konu
Sözleşmeler 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan koşullar bakımından
değerlendirilmiştir.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(111) 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (a) bendinde yer alan muafiyet şartlarından ilkinin
birbirlerine alternatif olan unsurlarını şu şekilde sıralamak mümkündür:
- bir malın ya da hizmetin üretiminde gelişme ve iyileşme,
- bir malın ya da hizmetin dağıtımında gelişme ve iyileşme,
- teknolojik gelişmenin sağlanması,
- ekonomik gelişmenin sağlanması.
(112) Bildirim kapsamında, çok büyük yatırım gerektiren İstanbul Yeni Havalimanı’nın
Yiyecek ve İçecek Alanları İşletmecisi olan TUM İÇTUR’un, İstanbul Yeni Havalimanı
projesini finanse ettiği, başvuruya konu sözleşmeler ile Yiyecek ve İçecek Alanları’nda
yer almak isteyen Alt İşletmeciler’in ve bu alt işletmecilerin işletmelerinde bulunurluk
sağlamak isteyen tedarikçi şirketlerin de söz konusu proje finansmanına katkı
sağlamasının öngörüldüğü ifade edilerek 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a)
bendindeki koşulun sağlandığı belirtilmiştir. TUM İÇTUR tarafından yapılan yatırıma
ilişkin olarak detaylı süreç aşağıdaki şekilde dile getirilmiştir.
(113) TUM İÇTUR tarafından; alt işletmecilerin elde edecekleri ikinci tür etkinlik kazanımını
görebilmek için İGA İşletme’nin ve ortaklarının bu proje için çok büyük yatırım yaptığı
ve yatırıma devam ettiği, İGA İşletme’nin, havalimanındaki belirli faaliyetlerin
yürütülmesi konusunda ihaleler açarak bu faaliyetleri ihaleleri kazanan teşebbüslere
aktardığı böylece ihaleleri kazanan teşebbüslerin projenin finansmanının bir bölümüne
katkıda bulunmaları sağlandığı, TUM İÇTUR’un Yiyecek ve İçecek Alanları İşletmecisi
olarak büyük bir yatırım yaparak projenin finansmanına katkı sağlama yükümlülüğü
altına girdiği, benzer şekilde, TUM İÇTUR da İGA İşletme’ye karşı üstlendiği finansal
yükümlülüğün bir bölümünü (i) Alt İşletme Sözleşmesi imzaladığı alt işletmecilere
İşletme Bedeli adı altında ve (ii) bu alt işletmecilere ürün satan sağlayıcı teşebbüslere
yansıtmasının kaçınılmaz olduğu, alt işletmecilere ürün satan sağlayıcılardan gerekli
finansal desteği alabilmenin tek yolunun belirli bir süre için bu sağlayıcılara kısmi de
olsa münhasır satış hakkı tanımak olduğu, sağlayıcılara bu hakkın tanınmaması
halinde sağlayıcılardan TUM İÇTUR’a herhangi bir finansal destek gelmeyeceği,
dolayısıyla TUM İÇTUR’un sağlayıcılardan alamadığı bu finansal katkıyı daha yüksek
işletme bedelleri şeklinde alt işletmecilerinden almaya çalışmaktan başka yolu
kalmayacağı ifade edilmiştir. Bildirim konusu sistemin hayata geçirilemediği bir
durumda alt işletmecilerin TUM İÇTUR’a bu sistemin hayata geçirildiği duruma kıyasla
daha fazla işletme bedeli ödemek durumunda kalacağı, bu durumun da alt
işletmecilerin maliyetlerini arttıracağı, bildirim konusu sistemin hayata geçirilmesi
durumunda ise bu projeye sağlayıcı teşebbüslerin desteği alınabileceği ve dolayısıyla
alt işletmecilerin önemli bir maliyet etkinliği sağlayabileceği ifade edilmiştir.
(114) İstanbul Havalimanına yapılan yatırımların yarattığı değer çerçevesinde
değerlendirildiğinde, bu satış alanlarında bira, kola ve enerji içeceği bakımından
EFPA’ya, CCSD ve REDBULL’a tanınacak münhasırlık/kısmi münhasırlık; tüketici
20-51/701-310
30/36

faydası yaratacak yatırımların desteklenmesini sağlayabilecektir. Bu çerçevede bira,
kola ve enerji içeceği satışlarında münhasırlık/kısmi münhasırlığa izin verilmesi halinde
İstanbul Havalimanına yapılan yatırımların desteklenmesi yönüyle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen koşulu sağladığı
kanaatine varılmıştır.
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(115) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmanın muafiyet alabilmesi için tüketicinin ekonomik gelişmeden yarar sağlaması
ve ortaya çıkacak faydadan tüketicinin adil bir pay alması bir diğer koşuldur. Tüketiciye
yansıyacak yararlar kapsamında; fiyatlarda sağlanacak düşüş, kalitenin ve ürün
çeşitliliğinin arttırılması, mal veya hizmet arzında devamlılığın sağlanması gibi hususlar
sayılabilir.
(116) Başvuru kapsamında tüketici faydası kapsamında; söz konusu sözleşmeler
neticesinde, EFPA'nın, COCA-COLA'nın ve REDBULL'un, TUM-İÇTUR'a ve alt
işleticilere katkı sağlamasının mümkün olacağı ve iskonto oranlarına istinaden
noktalara sağlanacak katkılar vesilesiyle tüketicilere daha uygun fiyatlı bira,
gazlı/gazsız içecekler, enerji içecekleri satışı ve daha iyi ürün ve hizmetler sunulması
(daha kaliteli içecek, ürün portföy çeşitliliği, uygun sunum malzemeleri kullanımı, etkili
sunum, mevzuatın izin verdiği ölçüde görsellik ve bilgilendirme, vb.) yoluyla,
tüketicilerin ortaya çıkacak etkinlik kazanımlarından yarar sağlamasının söz konusu
olacağı bildirilmiştir.
(117) Kurulun geçmiş tarihli kararlarında da ele alındığı üzere, ASN’ler münhasırlık
hükümlerinin tüketiciye fayda sağlayıp sağlamayacağı noktasında, KSN’ler ile aynı
değerlendirmeye tabi tutulmamaktadır. ASN’ler, teşebbüslerin münhasır
anlaşmalarının tüketiciye görsellik ve mekanın özelliği bakımından fayda
sağlayabileceği noktalardır. Şöyle ki; tüketiciler ASN’lerde ürünü yerinde tükettiğinden,
mekanın görselliği önem arz edebilmekte ve sağlayıcılar da münhasır anlaşmalar
karşılığında mekanın giydirilmesi, dekorasyonuna katkı sağlanması ve nokta içi
aktivitelerin desteklenmesi yoluna gitmektedirler. Böylece noktaya yatırım yapılmasıyla
tüketiciler, münhasır anlaşmalardan olumlu yönde etkilenebilmektedir39.
(118) TUM İÇTUR tarafından çok sayıda alt işletmecinin, bireysel olarak sağlayıcılardan
almaları mümkün olmayan indirimleri bu sistem sayesinde alabilmelerinin mümkün
olacağı, bu arada şayet sağlayıcı veya onun distribütörü/bayisi herhangi bir alt
işletmeciye sistemde tanımlanandan daha fazla indirim uygulamak isterse bunun
önünde hiçbir engel bulunmadığı vurgulanmaktadır. Bu sistemde cevabi yazıda; TUM
İÇTUR sistem tarafından tanımlanan oranın karşılığını (toplam iskonto oranından,
sistemin alt işletmeciye tanımladığı fatura altı iskonto oranı arasındaki fark) tahsil ettiği
sürece, sağlayıcı veya onun distribütörü/bayisi alt işletmeciye sistemin tanımladığı
fatura altı iskontosundan daha yüksek bir indirim yapabileceği, bir başka ifadeyle
sistemin, sağlayıcı veya onun distribütörü/bayisinin alt işletmecilere uygulaması
gereken indirimin oranının en alt düzeyini belirleyerek alt işletmecilerin uygun
koşullarla ürün tedarik edebilmelerini hedeflediği, ürünleri daha uygun koşullarda satın

39 Diğer taraftan KSN’lerde ürün yerinde tüketilmediğinden, ürün özelliklerinin yanı sıra mekanın
görselliği tüketiciler açısından merkezi bir önem arz etmemektedir. KSN’lere yapılan fiziksel yatırımların
başında soğutucu dolapların geldiği bilinmektedir. KSN’lerde münhasırlığın olması halinde, tüketicilere
doğrudan yansıyacak bir faydadan söz edilemeyecek, hatta noktada bulunan ürün çeşitliliğinin sadece
tek firmanın ürünleri ile sınırlanıyor olması sebebiyle tüketiciler bu durumdan olumsuz etkilenebilecektir.
20-51/701-310
31/36

alabilen bir alt işletmecinin de gerekli koşulların40 sağlanması halinde bu ürünleri
tüketicilere uygun koşullarda satacağı ifade edilmektedir.
(119) Başvuruda her ne kadar alt işletmecilerin yapacağı ürün fiyatlamaları için çeşitli
düzenlemeler bulunsa da ürünlere yapılacak zamların daha çok bir onay
mekanizmasına tabi olduğu ancak bu düzenlemelerin sıkı bir tavan fiyat niteliğinde
olmadığı, ticari hayatın doğası gereği de alt işletmeciler katı bir regülasyona tabi
olamayacağından ve havaalanlarında uygulanan fiyatların genelde ortalamanın
üzerinde olduğu bilindiğinden, ürün fiyatlarının uygun olacağı yönünde bir
değerlendirme mümkün görünmemektedir.
(120) Bununla birlikte, sözleşme konusu tarafların bira, kola ve enerji içeceği pazarlarında
yüksek pazar payına sahip olduğu dikkate alındığında, EFPA’ya, CCSD’ye ve RED
BULL’a nazaran oldukça düşük bir bulunurluğa sahip olan diğer teşebbüslerin ürün
bulunurluğunu ve çeşitliliğini ASN’lerde olumsuz yönde etkileyebileceği, bu durumdan
tüketicilerin zarar görebileceği kanaati oluşmuştur. ASN’lerin teşebbüsler için
pazarlama ve reklam mecrası olması niteliği ışığında, tüketicilerin seçeneklerinin
kısıtlanması halinde, tüketicilerin mekana yapılacak yatırımlardan ve buna bağlı olarak
görsellikten/hizmette iyileşmeden elde edeceği faydanın, rakip markaların
bulunurluğunun kısıtlanmasının getireceği zararın yanında sınırlı kalabileceği
değerlendirilmektedir. Bir başka ifadeyle, olası bir tüketici faydasının/tüketiciye
sunulacak hizmette iyileşmenin, ürün çeşitliliğinin daralmasını bertaraf edecek
düzeyde olmadığı; tanınacak münhasırlığın/kısmi münhasırlığın tüketicilerin tercihlerini
sınırlayacak olması sebebiyle tüketiciler nezdinde faydadan çok zararının olabileceği,
bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendi kapsamındaki koşulun
sağlanmadığı kanaatine varılmıştır.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(121) 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan “İlgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması” şeklindeki muafiyet kararı verilebilmesinde
aranan bu olumsuz koşul gereğince, muafiyete konu anlaşma ilgili piyasanın önemli
bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmamalı, başka bir deyişle
sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlaması,
rekabetin ortadan kaldırılması ile ulaşılan sonuçlar olmamalıdır. Bu değerlendirme
yapılırken dikkate alınması gereken başlıca hususlar; pazarda hâlihazırda giriş
engellerinin olup olmadığı, hâkim durumda olan bir teşebbüsün bulunup bulunmadığı,
dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı, tüketici tercihlerinin ne
ölçüde kısıtlandığı ve pazarın yapısı olarak sıralanabilir.


40 Dosya içeriği bilgilerde bu koşullar şu şekilde aktarılmıştır: Bu koşulların başında aynı ürünü satan alt
işletmecilerin arasındaki marka içi rekabetin kısıtlanmamış olması gelmektedir. Sistemde alt
işletmecilere uygulanacak fatura altı iskontonun en alt seviyesinin belirleniyor olması ve bunun
işletmecinin satış potansiyeline göre değişiyor olması ve ayrıca alt işletmecinin bu belirlenen iskontodan
daha yükseğini alabilmesinin önünde hiçbir engelin bulunmuyor olması, alt işletmeciler arasındaki marka
içi rekabetin yaşanmasını sağlayacaktır. Ayrıca, alt işletmecilerle yapılan Alt İşletme Sözleşmeleri’nde
alt işletmecilerinin azami fiyat seviyelerini belirlemeye yönelik düzenlemeler bulunmaktadır. Böylece,
ürünlerin alt işletmeciler tarafından yüksek fiyatlarla satmalarının önüne geçilecektir. Özetle, bu
sistemde sağlayıcılarla yapılan bir nevi toplu pazarlık sürecinde elde edilen iskonto şeklindeki
kazanımlardan hem TUM İÇTUR’un hem de alt işletmecilerinin faydalanması hedeflenirken, diğer
yandan da bu kazanımların tüketicilere aynı şekilde yansıtılması için gerekli düzenlemeler yapılmış
bulunmaktadır.
20-51/701-310
32/36

(122) Bildirim kapsamında, sözleşmenin İstanbul Havalimanında yer alan ASN’ler ile
imzalanacağı, bu yönüyle Türkiye çapında etkinin çok sınırlı olduğu; ASN’lerin satış
fiyatlarını çok yükseltmemeleri yönünde düzenlemeler yapıldığı, sözleşmenin bira için
(.....) lt, gazsız ürünler için 5 yıl, enerji içecekleri için 3 yıl yürürlükte kalacağı ve
sözleşme sonrası dönem için ASN’lere herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği
hususlarına dikkat çekilerek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan
koşulun sağlandığı belirtilmiştir.
(123) Başvuru konusu sözleşme, muafiyetin üçüncü koşulu bakımından değerlendirildiğinde;
pazarda hâlihazırda giriş engellerinin olup olmadığı, hâkim durumda olan bir
teşebbüsün bulunup bulunmadığı, dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp
yaratılmadığı, pazarın yapısı gibi hususlara bakmakta fayda bulunmaktadır. Yukarıda
ifade edildiği üzere; bira pazarı genel olarak, başlıca iki teşebbüsün faaliyet gösterdiği,
diğer üretici ve ithalatçıların pazardan oldukça küçük bir pay elde edebildiği, kapasite
fazlasının ve reklam yasaklarının önemli bir giriş engeli teşkil ettiği, ithalatın kısıtlı
olduğu bir pazardır. 2019 yılı verileri dikkate alındığında, açık bira pazarında EFPA’nın
ciro bakımından %(.....) ve satış miktarı bakımından %(.....) pazar payı ile yüksek bir
pazar gücüne sahip olduğu görülmektedir. Bu noktada, EFPA’nın açık bira pazarındaki
pazar payının, kapalı bira pazarındaki pazar payına kıyasla daha yüksek olduğuna
dikkat çekmek gerekmektedir.
(124) Kolalı/Gazlı İçecek Pazarına İlişkin Bilgiler bölümünde yer verildiği üzere CCSD gazlı
içecekler pazarında lider konumda olmakla birlikte gazsız içecekler pazarında
teşebbüsün her zaman böyle bir konumu bulunmamaktadır.
(125) Enerji İçeceği Pazarına İlişkin Bilgiler bölümünde yer aldığı üzere RED BULL ve CCSD
toplamda 2019 yılı için ciro bazında %(.....), hacim bazında %(.....)’lık bir pazar payına
sahiptirler. Dolayısı ile pazarın büyük kısmını teşkil eden teşebbüsler bildirim konusu
muafiyet kapsamında ürünlerini bulundurabilecek, pazarın küçük kısmını teşkil eden
küçük teşebbüslere İstanbul Havalimanı kapanacaktır.
(126) ANADOLU EFES, TUM İÇTUR tarafından beklenen yatırımın yapılabilmesi ve arzu
edilen seviyelerdeki iskontonun EFPA tarafından sağlanabilmesi için gerekli (.....)
litrelik bir miktar taahhüdünün, yaklaşık olarak 5 yılda satışının tamamlanabileceğinin
tahmin edildiği bilgisini paylaşmıştır. Öte yandan İstanbul Havalimanı’nda mevcut
verilere göre 2019 yılı bira satış miktarı (.....) lt iken TUBORG ve PEPSI COLA’nın
2019 yılında İstanbul Havalimanında satışının bulunmadığı ifade edilmiştir.Aşağıdaki
tabloda İstanbul Havalimanında satış yapan firmaların bira, gazlı ve gazsız içecek,
enerji içeceği satışları ile bira, gazlı ve gazsız içecek, enerji içeceği pazarlarında
faaliyet gösteren ana teşebbüslerin açık ve kapalı pazar satış litreleri toplamları41 ile
pazarlardaki kapanma oranları sunulmuştur.


41 Her ne kadarlar pazar sadece ana teşebbüslerden oluşmasa da veri toplama kolaylığı bakımından
ana teşebbüslerden elde edilen veriler ile yetinilmiştir. Bira pazarında diğer teşebbüsler %(.....)’den az
pazar payına sahipken diğer pazarlardaki diğer teşebbüsler görece daha büyük pazar paylarına sahiptir.
Bununla birlikte doğru bir yorumlama yapabilmek için (paydalar gösterilenden biraz daha büyük olduğu
için) kapama oranlarının tabloda gösterildiğinden bir parça daha az olduğunu ifade etmek söz konusu
veri eksikliğini giderecektir.
20-51/701-310
33/36

Tablo 3- İstanbul Havalimanındaki Bira, Gazlı ve Gazsız İçecek, Enerji İçeceği Satışları ile Pazarlardaki
Kapanma Oranları
Havalimanı Bilgileri
Bira
Satışları
Gazlı Satışları Gazsız Satışları
Enerji
İçeceği
Satışları
İstanbul Havalimanı 2019 Satış Miktarı (LT)42 (.....) (.....) (.....) (.....)
Açık Pazar Büyüklüğü (.....) (.....) (.....) (.....)
Kapalı Pazar Büyüklüğü (.....) (.....) (.....) (.....)
Toplam Pazar Büyüklüğü (.....) (.....) (.....) (.....)
Sözleşme ile satılması taahhüt edilen bira
satış miktarı (LT)
(.....) - - -
Münhasırlık Süresi - 43 Belirsiz 5 Yıl 3 Yıl
Açık pazarda kapama oranı(%) (.....) (.....) (.....) (.....)
Toplam pazarda kapama oranı(%) (.....) (.....) (.....) (.....)
Kaynak: Bildirim Formu, Teşebbüslerden Elde Edilen Veriler ve Raportörlerin Hesaplamaları.
(127) Tablodan EFPA’ya, CCSD’ye ve RED BULL’a İstanbul Havalimanındaki açık satış
noktalarında münhasırlık tanınması halinde pazarın %1’den az bir kısmının rekabete
kapanabileceği, havalimanının tam kapasite çalışması durumunda44 dahi bu oran
%(.....) seviyesinde olacağı görülmektedir. Söz konusu kapama EFPA’nın, CCSD’ye
ve RED BULL’a hâlihazırda yüksek olan pazar paylarını artırıcı yönde bir etkide
bulunacaktır. Öte yandan ilgili coğrafi pazarın Türkiye olarak kabul edilmesi halinde
tabloda yer alan düşük oranlar söz konusu iken, ilgili coğrafi pazarın İstanbul
Havalimanı olarak kabul edilmesi halinde (ki İstanbul Havalimanının neredeyse
%100’ünde EFPA ve CCSD ürünlerinin satılacağı, iç hatlarda bir adet, dış hatlarda da
bir adet olmak üzere belirlenen özel alanlarda rakip ürünler satılabileceği ifade
edilmiştir) pazarın tamamı küçük teşebbüslere kapanacaktır. EFPA, CCSD ve RED
BULL gibi pazar payı yüksek teşebbüslerin marka ve portföy gücünün yol açtığı yüksek
bilinirlik ve görsellik bakımından önem arz eden ASN’lerin tüketiciler nezdinde reklam
amaçlı etki gösterdiği hususları dikkate alındığında, münhasırlığın/kısmi münhasırlığın
4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen koşulu
sağlamadığı değerlendirilmektedir.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(128) Muafiyet şartlarının sonuncusunun karşılanabilmesi için; sözleşmelerin, taraflar
arasında kurulan ilişkiden beklenen faydaların sağlanabilmesi bakımından, rekabeti
zorunlu olandan daha fazla kısıtlamaması gerekmektedir.


42 İstanbul Havalimanı 2019 yılı satışları bira için EFPA, gazlı ve gazsız ürünler için CCSD, enerji
içecekleri için CCSD ve RED BULL’dan oluşmaktadır.
43 Yaklaşık bir hesaplama ile 5.000.000 lt’lik satış 2019 yılı satışı olan (.....) lt’ye bölündüğünde 14 yıl
çıksa da, İstanbul Havalimanının henüz tam kapasite çalışmadığı ve İstanbul Havalimanının 2019 yılının
Nisan ayında faaliyete başladığı dikkate alındığında, başvuru sahibi tarafından yıllık (.....) lt’lik bir satış
hacmi öngörüldüğü dolayısıyla muafiyet süresinin 5 yıl olarak öngörüldüğü ifade edilmiştir.
44 İstanbul Havalimanı’nın Nisan 2019’da faaliyet başladığı ve 165 ASN’nin henüz yarısından az sayıda
noktada anlaşma yapılmış olduğu bilgisi ışığında, havalimanında yapılan satışların yaklaşık 3 kat daha
fazla olacağı tahmin edilmektedir. Nitekim TUM İÇTUR tarafından verilen öngörü tahmini de bu 3 kat
verisi ile uyuşmaktadır.
20-51/701-310
34/36

(129) Bildirim kapsamında, başvuru konusu sözleşmeler ile EFPA, CCSD ve RED BULL’a
tanınacak münhasırlık/kısmi münhasırlık hakkının; Özel Alanlar’da rakip ürün
satılacağı, sözleşmenin bira için (.....) lt, ile sınırlı olduğu, gazsız ürünler için 5 yıl, enerji
içecekleri için 3 yıl yürürlükte kalacağı hususları dikkate alındığında 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde yer alan koşulu sağladığı belirtilmiştir.
(130) Yukarıda ifade edildiği üzere, CCSD’ye ilişkin kararlarda CCSD’nin gazsız içecekleri
için öngörülen beş yılı aşmayan rekabet yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına karar verilmiştir. Gazlı içecekler
sektörü bakımından da bira pazarındaki karara benzer şekilde ihale yöntemiyle alım
yapan noktalara iki yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde bireysel
muafiyet verilebileceğini ilk kez 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı kararda
belirtilmiş45 ve ardından 16.10.2008 tarih ve 08-58/930-376 sayılı kararda bu husus
tekrarlanmıştır.
(131) Bira pazarı kapsamında EFPA 2012 Muafiyet Kararı ile halen açık pazarda çeşitli
münhasır sözleşmeler imzalayabiliyorken, TUBORG’dan 2019 yılında alınan karar46
ile açık pazardaki muafiyet hakkı geri alınmıştır. Gazlı içecek pazarı kapsamında ise
2007 Cola Kararı ile muafiyet anlaşması yapılması sınırlandırılmıştır. Bununla birlikte
başvuru kapsamı esas olarak gazsız ürünlere yönelik olmakla birlikte, portföy etkisi
kapsamında ticari hayatın bir sonucu olarak tahmin edilebileceği üzere, gazlı içecekler
kapsamında da satış anlaşmasının yapılmasının planlandığı başvuru sahibi tarafından
ifade edilmiştir. Söz konusu kararlar ve pazar yapısı ışığında EFPA, CCSD ve RED
BULL gibi pazar payı yüksek teşebbüslerin marka gücünün yol açtığı yüksek bilinirlik
ve görsellik bakımından önem arz eden ASN’lerin tüketiciler nezdinde reklam amaçlı
etki gösterdiği hususları da göz önünde bulundurulduğunda, bildirim konusu sözleşme
sonucu oluşabilecek olumlu etkilere ulaşmak amacıyla alternatif bir yöntemin
oluşturulabileceği değerlendirilmektedir. Başvuru sahibi tarafından ise bahsedilen
olumlu etkilere ulaşmak amacıyla başvurudaki koşullara alternatif bir yöntemin
olmadığı, yapılan yatırımı desteklemek amacıyla bu münhasırlık haklarına sahip
olunması gerektiği ifade edilmiştir.


45 Şöyle ki; kararın son kısmında; “2. Satış noktalarına belirli bir süre içinde dağıtımı yapılan gazlı
içeceklerden bir önceki yıldaki satışların belirli bir oranı şeklinde bir miktarı satın alma şartı koşulmamalı
ya da böyle bir şarta bağlı avantajlar sağlanmamalıdır. Şu kadar ki, a. Tüm teşebbüslerin katılımına açık
ve rekabetçi bir yapıda düzenlenen ve şeffaf ve nesnel şartlarla yapılan kamu ve özel sektör ihaleleri
sonucu münhasır satış hakları verilen yerinde tüketim noktalarıyla yapılan anlaşmalardaki rekabet
etmeme yükümlülüğü şartların iki seneyi geçmemek şartıyla uygulanabilir.” hükmü getirilmiştir.
46 Kurulun 20.06.2019 tarih ve 19-22/335-152 sayılı kararı
20-51/701-310
35/36

(132) Her ne kadar İstanbul Havalimanı satışlarının toplam Türkiye pazarındaki payı düşük
olsa da, İstanbul Havalimanı coğrafi pazarı bakımından kapama oranının neredeyse
%(.....) olduğu; sağlayıcıların halihazırdaki pazar güçlerinin genel olarak zaten yüksek
olduğu, rakip satışlarının olumsuz yönde etkileneceği ve tüketicilerin rakip ürünlere
ulaşmasının önünde engeller yaratılacağı; bir başka ifadeyle, olası bir tüketici
faydasının/tüketiciye sunulacak hizmette iyileşmenin, ürün çeşitliliğinin daralmasını
bertaraf edecek düzeyde olmadığı; tanınacak münhasırlığın/kısmi münhasırlığın
tüketicilerin tercihlerini sınırlayacak olması sebebiyle tüketiciler ve markalararası
rekabet nezdinde faydadan çok zararının olabileceği kanaatine varılmıştır. Diğer
yandan hizmetlerin sunumunda bir iyileşme sağlanabilmesi ve tüketici faydasının elde
edilebilmesi bakımından münhasırlığın şart olmadığı değerlendirildiğinden, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki “rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların
elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması” koşulunun sağlanmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
(133) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler kapsamında, bildirime konu sözleşmenin 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları bir bütün olarak sağlamadığı; bu
nedenle söz konusu sözleşmelere bireysel muafiyet tanınamayacağı kanaatine
varılmıştır.
(134) Öte yandan yukarıda ifade edildiği üzere, CCSD’ye ilişkin kararlarda CCSD’nin gazsız
içecekleri için öngörülen beş yılı aşmayan rekabet yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2.
maddesi kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, gazlı içecekler sektörü
bakımından da bira pazarındaki karara benzer şekilde ihale yöntemiyle alım yapan
noktalara iki yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde bireysel muafiyet
verilebileceği ilk kez 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı kararda belirtilmiş ve
ardından 16.10.2008 tarih ve 08-58/930-376 sayılı kararda bu husus tekrarlanmıştır.
(135) Bira sektöründe merkezi alım söz konusu olduğunda 2 yıllık bir süre için rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde47 bireysel muafiyet verilebileceğine
10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararında hükmedilmiş ve daha sonra
bu yaklaşım 23.05.2012 tarih ve 12-27/796-224 sayılı Kurul kararında tekrarlanmıştır.


47 Söz konusu muafiyet koşulu, EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet
etmeme yükümlülüğü içermektedir.
20-51/701-310
36/36

H. SONUÇ
(136) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. i) Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş., Coca Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.
ve Redbull Gıda Dağıtım ve Pazarlama Tic. Ltd. Şti ve/veya bayileri ile TUM
İÇTUR arasında akdedilen “Tedarik Sözleşmesi”, (ii) TUM İÇTUR ile alt
işletmeci arasında akdedilen “Alt İşletme Sözleşmesi”, (iii) Efes Pazarlama
ve Dağıtım Ticaret A.Ş., Coca Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. ve Redbull Gıda
Dağıtım ve Pazarlama Tic. Ltd. Şti ve/veya bayileri ile nihai satış noktası
olan alt işletmecisi arasında imzalanacak olan “Tek Elden Satın Alma
Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2. Başvuru konusu sözleşmelere, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyet tanınamayacağına,
3. (i) Bira sektöründe merkezi alım söz konusu olduğunda iki yıllık bir süre için
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde bireysel muafiyet
verilebileceği, (ii) Gazsız içecekler sektörü için öngörülen beş yılı aşmayan
rekabet yasağının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, gazlı içecekler
sektörü bakımından ihale yöntemiyle alım yapan noktalara iki yıllık rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde bireysel muafiyet verilebileceği, (iii)
Enerji içecekleri bakımından da iki yıllık bir süre için rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmesi halinde bireysel muafiyet verilebileceği
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy