Rekabet Kurumu - Karar Sayı 20-52/723-320

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-2-025 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 20-52/723-320
Karar Tarihi : 03.12.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Emircan AKSAKAL, Muhammet Murat KARAKAYA, Şeyda EROL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Aydınevler Mah. İnönü Cad. No:20 Küçükyalı Plaza Park 34854
Maltepe/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Turkcell Satış ve Dağıtım
Hizmetleri A.Ş. ile KVK Teknoloji Ürünleri ve Tic. A.Ş. ve Genpa
Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş. arasında akdedilen
"Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi" ve "Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği
Sözleşmesi'nin Değişikliğine İlişkin Ek Sözleşme-3"e muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 24.07.2020 tarih ve 7738
sayı ile giren ve eksikleri en son 06.11.2020 tarih ve 11927 sayı ile tamamlanan bildirim
üzerine düzenlenen 27.11.2020 tarih ve 2020-2-025/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell) ve Turkcell Satış ve Dağıtım Hizmetleri
A.Ş. (Turkcell Satış) ile KVK Teknoloji Ürünleri ve Tic. A.Ş. (KVK) ve Genpa
Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş. (Genpa) arasında
akdedilen “Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi” (Sözleşme) ve
“Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi’nin Değişikliğine İlişkin Ek Sözleşme-
3”ün (Ek Sözleşme) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054
sayılı Kanun) 4. maddesi kapsamında olduğu,
- Söz konusu taraflar arasında akdedilen Sözleşme ve Ek Sözleşme’ye 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceği,
- Anılan sözleşmelerin Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin ilgili SIM kart toptan
dağıtımı pazarındaki payının %40’ın üzerinde olması ve Sözleşme’nin akıllı
telefon ve tabletlerin toptan dağıtımı pazarında pasif satışların engellenmesi
sonucunu doğuran hükmü nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında olmadığı,
- Diğer taraftan Sözleşme ve Ek Sözleşme’ye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulların tamamını karşılamaları nedeniyle sözleşme süresince bireysel
muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
20-52/723-320

2/33

G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflara İlişkin Bilgiler
G.1.1. Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
(4) Dosya mevcudu bilgilere göre, 05.10.1993 tarihinde kurulan ve 27.04.1998 tarihinde
T.C. Ulaştırma Bakanlığı ile 25 yıllık GSM lisans anlaşması imzalayan Turkcell’in
faaliyet konuları “GSM-Pan Avrupa Mobil Telefon Sistemi” ihalesinde öngörülen iş ve
hizmetler ile 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’na aykırı olmamak üzere her türlü
telefon, telekomünikasyon ve benzeri hizmetler ve IMT-2000/UMTS hizmet ve
altyapılarına ilişkin yetkilendirme kapsamındaki faaliyetler olarak belirlenmiştir1. Halka
açık bir şirket olan Turkcell iştirakleri aracılığıyla Ukrayna, KKTC, Belarus, Azerbaycan,
Gürcistan, Kazakistan, Moldova ve Almanya’da da faaliyette bulunmaktadır2.
G.1.2. Turkcell Satış ve Dağıtım Hizmetleri A.Ş.
(5) Dosya kapsamında Turkcell Satış’ın, dolaylı olarak %100 Turkcell iştiraki olduğu ve
Turkcell tarafından kontrol edildiği bildirilmiştir. Turkcell Satış, hizmetlerin müşterilere
ulaştırılması amacıyla dağıtım kanalları kurmakla yetkilendirilmiştir. Ayrıca uzaktan
eğitim, öğretim, çevrimiçi platform işletmeciliği gibi faaliyetlerde de bulunmaktadır.
Turkcell flagship mağazaları3 ve Turkcell online mağaza, Turkcell Satış sahipliğinde
yönetilmektedir. Turkcell bünyesinde satış kanalları aracılığıyla yapılan cihaz
satışlarından elde edilen komisyon/cihaz gelirleri tamamen Turkcell Satış’a
kaydedilmektedir.
G.1.3. KVK Teknoloji Ürünleri ve Ticaret A.Ş. (KVK)
(6) Mobil iletişim ürünleri satış ve satış sonrası hizmetleri sektöründe faaliyet gösteren KVK;
Samsung, Blackberry, Nokia, HTC, Huawei, ZTE, Sony Ericsson, Motorola, ViewSonic,
Tom Tom gibi markalarla çalışmakta ve ana faaliyet alanı cep telefonu distribütörlüğü
olmakla birlikte operatör ürünlerine ilişkin satış ve satış sonrası hizmetlerini de
sunmaktadır4.
(7) 1993 yılında Çukurova Holding ve MV Holding ortaklığında kurulan KVK, hâlihazırda
MV Holding yönetimindedir. MV Holding telekomünikasyon, medya, enerji, gayrimenkul
ve turizm sektörlerinde faaliyet göstermektedir.
G.1.4. Genpa Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş. (Genpa)
(8) Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre, 1978 yılında ticari faaliyete başlayan
Genpa, her çeşit cep telefonu ve mobil telefonların, telefon santrallerinin, telsiz
haberleşme cihazlarının, nakil vasıtalarının, elektronik alarm sistemlerinin ve bunların
yedek parça ve aksesuarlarının distribütörlüğü faaliyetini yürütmektedir.
(9) Genpa; Türkiye distribütörü olduğu Alcatel, Casper, General Mobile, Honor, Huawei,
LG, Microsoft, Nokia, Oppo, Samsung, TP-Link, Xiaomi ve Vestel marka cep telefonu,
tablet ve aksesuarlarının toptan ve perakende satışının yanı sıra Turkcell işbirliğiyle
dağıtımını yapmaktadır. Turkcell distribütörü olarak Turkcell SIM kart ve yedek SIM kart

1 “Turkcell İletişim Hizmetleri Anonim Şirketi Ana Sözleşmesi”,
, (ET:
02.09.2020)
2 (ET: 02.09.2020)
3 Turkcell tarafından kontrol edilen mağazaları ifade etmektedir.
4 , (ET:02.09.2020)
20-52/723-320

3/33
satışı hizmetini de vermektedir.5 Genpa herhangi bir şirketler grubuna bağlı
bulunmamaktadır.
G.2. Bildirime Konu Sözleşme
(10) Rekabet Kurulunun (Kurul) 06.04.2017 tarih ve 17-12/145-64 sayılı kararı ile Turkcell,
Turkcell’in %100 iştiraki olan Turkcell Satış ile KVK ve Genpa arasında akdedilen
“Distribitörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi”ne muafiyet tanınmıştır. Söz konusu
Sözleşme’nin 14.01.2020 tarihinde taraflar arasında imzalanan Ek Sözleşme ile tadil
edildiği ve mevcut sözleşmenin geçerlilik süresinin 31.12.2024 olarak belirlendiği ve bu
sürenin sonunda başkaca herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın sözleşmenin
kendiliğinden sona ereceği bildirilmiştir. Bu çerçevede söz konusu Ek Sözleşme ve tadil
edilen Sözleşme’ye muafiyet talep edilmektedir.
(11) Bahse konu Sözleşme esas itibarıyla iki ana bölümden oluşmaktadır. Bunlardan ilki
Turkcell kampanyaları çerçevesinde Turkcell ürünleriyle birlikte Turkcell ürün ve
hizmetlerinin satıldığı satış kanallarından kampanyalı şekilde sunulacak (kontratlı)6
cihazların tedarik ve sunumuna ilişkin ticari işbirliği koşullarının belirlendiği “Cihaz
İşbirliği İlişkisi”ni düzenlemektedir. Muafiyet verilen Sözleşme kapsamındaki cihazlar
Sözleşme’nin ikinci maddesinde, “Turkcell kampanyaları dâhilinde satılan/satılacak cep
telefonu, tablet, SIM Kart ile çalışan taşınabilir kişisel ekipmanlar ve bunlarla çalışan
veya bunlara giydirilebilir aksesuarlar” şeklinde tanımlanmıştır. Ek Sözleşme’nin 1.
maddesinde ise söz konusu tanım “Turkcell Kampanyaları dâhilinde satılan/satılacak
akıllı cep telefonları ve tabletler” olarak değiştirilmiştir.
(12) Sözleşme’nin ikinci bölümü ise Turkcell ürünlerinin KVK ve Genpa tarafından tedarik ve
dağıtımına ilişkin tarafların hak ve yükümlülüklerinin belirlendiği “Distirbütörlük İlişkisi”ni
düzenlemektedir. Muafiyet verilen Sözleşme’nin 2. maddesinde Turkcell ürünleri,
Turkcell’in lisansı çerçevesinde yetkilendirildiği hizmetler kapsamında SIM kart, fiziksel
TL kartı7, Tanışma Seti8 ve ileride Turkcell ekosistemine dâhil edilecek ve/veya Turkcell
tarafından KVK ve Genpa’ya bildirilecek olan Turkcell’in ürün ve hizmetleri olarak
belirlenmiştir. Fiziksel TL kart ve fiziksel tanışma seti ürünlerinin Turkcell tarafından
kullanımına son verilmesiyle birlikte distribütörlük ilişkisi çerçevesinde sözleşmeye konu
ürünler fiili olarak SIM kart ürünün dağıtımı ile sınırlanmış durumdadır. Dolayısıyla
önceki Sözleşme’nin kapsamının daraltıldığı ifade edilebilecektir.
(13) Sözleşme’nin 3. maddesine göre Sözleşme, KVK ve Genpa’nın, Turkcell ürünlerinin ve
cihazların satış ve dağıtımını satış bölgelerinde Sözleşme ile belirlenen satış ve dağıtım
kanallarına münhasır hak yetkisiyle yapması ve KVK ve Genpa’nın üreticilerle gireceği
ticari ilişkilerde daha avantajlı teklifler/ticari koşullar elde etmesi ile cihazlar için abone
memnuniyetinin sağlanması konusunda Turkcell Satış ile işbirliğinde bulunulması
konularını kapsamaktadır.
(14) Başvuru konusu Sözleşme’nin cihaz işbirliği ilişkisi açısından ilgili maddelerindeki
rekabeti kısıtlayıcı hükümlerine aşağıda yer verilmiştir:

5 , (ET:02.09.2020)
6 Turkcell’in bizzat veya distribütörlük sözleşmeleri kapsamında kontratsız yani peşin cihaz satışı şeklinde bir
kurgusunun bulunmadığı belirtilmiştir.
7Abonelerin ön ödemeli hizmetlerden faydalanmasını sağlayan, GSM operatörü ile distribütör ve bayi arasında alım
ve satıma konu olan ücretlendirme araçlarından biridir. Eskiden “kontör kart” olarak bilinen bu kartlarla abone,
haberleşme hizmetlerinde kullanmak üzere hesabına para yükleyebilmektedir. Bu işlem, dijital TL olarak adlandırılan
yöntem ile Turkcell internet sitesi, Turkcell çağrı merkezi, banka ATM’leri, bayi ve market POS cihazları gibi
kanallardan da gerçekleştirilebilmektedir.
8 Fiziksel tanışma setleri, içeriğinde tarife paketi tanımlı olan yeni tesis hatlardır.
20-52/723-320

4/33
- Sözleşmenin 5.1.1. maddesine göre, bölgesel münhasırlık sistemi benimsenmiş
olup, distribütörler kendilerine atanan bölgeler dışındaki bayilere aktif satış
yapamayacaktır (aktif satış yasağı). Alternatif Kanallar [Turkcell Mağaza
(Flagship), TurkcelI Web (Turkcell Online Mağaza) ve Telesatış kanalı] bölgesel
münhasırlığın istisnası olup, Alternatif Kanalların toplam satış cirosunun %50’lik
kısmının satış ve dağıtımı distribütörler tarafından yapılacaktır.
- Sözleşme’nin 5.1.2. maddesine göre, Sözleşme konusu cep telefonu ve
tabletlerin kontratlanabilmesi için ilgili Turkcell sistemlerinde satışı yapacak olan
dağıtım kanalının [Turkcell İletişim Merkezi (TİM), Turkcell Dağıtım Merkezi
(TDM)9, Turkcell Satış Noktası (TSN), vb.] bölgesel olarak bağlı olduğu distribütör
(KVK veya Genpa) ile IMEI (Uluslararası Mobil Ekipman Kimliği) bazında,
dağıtımı yapılacak aksesuarların kontratlanabilmesi için ise, mutabık kalınacak
makul süre ve sistemsel iyileştirmeler akabinde ve maliyetler göz önünde
bulundurulmak suretiyle eşleştirilerek tanımlanacaktır. Sistem üzerinde
distribütör ve ilgili bayinin eşleşmiş olması sayesinde, cihazların abonelere
sadece eşleştirilen satış ve dağıtım kanallarından satılması sağlanacaktır.
- Sözleşme'nin 5.1.7. maddesine göre, KVK ve Genpa, Turkcell’in yurt içi ve yurt
dışında rakibi konumu işletmecilerin satış kanalları da dahil olmak üzere başkaca
kanallar üzerinde de perakende ve toptan cihaz satış ve dağıtımı yapmak
istemesi durumunda bu husus Turkcell Satış’a bildirecek ve onayını alacaktır.
- Sözleşme’nin 5.1.8. maddesine göre, KVK ve Genpa, Turkcell kanallarında
dağıtımı yapılacak cihazları, Turkcell Kampanyaları süresi boyunca Turkcell
Satış’ın izni olmadıkça, Turkcell Satış’ın onayladığı üreticiler veya bu üreticilerin
Türkiye’de faaliyet gösteren firmaları/şubeleri dışında farklı tedarikçilerden
tedarik edemeyecek ve Turkcell kanallarına satamayacaktır.
(15) Başvuru konusu Sözleşmenin distribütörlük ilişkisi açısından ilgili maddelerindeki
rekabeti kısıtlayıcı hükümleri aşağıdaki şekildedir:
- Sözleşme’nin 5.2.1. maddesi uyarınca “… (…..)10, (…..).”
- Sözleşme’nin 5.2.2. maddesine göre, “(…..)”
- Sözleşme’nin 5.2.3. maddesine göre; “(…..).”
(16) Sözleşme’nin cihaz işbirliği ve distribütörlük ilişkisi için geçerli olan ve önem arz eden
ortak hükümleri ise aşağıda sıralanmıştır:
- Sözleşme’nin 5.3.1. maddesinde, “(…..).” ifadesi Ek Sözleşme’nin 2. maddesi ile
birlikte “(…..). “ olarak değiştirilmiş ve söz konusu hüküm için bir istisna
getirilmiştir. “(…..)” denilmiştir.
- Sözleşme’nin 5.3.2. maddesine göre, “(…..)”
- Sözleşme'nin 5.3.9. maddesiyle KVK ve Genpa'nın işletmekte olduğu perakende
seviyedeki bayilerin elden çıkarılması öngörülmektedir. Söz konusu maddede
ayrıca, “... (…..).” denilmiştir.


9 TDM: Turkcell'in belirlediği ürün ve servislerin Turkcell satış noktaları üzerinden aboneye sunumuna ilişkin toptan
satış hizmetleri ve satış sonrası hizmetlerden ve Turkcell satış noktalarının planlı yönetiminden sorumlu olan Turkcell
tarafından yetkilendirilmiş tüzel kişilerdir.
10 KVK ve Genpa birlikte “Kuruluş” olarak anılmaktadır.
20-52/723-320

5/33
G.3. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) Görüşü
(17) 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (EHK) 7. maddesinin ikinci fıkrası
“Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı inceleme ve
tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği kararlar da dâhil olmak
üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda öncelikle
Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu düzenleyici işlemleri dikkate alır”
hükmünü içermektedir. Bu kapsamda EHK’nın ilgili maddesi uyarınca BTK’dan görüş
talep edilmiştir. BTK tarafından hazırlanan görüş 25.09.2020 tarih ve 10278 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Görüşte;
- Mobil şebeke işletmecileri tarafından çeşitli adlar altında sunulan ve elektronik
haberleşme hizmeti de ihtiva eden cihaz tekliflerinde BTK’ya bildirim
yükümlülüğü bulunduğu, ancak sadece cihaza ilişkin olan ve tarife niteliği
taşımayan hususlara ilişkin bildirim zorunluluğunun olmadığı,
- SIM kart, fiziksel kart ve tanışma seti ile Turkcell kampanyaları dâhilinde kontratlı
olarak satılacak olan cep telefonu, tablet ve aksesuarların dağıtımının KVK
tarafından üstlenilmesinin Turkcell'in başta mezkur yükümlülükler olmak üzere
BTK düzenlemelerine ilişkin yükümlülükleri karşısındaki sorumluluğunu ortadan
kaldırmayacağı
ifade edilmiştir.
G.4. Distribütörlük Sistemi Hakkında Bilgi
G.4.1. Turkcell’in Distribütörlük Sistemi Hakkında Bilgi
(18) Distribütörler KVK ve Genpa, Turkcell ürününün (SIM kart) ve Turkcell kampanyaları
dâhilinde olan cihazların Turkcell ve Turkcell Plus mağazalarına (TM- münhasır satış
noktaları), TDM’lere, alternatif kanallara ve Kurumsal Çözüm Merkezlerine (KÇM)11
satış ve dağıtımını yapmakla sorumludur. TDM’ler Dijital Satış Noktası Plus, Dijital Satış
noktası ve Dijital Yükleme Noktası olarak adlandırılan münhasır olmayan alt bayi
kanalına ürün sağlarken12; alternatif kanallar da dâhil olmak üzere diğer kanallar ise,
kurumsal ve bireysel olmak üzere son tüketicilere hizmet vermektedir. Turkcell ürünleri
ve cihazlar bakımından KVK ve Genpa ile başlayıp nihai tüketiciye doğru devam eden
dağıtım yapılanmasını aşağıdaki şekilde açıklamak mümkündür.


11Kurumsal Çözüm Merkezleri kurumsal müşterilere hizmet veren TİM benzeri perakende satış noktaları olarak
tanımlanabilir.
12 Münhasır olmayan kanal içerisinde Cihaz satışı yapmaya yetkili tek kanal DSN Plus’tır.
20-52/723-320

6/33
Şekil 1: Dağıtım Süreci13

Kaynak: Bildirim Formu
(19) Daha önce de bahsedildiği üzere dosyaya konu Ek Sözleşme ile tadil edilen sözleşme;
SIM kart ürününün tedarik ve dağıtımını kapsayan distribütörlük ilişkisi ve akıllı cep
telefonları ve tabletlerin tedarik ve dağıtımını öngören cihaz işbirliği ilişkisi olmak üzere
iki ana bölümden oluşmaktadır. Bu bağlamda aşağıda iki grup ürün için ayrı ayrı olmak
üzere tedarik, dağıtım ve satış süreçleri hakkında bilgi verilecektir.
G.4.1.1. Turkcell Ürünlerinin Tedarik, Dağıtım ve Satış Süreçleri
(20) Turkcell bünyesindeki satın alma ekiplerince düzenlenen e-ihale sonrasında, SIM kart
ihtiyaç planları, temin süreleri, hedeflenen minimum stok seviyeleri ve üretim
aşamasında olan veya fiziksel olarak distiribütöre ulaşmamış ancak dağıtıma çıkarılmış
SIM kart adetleri dikkate alınarak, verilen teklifler arasında bir tercih yapıldığı ve
tedarikçi firma ile anlaşılarak SIM kart siparişi verildiği belirtilmiştir.
(21) Dosya mevcudu bilgilere göre, Turkcell anlaşmalı deposunda kayıtlı SIM kartların
distribütörlere teslim edilmesi için; distribütörler taleplerini EPOS14 üzerinden sipariş
olarak girmekte ve onaylanan siparişlerin distribütör deposuna girişi yapılarak ürünler
bayiler tarafından EPOS üzerinden sipariş edilebilir hale getirilmektedir. Ürünün adı ve
teknik bilgileri ile tavsiye edilen/azami fiyat bilgisi tanımlamaları EPOS platformu
üzerinden yapılmakta ve bu platform üzerinden stoklar takip edilebilmektedir. İptal ve
iade süreçlerinin takibi de aynı sistem üzerinden gerçekleştirilmektedir.
(22) Dosya kapsamında sunulan bilgilere göre, Sözleşme konusu Turkcell ürünleri öncelikle
distribütörlere satılmakla birlikte Turkcell'in bu ürünler bakımından distribütörler dışında
başka bir satış noktasına ya da kanala doğrudan satışı bulunmamaktadır. Distribütörler
tarafından Turkcell'den tedarik edilen ürünler TDM, TM ve KÇM’lere satılmaktadır.
TDM'ler ise münhasır nitelik taşımayan bayiler olan TSN’ler ve sektör dışı kanallara15

13Distribütörler Turkcell ürünlerini (SIM kart) Turkcell’den tedarik ederken cihazları (akıllı telefon, tablet) üretici
firmalardan tedarik etmektedir.
14 Distribütör ve bayi arasında stok ve siparişlerin yönetildiği sistem olan EPOS ile depo, distribütörler ve bayiler
arasındaki tüm fiziksel ürünlerin uçtan uca yönetimi sağlanmaktadır. Bir ürünün distribütör stoklarına alınmasından
itibaren son kullanıcıyla ulaşana kadar ki bütün süreç EPOS üzerinden yürütülmektedir.
15 Dosya konusu sözleşme dışında olmakla birlikte, esasen elektronik haberleşme hizmetleri dışında faaliyette
bulunan, fakat bu faaliyetleri sırasında dijital kontör satış işlemleri de gerçekleştiren, benzin istasyonu, ulusal ya da
20-52/723-320

7/33
satış yapmaktadır. TDM, TM ve KÇM'ler, bulundukları bölgelere göre ilgili distribütör ile
münhasıran çalışabilmektedir. Bu çerçevede distribütörler Sözleşme ile belirlenen ve
kendilerine tahsis edilmiş bölgelerdeki satış ağına aktif satış yapmaktadır.
G.4.1.2. Cihazların Tedarik, Dağıtım ve Satış Süreçleri
(23) Turkcell, pazar araştırmaları, müşteri analizleri ve kendi ticari stratejileri doğrultusunda
tüm kanalların kontratlı cihaz hedefini belirlemektedir. Toplam hedeflenen adet
üzerinden satın alma fiyatı oluşacağı için Turkcell Satış ve distribütörler üretici
karşısında birlikte satın alma müzakeresi yapabilmektedir. Bu yolla, cihazların en uygun
koşullarda distribütörlere ve dolayısıyla nihai tüketicilere ulaştırılabilmesi amacıyla,
pazar gücüne sahip ve ekseriyetle yurt dışı menşeili üretici firmalar karşısında alım gücü
oluşturulduğu ve bu bağlamda ürünün fiyatı, vadesi, iade koşulları, reklam ve pazarlama
desteği sağlanması gibi unsurlarda avantajlı teklifler alınmaya gayret edildiği, satış ve
dağıtım kanallarının performansının arttırılması için üreticilerle yapılacak cihaz
müzakerelerine ve tedarik planlama toplantılarına Turkcell Satış’ın da dilediği zaman
KVK ve Genpa ile birlikte katılabildiği bildirilmiştir.
(24) Distribütörlerden, Turkcell kampanyaları dâhilinde kontratlanabilecek cihazların
sağlanması amacıyla üreticiden yeterli miktarda ürünü tedarik etmesi beklenmektedir.16
Söz konusu akıllı telefonlar distribütörler (mevcut durumda KVK ve Genpa) tarafından
üreticilerden temin edilerek bayi kanalına vadeli bir şekilde iletilmektedir.
(25) Bu aşamadan sonra distribütörlerce Turkcell ve Turkcell Plus Mağazaları, TDM ve
KÇM’lere hangi model ve miktarda cihaz sağlanacağı, distribütörler tarafından söz
konusu kanallardan iletilen talebe ve talepte bulunan noktaların mali yeterliliklerine göre
Turkcell kontratlı cihaz hedefleri gözetilerek belirlenmektedir. Distribütörler söz konusu
bayilere ürün satışını cihaz peşin (kontratsız) satılacakmış gibi vadeli olarak yapmakta,
yani cihazların bayilere dağıtımı yapılırken bayiler tarafından kontratlı mı yoksa
kontratsız mı satışının yapılacağı belli olmamaktadır17. Cihazın satışının peşin olarak
gerçekleşmesi halinde bayi sattığı cihazın alış bedelini distribütör tarafından kendisine
kesilen cihaz faturasında belirtilen vadeye uygun olarak ödemekte, bu tür satışlarda
tahsilat sürecine Turkcell dahil olmamaktadır.
(26) Eğer ürün kontratlı olarak satılırsa Turkcell Finansman A.Ş. (Financell)18, müşteri ile
tüketici finansman sözleşmesinin imzalanmasını takiben (…..) ila (…..) gün içerisinde
cihazın bedelini ilgili distribütöre peşin olarak ödemektedir. Distribütör tarafından,
kontratlanan cihazın bedeli Financell’den tahsil edilmiş olduğu için bayiden bu ürüne
ilişkin herhangi bir tahsilat yapılmamaktadır. Financell ise ürün bedelini aboneden
Turkcell Ödeme Hizmetleri A.Ş. aracılığı ile aylık faturaya yansıtılan taksitler ile tahsil
etmektedir.

yerel marketler, büfeler gibi satış noktaları ile Turkcell Finansman A.Ş.’nin Turkcell müşterilerinin satın aldığı ürünleri
kontratlayabildiği diğer perakende satış firmalarını kapsamaktadır.
16 Ayrıca, distribütörler dilerlerse Turkcell’in sağlamış olduğu imkânlar sonucu üreticilerden elde edilen avantajlı
teklifler üzerinden peşin olarak satılmak üzere daha fazla cihaz tedarik edebilmektedir. Ek olarak satın alınacak ürün
adedine distribütör kendi inisiyatifi ile karar vermektedir.
17 Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından akıllı telefonların kredi veya kredi kartı yoluyla satın
alınmasına getirilen taksit sınırlaması sonrası mobil operatörler, kullanıcılarına sundukları ürün ve hizmetlerin aylık
faturalarına ek bedellerle akıllı telefon ve tablet satışı yapmakta olup bu satışlar “kontratlı satış” olarak
nitelendirilmektedir. Tüketicilerin mobil operatör bayilerinden, ürünün bedelini peşin olarak ödemeyerek satın aldığı
ve dolayısıyla taksit uygulamasının söz konusu olmadığı satışlar ise “kontratsız satış” olarak adlandırılmaktadır.
18 Financell, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketler Kanunu’na (6361 sayılı Kanun) tabi
olarak faaliyet gösteren bir finansman şirketidir. 6361 sayılı kanun kapsamında, müşteriler ile imzalanan tüketici
finansman sözleşmesi ile anlaşmalı noktalarda müşterilerin satın aldıkları ürün bedellerinin tamamı satıcıya doğrudan
ödenmekte, daha sonra ürüne ilişkin finansman/kredi tutarı geri ödemeleri, müşterilerden aylık olarak tahsil
edilmektedir.
20-52/723-320

8/33
(27) Kontratlı cihazlar distribütörler tarafından üreticilerden vadeli bir şekilde temin edilerek
yine bayi kanalına vadeli bir şekilde iletilmektedir. Söz konusu vade değişmekle birlikte
yaklaşık (…..) gündür. Genelde (…..) gün vadeli olarak sağlayıcılardan temin edilen
kontratlanabilir cihazlar ortalama (…..) gün içinde satılmakta ve satışın ardından cihaz
bedeli (…..) gün içinde Turkcell tarafından peşin olarak distribütöre ödenmektedir. Bu
anlamda kontratlı cihazlar bakımından distribütörlerin, cihazın üreticilerinden temin
edilmesi ve sahaya indirilmesi süreçlerinde üstlendikleri rolün, bir nevi lojistik hizmeti
olduğu, kontratlı ürünler bakımından finansal anlamda distribütörlerin anlamlı bir stok
riski bulunmadığı, kontratlı cihazlara ilişkin bütün tahsilat ve finansman risklerinin
yukarıda anlatılan yolla Turkcell Finansman tarafından üstlenildiği ifade edilmiştir.
(28) Kurulun 06.04.2017 tarih ve 17-12/145-64 sayılı muafiyet kararına konu olan Turkcell
dağıtım kanalında gerçekleştirilen organizasyon değişikliği sonrasında distribütör sayısı
ikiye indirilmiş, bu distribütörlere Kuzey ve Güney olmak üzere Türkiye coğrafyası ikiye
bölünerek münhasır bir ticaret alanı tahsis edilmiştir. Kuzeyde KVK, güneyinde Genpa
yetkilendirilmiş, söz konusu ayrım satışlar firma merkezlerinden yapıldığı için KVK ve
Genpa’nın merkezlerinin konumuna göre belirlenmiştir. Bu bölgesel münhasırlığın
istisnasını ise alternatif satış kanallarına yapılacak satışlar oluşturmaktadır. Bu
kanallardan gelecek talebin iki distribütör tarafından eşit oranda karşılanması
öngörülmüştür.
(29) Aşağıda benzer dağıtım sistemine sahip rakiplerin distribütörlük sistemi hakkında bilgi
verilmiştir:
G.4.2. Vodafone’un Distribütörlük Sistemi Hakkında Bilgi
(30) Vodafone Grup şirketlerinden birisi olan Vodafone Dağıtım Hizmetleri A.Ş. (VDAŞ),
Vodafone Grup şirketleri ile imzalamış olduğu sözleşmeler gereğince tüm Vodafone
ürünlerinin, dağıtım ağına dâhil satış noktaları aracılığıyla genel dağıtım, pazarlama ve
satış işlemlerini gerçekleştirmek üzere yetkilendirilmiştir.
(31) Bu itibarla cihaz ve ürün temini ve dağıtımı amaçlı sözleşmeler VDAŞ ile Vodafone
dağıtım kanalına münhasır distribütörler arasında düzenlenmiştir. Vodafone dağıtım
zincirinin, cihazları üreticiden tedarik eden ilk unsur olan distribütörlerle başladığı, VDAŞ
ile sözleşmeli olarak Vodafone dağıtım kanalında münhasır iki cihaz distribütörünün yer
aldığı, sözleşmeli distribütörlerin Brightstar Telekomünikasyon ve Dağıtım Ltd. Şti.
(Brightstar) ve Ouno Bilişim Dağıtım A.Ş. (Ouno) olduğu, distribütörlere münhasır
şekilde tahsis edilmiş bölgelerin yine sözleşmelerle belirlendiği, sözleşmelerde bölgeler
arası aktif satışın ve söz konusu iki cihaz distribütörünün cihazları rakip operatörlerin
dağıtım kanalına satmasının yasaklandığı ifade edilmiştir. Sözleşmeler ise beş yıldan
kısa sürelidir.
(32) Dosya mevcudu bilgilere göre, cihaz distribütörleri ile olan sözleşmelerde, cihazların
tedarik edileceği üreticiler sınırlandırılmamıştır. Distribütörler, Vodafone’un tekliflerinde
yer alan ürün marka ve modellerin üreticilerden tedarik edilerek Vodafone bayi ağına
satışını ve dağıtımını sağlamaktadır. Vodafone tekliflerinde yer alan ürün marka ve
modellerinin tedarik edilip dağıtıldığı gibi Vodafone tekliflerinde yer almayan sadece
kontratsız olarak satışı yapılabilecek ürünlerinde tedarik ve dağıtımı yapılabilmektedir.
Bu noktada tercih ise satış noktasındaki müşterinin olmaktadır. Kontratsız satışı
gerçekleşen ürünlere ilişkin ticari ilişki ise tamamen distribütörler ve satış noktası
arasında olup Vodafone’un süreçte herhangi bir dahli bulunmamaktadır.
(33) Vodafone bayi kanalında satışı yapılan tüm cihazlara ait satış sonrası hizmet ihtiyaçları,
yasal sorumluluk sahibinin (üretici/ithalatçı) yetkilendirdiği teknik servis firmalarına
yönlendirilmektedir.
20-52/723-320

9/33
G.4.3. TT Mobil’in Distribütörlük Sistemi Hakkında Bilgi
(34) TT Mobil, cihaz SIM kart ve fiziksel TL kart ürünlerinin temini ve dağıtımında hâlihazırda
Mobiltel İletişim Hizmetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Mobiltel) ve Port İç ve Dış Ticaret
A.Ş. (Port) ile çalışmaktadır. Söz konusu distribütörlerle münhasır olarak çalışılmakta
olup, distribütörler bölgesel olarak hizmet vermektedir. Bu sayede gerek stok
yönetiminin yapılabilmesinin, ürünlerin satış kanallarına göre tam ve zamanında sevk
edilmesinin kolaylaştırıldığı satış ve geliştirme faaliyetlerinin ölçülmesini sağlayacak
süreçlerin iyileştirilmesine imkân sağlandığı ifade edilmiştir.
(35) Distribütörler ile cihaz üreticileri arasında imzalanan sözleşme kapsamında belirlenen
koşullar çerçevesinde distribütörlerin cihaz üretici firmalardan belirli vadede belirlenen
teminat karşılığında cihaz temin ettiği, sonrasında ise TT Mobil ile distribütörleri
arasında imzalanan sözleşme uyarınca distribütörlerin çalışacakları bölgedeki satış
kanallarına cihazların dağıtımını yaptığı, satış kanallarının da abonelerin taleplerine
göre kontratlı veya kontratsız olarak cihaz satışını gerçekleştirdiği belirtilmiştir.
(36) TT Mobil’in kontratsız cihaz satışlarında herhangi bir rolü bulunmadığı ve satışlarda
abonelerin talep ettikleri cihazlara ilişkin bedeli doğrudan satış kanalına peşin olarak
ödediği, kontratlı olarak yapılan cihaz satışlarında distribütör tarafından yürütülen
faaliyetlerin TT Mobil’in cihaz teklifini barındıran kampanyaların birer parçası olduğu ve
bu süreçte TT Mobil’in cihazın bedeline ilişkin olarak aboneden tahsilat yapılmasına
aracılık eden bir konumda bulunarak tahsilatı yapılan miktarı distribütörlere aktardığı
belirtilmiştir. Satın alınan ürünün satış sonrası hizmetleri ile ilgili olarak ise abonelere
üretici firmaların yetkilendirdiği servisler tarafından hizmet verilmektedir.
(37) Cihazların kontratlı olarak sunulacak olması halinde TT Mobil tarafından üreticilerle
görüşülmekte, fiyat teklif planları hazırlanmakta ve distribütörlerle paylaşılmaktadır.
Mutabık kalınan ürünler için üretici ile iletişime geçilerek tedarik süreci başlatılmaktadır.
Kontratsız cihaz satışlarında ise TT Mobil’in herhangi bir rolü bulunmamakta, süreç
distribütörler tarafından cihaz üreticileri ile aralarındaki sözleşmeler kapsamında
yürütülmektedir.
G.5. İlgili Pazar
G.5.1. İlgili Ürün Pazarı
Distribütörlük İlişkisine Yönelik İlgili Ürün Pazarı Tespiti
(38) Turkcell’in SIM kart teminini ve dağıtımını konu edinen benzer nitelikli sözleşmeler
Kurulun önceki kararlarına da konu olmuştur. Söz konusu kararlarda ilgili ürün pazarının
tespitinde Turkcell’in GSM hizmetleri pazarı ile ilgili/ilişkili birçok farklı alanda faaliyet
göstermekte olduğu belirtilmiş, ancak ilgili pazarın başvuru konusu gereği SIM kart,
kontör kart ve abonelik işlemlerinin sunumu şeklinde tanımlanmasına karar verilmiştir.
(39) Bu çerçevede, Turkcell ile Ataçlar İletişim Dağıtım A.Ş. ve 56 firma arasında imzalanan
“Turkcell Dağıtım Merkezi Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesine yönelik 09.10.2008 tarih
ve 08-57/913-364 sayılı Kurul kararında ilgili ürün pazarı “SIM kart ve kontör kartların
toptan satışı, dağıtımı ve abonelik işlemleri pazarı” olarak, Turkcell’in Turkcell Extra
olarak adlandırılan firmalarla imzaladığı “Turkcell Extra Sözleşmesi”ne muafiyet
verilmesine yönelik 09.07.2008 tarih ve 08-44/603-230 sayılı Kurul kararında ise ilgili
ürün pazarı “SIM kart, kontör kart dağıtım, aktivasyon ve diğer abonelik işlemleri pazarı”
olarak tanımlanmıştır. Benzer şekilde Turkcell’in distribütör ve bayilerine yönelik
uygulamalarının incelendiği 06.06.2011 tarih ve 11-34/742-230 sayılı soruşturma
kararında ilgili ürün pazarı “GSM hizmetleri pazarı” ve “SIM kart, kontör kart, dijital
20-52/723-320

10/33
kontör, aktivasyon ve diğer abonelik hizmetlerinin toptan ve perakende satışı pazarı”
olarak tanımlanmıştır.
(40) Dolayısıyla, bahse konu kararlarda ilgili ürün pazarlarının Turkcell’in toptan ve
perakende satışa konu olan ürün ve hizmetlerinden oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır.
(41) Kurulun başvuru konusuyla aynı nitelikteki 06.04.2017 tarih ve 17-12/145-64 sayılı
kararında; ilgili ürün pazarı “SIM kart, fiziksel TL kart ve tanışma setinin toptan satışı
pazarı” olarak belirlenmiştir. Mevcut dosya bakımından ise distribütörlük ilişkisi
çerçevesinde sözleşme fiili olarak SIM kart ürününün dağıtımı ile sınırlandırılmıştır. SIM
kart, mobil telefonun numarasına bağlı çalışan, abone tarafından kullanılan numaranın
tanınmasını ve operatöre ait ön ödemeli ve faturalı sistemde kullanım imkânı sağlayan
akıllı karttır. SIM kart aboneye, yeni hat açılışında, numara taşıma işleminde ya da
kayıp/çalıntı durumunda temin edilmektedir.
(42) Söz konusu SIM kartlar üzerinde GSM numarası tanımlı olanlar veya esnek SIM kart
olarak anılan iki çeşit ürünü kapsamaktadır. Daha önce de belirtildiği üzere fiziksel TL19
ve fiziksel tanışma seti ürünlerinin Turkcell eko-sisteminde kullanımına, dağıtım
kanalının yetkinliklerinin artmasıyla son verilmiştir. Fiziksel Tanışma seti yerine, Turkcell
ekosisteminde yoğunlukla esnek SIM kart olarak tanımlanan ürün üzerine abonelik
bilgilerinin uzaktan yüklenmesi şeklinde bir akış ile Tanışma Setleri tüketicilere
sunulmaktadır. Yeni nesil Tanışma Setlerinin içeriğinde; bayi tarafından numara
havuzundan seçilerek tanımlaması sonradan yapılan SIM Kart, vergiler ve tarife paketi
yer almaktadır. Söz konusu Tanışma Setlerinin oluşturulması için artık esnek SIM
Kartların dağıtımı yapılmakta, bu SIM kartlar sahada “teksim yedek kart” olarak
anılmaktadır.
(43) SIM kartlar çoğunlukla ücretsiz olarak sağlanmaktadır. Bu anlamda SIM kart üretim ve
dağıtımının kar elde etmek amacıyla yürütülmediği, söz konusu faaliyetin şirketin ana
faaliyeti olan mobil haberleşme hizmetinin sunumu için bir araç olduğu
değerlendirilmektedir. SIM kart satışı Turkcell’in abonelerine sunduğu GSM
hizmetlerinin sunumundan ayrı düşünülemeyecektir. Diğer bir deyişle, SIM kart satışı
müstakil bir ticari faaliyet alanı olarak ortaya çıkmamaktadır. Bu çerçevede SIM kart
satışında esas belirleyici unsurun Turkcell’in GSM hizmetleri pazarındaki gücü olduğu
değerlendirilmektedir.
(44) Dolayısıyla bildirime konu ürün ve hizmet satışının Turkcell’in GSM hizmetleri pazarında
hizmet sunumundan kaynaklandığı görülmekte, SIM kart sunumunun yeni GSM
abonesi kazanımının bir unsuru olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan her ne kadar dosya
konusu ürün/hizmetin GSM hizmetlerinin sunumundan kaynaklı olduğu düşünülse de,
SIM kart dağıtımının fiziki bir yapılanma ve tedarik süreci gerektirdiği, bu anlamda ana
faaliyet olan GSM hizmetinden farklılaştığı ve mevcut dosyada önceki Kurul kararları ile
uyumlu bir pazar tanımı yapılmasının uygun olacağı, Turkcell’in GSM hizmetleri
pazarındaki gücünün ise pazar payı tespitinde dikkate alınması gerektiği
değerlendirilmektedir. Sonuç itibarıyla, distribütörlük ilişkisi açısından ilgili ürün pazarı
“SIM kart ürünün toptan satışı pazarı” olarak belirlenmiştir.
Cihaz İşbirliği İlişkisine Yönelik İlgili Ürün Pazarı Tespiti
(45) Bildirime konu Sözleşmeler, Turkcell’in dağıtım ağı içerisinde Turkcell tarafından
kontratlı olarak satılacak cihazların (akıllı telefon, tablet) müşterilere sunulmasını
kapsamaktadır. Turkcell bayilerine cihaz temini ve dağıtımına ilişkin olarak Kurul

19 Fiziksel TL kartlarının (…..) tarihi itibarıyla Turkcell depodan satışına son verildiği ve bununla birlikte sahada
mevcut stokların satışının hala devam ettiği bildirilmiştir.
20-52/723-320

11/33
kararlarında kesin bir ilgili ürün pazarının tanımlanmadığı görülmektedir. Turkcell’in
cihaz temininde distribütörler arasında ayrımcı uygulamalarda bulunduğu ve
kampanyalı cihazların yeniden satış fiyatının ve koşullarının tespit edildiği iddialarının
incelendiği 24.11.2011 tarih ve 11-59/1516-541 sayılı önaraştırma kararında “Esas
itibarıyla mobil cihazlar, cep telefonu (mobilephone) ve akıllı telefon (smartphone)
olarak ayrılmıştır” ifadesi yer almakta ve her iki mobil cihaz grubu için de analiz
yapılmaktadır. 12.02.2014 tarih ve 14-06/102-42 sayılı kararda ise “mobil cihaz” ve
“akıllı cihaz” ifadeleri kullanılarak daha detaylı bir ayrıma gidilmemiştir.
(46) Mevcut dosya kapsamında ise, ikinci ilgili ürün pazarı cihaz işbirliği ilişkisinin konusunu
oluşturan "akıllı telefon ve tabletlerin toptan dağıtım pazarı" şeklinde tanımlanmıştır.
G.5.2. İlgili Coğrafi Pazar
(47) Başvuru konusu ürünlerin dağıtımı, pazarlaması, satışı ve fiyatlandırılmasının tüm
Türkiye genelinde benzer nitelik arz etmesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
G.6. Değerlendirme
(48) Kurulun 06.04.2017 tarih ve 17-12/145-64 sayılı kararıyla Turkcell, Turkcell Satış,
Genpa ve KVK arasından imzalanan, başvuru konusuyla aynı nitelikteki Sözleşme’ye
01.01.2021 tarihine kadar muafiyet tanınmıştır. İşbu başvuru kapsamında ise ilgili
Sözleşme’nin Ek Sözleşme ile tadil edilmiş ve geçerlilik süresi 31.12.2024 tarihi olarak
belirlenmiş haline muafiyet tanınması talep edilmektedir. Bu kapsamda ilgili başvuru,
güncel değişiklikler ve güncel veriler dikkate alınarak, bir önceki muafiyet kararı
ekseninde yeniden değerlendirilmiştir.
G.6.1. Cihaz İşbirliği’ne Yönelik Değerlendirme
(49) Turkcell kampanyaları çerçevesinde cihazlar üreticilerden, distribütörler tarafından
tedarik edilmekte, üreticilerle yapılan satın alma müzakerelerine Turkcell tarafından da
katılım sağlanmakla birlikte, bu süreç esas itibarıyla distribütörler tarafından
yürütülmektedir. Cihazların fiyatı, adedi, vadesi, iade koşulları ve reklam ve satış desteği
gibi hususlar distribütör ve üretici arasında yapılan pazarlıklar sonucunda
şekillenmektedir. Üreticiden vadeli olarak alınan söz konusu cihazlar distribütörlerce
yine vadeli olarak bayi kanalına iletilmektedir. Bayiler tarafından cihazların satılmasının
akabinde ise Turkcell tarafından cihaz bedeli müşteriden vadeli olarak tahsil edilmekte,
öte yandan distribütörlere peşin ödeme yapılmaktadır. Bayiler açısından cihaz satışı
konsinye satış niteliğinde olup, distribütörlere herhangi bir ücret ödenmemekte,
müşterilerden de tahsilat yapılmamaktadır. Bayiler satılan ürün üzerinden Turkcell’den
prim almakta, satılamayan ürünleri distribütörlere iade etmekte, bu anlamda ticari ve
finansal herhangi bir riske katlanmamaktadır. Başka bir deyişle bayiler, Turkcell’in
acentesi olarak faaliyet yürütmektedir.
(50) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde dikey anlaşmalar “Üretim veya dağıtım zincirinin
farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal
veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” olarak
tanımlanmıştır. Cihazların tedariki, dağıtımı ve satış süreci incelendiğinde, distribütörler
ile Turkcell arasındaki ilişkinin dikey bir ilişki niteliğinde olduğu değerlendirilmektedir.
Nitekim, distribütör tarafından üreticiden temin edilen cihazlar, bazı noktaları doğrudan
Turkcell’e bağlı olan Turkcell ve Turkcell Plus Mağazalarına, TDM’lere, alternatif
kanallara ve KÇM’lere (birlikte “Turkcell bayi ağı” olarak adlandırılacaktır) dağıtılmakta,
Turkcell bayileri tarafından ise müşterilere satılmaktadır. Her ne kadar, bayiler konsinye
satış gerçekleştirmekte ise de, bayiler Turkcell’in acentesi niteliğinde olduğundan,
20-52/723-320

12/33
cihazların müşterilere yeniden satışının Turkcell tarafından gerçekleştiğini söylemek
mümkündür. Bahse konu dikey ilişkinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirmesine geçmeden önce, Turkcell ile distribütörleri arasındaki başvuruya
konu cihaz işbirliği ilişkisinin niteliği değerlendirilmiştir.
G.6.1.1. Turkcell ve Distribütörleri Arasındaki İlişkinin Niteliği
(51) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 9. Paragrafında teşebbüslerin mal veya
hizmetlerin alım veya satımında bağımsız teşebbüsleri kullanmak yerine zaman zaman
acentelik sistemini tercih edebildikleri belirtilerek, Türk Ticaret Kanunu’nda acentenin,
“Ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya müstahdem gibi tabi bir sıfatı
olmaksızın bir mukaveleye dayanarak muayyen bir yer veya bölge içinde daimi bir
surette ticari bir işletmeyi ilgilendiren akitlere aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına
yapmayı meslek edinen kimse” olarak tanımlandığı ifade edilmiştir. Başka bir ifadeyle,
bir sözleşmeye dayanarak bir teşebbüsün üçüncü kişilere hizmet sunmasına aracılık
eden kişi veya teşebbüslere acente denilmektedir.
(52) Bahse konu Kılavuz’un 10. paragrafında acentelik ilişkisini belirleyen temel faktörün
acentenin, müvekkili tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk
alıp almadığı hususu olduğu belirtilmekte ve “Şayet, acente müvekkili adına yapmış
olduğu ya da aracılık ettiği sözleşmeden dolayı herhangi bir mali veya ticari risk
almamışsa, acente ile müvekkil arasındaki ilişki Kanun’un 4. maddesi kapsamı
dışındadır. Böyle bir durumda, acentenin alış veya satış faaliyeti müvekkilin
faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirilir.” ifadesine yer verilmektedir. Bu ilişki
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadığından kural olarak muafiyet
rejiminin de konusu değildir.
(53) Bir anlaşmanın acentelik anlaşması olup olmadığının tespitindeki temel unsur acentenin
müvekkili hesabına yaptığı işler nedeniyle ticari ve mali risk taşıyıp taşımadığıdır. Bu
husus her olay özelinde değerlendirilecek olmakla birlikte, Kılavuz’un 12. paragrafında
acentenin ticari veya mali riske katlandığı durumlara örnek olarak aşağıdakilere yer
verilmektedir:
- Taşıma masrafları da dâhil olmak üzere mal veya hizmetlerin alım veya satımına
ilişkin masraflara acentenin katkıda bulunması,
- Acentenin satış arttırma faaliyetlerine doğrudan veya dolaylı olarak katkıda
bulunmaya zorunlu tutulması,
- Stokta tutulan sözleşme konusu malların finansmanı ya da kayıp malların
maliyeti gibi riskleri acentenin taşıması ve satılmayan ürünleri acentenin
müvekkile iade edememesi,
- Acentenin satış sonrası hizmet, tamir veya garanti hizmeti vermekle yükümlü
tutulması,
- Acentenin, söz konusu pazarda faaliyet gösterebilmek bakımından gerekli
olabilecek ve sadece bu pazarda kullanılabilecek yatırımlar yapmak zorunda
bırakılması,
- Satılan ürünün sebep olduğu zararlardan dolayı üçüncü kişilere karşı acentenin
sorumlu olması,
- Müşterilerin sözleşmenin şartlarını yerine getirmemesinden dolayı, acentenin,
komisyonunu alamamasının dışında başka bir sorumluluk taşıması.
20-52/723-320

13/33
Kurul kararlarında20 ise acentenin riske katlandığı durumlara örnek olarak
aşağıdakiler sayılmıştır:
- Ticari faaliyetleri süresince bağımsız bir tacir gibi davranması,
- İşlemle ilgili ticari riskin acentenin üzerinde olması,
- Elinde sözleşme konusu mallardan minimum miktarda stok bulunması,
- Müşteriler için kendi hesabına olmak üzere ücretsiz servis hizmeti vermesi,
- Fiyatlar ve ticaret koşullarını belirleme yetkisi bulunması.
(54) Dosya konusu Sözleşme acentelik ilişkisinin varlığına ilişkin olarak incelendiğinde,
Sözleşme’nin 5.3.4. maddesinde müşteri memnuniyetinin sağlanması için distribütör ve
bayi çalışanlarına her yıl eğitim verilmesi öngörülmektedir. Söz konusu eğitimleri
verecek şirket ile imzalanacak eğitim sözleşmesine distribütör imza atacak ve eğitim
giderine distribütör katlanacaktır. Ayrıca dağıtım ağının distribütörden memnun olup
olmadığının tespiti için yılda bir veya iki kez yapılacak olan anketlerin maliyeti de
distribütörlerce karşılanacaktır (madde 5.3.6.).
(55) Sözleşme’nin 5.1.9. maddesine göre Turkcell Satış, üreticilerle yapılacak müzakere
toplantılarına katılabilecek ve gerekli gördüğünde toplantı yapılmasını talep
edebilecektir. Öte yandan nihai olarak tedarik sözleşmesi üretici ve distribütör arasında
akdedilmektedir. Sözleşme’nin 5.1.1. maddesi uyarınca cihaz işbirliği kapsamında
distribütörlerin yükümlülüklerinden biri satış ve dağıtımını yapmayı taahhüt ettiği
cihazları ilgili üreticiden gerekirse ithalatını yapmak suretiyle tüm sorumluluğu
münhasıran üstlenerek tedarik etmektir. Sözleşme’nin 5.3.11. maddesinde “(…..)”
hükmü yer almaktadır. 5.3.12. maddede ise “(…..)” ifadesi bulunmaktadır. Öte yandan,
5.3.17. maddede distribütörlerin finansal risklerini yönetmek üzere bayilerden teminat
mektubu alabileceği, teminat mektubu vermeyen bayilerle çalışmaktan imtina
edebileceği belirtilmektedir.
(56) Bu maddelerden anlaşıldığı üzere, her ne kadar Turkcell’in toplantılara katılabileceği
belirtilse de, cihaz teminine ilişkin müzakereler üreticiler ile distribütörler arasında
gerçekleşmektedir. Sözleşme maddesinde de belirtildiği gibi, distribütörler cihazları tüm
sorumluluğu münhasıran üstlenerek tedarik etmektedir. Distribütör; üreticiye siparişleri
doğrudan vermekte, üreticilerle Turkcell adına değil kendi hesabına sözleşme
imzalamakta, asgari stok tutmakla yükümlü olmakta, bunlardan doğan sorumluluk ve
masrafları (taşıma, depolama, sigortalama) tek başına yüklenmektedir. Öte yandan,
distribütörün finansal risk taşıyabileceği kabul edilerek bayilerden teminat mektubu
isteyebileceği belirtilmektedir. Distribütörün çalışacağı bayileri mali açıdan
değerlendirme yetkisi bulunmaktadır. Ayrıca müşteri ve bayi memnuniyetine yönelik
olarak yapılacak bazı masraflara distribütör katlanmaktadır.
(57) Turkcell bayi ağında kontratlı olarak satışa sunulacak cihaz marka, model ve sayısı
Turkcell hedefleri çerçevesinde Turkcell tarafından belirlenmektedir. Üreticiler ile
müzakereler Turkcell Satış ve distribütörlerin katılımıyla yürütülmektedir21. Temin
aşamasından sonra bayiler cihaz siparişlerini EPOS sistemi üzerinden distribütöre
iletmektedir.
(58) Tanımı gereği Turkcell kampanyaları ile satılan cihazlar kontratlı ve kontratsız olarak
aboneye sunulabilmektedir. Kontratlı cihaz alan aboneler cihaz bedelini öngörülen vade

20 26.12.2013 tarih ve 13-72/996-427 sayılı; 10.03.2016 tarih ve 16-09/152-67 sayılı kararlar.
21 Bu duruma istisna olarak Apple’ın tüm dünyada sadece operatörler ile sözleşme yapmayı tercih ettiği bilinmektedir.
20-52/723-320

14/33
ile taksitler halinde ödemektedir. Turkcell’den elde edilen bilgilere göre cihazlar genelde
(…..) gün vadeyle sağlayıcılardan temin edilmekte, cihazlar ortalama (…..) gün içinde
satılmakta ve satışın ardından cihaz bedeli (…..) gün içinde Turkcell tarafından peşin
olarak distribütöre ödenmektedir. Bu işleyiş son tüketiciden tahsilat riskini bayiler
açısından ortadan kaldırsa da, üretici tarafından tanınan vadenin kısalması veya satış
süresinin uzaması karşısında distribütörün katlanacağı finansman maliyeti riskini
ortadan kaldırmamaktadır. Ayrıca bayinin kontratlı cihazları vadesi içinde satamadığı
durumlarda, distribütörün katlandığı/katlanacağı cihaz bedelini Turkcell’den tahsil
etmesinin mümkün olmaması durumunda katlanılacak maliyetlere ilişkin riskler ortadan
kalkmamaktadır. Her ne kadar, cihazların hedeflenen adette veya vadesi içerisinde
satılamadığı durumlarda, distribütörün satışın sağlanmasına ilişkin bir yükümlülüğü
bulunmasa da, nihai noktada cihazların satılamadığı durumda finansal riske distribütör
katlanmaktadır. Distribütörün söz konusu cihazları başka kanallara satabilecek olması
ise distribütörün herhangi bir ticari riske katlanmadığını göstermemektedir.
(59) Kontratsız olarak satılan cihazlarda ise abone, cihaz bedelini peşin olarak bayiye
ödemekte; bayi ise bu bedeli distribütör tarafından kendisine kesilen faturada belirtilen
vadeye göre distribütöre ödemektedir. Kontratsız satışlarda tahsilat sürecinde
Turkcell’in rolü bulunmamaktadır. Bu cihazlar bakımından tahsilat riski de
distribütörlerin üzerindedir. Nitekim bayilerden teminat mektubu alınması, mali olarak
yeterli görülmeyen bayiler ile çalışmaktan kaçınılabilmesi gibi önlemlerin bu risklere
binaen Sözleşme’de yer aldığı düşünülmektedir. Bu çerçevede özellikle distribütörlerin
bayiler ile girecekleri sözleşmeler bakımından sadece Turkcell’in acentesi olarak işlev
gördüğünü söylemek zordur.
(60) Diğer taraftan, kontratlı cihazların satış sonrası hizmetlerine ilişkin olarak, bakım onarım
hizmetlerinin sunumu distribütör yetkili servisleri tarafından gerçekleşse de, garanti
kapsamındaki bakım onarım ve iade maliyetlerine üreticilerin katlanması, garanti
sonrasındaki maliyetlerin ise müşteri tarafından karşılanması distribütörlerin bu konuda
ticari sorumluluğunun olmadığını göstermektedir.
(61) Buraya kadar yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, KVK ve Genpa’nın Turkcell ile
gerçekleştirdiği cihaz işbirliği ilişkisi kapsamında cihaz temini ve dağıtımı faaliyetleri
sonucunda katlandığı mali ve ticari risklerin acentelik ilişkisinde öngörülenden öteye
geçtiği değerlendirilmektedir. Bunun yanı sıra, cihaz işbirliği ilişkisinde, distribütörler
tarafından tedarik edilen cihazların yeniden satışı Turkcell tarafından
gerçekleştirildiğinden, cihaz dağıtımında Turkcell’in distribütörlerin acentesi olarak
faaliyet gösterip göstermediğinin de incelenmesi gerekmektedir. Bahse konu dağıtım
ilişkisinde, Turkcell’in müşterilere vadeli satış yaparken distribütörlere peşin ödemede
bulunması, cihazların vadesi içerisinde satılmasını teminen satış, pazarlama ve reklam
desteği vermesi, ayrıca müşterilerden tahsil edilmeyen ücretlerden Turkcell’in sorumlu
olması nedeniyle Turkcell’in ticari ve finansal risklerinin bulunduğu
değerlendirilmektedir. Dolayısıyla dosya konusu Sözleşme’nin cihaz işbirliği ilişkisini
düzenleyen bölümünün acentelik sözleşmesi niteliğinde olmadığı, 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamında olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
G.6.1.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi ve 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında
Değerlendirme
(62) Sözleşme ile cihaz dağıtımına ilişkin olarak getirilen rekabeti kısıtlayıcı hükümler,
rekabet etmeme yükümlüğü ve münhasır bölge/müşteri belirlenmesi olarak
sınıflandırılabilecektir. Başvuru konusu Sözleşme ve Ek Sözleşme’ye göre,
distribütörlere münhasır bölge/müşteri tahsisi yapılmış olup Turkcell dağıtım ağındaki
20-52/723-320

15/33
bayiler, KVK ve Genpa arasında bölge esasına göre paylaşılmakta, distribütörlerin
birbirlerinin bölgesindeki bayilere aktif satışta bulunması yasaklanmaktadır (5.1.1.
madde). Sözleşmenin ekinde yer alan listeler ile her bir bayi bulunduğu bölgeye göre
(kuzey veya güney) iki distribütörden birine atanmaktadır. Bu yapının korunması için
cihazların bayi ve distribütör ile eşleştirilmesi (IMEI kilitlemesi) ve abonelere sadece
eşleştirilmiş kanallardan satış yapılması öngörülmektedir (5.1.2. madde). Ek
Sözleşme’nin 1. maddesiyle de “Cihaz/lar” tanımı akıllı cep telefonları ve tabletlerin
satışlarını kapsayacak şekilde belirlenerek aksesuar satışları Sözleşme kapsamı dışına
çıkarılmış ve Sözleşmenin konusu daraltılmıştır. Distribütörlerin Turkcell’in onayladığı
üretici veya tedarikçiler dışındaki tedarikçilerden ürün temin ederek dağıtım kanalına
sunması da yasaklanmıştır (5.1.8. madde). Ayrıca distribütörlerin Sözleşme süresi
boyunca başka bir kanala (rakip işletmeci, rakip işletmeci satış kanalı veya zincir
mağazalar gibi) satış yapması Turkcell iznine tabi kılınmaktadır (5.1.7. madde).22
Turkcell ise Sözleşme süreci boyunca distribütörlere ilgili bölgelerde münhasır bölge
verdiğini kabul etmekte, sözleşme konusu ürünler açısından farklı distribütörler ile
çalışmayacağını taahhüt etmektedir (5.3.1. madde). Ayrıca 31.12.2020 tarihinden sonra
cihazlar tanımı dışında kalan aksesuarların satış ve dağıtımı için Turkcell ve Turkcell
Satış’ın belirleyeceği ilave tek bir distribütör daha atanabilecektir. Turkcell tarafından,
söz konusu distribütörün; ana işi aksesuar, donanım, ekipman ve yeni teknoloji
ürünlerinin satış ve dağıtımı olan, bu ürünler grubunda uzmanlaşmış, satış sonrası
destek, teknik servis konularında yetkinliği bulunan ve çözüm üretebilecek; sözleşme
konusu ürünleri ve Turkcell kanalında satılabilecek diğer potansiyel ürünleri sahaya en
uygun şekilde dağıtabilecek; işin gerektirdiği finansal güce sahip olması kriterlerine göre
belirleneceği ifade edilmiştir. Son olarak distribütörlerin kendisi, grup şirketleri ve
ortaklarının 2. dereceye (2. derece dâhil) kadar akrabalarının Turkcell bayisi ve/veya
TDM sıfatıyla ayrı bir faaliyette bulunması Turkcell’in yazılı iznine bağlanmıştır (5.3.9.
madde).
(63) Bahse konu hükümlerin 4054 Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı nitelikte
olduğu açıktır. Bu nedenle dosya konusu Sözleşme’nin ve Ek Sözleşme hükümleri
hakkında bir önceki muafiyet kararı ekseninde ve güncel veriler doğrultusunda muafiyet
değerlendirmesi yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
(64) Kanun’un 4. maddesi kapsamında öncelikle dikey anlaşma niteliğinde olduğu tespit
edilen dosya konusu Sözleşme’nin cihaz işbirliğine ilişkin hükümlerinin 2002/2 sayılı
Tebliğ çerçevesinde ele alınıp alınamayacağının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Tebliğ’in 2. maddesinde grup muafiyetinin, sağlayıcının dikey anlaşmaya konu mal veya
hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması koşuluyla
uygulanacağı belirtilmiştir. Turkcell ile KVK ve Genpa arasındaki cihaz işbirliği ilişkisinde
sağlayıcı konumunda olan KVK ve Genpa’dır.
(65) Operatör kanalında dağıtımı yapılan akıllı telefon ve tabletlere ilişkin bu distribütörlerin
pazar payları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:


22 Turkcell kampanyasına hiç girmemiş veya kampanyası bitmiş cihazlar ile IMEI numarası sisteme hiç
kaydedilmemiş cihazlar izne tabi değildir.
20-52/723-320

16/33
Tablo 1: Operatör Kanalında Dağıtım Yapan Distribütörlerin Adet Bazında Pazar Payları (%)

Akıllı Telefon Tablet
2017 2018 2019 2020 2017 2018 2019 2020
KVK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Genpa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobiltel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Datagate (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Brightstar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ouno (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler
Tablo 2: Operatör Kanalında Dağıtım Yapan Distribütörlerin Gelir Bazında Pazar Payları (%)

Akıllı Telefon Tablet
2017 2018 2019 2020 2017 2018 2019 2020
KVK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Genpa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobiltel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Datagate (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Brightstar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ouno (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler
(66) Yukarıdaki tablolar, sadece operatör kanalında faaliyet gösteren distribütörlerin pazar
paylarını göstermekte olup, akıllı telefon ve tabletlerin toptan dağıtımı pazarı, operatör
kanalı haricinde geleneksel mağazalar, teknoloji zincir mağazaları, hiper/süper
marketler, çevrim içi satış kanalı gibi kanalları da kapsamaktadır. Bu çerçevede akıllı
telefon ve tabletlerin toptan dağıtımı pazarının büyüklüğünün, bahsedilen kanalları da
içerecek şekilde hesaplanması gerekmekte olup, ilgili kanallarda faaliyet gösteren çok
sayıda teşebbüs bulunması nedeniyle pazar büyüklüğü, GFK Araştırma Hizmetleri A.Ş.
(GFK) raporlarından elde edilen veriler esas alınarak hesaplanmıştır. Bu kapsamda
KVK ve Genpa’nın akıllı telefon ve tabletlerin toptan dağıtımı pazarı içerisindeki pazar
payları aşağıdaki tablolarda gösterilmektedir:
Tablo 3: Akıllı Telefon ve Tabletlerin Toptan Dağıtımı Pazarında Adet Bazında Pazar Payları (%)

Akıllı Telefon Tablet
2017 2018 2019 2020 2018 2019 2020
KVK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Genpa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobiltel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Datagate (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Brightstar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ouno (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pazar
Büyüklüğü23
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler ve GFK raporları


23 Pazar payı hesaplamasında kullanılan akıllı telefon ve tabletlerin toptan satışına ilişkin adet bazında pazar
büyüklüğü hakkında, piyasada çok sayıda oyuncu bulunması nedeniyle sağlıklı veri elde edilememiş ve GFK
raporlarında bulunan pazar büyüklüğü verileri esas alınmıştır. GFK raporlarında belirtilen pazar büyüklükleri, akıllı
telefon ve tabletlerin perakende satışları üzerinden hesaplanmaktadır, ancak perakende olarak satılan her bir ürünün
toptan dağıtım yoluyla tüketicilere ulaştırıldığı düşünüldüğünde perakendeye ilişkin verilerin toptan dağıtım verilerini
yansıttığı varsayılmıştır.
20-52/723-320

17/33
Tablo 4: Akıllı Telefon ve Tabletlerin Toptan Dağıtımı Pazarında Gelir (TL) Bazında Pazar Payları (%)

Akıllı Telefon Tablet
2017 2018 2019 2020 2018 2019 2020
KVK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Genpa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mobiltel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Datagate (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Brightstar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ouno (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pazar
Büyüklüğü24
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler ve GFK raporları
(67) Tablolardan görüleceği üzere, KVK ve Genpa’nın akıllı telefon ve tabletlerin toptan
dağıtımı pazarındaki pazar payları %40’ın altındadır. Dolayısıyla Sözleşme’nin cihaz
işbirliğine ilişkin hükümlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında grup
muafiyetinden yararlanabileceği değerlendirilmektedir. Anılan Tebliğ’in 4. ve 5.
maddelerinde bir anlaşmayı grup muafiyeti dışına çıkaran sınırlamalara yer verilmiştir.
Tebliğ’in 5 (a) maddesinde alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne muafiyet uygulanamayacağı hükmü yer almaktadır.
Dosyaya konu Sözleşme’nin cihaz işbirliği ilişkisine yönelik olan 5.1.7. ve 5.3.1.
maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğüne yer verilmiş olsa da, Ek Sözleşme’nin 6.
maddesi ile Sözleşme’nin geçerlilik süresinin 31.12.2024 olarak değiştirilmiş olduğu ve
bu sürenin sonunda başkaca herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın sözleşmenin
sona ereceği göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu sürenin beş yıldan kısa
olduğu ve dolayısıyla bahse konu rekabet etmeme yükümlülüğünün muafiyetten
yararlanabileceği değerlendirilmektedir.
(68) Öte yandan, Sözleşme’nin 5.1.2. maddesine göre, Sözleşme konusu cep telefonu ve
tabletlerin kontratlanabilmesi için ilgili Turkcell sistemlerinde satışı yapacak olan
Turkcell bayi, bölgesel olarak bağlı olduğu distribütör (KVK veya Genpa) ile IMEI
bazında eşleştirilerek tanımlanacaktır. Söz konusu madde hükmü ile, her bir bayinin,
bağlı bulunduğu bölge ve distribütör ile IMEI bazında eşleşmesi sayesinde, bayiler
sadece kendi bölgelerinden sorumlu distribütörden (Kuzey bölgesi için KVK, güney
bölgesi için Genpa) cihaz temin edebilecek ve distribütör tarafından IMEI numarası
bazında kendisi ile eşleştirilen cihazları kontratlayabilecektir. Bu durumda bir bayinin,
diğer bölge distribütöründen pasif satış kapsamında cihaz temin ederek
kontratlayabilmesi mümkün olamayacaktır.
(69) Sözleşme ile benimsenen söz konusu uygulama pasif satışların kısıtlanması sonucunu
doğuracaktır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına
Çıkaran Sınırlamalar” başlıklı 4. maddesinin (b) bendinde “Alıcının müşterilerince
yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir
alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak
aktif satışların kısıtlanması” dışında kalan, alıcının gerçekleştireceği pasif satışların
kısıtlanması durumunun anlaşmayı grup muafiyetinden çıkaracağı hükme bağlanmıştır.
Dikey Kılavuz’un 24. paragrafında ise başka bir alıcının bölgesindeki veya müşteri

24 Gelir bazında pazar büyüklüğünün hesaplanmasında, bir önceki dipnot kapsamında belirtildiği üzere GFK
raporlarındaki veriler esas alınmıştır. Ancak GFK raporlarında gelir bazında belirtilen pazar büyüklüğü perakende
fiyatları içermekte olup toptan pazarda dağıtılan akıllı telefon ve tabletlerin fiyatı ile perakende pazarda satışı yapılan
akıllı telefon ve tabletlerin satış fiyatı arasında fark bulunmakta; perakende olarak satılan ürünlerin fiyatları, toptan
fiyatın üzerine belirli bir kar marjı eklenerek belirlenmektedir. Ancak tablodan da görüldüğü üzere KVK ve Genpa’nın
pazar paylarının çok düşük olması nedeniyle bu durumun pazar payları üzerinde çok fazla etki yaratmayacağı
düşünülmektedir.
20-52/723-320

18/33
grubundaki müşterilerden gelen ve alıcının aktif çabaları neticesi olmayan talepleri
karşılamak, alıcı malın teslimatını müşterinin adresine götürerek yapsa dahi, “pasif
satış” olarak tanımlanmaktadır. Mevcut dosya kapsamında, alıcı konumundaki bayilerin,
diğer bayilerden gelen ve pasif satış niteliğinde olan talepleri karşılamasının
kısıtlanması, Sözleşme’nin cihaz işbirliği ilişkisine yönelik kısmını 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamı dışına çıkaracağı değerlendirilmektedir. Bu nedenle söz konusu Sözleşme’nin
cihaz işbirliği ilişkisini düzenleyen bölümüne yönelik 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
kapsamında bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması gerekmektedir.
G.6.1.3. 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(70) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen bireysel muafiyet şartlarını sağlayan
bir anlaşmanın refah üzerindeki etkisinin pozitif olduğu veya en azından net etkisinin
sıfır olduğu kabul edilmektedir. Bu bağlamda, aşağıda yer alan ikisi olumlu, ikisi olumsuz
toplam dört şartın tamamının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir:
“(a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması.”
(71) Aşağıda bu şartların sağlanıp sağlanmadığına yönelik değerlendirmeye yer
verilmektedir.
G.6.1.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(72) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendine göre bir anlaşmanın muafiyet
hükümlerinden faydalanabilmesi için içerdiği rekabet kısıtlarını bertaraf edebilecek
düzeyde etkinlik artışı sağlaması gerekmektedir. Bu etkinlikler objektif olan tüm
ekonomik etkinlikleri kapsamakla birlikte genel olarak maliyetlerin düşürülmesi, yeni
ürün ortaya çıkarılması, ölçek ve kapsam ekonomilerinden faydalanılması, üretimde
veya malların sunulmasında iyileşme sağlanması şeklinde ortaya çıkabilmektedir.
Etkinlik kazanımlarının doğrudan anlaşmadan kaynaklanması, belirli ya da öngörülebilir
olması gerekmektedir. Anlaşmanın yalnızca taraflar açısından etkinlik sağlaması yeterli
bulunmamakta, anlaşma ile bu kazanımlar arasında bulunan illiyet bağının incelenmesi
gerekmektedir25.
(73) Cihaz işbirliği ilişkisi kapsamında ortaya çıkacak olan en büyük etkinlik kazanımı,
Turkcell ve Distribütörler ile Samsung, Huawei, Apple gibi büyük üreticiler karşısında
oluşturulan işbirliğinin pazarlık gücünü arttırdığı ve bu sağlayıcılar karşısında alım gücü
oluşturularak rekabetçi tekliflerin alınmasının mümkün olduğudur. Nitekim Turkcell
tarafından, söz konusu distribütörlük yapısı sayesinde cihazların daha rekabetçi fiyatlar
ile alındığı ve tüketicilere bu yolla avantajlı teklifler sunulduğu ifade edilmiştir. Münhasır
bölge yapılanması, rekabet etmeme yükümlülüğü ve alt pazarlarda faaliyet göstermenin
sınırlanması (TDM ya da bayi olarak çalışmanın Turkcell iznine bağlı olması) ile
distribütörlerin sorumlu oldukları alanlarda Turkcell ürün ve hizmetleri ile ilgili faaliyetlere
odaklanması sağlanarak etkin bir dağıtım sistemi kurulması da amaçlanmaktadır.

25 Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz (Muafiyet Kılavuzu), para. 22-29.
20-52/723-320

19/33
(74) Bir diğer etkinlik kazanımı, teknik servislere ve bayilere entegre edilen “Cep Hızır”
sistemi ile tüketicinin arızalı cihazının teknik servis süreçlerinin baştan uca takip
edilebildiği, bu servis sayesinde satış sonrası hizmet süreçlerinde önemli bir iyileşme
sağlandığıdır.
(75) Ayrıca Kuzey ve Güney’de olmak üzere iki distribütör ile çalışılması sonucunda
distribütörlere tahsis edilen ölçeğin büyümesi neticesinde dağıtımda belirli etkinlik
seviyesi sağlanarak hem ürünlerin ilgili bölgelerde bulunurluğu hem de bu dağıtımın
daha az maliyetli gerçekleştirilmesi sağlanmıştır. Ek olarak distribütörlere tahsis edilen
bölgenin büyüklüğü distribütörlerin finans kuruluşları karşısındaki konumunu da olumlu
etkileyerek distribütör operasyonlarının finansmanı için ihtiyaç duyulabilecek
kaynakların temininde de olumlu etkileri olmuştur.
(76) Turkcell’in sözleşmedeki bazı hükümlerle iş ortaklarına ürün bulunurluğu, teşhir, satış
kanalları çalışanlarının eğitimi, satış sonrası hizmetler, hizmet kalitesinin artırılması ve
müşteri memnuniyeti gibi konularda verimliliğin artırılması için belirli yükümlülükler
getirdiği görülmektedir:
- Gelen talepler doğrultusunda ürünlerin sevkiyatını belirlenen sürelerde satış ve
dağıtım kanallarına eksiksiz olarak gerçekleştirmek (m.5.1.10),
- Satış kanalı çalışanlarının bilgi seviyesinin artırılması, gerekli eğitimlerin
verilmesi ve eğitimlere katılımın sağlanması için azami özen göstermek
(m.5.3.4),
- Cihaz üreticilerinin Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve sair mevzuat
kapsamındaki sorumluluklarını herhangi bir resmi kurum ve kuruluşun kararı
olmaksızın azami şekilde yerine getirilmesini sağlamak ve bu konuda üreticilerle
yapmış oldukları/yapacakları sözleşmelerde gereken düzenlemeleri yapmak
(m.5.3.7),
- Distribütörlerin sözleşme kapsamındaki faaliyetlerinin Turkcell’in denetimine tabi
olması ve Turkcell tarafından hizmet gereklerine uygun olarak yapılan ikaz ve
önerilerin dikkate alınarak gereğinin yerine getirilmesi (m.5.3.19),
- Distribütörlerin satış bölgelerindeki Turkcell Bayi ve TDM’leri ziyaret ederek
sahadaki tedarik süreci aksamaları/geliştirmeleri ile ilgili Turkcell Bayi ve
TDM’lerin aksiyon almasını sağlaması (m.5.3.3),
- Müşteri memnuniyetini ölçmek için masrafI distribütörlere ait olmak üzere yılda
en az bir ve en çok iki olacak şekilde anket çalışmaları yapmak (m.5.3.16).
(77) İlgili başvuru kapsamında Turkcell’in rakibi konumunda bulunan TT Mobil ve
Vodafone’dan elde edilen bilgilerden, bu rakiplerin de Turkcell dağıtım ağına benzer bir
yapı içerisinde distribütörleri ile münhasıran çalıştığı, distribütörlerine münhasır bölgeler
ve müşteri grupları tahsis ederek rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiği görülmüştür.
Adı geçen teşebbüsler tarafından münhasırlık uygulamaları yoluyla distribütörler ve
satış kanalları arasındaki ilişkinin daha koordineli ve hızlı bir şekilde yürütülebildiği,
distribütörlerin etkin bir şekilde stok yönetimi yapabildiği, ürünlerin satış kanallarına tam
ve zamanında sevk edilmesinin kolaylaştığı, satış ve geliştirme faaliyetlerinin
ölçülmesini sağlayarak süreçlerin iyileştirilmesine imkân sağlandığı, iş gücünün
optimize edildiği, distribütörlerin finansman desteğinde azami odağın ve verimliliğin
sağlandığı, tüm bunlar sonucunda abonelere sunulan hizmet kalitesinin arttığı ve
dolayısıyla müşteri memnuniyetinin sağlandığı ifade edilmiştir.
20-52/723-320

20/33
(78) Sözleşme ile getirilecek uygulamalardan biri de IMEI kilitlemesidir (m.5.1.2.).
Sözleşme’nin 5.1.2. maddesine göre, cihazların kontratlanabilmesi için ilgili Turkcell
sistemlerinde satışı yapacak olan dağıtım kanalının bölgesel olarak bağlı olduğu
distribütör ile IMEI bazında eşleştirilmekte, dolayısıyla bayiler, bölgelerinde görevli
distribütör dışında diğer distribütörlerden ürün temin edememekte, dolayısıyla bu
uygulama pasif satışların engellenmesi sonucunu doğurmaktadır. IMEI kilitlemesi,
Turkcell tarafından bir önceki muafiyet kapsamında “belirli bir bölgede satılan cihazlar
için o bölge özelinde sadece tek bir firma ile işbirliği ilişkisine girilmesini olanaklı kılacak
teknik bir gelişme” olarak tanımlanmış ve şu etkinliklerin ortaya çıkacağı ifade edilmiştir:
- Distribütörler tarafından kontratlanacak cihazların bayiler arasında daha eşit bir
şekilde dağılmasının sağlanması, sadece büyük bayilerin değil diğer bayilerin de
ürün taleplerinin karşılanması, kanalın tamamında ürün dağılımının orantılı bir
biçimde sağlanması,
- Turkcell’in kontratlı satışlar sonucu bir distribütöre diğerinden daha borçlu
olmasının önlenmesi, distribütörlerin hem gelir hem alacak yönünden Turkcell
karşısındaki eşit pozisyonlarının korunması,
- Bir bayinin her iki distribütörden de cihaz alarak borçlanması halinde finansal
risklerin hem bayi hem de distribütör tarafından yönetilmesinin zorlaşmasının
önüne geçilmesi, bayilerin kredibilitesinin tespit edilebilmesi ve böylece ürün
akışının doğru yönlendirilmesi,
- Cihazların etkili şekilde takip edilmesi sonucu bayilerin ve müşterilerin talep
ettikleri özellikte ve sayıda cihaza ulaşabilmeleri için etkin stok yönetiminin
sağlanması, cihazların bölgesel penetrasyonu başta olmak üzere çeşitli
konularda raporlama imkânına kavuşulması,
- Bayilerin tahmin yoluyla bulduğu IMEI numarası ile farklı bir cihazı kontratlaması
şeklinde sahtecilik vakalarının önlenmesi,
- Müşteri deneyiminin IMEI numarası ile cihaz takibine dayalı süreçler ile (örneğin
sipariş sürecinin otomatikleştirilmesi) geliştirilmesi.
(79) Başvuru kapsamında, Turkcell tarafından akıllı cihaz ürünlerinin satış ve dağıtımına
ilişkin operasyonun özellikle finansal açıdan külfet taşıması nedeniyle distribütörlere
belirli bir satış hacminin garanti edilmesinin zorunlu olduğu, dolayısıyla bu satış hacmini
belirli bir seviyede garanti altına alan bölgesel bir münhasırlık ve bu münhasırlığa bağlı
olarak kampanyalı cihaz satışlarında IMEI eşleştirmesi uygulamasının hayata
geçirilmesinin zaruri olduğu, aksi halde bir distribütörün Turkcell kampanyalarında
satılmak üzere temin ettiği ürünlerin deposunda kalmasının distribütörlerin finansal
açıdan zor duruma düşmesine neden olabileceği ifade edilmektedir.
(80) Yukarıda yer verilen etkinliklerin çoğu esasen cihazların merkezi ve sistemli şekilde
takip edilebilmesinden doğmaktadır. Cihazların IMEI kilitlemesi ile sahteciliğin
önlenmesi ve bayilerin finansal risklerinin takip edilebilmesi hususlarının, Sözleşme ile
getirilen pasif satışların engellenmesi ile doğrudan ilgili olduğu, IMEI kilitlemesinin bu
anlamda etkinlik doğurduğu değerlendirilmektedir.
(81) Turkcell’den edinilen bilgilerde; karşılaşılan bazı sahtecilik vakalarında, firmaların, işlem
esnasında bir IMEI numarasını baz alarak devamındaki seri numaraları tahmin
edebildiği ve tahmin edilen bu IMEI numaraları ile eşleşen ürünler elinde olmadığı halde
ilgili ürüne kontrat yapabildiği örneklerin gözlemlendiği, bu vakalar sonucu mağdur
müşterilerin kontratlı satış sözleşmelerinin iptal edildiği, sözleşme ve fiziksel ürünler
arasında oluşan tutarsızlıkların hem kanallar arasındaki finansal mahsuplaşmalarda
20-52/723-320

21/33
sıkıntılar yarattığı hem de müşteri deneyimini olumsuz etkilediği, bu problemlerin önüne
geçebilecek bir takibin de ancak IMEI numarası üzerinden yapılabildiği ifade edilmiştir.
(82) Dosya kapsamında elde edilen bilgilere göre; bayiler sadece kendi stoklarına aldıkları
cihazların kontratlı satışlarını gerçekleştirebilmektedirler. Bu bağlamda EPOS altyapısı
ile; bayilerin ürün satışı sırasında, ilgili ürünün seri numarası bayinin depolarına EPOS
üzerinden sipariş verilerek ve distribütör aracılığı ile gönderildiği kontrol edilmektedir.
Bayi EPOS üzerinden distribütöre sipariş verip, satın alma yapmadığı bir ürünü
stoklarına alamamaktadır. Kontratlı cihaz satışlarında kontrat işleminin yapıldığı MAYA
ekranları (abonelik işlemlerinin gerçekleştirildiği bayi ekranları) ,satışı yapılmak istenilen
IMEI numarasının o bayinin stoklarında olup olmadığını EPOS ekranları ile konuşarak
teyit etmektedir. Dolayısıyla bayi kendi stokunda olmayan herhangi bir IMEI üzerinden
kontratlı satış yapamamakta, bir bayiden satılan ürünün (akıllı telefon ve tablet) başka
herhangi bir bayide kampanyalı satışa konu olmaması sağlanmakta, bu yolla olası
sahtecilik vakalarının önüne geçilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
(83) Sözleşme’nin 5.3.9. maddesi uyarınca sözleşme süresi içerisinde, gerek doğrudan
distribütörün kendisi, gerekse distribütörün grup şirketleri ve distribütörün ortaklarının 2.
dereceye (2. derece dâhil) kadar olan akrabaları ve eşleri Turkcell’in yazılı izni olmadan
Turkcell bayisi olarak ve/veya TDM sıfatıyla ayrı bir faaliyette bulunmayacaktır. İlgili
madde incelendiğinde bahse konu kişilerin Turkcell bayisi ve/veya TDM sıfatıyla
faaliyette bulunmaları kesin olarak yasaklanmamış olup, Turkcell’den alınacak onay
doğrultusunda bu alanda faaliyette bulunabileceklerdir. Anılan hüküm ile elde edilecek
faydalar;
- Distribütörlerin perakende seviyede faaliyet göstermesi halinde kendi satış
noktalarına ürün temininde fiyat ve bulunurluk açısından birtakım imtiyazlar
sunmasının önlenmesi, bayiler arasındaki eşit konumun korunması,
- Distibütörlerin tamamen toptan seviyede dağıtım işine odaklanmasının
sağlanması
olarak ifade edilmektedir. Söz konusu faydaların sağlanması açısından, yukarıda
bahsedilen kısıtlamanın gerekli olabileceği değerlendirilmektedir.
(84) Yukarıda yer verilen hususlar değerlendirildiğinde Turkcell ile distribütörler arasında
imzalanan anlaşmanın bireysel muafiyet kapsamında değerlendirilen hükümlerinin
ürünlerin bulunurluğu, stok yönetimi, ürünlerin tedariki ve pazarlanması, satış sonrası
hizmetler, cihaz satışında sahteciliğin önlenmesi, bayilerin finansal durumlarının takip
edilmesi, distribütörlerin toptan dağıtım işine odaklanması, distribütörler karşısında
bayilerin eşit konumda olması gibi konularda iyileşme yarattığı ve bu nedenle başvuruya
konu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 5 (a) maddesinde yer alan koşulu sağladığı
anlaşılmıştır.
G.6.1.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(85) 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olan anlaşmalara muafiyet tanınması için
aranan şartlardan biri de 5. maddenin (b) bendinde belirtilen, tüketicilerin bu anlaşma
ile oluşacak faydadan pay almasıdır. Tüketicinin elde edeceği fayda, ilgili
ürünün/hizmetin fiyatının düşmesi, kalitesinin veya çeşitliliğinin artması, satış sonrası
etkin hizmet, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, bu ürünün dağıtımında veya
hizmetin sunulmasında elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıması şeklinde olabilir.
Söz konusu faydaların, doğrudan sözleşmeye bağlı olarak oluşması, muafiyet talebine
20-52/723-320

22/33
konu sözleşme nedeniyle doğacak rekabet kısıtlamasıyla orantılı olması ve makul bir
zaman içerisinde tüketiciye yansıması beklenmektedir26.
(86) Bu kapsamda, Turkcell tarafından yapılan başvuruda ve bilgi talebine cevaben gelen
yazıda; bahse konu dağıtım ağı düzenlemesi sonucu Türkiye genelindeki tüm Turkcell
mağazalarında yeterli adet ve çeşitlilikte ürün penetrasyonunun sağlandığı ve
müşterilerin mağazalarda eksiksiz cihaz deneyimi yaşadığı; distribütörlerin
performanslarının daha etkin bir şekilde takip edilebilmesi amacıyla Turkcell
bünyesindeki planlama ekiplerinin düzenli olarak distribütörlerde saha ziyaretleri
yaptığı, yılda iki defa bayilere distribütörlerin sunduğu hizmete yönelik memnuniyet
anketi yapıldığı, distribütörlerin bayilerin yeterli stoka sahip ve taleplerine cevap
alabildikleri bir ortamda çalışmalarının sağlandığı, tüm bunların son kullanıcılara ulaşan
hizmetin kalitesini artırmaya yönelik olduğu; başvuru konusu yapı sonucu distribütörlerin
alıcılar karşısında alım gücünün yükselmesi sayesinde büyük markaların pazar
hâkimiyetinin kırıldığı ve tüm markaların portföyde yer alabilmesinin güvence altına
alındığı, böylece ürün çeşitliliği ve bulunurluğun arttırıldığı; satış sonrasında ise
tüketicilere standart ve daha iyi bir teknik servis hizmeti sunulabileceği; distribütörlerin
Turkcell ürün ve cihazlarını münhasırlık esasına uygun olarak dağıtarak ürünleri daha
hızlı bir şekilde bölgelerindeki satış kanallarına ulaştırabileceği; ayrıca distribütörlük
yapısının yarattığı ölçek ekonomisi ile cihazların daha rekabetçi fiyatlarla alınması ile
tüketicilere avantajlı teklifler sunulabildiği ifade edilmektedir.
(87) Söz konusu bilgileri teyit edebilmek adına Turkcell’e gönderilen bilgi isteme yazısına
gelen cevabi yazıda; rekabetçi teklifler için üreticilerden alınan desteklerin tüketicilerin
lehine olacak şekilde ürünlerin fiyatlarına yansıtıldığı hususu tekrar edilerek 2020 yılı
Ocak-Kasım tarihlerinde Huawei’den (…..) Milyon TL, Samsung’dan (…..) Milyon TL ve
2020’de Apple’dan da (…..) Milyon TL tutarında alınan desteğin fiyatlara yansıtılması
söz konusu duruma örnek olarak gösterilmiştir. Üreticilerden destek alınmak üzere
yapılan görüşmeler yapılmasa, üreticiler tarafından iletilecek cihaz fiyatı ile görüşmeler
sonrasında oluşan cihaz fiyatı arasındaki farkı ortaya koymanın fiilen mümkün
olmayacağı belirtilerek, örnek olarak üretici ile yapılan anlaşma kapsamında Ekim
ayında başlanan bir kampanyada Apple iPhone 11 64GB model cihazın üç aylık taksitli
fiyatının aylık (…..) TL’den (…..) TL’ye düşürülmesinin sağlandığı, Kasım ayında
yapılan farklı bir kampanyada Huawei P Smart S model cihazın 12 aylık taksitli fiyatının
üretici ve Turkcell desteği ile aylık (…..) TL’den (…..) TL’ye düşürülmesinin sağlandığı,
26.11.2020 tarihinde başlanacak farklı bir kampanyada ise Samsung Galaxy A31
modelinin 12 aylık taksitli fiyatının aylık (…..) TL’den (…..) TL’ye düşürülmesi verilmiştir.
(88) Dosya kapsamında Turkcell ile benzer dağıtım süreci yürüten Vodafone ve TT
Mobil’den gelen bilgilerden başvuruda anlaşma sonucunda doğacağı belirtilen tüketici
yararına benzer sonuçların diğer mobil operatörlerce de değerlendirildiği görülmüştür.
Vodafone ve TT Mobil’den gelen cevabi yazılarda distribütörlerle münhasırlık usulüyle
çalışılması sonucunda yukarıda sayılanlara benzer faydaların ortaya çıkacağı, bunun
sonucunda tüketicilere sunulan hizmet kalitesinin arttığı ve dolayısıyla müşteri
memnuniyetinin sağlandığı ifade edilmiştir.
(89) Sonuç olarak, yukarıda yer verilen bilgiler de göz önünde bulundurularak Turkcell ile
distribütörler arasında imzalanan anlaşmanın ürünlerin bulunurluğu, stok yönetimi,
ürünlerin tedariki ve pazarlanması, satış sonrası hizmetler, cihaz satışında sahteciliğin
önlenmesi, bayilerin finansal durumlarının takip edilmesi, distribütörlerin toptan dağıtım
işine odaklanması, distribütörler karşısında bayilerin eşit konumda olması gibi

26 Muafiyet Kılavuzu, para. 42-45.
20-52/723-320

23/33
konularda yaratacağı iyileşme ve faydalardan nihai tüketicilerin de yarar sağlayacağı,
bu nedenle başvuruya konu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde
yer alan koşulu sağladığı anlaşılmıştır.
G.6.1.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(90) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen üçüncü şart anlaşma sonucunda pazarın
önemli bir bölümünde rekabetin sınırlanmaması ve rekabetçi sürecin devam etmesidir.
Rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığının değerlendirilmesi için ilgili pazarda
sözleşmenin imzalanmasından önceki rekabetin derecesi ve anlaşmanın rekabet
üzerindeki kısıtlayıcı etkilerinin analizi önem arz etmektedir. Bu değerlendirmede
piyasadaki rakiplerin durumu, piyasadaki rekabetçi baskının seviyesi ve anlaşmanın
mevcut rekabetçi yapı üzerindeki etkisi dikkate alınacaktır27.
(91) Bildirim konusu sözleşmede “Cihaz İşbirliği” açısından rekabeti kısıtlayıcı hükümlerin
kampanyalı cihazların münhasır bölge/müşteri grubu kurgusunda dağıtılması ve
rekabet etmeme yükümlülüğü olduğu görülmektedir. Sözleşmedeki rekabet kısıtlarının
etkilerini değerlendirmeden önce aşağıda cihaz pazarının rekabetçi dinamikleri ve bu
pazarda faaliyet gösteren aktörlerin konumu hakkında bilgi verilmektedir.
(92) İletişim ve teknoloji alanında yaşanan gelişmelerle birlikte mobil cihaz pazarında
özellikle akıllı telefonlarda yoğun bir talep artışı görülmekte ve bu durum ürünlerin
küresel ölçekli üreticileri arasında, özellikle de Uzak Doğulu üreticilerin dünyaya
açılması sonrasında, rekabette artışa neden olmaktadır. Nitekim Türkiye’de 2018 ve
2019 yıllarında gerçekleştirilen mobil telefon satış adetleri sırasıyla (…..) milyon ve (…..)
milyon olarak gerçekleşmiştir. Gelir bakımından ise 2018 yılında (…..) milyar TL olan
akıllı telefon gelirleri 2019 yılında (…..) milyar TL’ye yükselmiştir.
(93) Akıllı telefon pazarında en önemli sektör oyuncularının Samsung, Huawei ve Apple
olduğu görülmektedir. 2018 ve 2019 yılları için Samsung adet bazında sırasıyla %(…..)
ve %(…..), gelir bazında sırasıyla %(…..) ve %(…..) pazar payına; Huawei adet bazında
sırasıyla %(…..) ve %(…..), gelir bazında sırasıyla %(…..) ve %(…..) pazar payına;
Apple ise adet bazında sırasıyla %(…..) ve %(…..), gelir bazında sırasıyla %(…..) ve
%(…..) pazar payına sahiptir.
(94) Tablet pazarına bakıldığında ise Türkiye’de toplam tablet satış adedinin 2017 yılında
(…..) bin olduğu ve yıllara göre düşüş eğilimine girdiği, 2018 yılında (…..) bin, 2019
yılında ise (…..) bin adet tablet satıldığı görülmektedir. Bunun nedenlerinden birinin ise
akıllı telefonların gittikçe büyüyen ekran boyutları nedeniyle tüketicilerin tabletlere olan
ihtiyacının azalması olduğu düşünülmektedir. Özetle akıllı cihaz pazarı teknolojik
gelişmeler sonucunda dinamik bir yapıya sahiptir.
(95) Cihaz dağıtımı ve perakende satışı Türkiye’de büyük perakende mağazalar, telekom
perakendecileri, perakende teknoloji mağazaları ve tüketici elektroniği zincirleri
tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu perakende satış noktalarına genellikle cihaz
distribütörleri tarafından doğrudan satış yapılmakla birlikte, özellikle perakende teknoloji
mağazaları üreticilerden doğrudan alım yapabilmektedir. Türkiye’deki başlıca satış
kanallarına ve bu kanalların satılan akıllı mobil cihaz adedine göre pazar paylarına
aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.


27 Muafiyet Kılavuzu, para. 54-56.
20-52/723-320

24/33
Tablo 5: Türkiye’deki Başlıca Mobil Cihaz Perakende Satış Kanalları
Büyük Perakende Mağazalar Telekom Perakendecileri
Perakende
Teknoloji
Mağazaları
Tüketici
Elektroniği
Zincirleri
Hiper/Süper Marketler
(Carrefour, Migros vb.)
Münhasır Perakende Satış
Noktaları (Turkcell,
Vodafone, Türk Telekom vb.) Teknosa,
Mediamarkt,
Vatan Bilgisayar
vb.
Münhasır Kanal
(Arçelik,
Samsung, LG,
Sony vb.)
Çokkatlı/bölümlü Mağazalar
(YKM, Boyner vb.) Münhasır olmayan/Karışık
Kanallar Diğer Perakende Mağazalar
(Hepsiburada, N11 vb.)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler
Tablo 6: Satış Kanallarının Akıllı Cihaz Pazarındaki Payları (%)
Satış Kanalları
2017 2018 2019 2020
Gelir Adet Gelir Adet Gelir Adet Gelir Adet
Geleneksel Mağazalar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Teknoloji Zincir Mağazaları (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Hiper/Süper Market ve Online Satış (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turkcell (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TT Mobil (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Karışık Mağazalar (Mixed) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilgisayar Ağırlıklı Satış Yapan
Mağazalar (CSS)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM 100 100 100 100 100 100 100 100
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler
(96) KVK ve Genpa’nın faaliyet gösterdiği aşamada diğer mobil operatörlerle çalışanlar
başta olmak üzere pek çok distribütör bulunmaktadır. Tablo 3’ten de pazar paylarının
yıldan yıla değişiklik gösterebildiği görülmektedir. KVK ve Genpa’nın 2019 yılı sonu
itibarıyla pazarın en büyük bölümü olan akıllı telefonlar açısından adet bazında pazar
payları sırasıyla %(…..) ve %(…..)’dır. Tablet bakımından bakıldığında ise KVK ve
Genpa’nın 2019 yılı pazar payları adet bazında sırasıyla %(…..) ve %(…..)’dır.
(97) Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda mobil cihaz pazarının üretim, dağıtım ve perakende
bölümlerinde birden çok önemli oyuncunun bulunduğu görülmektedir.
(98) Turkcell’in KVK ve Genpa ile münhasır çalışmasının pazar üzerindeki etkilerinin
değerlendirilmesinde diğer operatörlerin cihaz işbirliği bakımından distribütörleri ile olan
ilişkileri önem arz etmektedir. Bu kapsamda TT Mobil ve Vodafone tarafından cihazların
dağıtımı için distribütörleriyle Turkcell dağıtım ağına benzer bir yapı içinde çalıştığı
belirtilmiştir. TT Mobil cihazların temini ve dağıtımı için Mobiltel, Datagate Bilgisayar
Malzemeleri A.Ş.28 ve Mobimark İletişim Teknolojileri Ticaret A.Ş.29 unvanlı
distribütörleriyle; Vodafone ise Brightstar ve Ouno unvanlı distribütörleriyle münhasıran
çalışmakta ve rekabet etmeme yükümlülüğü getirmektedir.
(99) Bölge bazında ya da müşteri bazında getirilen münhasırlığın rekabet üzerinde yarattığı
risk esas olarak marka içi rekabetin kısıtlanmasıdır. Bu çerçevede bu tür dikey kısıtların
temel olarak rakip sağlayıcıları dışlayıcı, pazara giriş engeli yaratıcı etkilerinin
bulunmadığı, bu yönüyle markalar arası rekabete sınırlama getirebilecek
kısıtlamalardan daha az olumsuz etkilere sahip oldukları kabul edilmektedir. Pazardaki

28 TT Mobil tarafından Datagate ile (…..) tarihi itibarıyla genel distribütörlük ilişkisinin sona erdiği, ancak Apple
ürünlerinin temini ve bazı alternatif kanallara ürün dağıtımına ilişkin ilişkinin halen devam ettiği belirtilmiştir.
29 TT Mobil tarafından Mobimark ile olan distribütörlük ilişkisinin (…..) tarihi itibarıyla sona erdiği belirtilmiştir.
20-52/723-320

25/33
markalar arası rekabetin yoğunluğu ne kadar fazlaysa, marka içi rekabetin
kısıtlanmasından kaynaklı olumsuz etkiler o kadar az olacaktır.
(100) Operatörlerin kontratlı cihaz uygulamalarında öncelikli amaçlarının müşteri
memnuniyetinin sağlanması, mobil hizmetlere talebin artırılması olduğu
anlaşılmaktadır. Bu nedenle markalar arası rekabet hususu değerlendirilirken mobil
iletişim sektöründeki rekabetin dikkate alınması gerekmektedir. Daha önce de belirtildiği
gibi özellikle numara taşıma uygulamasının hayata geçirilmesiyle operatör arası abone
geçişleri kolaylaşmış ve bu durum operatörler arasında rekabetin artmasına yol
açmıştır. Nitekim Turkcell’in mobil iletişim pazarındaki pazar payının giderek düştüğü
görülmektedir. BTK verilerine göre abone sayısı bazında 2016 yılı sonunda %44 olan
Turkcell’in pazar payı kademeli olarak gerileyerek 2019 yılı sonunda %40,5 olmuştur.
(101) Sözleşme’nin 5.1.2 maddesinde Turkcell ile distribütörleri arasında kurulması planlanan
yapılanmaya göre cihazların IMEI numaraları ile distribütörlerin satış bölgesi
eşleştirilerek cihazların sadece bu bölgede kontratlanmasına olanak sağlayan IMEI
kilitlenmesi uygulaması kurulacaktır. Bu uygulama sadece Turkcell hizmetleri ile
kontratlanacak cihazlar için geçerli olup bu şekilde satılan cihazların pazar payı 2019
yılı itibarıyla akıllı telefonlar bakımından %(…..); tabletler bakımından ise %(…..)’dır.
(102) Distribütörlerin ve iştiraklerinin ortaklarının ve 2. dereceye (2. derece dâhil) kadar
akrabaları ile eşlerinin bayi olarak faaliyet göstermesi Sözleşme’nin 5.3.9. maddesi ile
Turkcell iznine tabi tutulmaktadır. Söz konusu uygulama ile markalar arası rekabetin
etkilenmeyeceği açıktır. Turkcell’in binlerce bayisi bulunduğu da düşünüldüğünde
bahse konu faaliyet yasağının marka içi rekabeti de önemli ölçüde kısıtlamayacağı
değerlendirilmektedir.
(103) Dolayısıyla markalar arası rekabetin yoğun olması, operatörlerin birden fazla
distribütörle veya doğrudan üretici ile çalışma imkânına sahip olması ve perakende satış
kanalında oldukça çok sayıda ve güçlü teşebbüslerin (diğer elektronik ticaret zincirleri
ve diğer işletmecilere bağlı münhasır perakende satış noktaları ve herhangi bir
işletmeciye bağlı olmayan perakende satış noktaları, zincir marketler vb.) bulunması
nedeniyle cihaz işbirliği kapsamında getirilen dikey kısıtlamaların ilgili piyasadaki
rekabeti ortadan kaldırmayacağı anlaşılmıştır.
G.6.1.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlandırılmaması
(104) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre anlaşma ile
getirilen rekabet kısıtlarının anlaşma sonucunda ortaya çıkan ve tüketiciye fayda
sağlayan mal veya hizmetlerin üretim ya da dağıtımında iyileşme ile ekonomik veya
teknik gelişme için zorunlu olması gerekmektedir. Rekabetin zorunlu olandan fazla
sınırlanıp sınırlamadığına ilişkin değerlendirilmesi gereken husus rekabet kısıtlarının
var olduğu durumda, var olmadığı duruma nazaran daha fazla etkinlik sağlayıp
sağlamadığıdır30.
(105) Bildirim konusu Sözleşme’de distribütörlere rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilmektedir. Tebliğin 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, alıcının anlaşma
konusu mal ve hizmetlerle rekabet eden mal ve hizmetleri üretmesini, satın almasını,
satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan ya da dolaylı yükümlülük
olarak tanımlanmıştır. Genel olarak Sözleşme ile getirilen münhasırlık ve rekabet
etmeme yükümlülüğünün distribütörler ile Turkcell arasındaki işbirliğinin gerçekleşmesi
için gerekli olduğu değerlendirilmektedir. Turkcell distribütörlerine belirli bölge ve

30 Muafiyet Kılavuzu, para. 65-66.
20-52/723-320

26/33
müşteri grupları tahsis ederek diğer bölge ve müşteri gruplarına aktif satış yapılmasını
yasaklamıştır. Aktif satış kısıtlaması münhasırlığın ve bundan kaynaklı etkinlik
kazanımlarının sağlanabilmesi için gerekli bir kısıtlamadır. Nitekim münhasırlık
uygulaması neticesinde distribütörlerin kendi bölgelerine daha fazla odaklanması,
yatırım yapması ve toptancılık faaliyetlerine yoğunlaşarak daha etkin şekilde dağıtım
faaliyetlerini yürütmesi sağlanabilecektir.
(106) Sözleşmenin Ek Sözleşme ile tadil edilmiş versiyonu kapsamında distribütörlere
getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi yaklaşık dört yıldır ve bu süre sonunda
üç ay önceden herhangi bir mutabakata varılmaması halinde sözleşmenin kendiliğinden
sona ereceği görülmektedir. Bu nedenle Sözleşme belirli süreli bir sözleşmedir.
Sözleşme’nin kapsamı ve sektördeki benzer ilişkiler için öngörülen süreler dikkate
alındığında getirilen rekabet kısıtlamalarının süresinin etkinlik kazanımlarının
sağlanması için makul olduğu görülmektedir.
(107) IMEI kilitlemesi uygulamasında ise son tüketiciler ve bayiler açısından mevcut rekabet
seviyesi ile elde edilen faydalarda bir azalma olmaması beklenebilecektir. IMEI
kilitlemesi sadece kontratlı cihazlar için geçerlidir ve bu cihazların satım şartları
yeknesak olarak Turkcell tarafından belirlenmektedir. Bunun yanı sıra, nihai tüketicilerin
istedikleri bayiden ürün almak konusunda serbest olmalarının yanı sıra numara
taşınabilirliği sayesinde hizmet aldığı operatörü değiştirerek diğer operatörlerin sunduğu
kontratlı cihazlardan da kolaylıkla faydalanabilmekte olduğu göz önüne alındığında,
nihai tüketiciler açısından pasif satışların kısıtlanması söz konusu değildir. Bu nedenle
son tüketiciler açısından uygulamanın bir yansımasının olmayacağı
değerlendirilmektedir. Bayiler açısından ise, Sözleşme ile bayilerin sadece diğer bölge
distribütöründen ürün tedarik etmesi yasaklanmış olup, kendi bölgesinde faaliyet
gösteren diğer bayilerden cihaz temin etmesi engellenmemektedir. Ayrıca bayilerin
cihaz satışından sadece prim kazanmaları nedeniyle zaten hâlihazırda distribütörler
arasında arbitraj yapma imkânı bulunmamaktadır. Talep fazlası olan bayilerin kendi
bölge distribütöründen veya diğer bayilerden kontratlı satmak üzere cihaz alarak prim
kazanmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Bayi memnuniyetini korumaya
yönelik önlemler alındığı31 da dikkate alındığında bayiler açısından etkinin nötr olması
beklenmektedir.
(108) Sözleşme’nin 5.3.9 maddesinde (…..).” hükmü yer almaktadır. Başka bir deyişle
distribütörlerin aynı zamanda Turkcell bayisi ve TDM olarak faaliyet göstermesi
Turkcell’in onayına tabidir. Bu hüküm hem distribütörlük ilişkisi hem de cihaz işbirliği
açısından geçerlidir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde
belirtilen ikinci istisnaya göre toptancı seviyesinde faaliyet gösteren alıcının son
kullanıcılara satış yapması kısıtlanabilmektedir.
(109) Bildirim konusu Sözleşme’de distribütörlerin Turkcell bayisi ve TDM olarak faaliyet
göstermesinin Turkcell onayına tabi tutulması uygulaması ile distribütörlerin
faaliyetlerini esas faaliyet alanı olan distribütörlük alanında yoğunlaştırmaları ve
perakende seviyede eşit koşullardaki bayiler arasında oluşabilecek muhtemel ayrımcı
davranışların önüne geçilebilmesi amaçlanmaktadır. Söz konusu faaliyet yasağının eş
ve 2. dereceye kadar akrabaları kapsamasının sadece kâğıt üstünde kalacak devirlerin
önüne geçilmesi bakımından gerekli olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca
distribütörlerin Turkcell bayisi olarak hizmet vermeyen perakende satış noktaları da
faaliyet yasağı kapsamında değildir. Turkcell’in kendi bayilerini seçme hakkı olduğu da

31 Distribütörlerin bayi olarak faaliyet göstermesinin engellenmesi, bayi memnuniyetinin distribütörler için bir
performans kriteri olarak belirlenmesi, vb.
20-52/723-320

27/33
dikkate alındığında böyle bir kısıtlama getirilmesinin dağıtım ağının etkinliğinin
korunabilmesi ve mal ve hizmetlerin uç noktalarda eşit koşullarda tüketiciye
sunulabilmesi açısından gerekli olduğu, etkinlik kazanımı elde edilmesi ve tüketici
yararının sağlanması için rekabeti zorunlu olandan daha fazla sınırlamadığı
anlaşılmıştır.
(110) Ayrıca Ek Sözleşme ile “cihaz/lar” tanımının kapsamının daraltılması da olası rekabete
aykırı etkilerin boyutunu azaltacaktır.
(111) Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmeler çerçevesinde, incelemeye konu
Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde açıklanan şartlara
uygun olduğu değerlendirilmektedir.
(112) Sonuç olarak, Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi’nin akıllı telefon ve tabletlerin
dağıtımına ilişkin olan bölümünün 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında
bireysel muafiyetten yararlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
G.6.2. Distribütörlük İlişkisine Yönelik Değerlendirme
(113) Turkcell ile KVK ve Genpa arasında imzalanan dosya konusu Sözleşme’nin
distribütörlük ilişkisine yönelik hükümlerine bakıldığında her ne kadar sözleşmeye konu
ürünler Sözleşme’nin 2. maddesinde “(…..)” şeklinde tanımlansa da, 2017 yılında (…..)
adet, 2019 yılında ise giderek azalarak (…..) adet dağıtımı yapılan Fiziksel TL ve
Fiziksel Tanışma Seti ürünlerinin teknolojik gelişmeler ve dağıtım kanalının
yetkinliklerinin artması sonucunda kullanımına son verilmesi nedeniyle distribütörlük
ilişkisi çerçevesinde sözleşmeye konu ürünler fiili olarak SIM Kart ürününün dağıtımı ile
sınırlandırılmış durumdadır. SIM Kartlar da üzerinde GSM numarası tanımlı olanlar ve
abone bilgilerinin uzaktan yüklendiği “esnek SIM kartlar” olarak ikiye ayrılmaktadır. Bu
kapsamda taraflar arasındaki distribütörlük ilişkisi, bir önceki muafiyetten farklı olarak
SIM kartların TDM, TM ve KÇM’lere yeniden satışını kapsamaktadır. Bu bağlamda söz
konusu Sözleşme’nin, cihaz işbirliğine ilişkin kısımda yapılan değerlendirmeyle benzer
şekilde dikey anlaşma niteliğinde olduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilebileceği kabul edilmiştir.
G.6.2.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi ve 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında
Değerlendirme
(114) Bildirim konusu Sözleşme’nin 5.2.1. maddesi ile distribütörler KVK ve Genpa’ya
münhasır satış bölgesi tahsis edilmiş olup Turkcell dağıtım ağındaki bayiler, KVK ve
Genpa arasında bölge esasına göre paylaşılmıştır. Sözleşmenin ekinde yer alan listeler
ile her bir bayi bulunduğu bölgeye göre (kuzey veya güney) iki distribütörden birine
atanmakta ve distribütörlerin birbirlerinin bölgesindeki bayilere aktif satışta bulunması
yasaklanmaktadır. 5.3.1. maddeyle ise Turkcell, Sözleşme süreci boyunca
distribütörlere ilgili bölgelerde münhasır bölge verdiğini kabul etmekte, Sözleşme
konusu ürünler açısından farklı distribütörler ile çalışmayacağını taahhüt etmektedir.
Rekabet etmeme yükümlülüğü içeren 5.2.2. maddede, distribütörlerin Turkcell’in rakibi
olan diğer GSM operatörlerinin SIM kartlarını, fiziksel TL kartlarını ve sair ürünlerini
tedarik etmeleri ve satmaları yasaklanmıştır. 5.2.3. maddede ise, distribütörlerin grup
şirketlerinin ve yönetim kurulu üyelerinin Turkcell'in rakibi durumunda olan diğer GSM
operatörlerinin ürün tedarikini, satışını ve dağıtımını yapan bir şirkette kontrol sahibi
konumunda ortak olmayacağı, bu gerçek/tüzel kişilerin madde kapsamında belirtilen her
türlü yapıda danışman, yönetici ve sair sıfatla çalışmayacağı hükme bağlanmıştır. Son
olarak 5.3.9. madde ile distribütörlerin, ortaklarının 2. dereceye kadar olan akrabaları
ve eşlerinin Turkcell bayisi ve/veya TDM sıfatıyla faaliyet göstermesi Turkcell iznine tabi
tutulmaktadır.
20-52/723-320

28/33
(115) Bahse konu hükümlerin 4054 Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı nitelikte
olduğu açıktır. Bu nedenle dosya konusu Sözleşme’nin hükümleri hakkında muafiyet
değerlendirmesi yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
(116) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında öncelikle dikey anlaşma niteliğinde
olduğu tespit edilen dosya konusu Sözleşme’nin distribütörlük ilişkisine ilişkin
hükümlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde ele alınıp alınamayacağının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Tebliğ’in 2. maddesinde grup muafiyetinin,
sağlayıcının dikey anlaşmaya konu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar
payının %40’ı aşmaması koşuluyla uygulanacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla, Turkcell ile
KVK ve Genpa arasındaki distribütörlük ilişkisinde sağlayıcı konumunda olan Turkcell’in
SIM kart pazarındaki pazar payının incelenmesi gerekmektedir. İlgili pazar bölümünde
de bahsedildiği üzere, SIM kart dağıtımı pazarındaki faaliyetlerinin esasen GSM
hizmetleri pazarındaki faaliyetlerden kaynaklandığı, SIM kart satışında esas belirleyici
unsurun Turkcell’in GSM hizmetleri pazarındaki gücü olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla
GSM operatörlerinin SIM kart pazar paylarının yanı sıra, GSM hizmetleri pazarındaki
payları da incelenmiştir.
(117) Bu doğrultuda aşağıda ilk olarak Turkcell’in ve diğer mobil işletmecilerin SIM kart
adetleri bazında (yeni abonelik, numara taşıma, yedek sim dâhil) pazar paylarına yer
verilmiştir. Tablodan görüleceği üzere, Turkcell’in pazar payı 2018 ve 2019 yıllarında
%40’ın üzerindedir.
Tablo 7: SIM Kart Adetleri Bazında Pazar Payları (%)
(118) Aşağıdaki grafiklerde ise GSM operatörlerinin abone sayısı ve gelir bazında pazar
paylarına yer verilmiştir. Bu tablolardan Turkcell’in pazar payının, %40’ın üzerinde
seyrettiği görülmektedir. Söz konusu pazar paylarının Turkcell’in SIM kart pazarındaki
gücünün bir göstergesi niteliğinde olduğu ve söz konusu pazardaki payının da %40’ın
üzerinde olduğuna işaret ettiği değerlendirilmektedir.
2017 2018 2019
Turkcell (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..)
Türk Telekom (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
20-52/723-320

29/33
Şekil 2: Mobil İşletmecilerin Abone Sayısına Göre Pazar Payları (%)

Kaynak: BTK 2020 Yılı 2. Çeyrek Verileri
(119) Yukarıda yer verilen bilgilerden Turkcell’in ilgili pazardaki pazar payının %40’ın üzerinde
olduğu, bu nedenle Sözleşme’nin SIM kart dağıtımına konu olan distribütörlük ilişkisine
yönelik hükümlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağı ve 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
değerlendirmesi yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
G.6.2.2. 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(120) Daha önce de bahsedildiği üzere, Sözleşme’nin distribütörlük ilişkisini düzenleyen
hükümleri çerçevesinde, SIM kart, fiziksel TL kart ve tanışma setinden oluşan ancak
fiiliyatta SIM kart ile sınırlı kalan Turkcell ürünleri Turkcell bayi ağına münhasıran
distribütörler KVK ve Genpa tarafından dağıtılacaktır. KVK ve Genpa’nın diğer GSM
operatörleri ile çalışması, Turkcell’in de diğer distribütörler vasıtasıyla ürün dağıtımı
yapması yasaklanmıştır. Bunun yanı sıra, Turkcell’in söz konusu kanallara doğrudan
satışı bulunmamaktadır. Ayrıca, Sözleşme ile bölgesel münhasırlık sistemi
benimsenmiş olup bu çerçevede diğer distribütörün bölgesine aktif satışlar
kısıtlanmıştır. Son olarak distribütörlerin, ortaklarının 2. dereceye kadar olan akrabaları
ve eşlerinin Turkcell bayisi ve/veya TDM sıfatıyla faaliyet göstermesi Turkcell onayına
bağlanmıştır. Bahse konu dağıtım sistemine ilişkin bireysel muafiyet değerlendirmesine
aşağıda yer verilmektedir.
G.6.2.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(121) Turkcell’in GSM hizmetlerinin sunumundan kaynaklanan SIM kart ürünlerinin, ülke
genelinde oldukça çok sayıda bulunan TDM, TM ve KÇM gibi bayiler tarafından bu
ürünleri üreten üreticilerden doğrudan temin edilmesi yerine, Turkcell tarafından
yetkilendirilmiş iki distribütör tarafından temin edilerek söz konusu bayi kanalına
dağıtılmasının ürünlerin tedariki ve dağıtımının daha hızlı ve etkin bir şekilde
gerçekleşmesini sağlayacağı, ürünlerin stoklanması ve ürün arzının devamlılığı
açısından süreçlerin daha belirli ve etkin bir şekilde işleyeceği ifade edilmiştir. Ayrıca
daha önceden beş olan distribütör sayısının ikiye indirilmesi sonucu distribütörlere
tahsis edilen ölçeğin büyümesiyle dağıtımda belirli seviyede etkinlik sağlanarak hem
20-52/723-320

30/33
ürünlerin ilgili bölgelerde bulunurluğu hem de bu dağıtımın daha az maliyetli
gerçekleştirilmesinin sağlandığı ifade edilmektedir.
(122) Turkcell tarafından distribütörlere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün,
distribütörlerin sadece Turkcell ürünlerinin dağıtımına odaklanmasını sağlayacağı, bu
nedenle etkinlik doğurucu olacağı değerlendirilmektedir. Distribütörlere getirilen
bölgesel münhasırlığın ise, distribütörlerin sadece kendi bölgelerindeki bayilerle
çalışmaya odaklanmasını sağlaması ve bayiler açısından belirlilik olması nedenleriyle
Turkcell ürünlerinin dağıtımında etkinlik doğuracağı değerlendirilmektedir. Sektörün
diğer önemli oyuncuları Vodafone ve TT Mobil’in de Turkcell dağıtım ağına benzer bir
yapı içerisinde distribütörleri ile münhasıran çalıştığı, distribütörlerine münhasır bölgeler
ve müşteri grupları tahsis ederek rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiği görülmektedir.
(123) Turkcell tarafından yapılan bildirim ve gönderilen bilgilerde münhasır bölge yapılanması
ve rekabet etmeme yükümlülüğü ile distribütörlerin sorumlu oldukları alanlarda Turkcell
ürün ve hizmetleri ile ilgili faaliyetlere odaklanması sağlanarak etkin bir dağıtım sistemi
kurulması amaçlandığı; iki distribütör ile çalışılması sonucunda distribütörlere tahsis
edilen ölçeğin büyümesi neticesinde dağıtımda belirli etkinlik seviyesi sağlanarak hem
ürünlerin ilgili bölgelerde bulunurluğu hem de bu dağıtımın daha az maliyetli
gerçekleştirilmesinin sağlandığı ifade edilmiştir. Ayrıca ilgili Sözleşme ile getirilen
münhasırlık uygulamalarının distribütörlerin etkin bir şekilde stok yönetimi yapabilmesini
ve ürünlerin satış kanallarına tam ve zamanında sevk edilmesini kolaylaştıracağı,
dağıtıcının tüm faaliyetlerini tek markaya veya bölgeye yöneltmesinin daha yoğun
pazarlamaya olanak sağlayarak dağıtımda ölçek ekonomilerinin ortaya çıkmasına
neden olacağı, bir bölgeye aktif olarak sadece kendisinin satış yapacağını bilen
dağıtıcının yatırım güdüsünün artacağı değerlendirilmektedir.
(124) Yukarıda yer verilen hususlar çerçevesinde, Turkcell ile distribütörler arasında
imzalanan başvuru konusu sözleşmeler ürünlerin bulunurluğu, stok yönetimi, ürünlerin
tedariki ve pazarlanması, satış sonrası hizmetler gibi konularda iyileşmeye neden
olduğundan, 4054 sayılı Kanunun 5 (a) maddesinde yer alan koşulu sağlamaktadır.
G.6.2.2.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(125) Turkcell tarafından yapılan başvuruda ve bilgi talebine cevaben gelen yazıda, bahse
konu dağıtım ağı düzenlemesi sonucu Türkiye genelindeki tüm Turkcell mağazalarında
yeterli adet ve çeşitlilikte ürün penetrasyonunun sağlandığı; hizmetin mümkün olan en
çok noktadan sunulması sonucu tüketicilerin ürün ve hizmetlere daha iyi koşullarla
erişme imkânı bulabileceği; distribütörlerin performanslarının daha etkin bir şekilde takip
edilebilmesi amacıyla Turkcell bünyesindeki planlama ekiplerinin düzenli olarak
distribütörlerde saha ziyaretleri yaptığı, yılda iki kere bayilere distribütörlerin sunduğu
hizmete yönelik memnuniyet anketi yaptığı, distribütörlerin bayilerin yeterli stoka sahip
ve taleplerine cevap alabildikleri bir ortamda çalışmalarının sağlandığı, tüm bunların son
kullanıcılara ulaşan hizmetin kalitesini artırmaya yönelik olduğu belirtilmiştir. Ayrıca
distribütörlerin Turkcell ürünlerini bölgesel münhasırlık esasına göre dağıtması
sayesinde, ürünler daha hızlı bir şekilde bölgelerindeki satış kanallarına
ulaştırabilecektir.
(126) Vodafone ve TT Mobil’den gelen cevabi yazılarda distribütörlerle münhasırlık usulüyle
çalışılması sonucunda yukarıda sayılanlara benzer faydaların ortaya çıkacağı, bunun
sonucunda tüketicilere sunulan hizmet kalitesinin arttığı ve dolayısıyla müşteri
memnuniyetinin sağlandığı ifade edilmiştir.
(127) Turkcell ve diğer GSM operatörlerinin de belirttiği üzere, Turkcell ürünlerinin
distribütörler tarafından münhasırlık hükümleri çerçevesinde tedarik ve dağıtımın
20-52/723-320

31/33
doğuracağı etkinlik kazanımları tüketici faydası sağlayacağından, Sözleşme’nin
distribütörlük ilişkisine yönelik hükümleri 4054 sayılı Kanunun 5. maddesinin (b)
bendinde yer alan koşulu sağlamaktadır.
G.6.2.2.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(128) SIM kartların satış süreci yeni hat aktivasyonu, numara taşıma ve kayıp/çalıntı/bozulma
durumlarında söz konusu olmaktadır. Turkcell tarafından satışı yapılan SIM kartlar,
teşebbüs tarafından kâr elde etmek için yürütülen bir işlem olarak görülmemekte,
teşebbüsün ana faaliyeti olan mobil haberleşme hizmetlerinin sunumu için gerekli olan
abonelik ilişkilerinin kurulması amacıyla bir araç olarak görülerek büyük bir kısmı
abonelere ücretsiz olarak veyahut düşük kâr marjıyla verilmektedir. Bu sebeplerle
rekabet üzerinde olumsuz bir etki yaratmayacağı değerlendirilmiştir.
(129) Turkcell’in distribütörler ile münhasırlık içeren Sözleşme imzalaması pazar kapama gibi
rekabet üzerinde ortaya çıkarabilecek olumsuzluklara yol açabilir. Ancak, Turkcell’in
mobil telekomünikasyon hizmetleri pazarında rakipleri olan Türk Telekom ve
Vodafone’un ikişer adet distribütör ile münhasıran çalışması ve çalışabilecekleri diğer
alternatif teşebbüslerin de bulunması sebebiyle dosya konusu Sözleşme nedeniyle
markalar arası rekabetin ortadan kalkmayacağı ya da azalmayacağı anlaşılmıştır.
(130) Yukarıda açıklanan nedenlerle dosya konusu Sözleşme sonucunda ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı neticesine varılmıştır.
G.6.2.2.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlandırılmaması
(131) SIM kartların dağıtımını kapsayan distribütörlük ilişkisi sonucunda ortaya çıkacak
etkinlik kazanımlarına raporun önceki bölümlerinde 4054 sayılı Kanun’un 5 (a) ve 5 (b)
maddelerine ilişkin yapılan değerlendirmelerde yer verilmiştir. Bu bölümde sözleşme ile
kararlaştırılan rekabet kısıtlarının elde edileceği düşünülen etkinlikler açısından zorunlu
olup olmadığı değerlendirilmiştir.
(132) Turkcell ile KVK ve GENPA arasında imzalanan anlaşmada distribütörlük ilişkisi
kapsamında belirlenen rekabet kısıtlarının münhasır bölge/münhasır müşteri grubu,
rekabet etmeme yükümlülüğü ve Turkcell bayisi ve TDM olarak faaliyet göstermenin
izne tabi olması olarak sınıflandırılması mümkündür.
(133) Bildirime konu sözleşme ile distribütörlere belirli bölge veya müşteri grupları tahsis
edilmiş, kendi bölge ve/veya müşteri grupları dışındakilere aktif satış yapmama
yükümlülüğü getirilmiştir. Aktif satış kısıtlaması bir bölge veya müşteri grubunun
münhasırlığının sağlanabilmesi için gerekli bir unsurdur. Nitekim dikey nitelikli
anlaşmalarda teşebbüslerin münhasır olarak tayin edilen diğer bölgelere aktif satış
kısıtlamaları yasaklama kapsamına girmemektedir.
(134) Ayrıca sözleşmenin 5.2.1. maddesinde alternatif kanalların bölgesel münhasırlığın
istisnası olduğu, alternatif kanalların toplam ürün satış cirosunun %50’lik kısmının satış
ve dağıtımının distribütörler tarafından yapılacağı hüküm altına alınmıştır. Söz konusu
anlaşma maddesiyle belirlen hususun bölgesel münhasırlığın tüm satış kanallarını
kapsamaması nedeniyle rekabetçi açıdan olumlu olarak değerlendirilebilecektir.
(135) Diğer taraftan münhasır bölge/müşteri grubu belirlenmesinden kaynaklı etkinlik
artışlarının elde edilebilmesi için sadece aktif satışların kısıtlanması gerekli olmakla
birlikte aynı zamanda da yeterlidir. Başka bir ifadeyle söz konusu etkinlik kazanımlarının
ortaya çıkabilmesi için distribütörlerin, diğer dağıtıcıların veya sağlayıcının kendisinin
20-52/723-320

32/33
aktif çabaları sonucu ortaya çıkmayan pasif satışlardan32 kaynaklı rekabetten
korunmamaları gerekmektedir. Bildirim konusu sözleşme ile cihaz işbirliğine ilişkin olan
kısımdan farklı olarak, SIM kartların dağıtımını kapsayan distribütörlük ilişkisinde pasif
satışlara yönelik herhangi bir kısıtlamanın getirilmediği görülmektedir.
(136) Rekabet etmeme yükümlülüğü bakımından sözleşmenin zorunlu olandan fazla bir
sınırlama içerip içermediğinin değerlendirilmesinde anlaşmanın süresi de önem arz
eden bir husustur. Dikey nitelikli anlaşmalarda süresi beş yılı aşmayan veya beş yıldan
sonraki uzatmanın her iki tarafın açık iradesi ile mümkün olduğu ve alıcının beş yıllık
süre sonunda rekabet etmeme şartına son vermesini engelleyen herhangi bir durumun
olmadığı hallerde rekabetçi endişelerin ortaya çıkmayacağı kabul edilmektedir.33
Bildirime konu sözleşmenin süresi Ek Sözleşme ile 31.12.2024 tarihine kadar
uzatılmakta, dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin anlaşma süresi ile
paralel olarak yaklaşık dört yıl olduğu görülmektedir. Distribütörlerin bu dönem sonunda
serbest kalmalarını zorlaştıran bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca sözleşme sonrası
döneme ilişkin herhangi bir rekabet yasağı öngörülmemektedir.
(137) Son olarak distribütörler, distribütörlerin iştirakleri ve ortaklarının eşleri ve 2. dereceye
kadar akrabalarının Turkcell bayisi olarak faaliyet göstermesini Turkcell onayına tabi
tutan Sözleşme’nin 5.3.9. maddesinin 3.1.3.4. numaralı bölümde açıklandığı üzere-
rekabeti elde edilmesi öngörülen etkinliklere ve tüketici faydasına erişilmesi için
gerekenden fazla kısıtlamadığı değerlendirilmektedir.
(138) Sonuç olarak, Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi’nin SIM kart dağıtımına ilişkin
olan bölümünün de 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılaması nedeniyle, Sözleşme’ye ve Ek Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınması
sonucuna ulaşılmıştır.

32 Başka bir alıcının bölgesindeki veya müşteri grubundaki müşterilerden gelen ve alıcının aktif çabaları neticesi
olmayan talepleri karşılamak, alıcı malın teslimatını müşterinin adresine götürerek yapsa dahi “pasif satış” anlamına
gelmektedir. (Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz, para. 24)
33 Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz, para. 35.
20-52/723-320

33/33
H. SONUÇ
(139) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Turkcell Satış ve Dağıtım Hizmetleri A.Ş. ile KVK
Teknoloji Ürünleri ve Tic. A.Ş. ve Genpa Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri
San. ve Tic. A.Ş. arasında akdedilen “Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi”
ve “Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi’nin Değişikliğine İlişkin Ek Sözleşme-
3”ün 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2. “Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği Sözleşmesi” ve “Distribütörlük ve Cihaz İşbirliği
Sözleşmesi’nin Değişikliğine İlişkin Ek Sözleşme-3”ün 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığına,
3. Bununla birlikte, söz konusu sözleşmelere, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulların tamamını karşılamaları nedeniyle, bireysel muafiyet tanınmasına
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy