Rekabet Kurumu - Karar Sayı 21-04/53-22

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-5-015 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 21-04/53-22
Karar Tarihi : 21.01.2021
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Cihan BİLAÇLI, Esra KÜÇÜKİKİZ, Merve BİROĞLU,
Tülay ŞİMŞEK SARI, Çiğdem KIR ŞAHİNER, Gizem HEKİM
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR :- Muhammed ALTIN
Esentepe Mah. Feza Sokak No:1 Daire:1 Şişli İstanbul
- Özgür TÜTÜNCÜ
Bahçeköy Mah. Bekir Sıtkı Evcimen Sok. No:23 D:13 Sarıyer
İstanbul
- Fırsat Bu Fırsat İnternet Hizmetleri Reklam Turizm
Organizasyon Pazarlama ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Sakine Sema OSMANOĞLU
Çengelköy Mah. Tahirpaşa Sok. No:5 D:1 Çengelköy
Üsküdar İstanbul
- Özer KİRAZ
Tulumtaş Mah. Parlement Sitesi 11/F Gölbaşı Ankara
-Gizlilik talepli başvuru
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN :- Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Togan TURAN, Av. Deniz ÖZKAN,
Av. İlayda GÜNEŞ, Av. Gamze BORAN, Deniz BENLİ
Orjin Maslak Eski Büyükdere Cad. No:27, K:11, Maslak
34485 istanbul

(1) E. DOSYA KONUSU: Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.’nin sattığı
biletlerin fiyatlarına fahiş tutarlarda hizmet bedeli, işlem bedeli, kargo bedeli gibi
isimler altında ekstra masraflar eklemek yoluyla hâkim durumunu kötüye
kullandığı iddiası ve organizatörlerle yaptığı münhasır sözleşmeler.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Muhammed ALTIN tarafından yapılan, Rekabet Kurumu
(Kurum) kayıtlarına 18.02.2019 tarih ve 1088 sayı, 08.03.2019 tarih ve 1697 sayı ile
intikal eden başvurularda özetle, Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.’nin
(BİLETİX) bazı etkinlik biletlerinin tek satıcısı olduğu, internet üzerinden satışını
gerçekleştirdiği biletlerin asıl bedellerine ek olarak hizmet bedeli, işlem bedeli ve kargo
bedeli adı altında yüksek miktarda ek bedeller tahsil ettiği, biletin iletilmesi için
müşteriden gönderim bedeli alınmasının zorunlu tutulduğu, gönderim bedeli ödemek
istemeyen müşterilerin Türkiye’de sadece altı ilde bulunan ve haftanın belirli gün ve
saatlerinde çalışan perakende satış merkezlerine gitmek zorunda bırakıldığı iddia
edilerek BİLETİX’e 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı
21-04/53-22

2 / 90

Kanun) kapsamında gerekli yaptırımların uygulanması talep edilmiştir. Kurum
kayıtlarına çeşitli tarihlerde giren diğer başvurularda da benzer iddialara yer verilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulunun (Kurul) 28.03.2019 tarih ve 19-13/176-M
sayılı kararı ile BİLETİX hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma sürecinde 09.05.2019
tarihinde BİLETİX’te yerinde inceleme yapılmıştır. Hazırlanan Önaraştırma Raporu
Kurulda görüşülmüş ve 20.06.2019 tarih ve 19-22/341-M sayılı Kurul kararı ile BİLETİX
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar
verilmiştir. Kurulun 22.11.2019 tarih ve 19-41/686-M sayılı kararı ile soruşturma
süresinin altı ay uzatılmasına karar verilmiştir. Yürütülen soruşturma kapsamında
BİLETİX’den, rakip teşebbüslerden ve sektörde faaliyet gösteren organizatörlerden
bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
(4) Hazırlanan 22.06.2020 tarih ve 2019-5-015/SR-01 sayılı Soruşturma Raporu 4054
sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğince BİLETİX’e tebliğ edilerek teşebbüsün ikinci
yazılı savunması talep edilmiştir. Soruşturma Raporu BİLETİX tarafından 24.06.2020
tarihinde tebellüğ edilmiştir. BİLETİX tarafından 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi
hükmüne istinaden ikinci yazılı savunmanın sunulması için ek süre talep edilmiş, bu
talep 17.07.2020 tarih ve 20-34/440-M sayılı Kurul kararıyla kabul edilmiştir. BİLETİX
tarafından yapılan ikinci yazılı savunma 24.08.2020 tarih ve 9030 sayı ile Kurum
kayıtlarına girmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğince, yazılı savunmalara
karşı hazırlanan 08.09.2020 tarih ve 12239 sayılı Ek Görüş yazısı BİLETİX tarafından
08.09.2020 tarihinde tebellüğ edilmiştir. Tarafın üçüncü yazılı savunması 16.11.2020
tarih ve 15947 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Hakkında soruşturma
yürütülen BİLETİX’in sözlü savunma toplantısı yapılması talebi üzerine 13.01.2021
tarihinde sözlü savunma toplantısı gerçekleştirilmiştir.
(5) Kurul, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Soruşturma Raporu’na, Ek
Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara, sözlü savunma toplantısında yapılan
açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre 21.01.2021 tarih ve 21-04/53-22
sayı ile işbu nihai kararı tesis etmiştir.
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Soruşturma Raporu ve Ek Görüş sonucunda,
BİLETİX’in “etkinlik biletlerinin (futbol müsabakaları hariç) satışına platform üzerinden
aracılık hizmetleri pazarı”nda hâkim durumda bulunduğu, teşebbüsün şikâyet konusu
uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde kötüye kullanma teşkil
etmediği, tüketiciye zararı olduğu değerlendirilen damla fiyatlandırma uygulaması
hakkında 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında tedbir
alabilecek T.C. Ticaret Bakanlığına görüş gönderilebileceği, BİLETİX’in
organizatörlerle akdettiği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) ile öngörülen muafiyetten yararlanamadığı, ilgili
sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamındaki şartları karşılamaması
nedeniyle bireysel muafiyet alamayacağı, BİLETİX’e organizatörler ile akdettiği ve
Kurul kararının alındığı tarih itibarıyla yürürlükte bulunan sözleşmelerinin Kurul
tarafından takdir edilecek makul bir süre içerisinde münhasırlık hükümleri kaldırılarak
yeniden tadil edilmesi, ilgili sözleşmelerde ve BİLETİX’in ilerleyen dönemlerde
akdedeceği sözleşmelerde fiili münhasırlığa yol açacak hükümlere yer verilmemesi ve
öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin Kurul tarafından takdir edilecek
makul süre içerisinde Kuruma tevsik edilmesi yükümlülüklerinin getirilmesinin uygun
olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı belirtilmiştir.
21-04/53-22

3 / 90

I.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN TEŞEBBÜS: BİLETİX
(7) 2000 yılından bu yana Türkiye’de eğlence ve sanat organizasyonları için bilet satışı ve
dağıtımı işi ile iştigal eden BİLETİX, Kuzey Amerika, Avrupa ve Ortadoğu başta olmak
üzere 21 ülkede faaliyet gösteren ve 16 yan kuruluşu daha bulunan Ticketmaster
Entertainment Inc.’in (TICKETMASTER) çatısı altında faaliyet göstermektedir.
BİLETİX, faaliyet gösterdiği pazarda etkinlik organizatörlerine altyapı hizmetleri,
yazılım, cihaz ve eğitim desteği gibi hizmetler sunmakta, bunun yanı sıra etkinliklerin
tanıtım faaliyetlerini de sürdürmektedir.
I.2. İLGİLİ PAZAR
I.2.1. Sektöre İlişkin Bilgi
(8) BILETİX, konserler, festivaller, canlı müzik performansları, tiyatro, dans, opera gibi
sanat ya da eğlence etkinlikleri ile spor karşılaşmalarına1 katılım hakkı sağlayan
biletlerin tüketicilere ulaştırılması hizmeti (bilet satış, dağıtım ve denetim
organizasyonu veya biletleme hizmeti) alanında faaliyet göstermektedir. Bu hizmet,
etkinliğin organizatörü tarafından bizzat gerçekleştirilebileceği gibi bu konuda
uzmanlaşmış bir teşebbüsten de satın alınabilmektedir. Biletlerin satışı, satış
noktalarında veya organizasyonun gerçekleştirildiği tesisin girişindeki ana gişelerde
yapılabilmektedir. Bunlar, geleneksel kanallarla yapılan satışlardır. Diğer yandan, bilet
satışı için çağrı merkezi, internet ve mobil kanal üzerinden gerçekleştirilen satışları
içeren, internet kullanımının yaygınlaşmasıyla her geçen gün daha fazla tercih edilen
ve hâlâ gelişmekte olan kanallar da kullanılabilmektedir. Gelişmekte olan kanalların
geleneksel kanallar ile birlikte kullanımı, bu amaca hizmet eden birtakım yazılımların
kullanımını gerektirmektedir. Bu nedenle, biletlerin aynı anda hem geleneksel hem de
gelişmekte olan kanallardan tüketiciye sunulması, özellikle seyrek veya düzensiz
etkinlikler bakımından, bilet satışlarının organizatör tarafından gerçekleştirilebilmesi
için oldukça maliyetli olabilmektedir. Bu noktada, söz konusu maliyetleri üstlenerek
bilet basımı, elektronik bir yazılım ve ağ sistemiyle birbirine bağlı internet sitesi, çağrı
merkezi ve perakende satış noktalarından oluşan bir ağ üzerinden bilet satışı, gişe
satışları için yazılım altyapısı hizmeti, giriş kontrol hizmetleri ve danışmanlık şeklinde
tam bir çözüm sunan ve bilet satışına aracılık hizmeti faaliyeti yürüten teşebbüsler
devreye girmektedir. Buna ilaveten, kendisi bir bilet satışı çözümü sunmamakla
beraber başka bir biletleme firmasının sistemini kullanarak belirli kontenjanlar
çerçevesinde internet üzerinden bilet satan (web tabanlı satış) teşebbüsler de
bulunmaktadır. Biletleme firmaları aynı zamanda yaygın bilinirliği olan internet siteleri
üzerinden organizasyonların günler öncesinden tanıtımını gerçekleştirmekte,
dolayısıyla tüketicilerin etkinlikleri takip edebildiği bir platform görevi görmektedir.
(9) BİLETİX’in rakipleri olan BST Taahhüt İnşaat Turizm ve Bilişim Teknolojileri Ltd. Şti.
(BİLETWAY), Aktif Yatırım Bankası A.Ş. (AKTİFBANK), Divasoft Yazılım Bilişim
Danışmanlık İthalat İhracat San. ve Tic. A.Ş. (BİLETİVA), Taglon Teknoloji Yazılım ve
Ürün Geliştirme San. ve Tic. A.Ş. (BİLETİNO), İnterbilet Dağıtım Organizasyon San.
ve Tic. A.Ş. (BİLETİNİAL), Mobilet Dijital Hizmetler A.Ş. (MOBİLET), Digital Trade A.Ş.

1 14 Nisan 2014 tarihi itibarıyla 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesi Hakkında Kanun
kapsamında Spor Toto Süper Lig, Spor Toto 1. Lig karşılaşmaları ile Şampiyonlar Ligi, UEFA Avrupa
Ligi, Ziraat Türkiye Kupası, Hazırlık Karşılaşmaları vb. organizasyonların biletleri AKTİFBANK’a ait
PASSO Biletleme Platformu üzerinden satılmaktadır.
21-04/53-22

4 / 90

(BİLET.COM) ve BUGECE Turizm ve Organizasyon A.Ş. (BUGECE), BİLETİX ile aynı
sektörde faaliyet göstermekte olmalarına rağmen aralarında portföy ve faaliyet alanları
bakımından farklılıklar bulunan teşebbüslerdir. BİLET.COM ağırlıklı olarak tema park,
akvaryum, müze vb. etkinliklerin; AKTİFBANK, BİLETİNO ve MOBİLET, kültür sanat,
canlı performans konser ve gösteri sanatları, müzik festivalleri, amatör spor
dallarındaki müsabakalar gibi etkinliklerin; BİLETWAY sadece voleybol
müsabakalarına ait biletlerin; BUGECE sadece müzik ile ilgili etkinliklerin; BİLETİVA
ve BİLETİNİAL ise çoğunlukla sinema ve tiyatro alanındaki etkinliklerin biletlerinin
satışında faaliyet göstermektedir.
I.2.2. Bilet Satış Hizmeti Aşamaları
(10) Bilet satış hizmeti aşamaları organizatör ve tüketiciye verilen hizmetler bakımından şu
şekilde özetlenebilir:
- Etkinlik sahibi ve bilet satış hizmeti veren firmanın anlaşması: Bu aşamada
ya etkinlik sahibi ya da biletleme firması karşı taraf ile iletişime geçmekte,
taraflar anlaşma şartları üzerinde mutabakata varmaktadır.
- Etkinlik biletlerinin satışı: Etkinlik sahibi, biletlerin satışa açılması için
gereken bilgileri (etkinliğin adı, zamanı, bilet fiyatı, mekân vb.) biletleme
firmasına iletmekte, biletleme firması salon krokisinin çizilmesi, internet
sayfasında yayımlanacak etkinlik ile ilgili görsellerin hazırlanması, bilet
görünümünün tasarlanması gibi hazırlıkları yaparak organizatörün onayını
almakta ve bilet satışı, organizatörün onayı ile perakende satış noktaları, ana
gişe, internet ya da çağrı merkezi gibi tüm satış kanallarında başlamaktadır.
- Biletlerin tüketiciye ulaştırılması: Biletler tüketiciye doğrudan satış
noktasında (perakende satış noktaları, ana gişe, kiosk gibi), dijital bilet
şeklinde (PDF, SMS, QR Kod) veya kurye aracılığı ile fiziki bilet şeklinde
ulaştırılmaktadır.
- Etkinlik sahibi ve biletleme firması arasında bilet satış gelirinin
mahsuplaşılması: Biletleme firması tarafından etkinlikle ilgili satış raporunun
hazırlanması ve bu konuda organizatör ile mutabık kalınması sonrasında
bilet satış geliri tarafların düzenledikleri faturalara uygun olarak
paylaşılmaktadır.
(11) Biletleme firmaları yukarıdaki aşamaları gerçekleştirerek bilet satış hizmetini bütünüyle
kendileri verebilmektedir. Bunun yanı sıra bu firmalar bilet satış işini kendi yapmak
isteyen etkinlik sahiplerine yazılım desteği, kapı giriş kontrolü, ana gişe işletimi gibi
hizmetler sağlayarak bilet satış işleminin bazı aşamalarında destek de olabilmektedir.
(12) Yukarıdaki aşamalardan anlaşıldığı üzere, BİLETİX ve rakipleri iki farklı müşteri
grubuna hizmet vermektedir. Etkinlik sahiplerine biletlerinin satışına aracılık hizmeti ve
ilintili hizmetler verilmekte; ilgili etkinliklere katılmak isteyen tüketicilere ise bilet satış
hizmeti verilmektedir. Dolayısıyla ilgili pazarın tespitinde, bilet satış hizmeti veren
teşebbüslerin her iki müşteri grubu ile olan ilişkisi ele alınmalıdır.
I.2.2.1. Biletleme Firması ve Etkinlik Sahibi Arasındaki Ticari İlişki
(13) Etkinlik sahiplerinin, düzenledikleri etkinliklerin bilet satışının nasıl yapılacağı
noktasındaki alternatifleri şu şekildedir:
21-04/53-22

5 / 90

- Biletlerin tamamı etkinlik sahibi tarafından satılabilir. Bu durumda
organizatörün biletleme işine aracılık hizmeti talep etmemekte, sadece bilet
satışı için gerekli teknik altyapı ve personel talebinde bulunmaktadır.
- Organizatör biletleme işini bütünüyle biletleme firmasına yaptırabilir. Bu
durumda organizatör bilet satışına aracılık hizmeti talep etmektedir. Bilet
satışına aracılık hizmeti, temelde bir hizmet paketi olarak sağlanmaktadır. Söz
konusu hizmet paketinde; perakende satış noktaları, çağrı merkezi ve internet
üzerinden gerçekleştirilen satışların yanı sıra etkinliğin gerçekleşeceği
mekânın girişinde yer alan gişelerden (ana gişe) yapılan satışlara ilişkin
birtakım hizmetler de yer alabilmektedir. Etkinlik gününe kadar biletler
perakende satış noktaları, çağrı merkezi ve internet üzerinden satılmakta, ana
gişede çoğunlukla etkinlik günü ya da etkinlikten birkaç gün önce bilet satışına
başlanmaktadır.
- Organizatör, biletlerinin bir kısmını kendisi, bir kısmını biletleme firması
aracılığıyla satabilir. Bu durumda organizatörün hem bir bilet satışına aracılık
hizmeti talebi hem de kendi bilet satışı için gerekli yazılım ve personel talebi
söz konusu olmaktadır.
(14) Organizatörün bilet satışı konusundaki tercihi, biletleme firmaları ile aralarındaki
ilişkinin kapsamını belirlemektedir. Sözleşmede kararlaştırılan hizmetler karşılığında
etkinlik sahibi tarafından BİLETİX’e ödenen bedeller şu başlıklar altında toplanabilir:


(…..TİCARİ SIR…..)


(15) BİLETİX’in rakipleri tarafından organizatörlerden alınan ücretler aşağıdaki tabloda yer
almaktadır:
Tablo 1: Rakip Teşebbüslerin Organizatörlerden Aldığı Bedeller
Teşebbüs Alınan Bedeller2
BİLET.COM Hizmet Bedeli
BİLETİNO3 Hizmet Bedeli
BİLETİVA Hizmet Bedeli + Kredi Kartı Komisyon Bedeli
BİLETİNİAL Bilet Basım Bedelleri + Hizmet Bedeli+ Yazılım Destek Bedeli
BİLETWAY Hizmet Bedeli
AKTİFBANK Hizmet Bedeli + Davetiye Bilet Basım Bedeli + Kredi Kartı Komisyon Bedeli
BUGECE
Hizmet Bedeli + Bilet Basım Bedelleri + Kredi Kartı Komisyon Bedeli + Kapı
Hizmet Bedeli + Tanıtım Bedeli
MOBİLET4 -
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(16) Etkinlik sahipleri ve biletleme firmaları arasındaki ilişkiler, taraflar arasında yapılan
anlaşmalar ile şekillenmektedir. Özel sektör firmaları pazarlık ve müzakere sonucu

2 Hizmet bedeli bazı teşebbüsler tarafından komisyon bedeli olarak adlandırılmaktadır.
3 Teşebbüs bünyesinde finans departmanı ya da finans uzmanı bulunmadığından gelir kalemlerinin
kategorize edilemediği belirtilmiştir. Bu nedenle, hizmet bedeli dışında organizatörden tahsil edilen gelir
kalemlerine yer verilememiştir.
4 MOBİLET faaliyetlerini durdurmuş olduğundan, soruşturma sürecinde teşebbüsten bilgi edinmek
mümkün olmamıştır. Devam eden süreçte MOBİLET’in 02.12.2019 tarihli marka devri sözleşmesi ile
EVENT MASTER tarafından devralındığı ve 13.01.2020 tarihi itibarıyla MOBİLET’in tekrar faaliyete
21-04/53-22

6 / 90

biletleme firması ile anlaşırken kamu kuruluşları ihale usulü ile çalışmaktadır. Süreç
sonunda akdedilen sözleşmeler organizatöre sunulacak hizmetin neleri kapsadığını,
hangi bedellerin alınacağını ve sözleşme sürelerini düzenlemektedir.
(17) Etkinlik sahibi ve biletleme firması arasındaki anlaşmaların bazıları münhasır nitelik
taşıyabilmektedir. Anlaşmalardaki münhasırlık hükmü sadece bir etkinlikle sınırlı
olabileceği gibi etkinlik sahibinin anlaşma süresi boyunca yapacağı tüm etkinlikleri de
kapsayabilmektedir. Münhasır nitelik taşımayan anlaşmalarda ise etkinlik sahibi ve
biletleme firması, etkinliğe ilişkin biletlerin ne kadarının biletleme firması aracılığı ile
satılacağını kararlaştırmaktadır.
(18) Biletleme firması ile etkinlik sahipleri arasındaki ilişki bakımından değinilmesi gereken
bir diğer husus, biletleme firmasının organizatöre kendisi ile çalışması karşılığında
sağlayacağı finansal destektir. Söz konusu finansal destek sektörde “avans” olarak
adlandırılmaktadır. Avans, biletleme firmaları tarafından, etkinlik tarihinden önce
etkinliğe ilişkin yapılacak harcamaları finanse etmek üzere organizatörlere yapılan
ödemeler şeklinde tanımlanabilir. BİLETİX’in uyguladığı avans sistemi temelde dört
kategoriden oluşmaktadır:


(…..TİCARİ SIR…..)


(19) BİLETİX, bir teşvik uygulaması olarak nitelendirdiği avans sisteminin sektör adına çok
gerekli olduğunu ve etkinlik sahipleri adına büyük avantajlar sağladığını belirtmiştir.
Avans verilen organizatörlerin mali yeterliliği olan ve/veya garanti sunabilen etkinlik
sahipleri olması tercih edilmektedir. Sektörde faaliyet gösteren rakip teşebbüslerden
sadece BİLETİNİAL ve AKTİFBANK’ın 2019 yılında avans sistemini kullandığı tespit
edilmiştir.
(20) Organizatörün biletleme firması tercihi, ilgili etkinliğe bilet almak isteyen tüketiciyi söz
konusu biletleme firmasına yöneltmekte ve bu durum biletleme firmasının tüketici
portföyünü güçlendirmektedir. Öte yandan, biletleme firmasının sahip olduğu tüketici
portföyü, organizatörün hangi biletleme firmasını tercih edeceği noktasında belirleyici
bir etken olabilmektedir. Bu bakımdan organizatörün tercihi ve tüketicinin tercihi
birbirlerini karşılıklı olarak besleyen bir etkiye sahiptir. Bu nedenle, bilet satışı yapılan
etkinliklerin sayısı ve çeşitliliği biletleme firmalarının tüketici portföylerini
güçlendirmektedir.
(21) Organizatörün tüketici portföyü güçlü olan firmayı tercih etme eğiliminde belirleyici olan
unsurlardan birisi de biletleme firması aracılığıyla etkinliğin tanıtımıdır. Bilet satış
platformları, bir reklam mecrası gibi hizmet verebilmekte ve geniş bir tüketici kitlesine
etkinliğin tanıtımının yapılmasını sağlayabilmektedir. Biletleme firmaları etkinliğin
tanıtımını kendi internet sitelerinde yer vererek ya da üyelere gönderilen elektronik
bildirimler ve bültenler ile yapabilmektedir. Dolayısıyla organizatörlerin bir biletleme
firmasını tercih etmesinde, ilgili firmanın bilinirliği ve doğrudan hedeflediği tüketici
kitlesine ulaşılabilme ihtimalinin yüksekliği önem arz etmektedir.

başladığı öğrenilmiştir. Bununla birlikte, EVENT MASTER tarafından da MOBİLET’in devir öncesi
dönemine ilişkin verilerin bünyelerinde bulunmadığı ifade edilmiştir.
21-04/53-22

7 / 90

(22) Dolayısıyla, daha fazla sayıda etkinliğin biletini satan biletleme firmasının portföyüne
daha çok tüketici dahil olmakta; etkinlik çeşitliliğinin artırılması da farklı tüketici
gruplarına ulaşılmasına imkan vermektedir. Bunu sağlamak için biletleme firmasının
daha fazla sayıda ve farklı kategorilerde faaliyet gösteren etkinlik sahipleri ile
anlaşması gerekmekte, biletleme firmasının tüketici portföyünün güçlü olması
organizatör tarafından tercih edilmesinde belirleyici olabilmektedir. Bu bakımdan
biletleme firması açısından tüketici portföyünü güçlendirmek organizatör ile anlaşmayı
kolaylaştırmaktadır. Dolayısıyla bir biletleme firmasının yaygın olarak kullanımı
karşılıklı olarak birbirini etkileyen ve besleyen organizatör ve tüketici tercihleri
neticesinde belirlenmektedir. Bu durum bilet satış pazarının çift taraflı yapısını
gündeme getirerek bu pazarlardaki şebeke etkisinin etkinlik sahiplerinin ve tüketicilerin
talebi üzerindeki olumlu etkisini ortaya koymaktadır.
I.2.2.2. Biletleme Firması ve Tüketiciler Arasındaki Ticari İlişki
(23) Biletleme firmaları bir tarafta etkinlik sahiplerinin talebi, diğer tarafta ise bilet satın
almak isteyen tüketicilerin talebi ile karşı karşıyadır. Tüketici, gitmek istediği etkinliğin
biletlerini bu firmalar aracılığıyla satın almaktadır. Biletleme firmaları, tüketicilere
sağladıkları bu hizmet karşılığında hizmet bedeli almaktadır.
(24) Hizmet bedeli, etkinlik sahipleri ile yapılan anlaşma özelinde, etkinlik bazında,
organizatöre verilecek hizmetin çeşitliliğine, organizatörün bilet satış hacmine, biletin
tutarına ya da satıldığı kanala göre farklılık göstermektedir. Hizmet bedelini belirleyen
unsurlardan birisi biletin nominal değeri olduğundan, bu değer söz konusu bedel ile
artmakta, nominal değeri yüksek olan biletler için kimi zaman belli bir noktada
sabitlenebilmektedir.
(25) Hizmet bedeli haricinde tüketicilerden işlem (sipariş) bedeli ve kurye bedeli olarak
adlandırılan iki bedel daha alınabilmektedir. Kurye bedeli, satın alınan biletin kargo
şirketi aracılığıyla tüketicinin adresine teslim edilmesi için tahsil edilmektedir. Bu bedel,
internet ya da çağrı merkezi üzerinden satın alınan biletleri perakende satış noktasına
gidip teslim almayı tercih etmeyen tüketicilerden talep edilmektedir. Bunun yanında,
imkânlar dâhilinde biletlerin etkinlik günü ana gişeden de teslim alınabilmesi
mümkündür. İşlem bedeli ise internet ya da çağrı merkezi üzerinden yapılan işlemlerde
bilet sayısından bağımsız olarak işlem başına alınan bedeldir. Söz konusu bedel
BİLETİX tarafından sadece çağrı merkezi, internet ve mobil kanallar üzerinden yapılan
satışlarda tüketiciden alınmakta olup doğrudan perakende satış noktalarından yapılan
satışlarda ve etkinlik günü ana gişeden yapılan satışlarda tahsil edilmemektedir.
(26) Aşağıdaki tabloda BİLETİX’in satış kanalları ve bu kanallarda tüketiciden aldığı
bedeller özetlenmiştir. Devamında yer verilen tabloda ise her bir satış kanalı ve teslimat
şekli özelinde tüketicinin tekli veya çoklu bilet alımında karşılaştığı bedeller
varsayımsal bir örnek üzerinden somutlaştırılmıştır.5

5 İşlem ve kurye bedellerinde BİLETİX’in 2019 yılı ücretleri esas alınmıştır. Bilet bedeli 50TL, hizmet
bedeli 5TL olarak varsayılmıştır.
21-04/53-22

8 / 90

Tablo 2: BİLETİX’in Satış Kanalları ve Alınan Bedeller
Satış Kanalları Teslimat Seçeneği Alınan Bedeller
Etkinlik Mekânındaki Ana Gişe Anında Basılan Termal Bilet Bilet Ücreti
Perakende Noktaları Anında Basılan Termal Bilet Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli
Çağrı Merkezi
Basılı Termal Bilet (perakende
veya ana gişeden teslim)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli
Basılı Termal Bilet (kurye ile
teslim)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli + Kurye Bedeli
QR Kodlu (Cepte Bilet) veya PDF
Dijital Bilet (Hızlı Bilet)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli
Çevrim İçi Satışlar
Basılı Termal Bilet (perakende
veya ana gişeden teslim)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli
Basılı Termal Bilet (kurye ile
teslim)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli + Kurye Bedeli
QR Kodlu (Cepte Bilet) veya PDF
Dijital Bilet (Hızlı Bilet)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli
Mobil Uygulama Satışları
Basılı Termal Bilet (perakende
veya ana gişeden teslim)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli
Basılı Termal Bilet (kurye ile
teslim)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli + Kurye Bedeli
QR Kodlu (Cepte Bilet) veya PDF
Dijital Bilet (Hızlı Bilet)
Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli +
İşlem Bedeli
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgiler

Tablo 3: Varsayımsal Örnek
Satış
Kanalı
Teslim Şekli
Bilet
Sayısı
Bilet
Bedeli
Hizmet Bedeli İşlem Bedeli
Kurye
Bedeli
Toplam
GİŞE Basılı Bilet
Bir Bilet 50 5 - - 55,0
Beş Bilet 250 25 - - 275,0
İnternet,
Çağrı
Merkezi,
Mobil
Dijital Bilet
(PDF, QR
Kod, SMS)
Bir Bilet 50 5 3,5 - 58,5
Beş Bilet 250 25 3,5 - 278,5
Basılı Bilet
(Perakende)
Bir Bilet 50 5 7 - 62,0
Beş Bilet 250 25 7 - 282,0
Basılı Bilet
(Kurye)
Bir Bilet 50 5 7 12 74,0
Beş Bilet 250 25 7 12 294,0
(27) Aşağıdaki tabloda, BİLETİX’in rakipleri tarafından tüketiciden alınan bedellere yer
verilmiştir.

Tablo 4: Rakip Teşebbüsler Tarafından Tüketiciden Alınan Bedeller

6 BİLETİNİAL, hizmet bedelinin bir kısmını organizatörden bir kısmını ise tüketiciden tahsil etmektedir.
7 Organizasyon firmalarının bir kısmının hizmet bedellerinin bilet fiyatı içerisinden alınarak 0 TL olarak
gösterilmesini, bir kısmının ise bedelin bilet fiyatının üzerine eklenmesini talep ettiği belirtilmiştir.
8 BUGECE tarafından, hizmet bedelinin tamamının organizatöre yansıtıldığı ifade edilmiştir.
Teşebbüs Alınan Bedeller
BİLET.COM Bilet Ücreti
BİLETİNO Bilet Ücreti + İşlem Bedeli
BİLETİVA Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli
BİLETİNİAL Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli6
BİLETWAY Bilet Ücreti + İşlem Bedeli
AKTİFBANK Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli7 + İşlem Bedeli
BUGECE Bilet Ücreti8
MOBİLET Bilet Ücreti + Hizmet Bedeli + İşlem Bedeli
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
21-04/53-22

9 / 90

(28) Tüketici tercihini belirleyen unsur, organizatörün biletleme firması seçimidir. Bu
bakımdan tüketicinin ödediği bedeller, tüketicilerin hangi biletleme firmasını seçeceği
noktasında etkili olmamakta, ancak tüketicinin etkinliğe gidip gitmeme kararında ve
biletini alırken hangi kanalı tercih edeceği noktasında etkili olmaktadır.
(29) Hizmet bedeli, her bir bilet için bilet fiyatı içinden veya bilet bedeline ek olarak
çoğunlukla tüketiciden tahsil edilen bir bedeldir. Bu bedel, tüketicinin etkinliğe katılıp
katılamama kararını etkilediğinden, organizatörler ve biletleme firmaları belirli bir bedel
üzerinde anlaşmaya varmakta, bazen organizatörün kendisi bu bedele katlanmaktadır.
Diğer yandan işlem bedeli ve kurye bedeli ise tüketicinin hangi firmayı seçeceğinden
çok hangi satış kanalını seçeceği noktasında etkili olmaktadır. Zira internet ya da çağrı
merkezi üzerinden yapılan satışlarda işlem bedeli alınmaktadır. Bu satışlarda tüketici,
biletin kendisine teslim edilmesini isterse aynı zamanda kurye bedeli de ödemek
zorunda kalmaktadır. Ancak biletin ana gişeden ya da doğrudan satış noktasından
alınması halinde işlem bedeli ya da kurye bedeli söz konusu olmamaktadır.
(30) Bileti doğrudan satış noktasından ya da ana gişeden satın almak isteyen tüketicinin
katlanması gereken başka maliyetler söz konusu olabilmektedir. Şöyle ki; tüketicinin
bu kanallardan bilet satın alması için bu işleme ayırması gereken süre, internet ya da
çağrı merkezinden yaptığı alımlarda harcadığı süreye göre daha uzun olabilir. Satış
noktası ya da ana gişeye ulaşım da tüketici açısından ilave bir maliyet yaratabilir.
Ayrıca biletlerin tükenmiş olması riski özellikle ana gişe satışlarında diğer kanallara
göre daha yüksektir. Bunun yanı sıra bu kanallarda tüketici bilet satın alabilmek için
sıra beklemek durumda kalabilmektedir. Teşebbüslerden elde edilen veriler ışığında,
tüketicilerin internet sitesinde bilet satın alma işlemini tamamlama sürelerini gösteren
veriler de bu durumu teyit eder niteliktedir.
Tablo 5: Tüketicilerin İnternet veya Mobil Uygulamalar Üzerinden Bilet Satın Alma İşlemini Tamamlama
Süreleri
Teşebbüs Adı
Bilet Satın Alma İşleminin Tamamlandığı Ortalama Süre
İnternet Mobil
BİLETİX9 (…..) (…..)
BİLETCOM (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..)
BİLETİVA10 (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..)
MOBİLET11 (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(31) Yukarıdaki tabloya göre tüketiciler internet siteleri ve mobil uygulamalar üzerinden en
fazla dokuz dakika içerisinde bilet satın alma işlemini tamamlamaktadır.
(32) Tüketicilerin biletlerini nasıl alacağı noktasında farklılaşan iki karar alma süreci söz
konusudur. İlk durumda tüketici belirli bir etkinliği tercih ederek sadece o etkinlik için

9 BİLETİX tarafından, mobil uygulaması özelinde talep edilen verinin sağlanamadığı, bunun BİLETİX’in
mobil uygulamalarının bir veri analiz hizmeti sunucusu olan Google Analytics'e henüz entegre edilmemiş
olmasından kaynaklandığı belirtilmiştir.
10 Teşebbüs tarafından bu verinin sağlanamadığı belirtilmiştir.
11 MOBİLET’in 2019 yılı içerisinde faaliyetlerini durdurması nedeniyle verilerine ulaşmak mümkün
olmamıştır.
21-04/53-22

10 / 90

bilet satın almak istemektedir. Bu durumda tüketici, organizatörün biletleme işini
yapma tercihi ile bağlıdır. Yukarıda ifade edildiği üzere, organizatörün biletleme
konusunda üç alternatifi bulunmaktadır:
- Bilet satışının tamamını organizatör yapıyorsa tüketici biletini organizatörden
alacaktır.
- Bilet satışının tamamı biletleme firması üzerinden yapılıyorsa tüketici biletini
ilgili biletleme firmasından alacaktır.
- Bilet satışında organizatör biletlerin bir kısmını kendisi satıp bir kısım biletleri
biletleme firması aracılığıyla satıyorsa, tüketici biletini organizatörden ya da
biletleme firmasından alabilecektir.
(33) Tüketicinin bilet alma kararını etkileyen ikinci durumda tüketici gideceği etkinliği
önceden belirlememektedir. Bu durumda, tüketicinin bilet alma ihtiyacından önce
etkinliklerden haberdar olma ve farklı etkinlikler arasında karşılaştırma yapma ihtiyacı
söz konusudur. Bu ihtiyaç, biletleme firmalarının tanıtım platformu niteliğini ön plana
çıkarmaktadır. Biletleme firması tüketicilere ilgili dönemde hangi etkinlikler olduğu
bilgisini vererek etkinlikler arasında karşılaştırma imkânı sunmaktadır. Böyle bir
durumda tüketici daha çok bilinen, alışık olduğu ve etkinlik çeşitliliği fazla olan biletleme
firmasına yönelebilmektedir.
(34) Aşağıdaki tabloda, 2019 yılında teşebbüslerin internet siteleri veya mobil
uygulamalarından bilet satın alan tüketicilerden kaçının doğrudan bir etkinliğe
yönelerek bilet satın aldığı ve kaçının birden fazla etkinlik sayfasında gezdikten sonra,
bir başka deyişle farklı etkinlikler hakkında bilgi sahibi olduktan sonra, bilet satın
aldığına ilişkin bilgiler yer almaktadır.
Tablo 6: Tüketicilerin Etkinlik Tercihlerine İlişkin Veriler
Teşebbüs
Farklı Etkinlikler Hakkında
Bilgi Sahibi Olup Bilet Alan
Tüketici Sayısı
Doğrudan Bilet Satın
Alan Tüketici Sayısı
Farklı Etkinlikleri
Gezen Tüketicilerin
Tüm Tüketicilere
Oranı (%)
BİLETİX12 (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(35) Yukarıdaki tablodan, BİLET.COM haricindeki teşebbüslerin verileri doğrultusunda,
etkinliğe gitmeyi tercih eden tüketicilerin yaklaşık %70’inin birden fazla etkinlik
hakkında bilgi sahibi olduktan sonra bilet satın alma işlemini gerçekleştirdiği
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, biletleme firmasının tanıtım platformu olma özelliği ön
plana çıkmaktadır. BİLET.COM’un verilerinin aksi yöne işaret etmesi ise teşebbüsün
bilet satışını gerçekleştirdiği etkinlik sayısının oldukça az olmasından
kaynaklanmaktadır. Zira adı geçen teşebbüs 2019 yılında sadece (…..) adet etkinliğe
ait biletlerin satışına aracılık etmiştir.
I.2.3. İlgili Ürün Pazarı

12 Google Analytics tarafından derlenen söz konusu veriler belirli algoritmalar ile ölçümlenen kullanıcı
(user) ve oturum (session) bazında olup tekil kullanıcı verisini içermemektedir.
21-04/53-22

11 / 90

(36) Biletleme firmalarının etkinlik sahipleri ve tüketiciler olmak üzere iki farklı müşteri kitlesi
bulunmaktadır. Bu firmaların iki farklı talep ile karşı karşıya olması, faaliyet gösterdikleri
pazarın çift taraflı yapısını ortaya koymaktadır.
I.2.3.1. Bilet Satışına Aracılık Hizmetlerinin Çift Taraflı Pazar Niteliği13
(37) Çift taraflı pazarlar, pazarın bir tarafındaki kullanıcıların bir mal veya hizmete atfettikleri
değerin hem o mal veya hizmetin kendine özgü özelliklerine hem de pazarın diğer
tarafında bulunan müşterilerin sayısına bağlı olduğu pazarlar olarak tanımlanmaktadır.
Geleneksel iş modelleri tek taraflı bir kurgu ile faaliyet göstermekte, doğrudan ürün
üretimi ve satımı yapmaktadır. Bir başka deyişle; geleneksel yöntemleri kullanan üretici
nihai tüketici ile birebir karşılaşmakta, ürününü sattığı alıcı ile kendisi muhatap
olmaktadır. Çift taraflı platformlar ise herhangi bir ürün üretmemekte, alıcı ve satıcıları
buluşturan bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Çift taraflı platformlar sayesinde
satıcılar sürdürdükleri geleneksel iş modelleri ile ulaşamayacakları kadar çok alıcıya
ulaşabilmekte, alıcılar ise birden fazla satıcıya aynı anda ulaşarak işlem maliyetlerini
düşürme avantajını elde etmektedirler.
(38) Genel olarak çift taraflı pazarlara atfedilen üç temel özellik bulunmaktadır:
1) Pazarın iki farklı tarafında iki farklı müşteri grubunun olması,
2) Dolaylı şebeke dışsallıklarının varlığı,
3) Pazarın her iki tarafındaki müşteriler arasında ortaya çıkan dışsallıkları
içselleştiren bir aracın varlığı (pazarın her iki tarafındaki iletişimi yürütecek
bir platformun14 bulunması)
(39) Çift taraflı platformların ana bileşenlerinden biri olan şebeke dışsallıkları iki türlü
karşımıza çıkmaktadır: Doğrudan şebeke dışsallığı ve dolaylı şebeke dışsallığı.
Doğrudan şebeke dışsallığı bir tarafta görülen kullanıcı sayısı artışının yine aynı tarafta
bulunan kullanıcılar için etkiye sahip olması şeklinde ifade edilmektedir. Dolaylı şebeke
dışsallığı ise pazarın bir tarafındaki kişilerin talep ve faydalarının aynı gruptaki kişilerin
sayısına bağlı olarak değil, pazarın öteki tarafında yer alan kişilerin tamamlayıcı ürüne
olan taleplerinin artmasına bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla taraflardan
birinde görülen kullanıcı sayısının artışı diğer tarafın platformdan elde edeceği fayda
ve avantajları arttırmakta ve genel anlamda platformun çekiciliğini olumlu yönde
etkilemektedir.
(40) Platform tarafından sunulan ticari etkileşim olanaklarından faydalanmak isteyebilecek
karar birimi gruplarının katılımlarının artmasını şebeke dışsallıkları belirlemektedir. Bu
değer platformdan elde edilebilecek potansiyel artı değer (azalan işlem maliyetleri) ile
doğru orantılıdır. Daha fazla sayıda ekonomik karar birimi gruplarının üyeleri platforma
dâhil oldukça platformun değeri, dolayısıyla platform hizmet sunucusunun fiyat koyma
gücü artacaktır. Bu durum pazarın bir tarafındaki ekonomik birimlerin sağlayacağı
kazanç ve faydaların diğer taraftaki kullanıcı sayısına bağlı olması şeklinde de
tanımlanabilir. Pozitif şebeke dışsallığı karşılıklı gruplardan birinin fayda görmesi için

13 Literatürde “çok tarafları pazarlar”, “çok taraflı platformlar” ve “çift tarafları platformlar” kavramları aynı
anlama gelecek şekilde kullanılmaktadır.
14 Çift taraflı pazarlarda üçüncü bir taraf farklı gruplardan müşterilerin etkileşime geçebileceği bir alan
oluşturarak doğrudan birbirine ulaşması mümkün olamayan tarafları bir araya getirmektedir. Bu şekilde
işlem maliyetlerini düşürerek aksi halde gerçekleşmesi mümkün olmayacak işlemlerin gerçekleşmesine
olanak tanıyan bu yapı “platform” olarak adlandırılmaktadır.
21-04/53-22

12 / 90

diğer tarafın büyük bir sayı ile temsil edilmesi durumunda ortaya çıkmaktadır.15
Karşılıklı pozitif şebeke dışsallıklarının kendi kendini besleyen, destekleyen, pazarın
bir tarafında yer alan gruplardan birinde yaşanan olumlu bir gelişmenin diğer tarafında
yer alan grubun olumlu anlamda etkilenmesini sağlayan, böylece her iki grubun da
büyümesi ile sonuçlanan özellikleri bulunmaktadır. Dolaylı olarak görülen bu etkiler,
taraflar arası karşılıklı bağımlılığın ortaya konulabilmesi açısından önemlidir.
Gruplardan birinin büyümesi ve gelişmesi sonucu nitelikli kullanıcı sayısına sahip
olması, karşı tarafta yer alan diğer grubun büyüyüp gelişmesinde özendirici ve teşvik
edici etkiye sahiptir.16
(41) Yukarıda söz edilen hususlardan, dolaylı şebeke dışsallıklarından ötürü platformun
pazarın bir tarafında müşteri kazanabilmesinin diğer tarafında da önemli sayıda
müşteri toplamasına bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu pazarlarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin devamlılığı platform üzerinden bir şebeke oluşturulabilmesine,
ardından da pazarın iki tarafındaki talebi müşterilerin faydası doğrultusunda
dengeleyebilmesine bağlıdır. Tüketici, araştırma/karşılaştırma ve ürün/hizmet satın
alma bakımından çok sayıda alternatif satıcı sunabilen platformu tercih edecek;
ürün/hizmet sunan teşebbüsler ise daha çok sayıda tüketiciye ulaşabilmek için tüketici
portföyü zengin olan platforma yönelecektir. Bu durumda aracı olarak faaliyet gösteren
platformun, portföyünü iki yönlü olarak geliştirme çabası içerisine girmesi
beklenmektedir.
(42) Teşebbüsler her ne kadar kendi web siteleri ile kullanıcılarına çevrim içi sipariş hizmeti
sunan platformlara benzer kolaylıklar sunsa da bu web siteleri, ilgili pazarda kilit role
sahip olduğu düşünülen şebeke dışsallıkları özelliğinden yoksundur. Platformlar, satışı
sağlanan ürün/hizmetin tüketicilere duyurulmasını sağlayıp bilinirliğini arttıkları için bir
dağıtım kanalı olmanın ötesinde önemli bir pazarlama aracı görevi de görmektedirler.
(43) Sektöre ilişkin değinilmesi gereken bir diğer husus, alışılagelmiş aracılık hizmeti veren
pek çok platformdan farklı olarak17 tüketicinin etkinlik sahibine ait bilet bedelini etkinlik
sahibi yerine aracı biletleme firmasına ödemesidir. Söz konusu bedel, etkinlik
gerçekleştirildikten sonra biletleme firması tarafından organizatöre aktarılmaktadır. Bu
nedenle, organizatörler ile biletleme firmaları arasında belirli bir güven ilişkisi kurulması
gerekmektedir. Bunun yanı sıra süreç içerisindeki olası etkinlik iptali veya bilet iadesi
durumlarında tüketici organizatör yerine biletleme firması ile muhatap olmaktadır.
Dolayısıyla, biletleme firmaları pazarın her iki tarafı için karşı taraf riskini belli ölçüde
üstlenmektedir.
(44) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, BİLETİX ve rakiplerinin faaliyet gösterdiği
pazarın çift taraflı pazarların temel özelliklerinin tamamına sahip olduğu
anlaşılmaktadır. Bilet satışına aracılık hizmetleri pazarında yapılacak ilgili pazar
analizinde, her iki müşteri grubunun talebi de dikkate alınmalıdır.
I.2.3.2. Arz ve Talep İkamesine İlişkin Değerlendirme
(45) BİLETİX’in faaliyet gösterdiği sektörde organizatörün talebi temel olarak biletleme işine
aracılık hizmeti almak, tüketicinin talebi ise gitmek istediği etkinliğin biletini satın
almaktır. Bir tarafta biletleme işinin yapılması talebi ile organizatörü, diğer tarafta bilet

15 04.12.2017 tarih ve B 6 – 132/14-2 sayılı CTS Eventim kararı, s.164
16 CTS Eventim s.164-165.
17 Örneğin Booking, Yemeksepeti.
21-04/53-22

13 / 90

satın alma talebi ile tüketiciyi bir araya getirmek için aracılık hizmeti veren biletleme
firmaları ise pazarın arz yönünü oluşturmaktadır.
(46) Pazarın arz yönüyle değerlendirilmesinde, göreceli fiyatlarda meydana gelecek küçük
ve kalıcı artışlar karşısında üretimlerini başka ürünlere kaydırabilen ve bunları kısa
dönemde kayda değer ek maliyetlere ve risklere katlanmak zorunda kalmadan
pazarlayabilen tedarikçilerin ürünleri de pazara dâhil edilmektedir.
(47) Bilet satış hizmeti; teknoloji ve altyapının sağlanması, biletlerin satış kanalları
üzerinden satışa sunulması, tüketiciye ulaştırılması ve etkinlik alanına biletlerle girişin
yapılması şeklinde sıralanabilecek hizmetlerin tamamını içermektedir. Biletleme
hizmeti veren firmalar etkinlik sahiplerine bu hizmet paketinin tamamını
sağlayabilmektedir. Ancak organizatörler, düzenledikleri etkinliklerin biletlerini, ilgili
altyapıyı ve personeli temin ederek kendileri de satabilmektedir. Bu noktada, biletleme
hizmeti veren firmaların fiyatlarında bir artış olması halinde, kendi biletini satan
firmaların başka organizatörlerin de biletini satmaya başlamasının mümkün olup
olmadığı önem arz etmektedir. Bu değerlendirmede ilk olarak biletleme pazarının çift
taraflı yapısının bazı etkileri bulunmaktadır. Biletleme firmaları, yukarıda bahsedilen
hizmet paketini organizatörlere sağlamalarının yanı sıra pazarın iki farklı kesimindeki
talebi olumlu etkileyen şebeke dışsallıklarını kullanabilmeleri ve tanıtım platformu
nitelikleriyle kendi biletini satan firmalardan farklılaşmaktadır. Zira bir organizatör bilet
satış hizmetine aracılık hizmeti alırken bu hizmeti verecek firma ile çok sayıda
tüketiciye ulaşabilmeyi hedeflemektedir. Bu sebeple organizatör, tanıtım aracı olarak
kullanılabilme imkânı ve bilinirliği dolayısıyla tüketici portföyü güçlü biletleme firmasına
yönelmektedir. Tüketici de farklı etkinlikleri karşılaştırma imkânı sunması nedeniyle,
daha fazla sayıda ve çeşitte etkinliğe ilişkin bilet satan firmayı tercih edebilmektedir.
Dolayısıyla daha çok organizatörün tercih ettiği biletleme firması daha çok tüketici
tarafından tercih etmektedir.
(48) Organizatörler sadece kendi etkinliklerinin biletlerini sattığında, bu firmalar sadece
tüketici talebiyle karşı karşıya kalmakta, bu durumda çift taraflı bir pazar yapısından
bahsedilememektedir. Bu satışlarda tüketici ve organizatör talebini karşılıklı olarak
etkileyen ve çift taraflı pazarın temel nitelikleri arasında sayılan şebeke
dışsallıklarından bahsedilememektedir. Organizatör ve tüketici talebinde tarafların
beklentileri dolayısıyla karşılıklı olarak birbirini besleyen bu sürecin, kendi biletini satan
firmalar bakımından oluşması için ilk olarak diğer organizatörlerin bilet satışına aracılık
hizmeti talebi, kendi biletini satan organizatörlere yönelmelidir. Ayrıca söz konusu
şebeke dışsallıklarının yaratılabilmesi için bileti satılan etkinlik sayısında ve etkinlik
çeşitliliğinde artış sağlanması gerekmektedir. Ancak kendi biletini satan firmalar
bakımından diğer etkinliklerin biletini satmak altyapı, teknik ve insan kaynağı
bakımından bazı yatırımları gerektirdiği gibi bir kısmı rakibi olan diğer etkinlik sahipleri
ile anlaşmayı da zorunlu kılmaktadır.
(49) Yukarıda yer verilen hususlara ilave olarak kendi biletini satan organizatörlerin
biletleme firmalarına göre daha kısıtlı satış kanallarını kullanıyor olmaları hususu da
arz ikamesinin değerlendirilmesi bakımından göz önünde bulundurulmalıdır. Biletleme
firmalarının tamamı tüm satış kanallarında bilet satışı gerçekleştirmektedir. Dolayısıyla
özellikle biletinin bir kısmını kendi satan organizatörlerin her türlü satış kanalında bilet
satış hizmetini verebilmesi için gerekli yazılım, altyapı ve personel yatırımını yapması
gerekmektedir.
21-04/53-22

14 / 90

(50) Bilet satış hizmeti, biletlerin satışının yanı sıra etkinlik mekânına biletle girişin
sağlanması hizmetini de içermektedir. Biletleme firmaları bu hizmeti ilave bir ücret
karşılığında ya da bedelsiz olarak vermektedir. Bu nedenle, yine özellikle biletlerinin
bir kısmını satan organizatörlerin diğer organizatörlerin biletlerini satmak için bu
hizmetin sağlanmasında gerekli yazılım, altyapı ve personel yatırımını yapması
gerekmektedir.
(51) Yukarıda sayılan sebeplerden ötürü, biletleme firmalarının göreceli fiyatlarında
meydana gelecek küçük ve kalıcı artışlar karşısında, kendi biletini satan
organizatörlerin başka etkinliklerin de biletlerini satmalarının kısa dönemde kayda
değer ek maliyetlere ve risklere katlanmak zorunda kalmadan mümkün olmadığı
anlaşılmaktadır.
(52) Diğer yandan biletleme firmalarının arzının, etkinlik özelinde farklılaşıp farklılaşmadığı
da incelenmedir. Yukarıda yer verilen bilet satış aşamalarında ifade edildiği üzere,
farklı etkinlik türlerinin biletleri benzer şekilde satılmaktadır. Bunun yanı sıra bilet
satmak için gereken altyapı, teknik yazılım ya da insan kaynağı bakımından pazarın
arz yönünde etkinlik türlerine bağlı kalınmasını gerektirecek belirgin bir farklılık
bulunmamaktadır. Hatta öncesinde ifade edildiği üzere, etkinliklerin çeşitlendirilmesi
organizatör ve tüketici bakımından biletleme firmasının tercih edilmesinde etkili
olmaktadır. Bu bakımdan biletleme firmalarının teknik altyapısının her türlü bileti
satmaya elverişli olması, farklı alanlarda düzenlenen etkinlikler bakımından bir arz
ikamesi yaratmaktadır. Özetle, biletleme firmaları ile kendi biletini satan organizatörler
açısından bir arz ikamesinden bahsedilemezken farklı etkinlik türlerinin biletlerinin
satışında arz ikamesi mevcuttur.
(53) Talep ikamesi açısından bakıldığında ise bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer
alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları
açısından benzer olmaları gerekmektedir. Daha önce de ifade edildiği üzere,
BİLETİX’in hitap ettiği iki farklı müşteri grubu bulunmakta, dolayısıyla iki farklı talep ile
karşı karşıya kalmaktadır.
(54) Gitmek istediği etkinliğe bilet almak isteyen tüketicinin talebini şu unsurlar
etkilemektedir:
- Biletleme firması tarafından tüketiciden alınan bedeller
- Biletleme firmasının bilinirliği
- Biletleme firmasının satışını yaptığı etkinlik sayısı ve çeşitliliği
(55) Tüketicilerin gitmek istediği etkinlikler bakımından sinema, tiyatro, konser gibi
organizasyonlarda bir talep ikamesi olmadığı görüşüne katılmak mümkündür. Ancak
etkinlikler arasında ikame olup olmadığı tüketicinin biletleme firmasına olan talebi
bakımından dikkate alınması gereken bir husus değildir. Zira tüketicinin biletleme
firmasına yönelik talebi bilet satın almaktır. Oysaki etkinlikler arasındaki ikame,
tüketicinin hangi etkinliğe gideceği ile ilgili talebini etkilemekte olup bu talep esasen
tüketicinin organizatörlere yönelen talebidir. Nitekim tüketicinin etkinlikler bakımından
değişen talebi, biletleme firmalarının bilet satış hizmetinin aşamalarını ya da alınan
hizmet bedellerini etkilememektedir. Bu sebeple biletleme faaliyetlerinde tüketici talebi
üzerinden yapılacak ilgili pazar analizinde, tüketicinin etkinliğe karar verdikten sonra
bilet alma hizmeti konusunda tercih edebileceği ve hizmet bedellerinde yaşanacak bir
artış durumunda geçiş yapabileceği alternatifler dikkate alınmalıdır.
21-04/53-22

15 / 90

(56) Tüketiciler, internet, çağrı merkezi, mobil kanal, perakende satış noktaları ve ana gişe
olmak üzere farklı satış kanalları üzerinden bilet satın alabilmektedir. Tüketici, uzaktan
bilet alma imkânı sağlayan internet, çağrı merkezi ve mobil kanallarda daha kolay bir
şekilde, daha az zaman ayırarak bilet satın alabilmekte, fakat BİLETİX’in talep ettiği
bedel dolayısıyla bu kolaylıklar karşısında hizmet bedelinin yanı sıra işlem bedeli gibi
ilave bir bedel ödemek zorunda kalmaktadır. Tüketicinin perakende satış kanallarından
bilet alması için ise fiziksel olarak satış noktasına gitmesi gerekmektedir. Bu durumda
tüketicinin bilet satın almak için belirli bir süre ayırması gerekmekte, hatta tüketici ilgili
noktaya gitmek için bir ulaşım bedeli ödeyebilmektedir.
(57) Tüketici ana gişeden ancak etkinlik günü bilet satın alabilmektedir. Diğer kanallardan,
biletlerin satışa çıkması sonrası etkinlik gününe kadar bilet alınabilecekken tüketicinin
ana gişeden bilet satın almak istemesi halinde, biletlerin tükenmiş olması riski ya da
istediği koltuğu alamama riski diğer kanallara göre daha yüksektir.
(58) Yukarıda sayılan satış kanallarını tüketicinin katlanması gereken maliyet, risk ve bilet
almak için harcaması gereken süre bakımından uzaktan erişim sağlayan kanallar
(internet, telefon, mobil kanal), perakende satış kanallar (müzik market, kitap evi ya da
diğer satış noktalar) ve ana gişe olarak üç başlıkta düşünmek mümkündür. Her bir satış
kanalı bu unsurlar çerçevesinde birbirlerine karşı belirli üstünlükler ya da
maliyetler/riskler taşımaktadır.
(59) Ancak bu noktaların tüketici gözünde ve söz konusu unsurlar çerçevesinde farklılaşıp
farklılaşmadığı bu dosya özelinde biletleme firmalarının sağladığı hizmetler
bakımından önem arz etmemektedir. Zira tüketici hangi kanalı tercih ederse etsin, o
kanalda BİLETİX’in kendine sağladığı hizmet ile karşı karşıya kalmaktadır. Hatta
organizatörün biletlerinin bir kısmını kendi satması halinde bile kullanılan yazılım ya da
etkinlik mekânına giriş, yine BİLETİX veya diğer biletleme firmaları üzerinden
olmaktadır. Dolayısıyla tüketicinin bileti hangi satış noktasından alacağı konusunda
farklılaşan bir talebi olabilse de bu noktalarda tüketici biletleme firmasının hizmeti ile
karşı karşıya kaldığından, tüketici talebini satış noktası bazında farklılaştırmak dosya
bakımından yapılacak analiz için bir gereklilik teşkil etmemektedir.
(60) Eğer organizatör isterse biletleme firmasından aldığı hizmetin yanı sıra biletlerin bir
kısmını da kendi satabilmektedir. Bu durumda tüketici etkinlik biletlerini organizatörden
veya biletleme firması üzerinden alabilmektedir. Ancak arz ikamesine ilişkin yapılan
değerlendirmelerde ifade edildiği üzere, biletlerin bir kısmını kendi satan organizatörler
tüketiciye tüm satış kanallarından hizmet sunamamakta daha çok perakende satış
noktalarını ve ana gişeyi kullanmaktadır. Oysaki uzaktan erişim sağlayan satış
kanalları, maliyetlerine rağmen bilet almada gereken süre ve emek bakımından
sağladığı kolaylık ile diğer kanallara göre tüketicinin gözünde daha avantajlıdır. Hatta
perakende satış kanallarına ulaşım için ortaya çıkabilecek maliyet, uzaktan erişim
sağlayan kanallardaki işlem maliyetini karşılayabilecek niteliktedir. Ana gişe ise maliyet
bakımından diğer kanallara göre daha üstün olsa bile biletlerin tükenmiş olma riski bu
kanalı daha az tercih edilir kılmaktadır. Bu bakımdan biletlerin bir kısmını kendi satan
organizatörler, sadece belirli satış kanallarında tüketiciye alternatif olmaktadır. Ayrıca
organizatör, sadece kendi etkinliğinin biletini sattığından tüketicinin farklı etkinlikler
arasında karşılaştırma yapmasına imkân tanıyacak bir etkinlik portföyüne sahip
değildir. Dolayısıyla tüketici için organizatör, sadece belirli bir etkinlikte karşılaştığı bir
alternatifken, biletleme firması farklı etkinliklerin hepsinde alternatif olabilmektedir. Bu
bakımdan arz ikamesine ilişkin yapılan değerlendirme neticesinde arz yönüyle pazarda
21-04/53-22

16 / 90

olmayan organizatörler tüketici talebi bakımından da biletleme firmaların sunduğu
hizmetin ikamesi olamamaktadır.
(61) Biletleme firmaları tüketici talebinin yanı sıra organizatör talebi ile de karşı karşıyadır.
Bilet satışına aracılık hizmeti talebi olan organizatörün tercihini şu unsurlar
etkilemektedir:
- Biletleme firması tarafından alınan bedeller,
- Biletleme firması tarafından verilen finansal destek,
- Biletleme firmasının tanıtım aracı olarak kullanılabilme imkânı,
- Biletleme firmasının sahip olduğu tüketici portföyü,
- Biletleme firmasının bilinirliği, ticari itibarı ve güvenilirliği,
- Biletleme firmasının satışını yaptığı etkinlik sayısı ve çeşitliliği.
(62) Organizatör tarafından bakıldığında, talep ikamesi değerlendirmesinde, bilet satışına
aracılık hizmeti konusunda organizatörlerin tercih edebilecekleri ve kendilerinden
alınan bedellerde yaşanacak bir artış durumunda geçiş yapabilecekleri alternatifler
dikkate alınmalıdır. Organizatör, daha önce de ifade edildiği üzere ya bütünüyle kendi
satış yapmak ya bütünüyle biletleme firmasından hizmet satın almak ya da bir kısım
biletleri kendi satarken bir kısım biletler için biletleme firmasından hizmet almak
tercihlerine sahiptir.
(63) Organizatör temelde bilet satış hizmeti için biletleme firmasına hizmet bedeli
ödemektedir. Organizatör, biletleme firmasına hizmet bedeli haricinde bilet basım
bedeli, ana gişe işletim bedeli, giriş kontrol bedeli, tanıtım ve katılım bedeli gibi bedeller
ödemekte olup bu bedeller kendi bilet satması halinde organizatörün katlanması
gereken bedeller olarak değerlendirilebilir. Bu bakımdan organizatör, biletleme firması
ile çalışması karşılığında hizmet bedeline katlanmaktadır. Ancak hizmet bedeli çoğu
zaman tüketicinin katlandığı bir maliyet olup tüketiciden tahsil edilmesi halinde
organizatörden hizmet bedeli alınmamaktadır. Bilet satışına aracılık hizmeti satın alan
organizatör belirli maliyetlere katlanmasının yanı sıra kendi bilet satışı yapabilmesi için
gerekli olan yatırımlardan da kurtulmaktadır. Buna ilaveten, biletleme firmaları
organizatöre belirli bir tüketici kitlesine ulaşma ve etkinliğin tanıtımını yapma imkânı
vermektedir. Organizatör kendi biletini satarsa bu imkânı yakalayamamakta, diğer
organizatörlerin biletlerini satmak ise satış kanallarında çeşitlilik sağlanması, aynı
zamanda rakibi olan organizatörlerle anlaşılması, gerekli yazılım, alt yapı ve personel
yatırımlarının sağlanması gibi maliyetleri içermektedir. Bu bakımdan organizatörün
talebi bakımından kendi biletini satmak ve biletleme hizmeti almak arasında bu
hizmetlerin aynı pazarda değerlendirilmesini gerektiren bir ikame ilişkisi
bulunmamaktadır.
(64) Talep ikamesi bakımından yapılan değerlendirmeler ışığında, tüketiciler açısından bilet
satın alma talebinde etkinlik özelinde farklılaşan bir talep olmadığını, satış kanalları
bakımından var olan ikamenin bu dosya bakımından önem arz etmediğini, biletini kendi
satan organizatörlerin biletleme firmalarına olan talebe ikame olmadığını söylemek
mümkündür. Organizatörler açısından da kendi biletini satmak ve bilet satışına aracılık
hizmeti almak arasında bir talep ikamesi bulunmamaktadır.
(65) Geleneksel kanalda gerçekleştirilen bilet satışı ile çevrim içi kanaldan gerçekleştirilen
bilet satış faaliyetleri arasındaki ikame ilişkisine bakıldığında, genel itibarıyla çevrim içi
21-04/53-22

17 / 90

kanal geleneksel kanaldan ayrı bir pazar olarak ele alınmaktadır. Dosya kapsamında
incelenen teşebbüslerin faaliyetleri temel olarak geleneksel kanalda değil, çevrim içi
kanaldadır. Nitekim bu husus teşebbüslerin kanallara göre satış verilerine de açık
şekilde yansımaktadır. Aşağıdaki tabloda BİLETİX ve rakiplerinin internet üzerinden
yaptıkları satışların, toplam bilet satışlarına oranına yer verilmiştir.
Tablo 1: Teşebbüslerin Gişe ve Diğer Kanallar ile İnternet Kanalı Üzerinden Yaptıkları Bilet Satışlarının
Oranı (%)
Teşebbüs
2017 2018 2019
Gişe ve Diğer18 İnternet Gişe ve Diğer İnternet Gişe ve Diğer İnternet
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK19 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL20 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(66) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, BİLETİX’in 2017-2019 yılları arasında toplam bilet
satışları içerisinde internet üzerinden yapılan bilet satışının oranı sırasıyla %(…..),
%(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir. Pazarda faaliyet gösteren rakip
teşebbüslerden birçoğu satışlarını tamamen internet üzerinden gerçekleştirmekle
birlikte bu oran 2017 ve 2018 yıllarında MOBİLET için %(…..) ve %(…..) olarak
gerçekleşmiştir. BİLETİVA, BİLETİNO, BİLET.COM ve BİLETİNİAL’ın ise gişeden
satışı bulunmamaktadır. Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin aksine BİLETWAY’ın
internet üzerinden bilet satış oranı oldukça düşüktür. BİLETWAY, yalnızca voleybol
müsabakaları için etkinlik bileti satmasından ve portföy çeşitliliğinin rakipleri kadar fazla
olmamasından dolayı satışlarını genelde gişe kanalı ile gerçekleştirmekte, bu satışların
bazılarında güvenlik gerekçesiyle e-bilet uygulaması yapılmamakta ve teşebbüs bu
açıdan rakiplerinden farklılaşmaktadır. Genel olarak bakıldığında, tüketiciler nezdinde
internet satışlarının yıllar geçtikçe daha çok tercih edildiğini söylemek mümkündür.
(67) İnternet satışlarının yaygınlaşması ile birlikte, teşebbüslerin internet kanalı ile yaptıkları
satışlardan elde ettikleri gelirler de artmıştır. Dosya kapsamında, BİLETİX’in ve
rakiplerinin son üç yıl içerisinde internet satış gelirlerinin toplam satış gelirleri
içerisindeki payına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.



Tablo 2: Teşebbüslerin Gişe ve Diğer Kanallar ile İnternet Kanalı Üzerinden Yaptıkları Bilet Satış
Gelirlerinin Toplam Bilet Satış Gelirleri İçindeki Oranı(%)

18 Teşebbüslerin internet kanalı harici organizatör, çağrı merkezi ve üçüncü taraflar aracılığıyla yaptıkları
satışları ifade etmektedir.
19 İnternet satışları 2019 yılı itibarıyla başlamıştır.
20 BİLETİNİAL organizatörlerin kendi gişeleri veya bilet satış noktalarından bilet satışı istemesi
durumunda, gişe yazılımını firmanın gişe noktalarındaki bilgisayarlara kurmaktadır. Bu sayede, hem
organizatör hem biletleme firması tarafından etkinlik bilet satışları çevrim içi anlık olarak
gerçekleştirilebilmektedir.
21-04/53-22

18 / 90

Teşebbüs
2017 2018 2019
Gişe ve Diğer İnternet Gişe ve Diğer İnternet Gişe ve Diğer İnternet
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(68) BİLETİX’in internet satışlarından elde ettiği gelirleri toplam gelirlerinin; 2017 yılında
%(…..)’ini, 2018 yılında %(…..)’sini ve 2019 yılında %(…..)’ünü oluşturmaktadır.
BUGECE, BİLETİVA, BİLETİNO ve BİLET.COM, gelirlerinin tamamını internetten
yapılan satışlardan elde etmektedirler. Yukarıda açıklanan nedenlerden ötürü,
BİLETWAY’ın gelirlerinin %(…..) ve üzerinin gişe satışlarından elde edilmesinin
dışında pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin gelirleri içerisinde internet satışlarının
çok büyük paya sahip olduğunu söylemek mümkündür. Dolayısıyla somut olaydaki
pazar koşullarının, geleneksel kanal ile çevrim içi kanalın aynı pazarda kabul
edilmesini gerektirecek nitelikte olmadığı değerlendirilmiştir.
(69) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, mevcut dosya özelinde, ilgili ürün
pazarı “etkinlik biletlerinin (futbol müsabakaları hariç) satışına platform üzerinden
aracılık hizmeti pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.4. İlgili Coğrafi Pazar
(70) İncelemeye konu pazarlara ilişkin etkinlikler Türkiye genelinde farklı illerde
gerçekleşebilmektedir. BİLETİX ve diğer biletleme hizmeti sunan teşebbüsler de
Türkiye genelinde faaliyet göstermektedir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak belirlenmiştir.
I.3. BİLETİX’İN VE RAKİPLERİNİN BİLET TESLİMAT ŞEKİLLERİ VE BİLET
TÜRLERİ
(71) BİLETİX, satışını gerçekleştirdiği biletleri tüketicilerine üç farklı şekilde teslim
etmektedir.
- Basılı Termal Bilet: Tüketicinin termal bileti çağrı merkezi, internet veya mobil
uygulama üzerinden satın alması, ancak bileti ana gişeden veya perakende
satış noktasından teslim almayı tercih etmesi durumunda BİLETİX bilet
sayısından bağımsız olarak işlem başına 7 TL işlem bedeli almaktadır. Tüketici
biletini doğrudan perakende satış noktasından satın aldığı takdirde ise herhangi
bir işlem bedeli ödememektedir. Dolayısıyla herhangi bir işlem bedeli ödemek
istemeyen tüketici biletini perakende satış noktasından satın almak zorundadır.
Bunlara ek olarak tüketicinin termal bileti çağrı merkezi, internet veya mobil
uygulama üzerinden satın alması ve bileti belirli bir tarihte kendi adresine kurye
hizmeti ile iletilmesini istemesi durumunda ise BİLETİX bilet sayısından
bağımsız olarak işlem başına 7 TL işlem bedeli ve 12 TL kurye bedeli talep
etmektedir.

21-04/53-22

19 / 90

- PDF Dijital Bilet (Hızlı bilet): Bu seçenek yalnızca internet sitesi ve mobilden
sunulmaktadır. Tüketicinin internetten veya mobilden PDF formatında bilet
alması durumunda bilet sayısından bağımsız olarak 3,5 TL işlem bedeli
ödemesi gerekmektedir. PDF bilet ve e-arşiv faturası olmak üzere müşterisine
iki e-posta gönderen BİLETİX, sunucuları ve yazılımları üzerinden iletilen e-
postaların gerçeği en iyi şekilde yansıtan maliyetinin hesaplanmasının mümkün
olmadığını, çünkü e-posta göndermek için ayrıca bir lisans bedeli ve e-arşiv
sağlayıcısına da ayrı bir ücret ödemek zorunda olduğunu ifade etmiştir.

- QR Kodu (Cepte bilet): BİLETİX, mobil biletin internet sitesi veya mobil
uygulama üzerinden satın alınması durumunda bilet sayısından bağımsız
olarak tüketiciden 3,5 TL işlem bedeli almaktadır. Bir mobil biletin iletilmesi için
BİLETİX bir SMS mesajı ve ayrıca e-arşiv faturası için de bir e-posta mesajı
göndermektedir. BİLETİX SMS başına (…..) TL ödese de sunucu ve yazılım
maliyetleri gibi harcama kalemleri de hesaba katıldığında iletilen e-posta başına
maliyetin hesaplanması güçleşmektedir. Ayrıca e-posta göndermek için ödenen
lisans bedeli ve e-arşiv sağlayıcına ödenen fatura başına ödenen bedeller de
bulunmaktadır.
(72) Aşağıdaki tabloda BİLETİX ve rakiplerinin satışını gerçekleştirdiği biletlerin müşterilere
teslim edilme seçeneklerine göre dağılımına yer verilmiştir.
Tablo 3: 2017-2019 Yıllarında Teşebbüslerin Satışını Gerçekleştirdiği Basılı ve Dijital Biletler21 (%)
Teşebbüs
2017 2018 2019
Basılı Bilet Dijital Bilet Basılı Bilet Dijital Bilet Basılı Bilet Dijital Bilet
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET22 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(73) Tabloda görüldüğü üzere BİLETİX’in satışını gerçekleştirdiği biletler arasında,
tüketicilerin dijital bilete olan talebi toplam bilet talebi içerisinde 2017 yılında %(…..),
2018 yılında %(…..), 2019 yılında ise %(…..)’dir. BİLETWAY’in portföyüne özgü
durumu, AKTİFBANK’ın da 2017-2018 döneminde gişe kanalından satış
gerçekleştirdiği göz önünde bulundurulduğunda, basılı bilet oranlarının dijital bilet
oranından fazla olması beklenen bir durumdur. Öte yandan tüm teşebbüslerin verileri
birlikte ele alındığında, ilerleyen dönemlerde dijital bilet oranının artacağını öngörmek
mümkündür.

21 Tüketiciye fiziksel ortamda basılı şekilde ulaştırılan bilet basılı bilet; PDF, QR kod ve SMS ile ulaştırılan
bilet ise dijital bilet olarak adlandırılmıştır.
22 MOBİLET’in faaliyetlerini durdurmasından ötürü verilerine ulaşmak mümkün olmamıştır.
21-04/53-22

20 / 90

I.4. HÂKİM DURUM DEĞERLENDİRMESİ
I.4.1. BİLETİX ve Rakiplerinin Pazardaki Konumu
I.4.1.1. Pazar Payı
(74) Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz), incelenen teşebbüsün
ilgili pazardaki konumunun birincil göstergesinin sahip olduğu pazar payı olduğu ifade
edilmektedir. Kurulun yerleşik uygulamasına ve Kılavuz’a göre %40’ın altında pazar
payına sahip olan teşebbüslerin hâkim durumda olma ihtimali düşüktür. Bu düzeyin
üzerindeki pazar payına sahip teşebbüsler bakımından ise daha detaylı bir incelemeye
gidilmektedir.
(75) Mevcut dosya kapsamında BİLETİX’in ve rakiplerinin pazar paylarına ilişkin
değerlendirme, söz konusu teşebbüslerin son dört yılda portföylerinde bulunan etkinlik
sayısı, sattıkları bilet sayısı ve elde ettikleri biletleme gelirleri çerçevesinde yapılmıştır.
a) Etkinlik Sayısı Bakımından Pazar Payı
(76) Teşebbüslerin bilet satışı hizmeti sundukları etkinlik portföylerinin fazla olması
teşebbüse ilgili pazarda rakiplerine karşı rekabetçi üstünlük sağlamakta ve teşebbüsün
tüketici nezdinde tercih edilebilirliğini arttırmaktadır. Organizatörün tercihi tüketicinin
tercihinde belirleyici olduğundan bilet satışı yapılan etkinliklerin sayısı ve çeşitliliği
biletleme firmalarının tüketici portföylerini güçlendirmektedir. Dolayısıyla teşebbüslerin
bilet satışına aracılık ettikleri etkinlik sayısı hâkim durumun tespiti bakımından önemli
bir göstergedir. Bu doğrultuda, pazarda faaliyet gösteren oyuncuların son dört yılda
bilet satışı gerçekleştirdikleri etkinlik sayısı ve etkinlik sayılarına göre hesaplanan
pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 4: Düzenlenen Etkinlikler Bakımından Teşebbüslerin Pazar Payları(%)
Teşebbüs
2016 2017 2018 2019
Etkinlik
Sayısı
Pazar
Payı
Etkinlik
Sayısı
Pazar
Payı
Etkinlik
Sayısı
Pazar
Payı
Etkinlik
Sayısı
Pazar
Payı
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) 100 (…..) 100 (.....) 100 (…..) 100
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(77) Yukarıdaki tabloda, BİLETİX’in 2016 yılında (…..), 2017 yılında (…..), 2018 yılında
(…..) ve 2019 yılında (…..) etkinlik için bilet satışı gerçekleştirerek bu yıllar itibarıyla
sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) oranlarında pazar payına sahip olduğu
görülmektedir. Her ne kadar BİLETİX’in pazar paylarında 2017 ve 2018 yıllarında
düşüş yaşansa da teşebbüs 2019 yılında bir önceki yıla nazaran etkinlik sayısını (…..)
kat, pazar payını da yaklaşık %(…..) oranında artırmıştır. 2019 yılı itibarıyla BİLETİX
en yakın rakibi olan BİLETİVA’nın yaklaşık (…..) katı pazar payına ulaşmıştır. Dikkat
çekilmesi gereken bir diğer husus 2019 yılında pazarın etkinlik sayısı bakımından
%(…..) büyümesine rağmen BİLETİX’in %(…..)’lik bir büyüme oranına ulaşarak
21-04/53-22

21 / 90

pazarın büyüme oranının ötesinde bir ivme yakalamasıdır. Sonuç itibarıyla, BİLETİX’in
rakipleriyle kıyaslandığında, anılan dört yılda sahip olduğu yüksek pazar payı ve
pazardaki lider konumu dikkat çekmektedir. Bu durum, BİLETİX’in rakiplerine göre çok
daha fazla sayıda etkinliğin biletini satmak suretiyle güçlü bir etkinlik portföyünü elinde
bulundurduğuna işaret etmektedir.
b) Bilet Sayısı Bakımından Pazar Payı
(78) Teşebbüslerin bilet satışını gerçekleştirdikleri etkinlik sayıları kadar sattıkları bilet adedi
de pazardaki konumlarını göstermede belirleyici bir rol oynamaktadır. Dosya
kapsamında BİLETİX ve rakiplerinin son dört yılda satışını gerçekleştirdikleri bilet
sayılarına göre hesaplanan pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 5: 2016-2019 Yılları Arasında Satılan Bilet Sayısına Göre Pazar Payları(%)
Teşebbüs
2016 2017 2018 2019
Satılan
Bilet
Pazar
Payı

Satılan
Bilet
Pazar
Payı
Satılan
Bilet
Pazar
Payı
Satılan
Bilet
Pazar
Payı
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET23 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) 100 (…..) 100 (…..) 100 (…..) 100
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(79) Tablo-11’de yer alan verilerden, BİLETİX’in 2016-2019 döneminde bilet sayısı
bakımından pazar paylarının sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..) ve (…..) olarak
gerçekleştiği görülmektedir. İlgili yıllar itibarıyla BİLETİX tarafından satılan bilet
sayısında nicel anlamda bir artış görülse de özellikle BİLETİNİAL’ın satışını
gerçekleştirdiği bilet sayısındaki artışa bağlı olarak BİLETİX’in satılan bilet sayısı
bakımından pazar payının düşüş gösterdiği anlaşılmaktadır. Ancak belirtmek gerekir
ki BİLETİNİAL’ın portföyünde sinema bileti satışları da bulunmaktadır. Bunun yanı sıra
BİLETİNİAL 2019-2020 sezonu için T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yapmış olduğu
iş birliği sonucunda Bakanlık bünyesindeki tüm etkinliklerin resmi bilet satış platformu
haline gelmiştir. Dolayısıyla teşebbüsün pazar payında meydana gelen artışın belirtilen
hususlardan kaynaklandığı dikkate alınmalıdır. Bu noktada, ilgili ürün pazarı tanımında
etkinlik bazında bir ayrım yapılmasa da sinema etkinliklerinin diğer etkinliklerden farklı
olduğu hususu vurgulanmalıdır. Zira biletleme firmalarının bilet satışına aracılık ettiği
etkinliklerin neredeyse tamamı canlı performans niteliğindeyken sinema etkinlikleri
açısından böyle bir durum söz konusu değildir. Canlı etkinlikler sinema etkinliklerine
göre daha kısıtlı bir dönemde (örneğin hafta sonları) ve daha az sayıda (örneğin günde
bir kere) gerçekleştirildiğinden, arzı görece kısıtlı, talep esnekliği görece düşüktür.
Sinema etkinlikleri ise belirli bir dönemde birden fazla kere ve birçok yerde ulaşılabilir
nitelikte olduğundan, tüketici tarafından ikamesi canlı etkinliklere göre çok daha kolay
olan bir üründür. Dolayısıyla yer bulma baskısı daha az hissedildiğinden tüketiciler

23 Teşebbüsün 2019 yılı içerisinde faaliyetlerini durdurmasından ötürü bu yıla ait verilerine ulaşmak
mümkün olmamıştır.
21-04/53-22

22 / 90

bakımından sinema etkinlikleri için çevrim içi kanalın önemi daha düşüktür. Zira tüketici
aynı sinema salonunda gelecek seansta ya da yakın diğer sinema salonunda dilediği
seansa yer bulabilecektir.
(80) BİLETİNİAL’ın verdiği bilgilere göre, 2019 itibarıyla satışını gerçekleştirdiği bilet
adedinin %(…..) sinema biletlerinden oluşmaktadır. BİLETİNİAL’ın sinema bilet sayısı
göz ardı edildiğinde BİLETİX’in bilet sayısı bakımından pazar payı %(…..)’e çıkarken
BİLETİNAL’ın payı %(…..)’e gerilemektedir. Ancak bu durumun dosya kapsamında
ulaşılan sonucu değiştirmeyecek olması nedeniyle daha detaylı bir analize gidilmemiş;
sinema biletleri dâhil edilerek değerlendirme yapılmıştır.
(81) Etkinlik sayısına paralel şekilde, satılan bilet sayısına göre yapılan hesaplamalarda da
BİLETİX’in 2016-2019 döneminde en yüksek pazar payına sahip teşebbüs olduğu ve
pazar payının hâkim durum eşiği olarak kabul edilen %40 oranının çok üzerinde olduğu
anlaşılmıştır.
c) Biletleme Gelirleri Bakımından Pazar Payları
(82) Pazar payı hesaplamalarında etkinlik sayısı ve bilet sayısının yanı sıra biletleme
gelirlerine yönelik yapılacak değerlendirme de önem arz etmektedir. Yer verildiği
üzere, BİLETİX ve pazarda faaliyet gösteren rakipleri sattıkları biletlerin asıl bedellerine
ek olarak hizmet bedeli, işlem bedeli ve kurye bedeli gibi isimler altında ilave bedeller
tahsil etmektedir. Aşağıdaki tabloda 2016-2019 döneminde teşebbüslerin söz konusu
ilave bedeller dikkate alınarak elde ettikleri biletleme gelirlerine ve bu doğrultuda
hesaplanan pazar paylarına yer verilmiştir.
Tablo 6: 2016-2019 Yılları Arasında Teşebbüslerin Elde Ettikleri Biletleme Gelirlerine Göre Pazar
Payları24
Teşebbüs
2016 2017 2018 2019
Gelirler
Pazar
Payı (%)

Gelirler

Pazar
Payı (%)
Gelirler
Pazar
Payı (%)
Gelirler
Pazar
Payı (%)
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET25 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) 100 (…..) 100 (…..) 100 (…..) 100
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(83) Tablo-12’de yer alan veriler incelendiğinde; BİLETİX’in biletleme gelirleri bakımından
pazar payının 2016 yılında %(…..), 2017 yılında %(…..), 2018 yılında %(…..) ve 2019
yılında %(…..) olarak gerçekleştiği görülmektedir. 2017 yılında MOBİLET’in pazara
girmesiyle BİLETİX’in elde ettiği pazar payında 2017 ve 2018 yıllarında düşüş görülse
de MOBİLET’in pazardan ayrılmasıyla birlikte 2019 yılında BİLETİX’in pazar payı
tekrar yükselişe geçmiştir. Bunun yanı sıra 2019 itibarıyla BİLETİX’in en yakın rakibi

24 (…..)
25 MOBİLET’in 2019 yılı içerisinde faaliyetlerini durdurması nedeniyle bu yıla ait verilerine ulaşmak
mümkün olmamıştır.
21-04/53-22

23 / 90

BİLETİNİAL olup BİLETİX’in en yakın rakibinden yaklaşık (…..) kat daha fazla pazar
payına sahip olduğu anlaşılmaktadır.
(84) Rakiplerin pazardaki konumuna dikkat çekmek amacıyla, aşağıdaki tabloda 2016-2019
döneminde yukarıda bireysel olarak ele alınan üç ölçüt (etkinlik sayısı, bilet sayısı,
biletleme geliri) bakımından pazarda faaliyet gösteren tüm oyuncuların pazar payı
verilerine bir arada yer verilmiştir.
Tablo 7: 2016-2019 Yılları Arasında Teşebbüslerin Tüm Kategoriler Bakımından Pazar Payları(%)
(85) Yukarıdaki tablodan anlaşıldığı üzere, BİLETİX’ten sonra gelen rakiplerin sıralaması
yıllar ve kategoriler (etkinlik sayısı, satışı gerçekleşen bilet sayısı ve biletleme gelirleri)
bazında farklılık gösterebilmektedir. 2016-2018 döneminde etkinlik sayısı bakımından
BİLETİX’in en yakın rakibi BİLETİVA iken 2019 yılında BİLETİNİAL’ın ikinci sıraya
geçtiği görülmektedir. Bilet sayıları açısından bakıldığında da 2016 yılında
BİLETİVA’nın, 2017 yılında AKTİFBANK’ın, 2018 ve 2019 yıllarında ise BİLETİNİAL’ın
BİLETİX’i takip ettiği anlaşılmaktadır. Biletleme gelirleri baz alındığında 2016 yılında
BİLETİNİAL’ın ikinci sırada olduğu, 2017 yılında pazara giren MOBİLET’in 2017-2018
yıllarında ikinci oyuncu konumuna geldiği, ancak MOBİLET’in pazardan ayrılması ile
BİLETİNİAL’ın tekrar ikinci sıraya ilerlediği görülmektedir.
(86) Söz konusu tablodan her üç kategori açısından da BİLETİX’in rakiplerine göre pazar
payının oldukça yüksek olduğu ve pazar lideri konumunda olduğu açık bir şekilde
görülmektedir. BİLETİX ile rakipleri arasındaki bu büyük farkın sadece bilet sayısı
bakımından diğer kategorilerden bir miktar farklılaştığı, söz konusu ölçütte dahi %40
eşiğinin oldukça üzerinde olduğu anlaşılmıştır. Daha önce de belirtildiği üzere,
BİLETİNİAL’ın bilet sayısı bakımından pazar payında söz konusu oranı yakalaması,
portföyünde sinema biletlerinin bulunmasından kaynaklanmaktadır. Öte yandan
teşebbüsün hatırı sayılır ölçüde bilet satışı gerçekleştirmesine rağmen biletleme
gelirleri bakımından aynı ivmeyi yakalayamadığı vurgulanmalıdır. Zira teşebbüslerin
bilet satışını gerçekleştirdikleri etkinlik türleri ve etkinlik bileti fiyatları elde edilen
biletleme gelirlerini doğrudan etkilemektedir. BİLETİNİAL’ın satışını gerçekleştirdiği
sinema ve Devlet Tiyatrolarına ait biletlerin fiyatlarının diğer etkinlik türlerine nazaran
daha düşük tutarlarda olmasından ötürü teşebbüs, biletleme gelirleri açısından aynı
düzeyde pazar payını yakalayamamaktadır.

Teşebbüs
Etkinlik Sayısı Bazında
Pazar Payları
Satılan Bilet Sayısı
Bazında Pazar Payları
Biletleme Gelirlerine Göre
Pazar Payları
2016 2017 2018 2019 2016 2017 2018 2019 2016 2017 2018 2019
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
21-04/53-22

24 / 90

(87) Bu çerçevede, BİLETİX’in yüksek pazar payını uzun yıllardır muhafaza ettiği
anlaşılmaktadır. Pazarın yapısının yıllar içerisinde kayda değer ölçüde değişmemesi
rakiplerin rekabetçi baskı yaratabilecek düzeyde olmadığına işaret etmektedir.
I.4.1.2. Giriş Engelleri
(88) Pazara giriş koşulları, mevcut ve/veya potansiyel rakiplerin, pazar gücünü elinde
bulunduran teşebbüs karşısında rekabetçi bir baskı yaratabilecek nitelikte faaliyet
gösterebilmeleri açısından önemlidir. Zira pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
büyüme ya da pazara yeni teşebbüslerin girme olasılığı, incelenen teşebbüsün
davranışları üzerinde rekabetçi bir baskı oluşturabilmektedir. Bu doğrultuda, pazara
yeni teşebbüslerin girmesinin ya da pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
büyümesinin önünde engeller bulunup bulunmadığı önem kazanmaktadır. Kılavuz’da
belirtildiği üzere pazara girişin ya da büyümenin önündeki engeller, ilgili pazarın
özelliklerinden ve/veya incelenen teşebbüsün özelliklerinden ya da davranışlarından
kaynaklanabilmektedir. İlgili pazarın özelliklerinden kaynaklanan engeller; kamu
tekelleri, yetkilendirme ve lisanslama gereklilikleri, fikri mülkiyet hakları gibi yasal ve
idari engeller veya batık maliyetler, ölçek ve kapsam ekonomileri, şebeke etkileri,
tüketicilerin başka bir sağlayıcıya geçiş maliyetleri gibi ekonomik engeller şeklinde
ortaya çıkabilmektedir. İncelenen teşebbüsün özelliklerinden kaynaklanan engeller
arasında ise teşebbüsün kilit girdilere erişim imkânına, atıl kapasiteye, dikey bütünleşik
yapıya, güçlü bir dağıtım ağına ve geniş bir ürün portföyüne, yüksek marka bilinirliğine,
finansal ve ekonomik güce sahip olması bulunmaktadır.26
I.4.1.2.1. İlgili Pazarın Yapısından Kaynaklanan Giriş Engelleri
(89) BİLETİX ve rakiplerinin faaliyet gösterdiği biletleme hizmetlerine aracılık pazarı doğal
tekel niteliği taşımamakta ve giriş engeli olarak nitelendirilebilecek herhangi bir hukuki
imtiyaz ya da fikri mülkiyet hakları bulunmamaktadır. Bir diğer deyişle, ilgili sektörde
herhangi bir yasal giriş engeli bulunmamaktadır.
(90) İlgili pazarın özelliklerinden kaynaklanan bir diğer unsur ise iktisadi kaynaklı giriş
engelleridir. Bu türdeki giriş engellerinin en bilineni ve yaygını, yatırım maliyeti kaynaklı
olanlardır. Finansal giriş engeli olarak da tanımlanan bu giriş engeli türünde,
teşebbüsün faaliyete başlaması için gerekli olan makine parkı, bina, arsa vb. yüksek
maliyetli yatırımların yapılması gerekmektedir. Mevcut dosyada, ilgili pazarda faaliyet
gösterebilmek açısından bu yönde bir giriş engeli bulunmadığı tespit edilmiştir. Zira
pazarda oluşan maliyetler daha çok operasyonel niteliktedir. Dolayısıyla pazara girişte
finansal anlamda ciddi bir engelle karşılaşılmamaktadır. Nitekim 2013 yılından bu yana
BUGECE, AKTİFBANK, MOBİLET, BİLET.COM ve BİLETİVA adlı biletleme
firmalarının pazara giriş yaptığı bilinmektedir.
(91) Pazara giriş açısından değerlendirilmesi gereken bir diğer önemli etken şebeke
dışsallıklarıdır. Çift taraflı pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin devamlılığı
sağlaması ilk etapta platform üzerinden bir şebeke oluşturabilmesine, ardından
pazarın iki tarafındaki talebi, müşterilerin faydası doğrultusunda dengeleyebilmesine
bağlıdır. Aksi takdirde bu durum, teşebbüsün faaliyetlerini devam ettirmesinin önünde
engel oluşturabilecektir. Bu noktada, kritik hacim (critical mass) kavramı önem
kazanmaktadır. Kritik hacim, “şebekenin genişlemesi sonrasında kendi kendisini
beslediği eşik noktası” şeklinde tanımlanmaktadır. Bir şebekede belirli bir üyelik miktarı

26 Kılavuz, para. 17 ve 18
21-04/53-22

25 / 90

veya oranının yakalanmasından sonra şebeke dışsallıkları daha belirgin hale gelmekte
ve bu noktadan itibaren şebeke dışsallıkları şebekenin büyümesinde önemli rol
oynamaktadır. Çift taraflı pazarlardaki platformların sabit maliyetleri olmasa dahi
şebeke etkilerinden faydalanabilmeleri ve varlıklarını sürdürebilmeleri için en azından
piyasanın bir tarafında kritik hacme ulaşmaları gerektiği kabul edilmektedir.
(92) Mevcut dosyada, dolaylı şebeke dışsallıkları ilgili pazarın yapısından kaynaklanan en
önemli giriş engelini oluşturmaktadır. Pazara girişin veya büyümenin gerçekleşebilmesi
için biletleme firmasının ilk etapta platform ağına organizatörleri katması
gerekmektedir. Ancak bir organizatörün platforma katılmasında belirleyici olan
unsurlar, biletleme firmasının tüketici portföyü ve tanıtım imkânlarıdır. Pazara giriş
yapan veya pazarda büyümeye çalışan bir biletleme firmasının tüketici portföyünün
genişliği imkânından yoksun olması sebebiyle organizatörü kendisi ile çalışmasına
ikna etmek için yerleşik firmaların sunduğu tekliflerden daha cazip teklifler sunması
gerekmektedir. Bunun yanı sıra, biletleme firması organizatörü kendisi ile çalışmaya
ikna etse dahi, organizatör ağının platformun varlığını sürdürebileceği ve şebeke
dışsallıklarından faydalanabileceği kritik hacim seviyesine ulaşması gerekmektedir.
(93) Nitekim pazara giriş ve büyüme engellerinin yansımalarını sektörde görmek
mümkündür. BİLETİX sektöre 2000 yılında girmiş olup hâlihazırda pazarda faaliyet
gösteren rakiplerden AKTİFBANK 2010 yılında, BİLETWAY 2011 yılında, BİLETİNİAL
ve BİLETİNO 2012 yılında, BİLETİVA 2013 yılında, BUGECE 2015 yılında,
BİLET.COM ise 2018 yılında pazara giriş yapmıştır. Dolayısıyla BİLETİX pazara ilk
giren olma avantajını elinde bulundurmaktadır. Teşebbüs, bu avantajı sayesinde diğer
rakipleri sektöre giriş yapana kadar birçok organizatörü ağına katmış, böylece pazarın
tüketici tarafında da büyümeyi başarabilmiştir. Bu noktada vurgulanması gereken
önemli husus, hâlihazırda pazarda bulunan oyuncuların pazara giriş yaptıkları halde
BİLETİX karşısında kayda değer bir büyüme yakalayamamış olmalarıdır. Zira pazar
payları bakımından BİLETİX ve rakipleri arasında açık ara fark bulunmaktadır. Bu fark
yalnızca bilet sayısı bakımından hesaplanan pazar payında diğer değişkenlere göre
bir miktar farklılaşmakta, bu durum da açıklandığı üzere BİLETİNİAL’ın portföyünde
sinemalar ve Devlet Tiyatrolarının bulunmasından kaynaklanmaktadır. Keza
BİLETİNİAL’ın satışına aracılık ettiği etkinliklere ait biletlerin düşük tutarlı olmasından
ötürü biletleme gelirleri açısından aynı ivmeyi yakalayamadığı ve pazar payının
%(…..)’e dahi ulaşmadığı görülmektedir. MOBİLET ise 2017 yılında pazara giriş
yapmış ancak 2019 yılında pazardan çıkmıştır. Teşebbüs verdiği bilgilerde, 2018
yılında %(…..) ila %(…..) aralığında pazar payına ulaşabilmesine rağmen yeterli
portföye ulaşamamasını pazardan ayrılma nedeni olarak göstermiştir. Bunun yanı sıra
MyBilet Bilgi İletişim Sistemleri Ltd. Şti. (MYBİLET) ve Tickettürk Bilet Dağıtım Basım
ve Ticaret A.Ş. (TİCKETTÜRK) de pazardan ayrılmak durumunda kalan
teşebbüslerdir.
(94) Yukarıda açıklandığı üzere, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin kayda değer bir
büyüklüğe ulaşamamaları, yeterli portföye ulaşamamaktan ötürü pazardan ayrılmak
zorunda kalan teşebbüslerin bulunması, dolaylı şebeke dışsallıklarından kaynaklanan
pazara giriş ve büyüme önündeki engellerin bir yansıması olarak görülmektedir.


21-04/53-22

26 / 90

I.4.1.2.2. BİLETİX’in Portföy Gücü
(95) Mevcut dosya özelinde, BİLETİX’in pazarın her iki tarafındaki portföy gücü, dolaylı
şebeke dışsallıklarıyla bağlantılı olarak değerlendirilmesi gereken bir diğer değişken
olarak ortaya çıkmaktadır. BİLETİX için iki çeşit portföy gücünden bahsetmek
mümkündür. Bunlardan ilki hem diğer organizatörler hem de tüketiciler açısından önem
arz eden etkinlik portföyüdür. Şöyle ki, etkinlik biletlerini satışa çıkarmak isteyen
organizatörler tüketicilerin bu etkinlikten haberdar olmasını hedeflemektedir.
Organizatörler hedef kitlelerine ulaşabilmek açısından, diğer organizatörler tarafından
düzenlenen etkinliklerin hangi platform üzerinde yer aldığına önem vermektedir.
Dolayısıyla geniş etkinlik portföyünü elinde bulunduran biletleme firması etkinliğini
tüketicilere duyurmak isteyen organizatör açısından pozitif dışsallık yaratmaktadır.
Benzer bir etki tüketiciler açısından da meydana gelmektedir. Tüketiciler de
katılacakları etkinlikleri tercih ederken genellikle alternatifleri değerlendirmek ve
kendileri için en yüksek faydayı elde edebilecekleri seçeneğe yönelmek istemektedir.
Böylelikle platformun sunduğu etkinlik portföyü ne kadar geniş ise tüketicinin o
platformu ziyaret etme ihtimali artmakta ve platformda tüketici açısından pozitif yönde
bir şebeke dışsallığı meydana gelmektedir.
(96) Ortaya çıkan ikinci şebeke dışsallığı ise tüketici portföyünün genişliğidir.
Organizatörlerin hedefi, etkinlik biletlerinin mümkün olan en çok sayıda tüketici
tarafından satın alınmasını sağlamaktır. Organizatörün ancak doğru tüketici kitlesine
ulaşması durumunda bilgilendirme eyleminden beklediği getiriler oluşabilecek, aksi
takdirde çabası boşa harcanmış olacaktır. Bu noktada, biletleme firmasının ulaşabildiği
tüketici portföyü organizatör için büyük önem arz etmektedir.
(97) Biletleme firmasının pazarda etkin bir ölçekte faaliyetlerini sürdürebilmesi için etkinlik
ve tüketici portföyünü eş zamanlı geliştirmesi gerekmektedir. Ancak bu koşul altında
teşebbüs şebeke dışsallıklarından faydalanabilecektir.
BİLETİX’in Etkinlik Portföyü Bakımından Gücü:
(98) Aşağıdaki tabloda BİLETİX’in ve rakiplerinin bilet satışına aracılık ettikleri
organizasyon türlerine yer verilmiştir.
Tablo 8: BİLETİX ve Rakiplerinin Bilet Satışına Aracılık Ettikleri Etkinlik Türleri
Kategori
B
İL
E
T
İX

B
İL
E
T
İN
İA
L

B
İL
E
T
W
A
Y

B
İL
E
T
.C
O
M

B
İL
E
T
İV
A

A
K
T
İF
B
A
N
K

B
İL
E
T
İN
O

M
O
B
İL
E
T

B
U
G
E
C
E

Canlı müzik etkinlikleri ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Futbol etkinlikleri ✓
Voleybol etkinlikleri ✓ ✓
Kültür ve sanat etkinlikleri ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Futbol ve voleybol hariç diğer spor etkinlikleri ✓ ✓ ✓
Diğer Etkinlikler (Atölye, müze, eğitim vb.) ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(99) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, BİLETİX’in futbol haricinde tüm kategorilerdeki
etkinlik türlerinde bilet satışı bulunmaktadır. Pazardaki oyuncular her türlü etkinliğin
biletlerini satabilecek yeterlilikte olmakla birlikte, rakip firmalardan bir bölümü sadece
21-04/53-22

27 / 90

belirli etkinlik türlerinin satışına yönelmeyi tercih etmektedir. BİLETİNİAL ve
BİLETİVA’nın portföyü ağırlıklı olarak sinema ve tiyatrolardan oluşmaktadır. Diğer
taraftan BİLETWAY sadece voleybol müsabaka biletlerinin, BUGECE yalnızca canlı
müzik etkinlikleri biletlerinin, BİLET.COM ise hâlihazırda ağırlıklı olarak tema park vb.
etkinliklere yönelik biletlerin satışını gerçekleştirmektedir. MOBİLET, AKTİFBANK ve
BİLETİNO’nun portföyleri diğer rakiplere göre daha çeşitli görünse de bu teşebbüslerin
etkinlik sayısı oldukça kısıtlıdır. Dolayısıyla rakipleriyle kıyaslandığında, BİLETİX’in
etkinlik portföyünün gerek çeşitlilik gerek hacim olarak rakiplerinden çok daha güçlü
olduğu sonucuna varılmaktadır.
BİLETİX’in Tüketici Portföyü Bakımından Gücü:
(100) Organizatörün biletleme firmasını tercih etmesinde etkili olan bir diğer unsur, biletleme
firması aracılığıyla ulaşılabilen tüketici kitlesidir. Aynı zamanda bir tanıtım platformu
niteliği taşıyan biletleme firması, organizatörler tarafından geniş bir kitleye ulaşabilme
kapasitesine göre tercih edilmektedir. Dolayısıyla bir reklam alanı işlevi gören bu
platformlar ne kadar çok tüketiciye ulaşırsa o kadar çok organizatör tarafından tercih
edilecek ve nihayetinde pazar gücü elde edebilecektir.
(101) Biletleme firması, bilgisine sahip olduğu tüketicilere doğrudan ulaşarak tüketiciyi
etkinlikten haberdar etmektedir. Aşağıdaki tabloda, yıllar itibarıyla BİLETİX’in ve
rakiplerinin bilgisine sahip olduğu tüketici sayılarına yer verilmektedir.
Tablo 9: BİLETİX ve Rakiplerinin Yıllar Bazında Bilgisine Sahip Olduğu Tüketici Sayıları
(102) Yukarıdaki tabloda, BİLETİX’in bilgisine sahip olduğu tüketici sayısının da rakiplerine
kıyasla dikkate değer şekilde üstün olduğu görülmektedir. BİLETİX 2019 yılında (…..)
tüketiciye ulaşırken, en yakın rakibi BİLETİNİAL (…..) tüketiciye ulaşabilmiştir. Bu
bağlamda, BİLETİX’in 2019 yılındaki tüketici portföyünün en yakın rakibi BİLETİNİAL’ın
yaklaşık (…..) katı büyüklüğe sahip olduğu görülmekte ve aradaki belirgin fark dikkat
çekmektedir. Bu durum BİLETİX’in oldukça geniş bir tüketici portföyüne sahip
olduğuna ve çok sayıda tüketici tarafından tercih edildiğine işaret etmektedir.
(103) Biletleme firması, bilgisine sahip olduğu tüketicilere doğrudan ulaşarak tüketiciyi
etkinlikten haberdar edebildiği gibi internet siteleri aracılığıyla da etkinlik tanıtımı
yapabilmektedir. Bu bakımdan biletleme firmalarının internet sitelerinin ziyaret edilme
sıklığı sahip oldukları tüketici portföyünü organizatörler nezdinde güçlendirmektedir.
Bu sebeple, soruşturma sürecinde BİLETİX ve rakiplerinin internet sitelerinin ziyaret
edilme oranları da incelenmiştir.

27 Teşebbüs tarafından 2016-2018 döneminde sadece gişe kanalından bilet satışı gerçekleştirildiği ve
bu satışlarda müşteri bilgisi alınmadığı belirtilmiştir.
Yıllar
B
İL
E
T
İX

B
İL
E
T
C
O
M

B
İL
E
T
İN
İA
L

B
İL
E
T
İN
O

A
K
T
İF
B
A
N
K
2
7

B
İL
E
T
W
A
Y

B
U
G
E
C
E

B
İL
E
T
İV
A

2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
21-04/53-22

28 / 90

(104) Etkinlik biletleri satın almak isteyen müşterilerin hangi kaynaktan geldiği, sitede ne
kadar kaldığı ve sayfalarının ne kadar görüntülendiğine yönelik olarak internet
sitelerinin sıralamasını yapan (Alexa) ve
(Similarweb)28 verileri teşebbüslerin nihai tüketiciler nezdindeki değerini
göstermektedir. Aşağıdaki tabloda, BİLETİX ve rakiplerinin Alexa ve Similarweb
verilerine göre tüm web siteleri içindeki dünya ve Türkiye sıralamasına yer verilmiştir.
Tablo 10: Alexa ve Smilarweb Verilerine Göre Teşebbüslerin 2019 Yılına Ait Web Sitelerinin
Sıralamaları29
Teşebbüs
Alexa Similarweb
Türkiye Dünya Türkiye Dünya
BİLETİX 1.023 56.475 355 15.557
BİLETWAY - 2.938.327 - -
AKTİFBANK 1.839 101.576 3.021 140.608
BİLETİVA 2.985 129.976 1.331 62.740
BİLETİNO 1.329 101.604 6.046 281.962
BİLETİNİAL 596 39.204 362 16.118
MOBİLET 6.987 459.664 - -
BİLET.COM 3.288 151.523 934 44.991
BUGECE 82.166 578.857 - -
Kaynak: ,
(105) Yukarıdaki tablodan anlaşıldığı üzere, BİLETİX’in internet sitesi trafiği rakiplerine
kıyasla oldukça yüksektir. 2019 yılında BİLETİX’in rakipleri arasından yalnızca
BİLETİNİAL’ın internet sitesinin ziyaret edilme sayısı BİLETİX’e yakın olarak
gerçekleşmiştir. Bu hususta, BİLETİNİAL’ın portföyünde sinemalar ve Devlet
Tiyatrolarını bulundurması etkili olmaktadır. Zira söz konusu etkinlikler neredeyse her
gün, hatta bir gün içinde birden fazla kere gerçekleştirilmektedir.
(106) Hâkim durumdaki teşebbüsün müşterilerinin, teşebbüsün internet sitesi/mobil
uygulamasını aradıkları biletleri bulmayı umarak ziyaret ettikleri, sunulan etkinlik
portföyü ne kadar geniş olursa bir biletleme sisteminin müşteri beklentisini karşılama
olasılığının o kadar yüksek olacağı kabul edilmektedir. Yukarıdaki tablo, BİLETİX’in
tüketici nezdinde bilinirliğinin rakipleri ile kıyaslandığında çok daha yüksek olduğunu
göstermektedir. Nitekim soruşturma sürecinde BİLETİX ile çalışan organizatörlerden
(…..) da geniş bir kitleye ulaşabilmesi, satış kanallarının fazla olması ve tanıtıma
destek verebilmesi nedeniyle BİLETİX’i tercih ettiklerini ifade etmişlerdir.
(107) Yukarıda yer alan bilgiler ışığında, BİLETİX’in dolaylı şebeke dışsallıklarıyla beslenen
portföyü ile hem tüketici hem de organizatörler açısından rakiplerine kıyasla oldukça
önemli bir konumda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

28 Alexa, 1996 yılında kurulmuş olup çalışmaları eskiye dayandığı için geniş bir veri tabanına sahip olan,
internet sitelerine hangi kaynaktan gelindiğini ve sitede ne kadar kalındığını gösteren, sayfa
görüntüleme sayılarına göre trafik ölçümlerini yaparak sıralama belirleyen bir internet sitesidir.
Similarweb ise 2013 yılında trafik ölçümleme faaliyetine başlamıştır. Alexa gibi internet sitelerinin
ziyaretçi sayısı, sitede kalma süresi gibi kriterlere göre sıralama yapan bir web sitesidir. Her iki ölçüm
kaynağındaki sıralamaların farklı olmasının nedeni olarak Similarweb’in daha az sayıda internet sitesi
üzerinden ölçüm yapması gösterilmektedir.
29 Soruşturma sürecinde COVİD-19 salgınının çıkması, bu nedenle de dünya genelinde etkinliklerin iptal
edilmesi nedeniyle teşebbüslerin COVİD-19 salgını öncesine ilişkin bilgilerine yer verilmiştir. Öte yandan
BUGECE’nin BİLETİX’in rakip teşebbüslerinden olduğu soruşturma sürecinde tespit edilmiştir. Bu
nedenle, tabloda BUGECE’ye ait veriler Şubat 2020 tarihlidir. Söz konusu internet sitelerinde geriye
dönük bilgilere ulaşılamaması sebebiyle teşebbüsün Şubat 2020 tarihinde dönemine ilişkin bilgileri
kullanılmıştır.
21-04/53-22

29 / 90

I.4.1.2.3. BİLETİX’in Marka Bilinirliği
(108) Marka bilinirliği, tüketicilerin markaya olan sadakatini arttırmakta ve rasyonel de olsa
alternatif ürünlere geçişlerden imtina eden müşteri gruplarının oluşmasına neden
olmaktadır. Dolayısıyla pazarda marka bilinirliği olan bir teşebbüsün bulunması pazara
girişin ve pazarda büyümenin önünde bir engel teşkil edebilmektedir.
(109) Sektördeki marka bilinirliği, BİLETİX’in pazar gücünü destekleyen unsurlardan biridir.
Bu hususa katkı sağlayan faktörlerden birisi, BİLETİX’in dünyanın önde gelen biletleme
firması olan TICKETMASTER’ın bir iştiraki olmasıdır. TICKETMASTER’ın dünya
çapında tanınan bir biletleme firması olması, BİLETİX’in Türkiye’de etkinlik
düzenlemek veya etkinlikte yer almak isteyen yabancı organizatör ve sanatçılarla
bulunduğu müzakere sürecinde BİLETİX’e rakiplerinde olmayan bir pazarlık gücü
sağlamaktadır. Buna ilaveten BİLETİX, pazara rakiplerinden çok daha önce girmiş olup
pazara ilk giren firma olma avantajını elinde bulundurmaktadır. Pazarda faaliyet
gösterdiği süre ve bu kapsamda elde ettiği deneyim de marka bilinirliğini olumlu yönde
etkilemektedir. Bunun yanı sıra BİLETİX’in internet sitesinin popülerliğini gösteren
trafik verileri de BİLETİX’in marka bilinirliği açısından bir gösterge niteliğindedir.
(110) BİLETİX’in marka bilinirliği, sektördeki rakip teşebbüs ve organizatörler tarafından da
vurgulanmaktadır. (…..) tarafından; pazar lideri konumundaki BİLETİX’in büyüklüğü,
marka bilinirliği ve satış kanalı yapısı gibi sebeplerle sektörde giriş engelinin yüksek
olduğu, mevcut firmanın medya gücü ve marka bilinirliğinin karşısında diğer firmaların
müşteriler nezdinde tercih edilebilme şansının düşük olduğu belirtilmiştir. Benzer
şekilde, BİLETİX ile çalışan organizatörlerden (…..) de pazardaki konumu, bilinirliği ve
güvenilirliği nedeniyle BİLETİX ile çalışmayı tercih ettiklerini ifade etmişlerdir.
I.4.1.3. Dengeleyici Alıcı Gücü
(111) Hâkim durum değerlendirmesi kapsamında giriş engellerinin yanı sıra incelenmesi
gereken bir diğer husus da alıcıların hâkim durumdaki teşebbüsün pazar gücünü
dengeleyebilecek şekilde hareket edebilme kabiliyetlerinin bulunup bulunmadığıdır.
(112) Dengeleyici alıcı gücü değerlendirmesinde, öncelikle etkinlik organizatörlerinden
oluşan ve etkinlik organizasyonu pazarı olarak nitelendirilebilecek pazarın yapısı önem
taşımaktadır. Zira Türkiye’de faaliyet gösteren organizatörlerin bir kısmı bilet satışlarını
biletleme firmaları aracılığı ile gerçekleştirmekte olup bir kısmı biletlerini kendi
imkânları ile satmayı tercih etmektedir. Bu nedenle, pazardaki toplam organizatör
sayısının biletleme firmalarının birlikte çalıştığı organizatör sayısından çok daha fazla
olabileceği de göz önünde bulundurularak pazarda faaliyet gösteren biletleme
firmalarından birlikte çalıştıkları organizatör sayıları talep edilmiştir. Aşağıdaki tabloda
biletleme firmalarının birlikte çalıştıkları organizatör sayıları yer almaktadır.
Tablo 11: 2016-2019 Döneminde Teşebbüslerin Birlikte Çalıştığı Organizatör Sayıları
Yıl
İlgili Yılda Çalışılan Toplam Organizatör Sayısı
B
İL
E
T
İX

B
İL
E
T
İV
A

A
K
T
İF
B
A
N
K

B
İL
E
T
İN
O

B
İL
E
T
C
O
M

B
İL
E
T
İN
İA
L

B
İL
E
T
W
A
Y

B
U
G
E
C
E

2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
21-04/53-22

30 / 90

(113) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, BİLETİX 2019 yılında (…..) organizatörle
çalışmıştır. BİLETİX’in pazarda en geniş etkinlik portföyüne sahip teşebbüs olduğu ve
etkinlik bazında lider konumunda olduğu göz önünde bulundurulduğunda, BİLETİX’in
çalıştığı organizatör sayısının etkinlik organizatörlüğü pazarının çok oyunculu yapısını
net bir şekilde yansıttığı görülmektedir. Bunun yanı sıra pazarda faaliyet gösteren tüm
teşebbüslerin çalıştıkları organizatör sayıları dikkate alındığında pazarın oldukça
genişlediği anlaşılmaktadır.
(114) Pazarın dağınık yapısı ortaya konulduktan sonra, BİLETİX’in karşı karşıya kaldığı
organizatörlerin pazarlık gücünü tespit edebilmek amacıyla BİLETİX’in yıllar bazında
gelirleri içinde en büyük paya sahip ilk 20 organizatöre ilişkin veriler talep edilmiştir. İlk
20 teşebbüsün BİLETİX’in biletleme gelirleri içerisindeki payı 2017-2019 yılları
arasında sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir. Bunların içerisinde
2019 yılında BİLETİX’e en çok biletleme geliri kazandıran teşebbüs Kerki Gösteri
Hizm. ve Org. Tic. Ltd. Şti. (KERKİ) olmuştur. KERKİ’nin BİLETİX’in toplam gelirleri
içerisindeki payı belirtilen yılda %(…..) olarak gerçekleşmiştir. BİLETİX’in gelirleri
içerisinde en büyük paya sahip olan KERKİ’nin tüm pazarda elde edilen toplam
biletleme gelirleri içindeki payı ise %(…..)’ya karşılık gelmektedir.
(115) Etkinlik organizasyonu pazarının çok oyunculu bir yapıda olduğu görülmektedir.
Bununla birlikte, sektörde tanınan ve düzenlediği etkinliklere büyük tüketici kitlesi
çeken organizatörlerin varlığı da yadsınamayacaktır. BİLETİX ile çalışan ZORLU
PSM30, BKM ve JOLLY JOKER bu organizatörlere örnek olarak gösterilebilir. Öte
yandan bu organizatörlerin hiçbirinin tek başına BİLETİX nezdinde vazgeçilmez
olmadığı anlaşılmaktadır. Zira yukarıda yer verildiği üzere, 2019 yılında BİLETİX’in
gelirleri içerisinde en büyük geliri yaratan KERKİ toplam biletleme gelirleri içerisinde
yaklaşık %(…..) paya sahiptir. Dolayısıyla pazarda bilinirliği yüksek organizatörler
olduğu kabul edilmekle birlikte bu bilinirliğin organizatörlerin dengeleyici alıcı gücüne
sahip olduğu sonucuna ulaşma noktasında yeterli olmadığı anlaşılmıştır.
(116) Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında; BİLETİX’in etkinlik sayısı, bilet sayısı ve
biletleme gelirleri bakımından pazar payının oldukça yüksek olduğu, söz konusu pazar
payını uzun yıllar boyunca muhafaza edebildiği, ilgili pazarda şebeke dışsallıkları,
marka bilinirliği ve BİLETİX’in portföy gücünden kaynaklanan giriş engelleri bulunduğu
ve BİLETİX’in pazar gücünü dengeleyebilecek ölçüde alıcı gücü bulunmadığı
sonucuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede, BİLETİX’in rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
şekilde hareket etmesini sağlayacak bir pazar gücüne sahip olduğu ve “etkinlik
biletlerinin (futbol müsabakaları hariç) satışına platform üzerinden aracılık hizmeti
pazarı”nda hâkim durumda bulunduğu tespit edilmiştir.
I.5. BİLETİX’İN ŞİKÂYET KONUSU UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ
(117) Şikâyet başvurularının konusunu BİLETİX’in biletleme hizmet bedeline ek olarak farklı
adlar altında yüksek tutarda ilave ücretler tahsil etmesi oluşturmaktadır. BİLETİX’in
bilet dağıtım hizmetini bilet satışından ayrı bir hizmet olarak kabul ederek müşteriden
ücret talep ettiği, bahsi geçen ek bedelleri ödemek istemeyen müşterilerin, ülke

30 ZORLU PSM 2020 itibarıyla AKTİFBANK ile çalışmaya başlamıştır.
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
21-04/53-22

31 / 90

genelinde sınırlı sayıda olan perakende satış noktalarına ulaşmak için işlem
maliyetlerine katlanmak ile bileti teslim almak için BİLETİX’e ek bedel ödemek arasında
bir seçim yapmak zorunda bırakıldığı ifade edilmiştir.
(118) Söz konusu şikâyetlerin rekabet hukuku kapsamında ele alınmasında öncelikle
BİLETİX’in uygulamaları çerçevesinde yeni bir hizmet yaratıp (bileti teslim hizmeti) onu
asıl hizmete bağlayarak hâkim durumunu kötüye kullanıp kullanmadığı hususu
incelenmiştir. İkinci olarak tüketicilerden talep edilen söz konusu ücretlerin aşırı fiyat
teorisi kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olup olmadığı, son olarak da mevcut
uygulamaların, alışılageldik sömürücü uygulamalardan farklı bir noktada ihlal niteliği
taşıyıp taşımadığı değerlendirilmiştir.
I.5.1.Şikâyet Konusu Uygulamaların Bağlama Teorisi Kapsamında
Değerlendirilmesi
(119) BİLETİX’in sitesinden bir etkinliğe bilet almak isteyen tüketici, etkinliğin bedelinin yanı
sıra BİLETİX’in bilet başına hizmet bedelini içeren bir fiyatla karşılaşmaktadır. Satın
alma işleminin bir sonraki aşamasında ise tüketici, satın aldığı biletin kendisine nasıl
ulaştırılacağını seçmektedir. Bu noktada tüketicinin (i) e-posta hesabına teslim (PDF
formatında); (ii) perakende noktalarından teslim; (iii) özel kuryeyle teslim olmak üzere
üç tercih imkânı bulunmaktadır.31 Bu seçeneklerin her biri için, daha önce alınan hizmet
bedelinden farklı olarak bilet sayısından bağımsız bir işlem bedeli alınmaktadır. Bu
bedel, e-posta hesabına gönderim için 3,5 TL, perakende noktasından teslim için 7 TL,
kurye ile teslim için kargo şirketine ödenen kargo bedeli hariç olmak üzere 7 TL’dir. Bu
çerçevede, bilet satın alma işleminin ilk aşamasını oluşturan alım hizmeti ile ikinci
aşamada karşılaşılan iletim hizmetinin farklı hizmetler olarak değerlendirilip bağlama
teorisi kapsamında incelenip incelenemeyeceği analiz edilmiştir.
(120) Rekabet hukukunda bağlama, satıcı konumundaki bir teşebbüsün, bir ürünün satışını
alıcının ayrı bir ürünü de alması koşuluna bağlaması olarak tanımlanmıştır.
Teşebbüsler; tekel kârlarını arttırmak, bağlayan pazardaki pazar güçlerini bağlanan
pazarda kullanarak muhtemel rakiplerin bağlanan pazara girişini engellemek, daha
geniş tüketici kitlesine ulaşmayı sağlamak gibi çeşitli amaçlarla bağlama yoluna
gidebilmektedir. Kılavuz uyarınca bağlama uygulamasının kötüye kullanma teşkil
edebilmesi için:
- Bağlayan ve bağlanan ürünlerin farklı ilgili ürün pazarında yer alması,
- Bağlama uygulamasını gerçekleştiren teşebbüsün bağlayan ürün pazarında
hâkim durumda olması,
- Teşebbüsün tüketicilere, bağlayan ürünü bağlanan üründen bağımsız bir
şekilde tek başına alma şansı sunmaması,
- Bağlama sonucunda pazarın rakiplere kapatılması
koşullarının bir arada bulunması aranmaktadır.
(121) BİLETİX’in dosya kapsamındaki uygulamalarının bağlama teorisi kapsamında
değerlendirilmesi için öncelikle bilet alma ile biletin iletilmesi hizmetlerinin farklı ürün
pazarlarında bulunması gerekmektedir. Bilet alma ile bilet teslim hizmetlerinin farklı

31 Tüketiciye her zaman bu üç seçenek sunulmayabilmektedir. Örneğin BİLETİX’in perakende noktası
bulunmayan bir ilindeki etkinlik için ikinci seçenek tüketiciye sunulmamaktadır. Ancak tüketici e-posta
hesabına teslim veya perakende noktalarından teslim seçeneklerinden en az biriyle mutlaka
karşılaşmaktadır.
21-04/53-22

32 / 90

ürünler olarak kabul edilmesi durumunda ise bu hizmetlerin ayrı satılmasını yeterli
kılacak tüketici talebinin bulunması şartı sağlanmalıdır. Bu noktada, bilet teslim
hizmetinin bilet satın alma hizmetinden bağımsız olarak kendi başına talebini
oluşturabilecek ve bu haliyle ekonomik bir anlam ifade edebilecek yeterlilikten uzak
olduğu değerlendirilmiştir. Zira bir bilet alındıktan sonra onun teslimi, alım sürecinin
doğal bir parçası olmakta, yani hizmetler birbirinin içinde erimektedir. Bilet almadan
bilet teslim hizmetinin bir anlamı olmadığından, bilet teslim hizmetinin bağımsız bir
talebinin oluşması mümkün görünmemektedir. Bu çerçevede, bir bilet alma sürecinin
belgelenmesi ya da kullanıcının bu hizmeti almaya hak kazandığının ispatı olarak
görebileceğimiz bilet, makbuz vb. belgelerin tüketiciye ulaştırılması kendi başına bir
hizmet değil, biletleme hizmetinin bir aşaması olarak değerlendirilmelidir.
(122) Dolayısıyla, dosya konusu uygulamalar çerçevesinde ortada tek bir hizmetin
bulunduğu, talep edilen bedellerin tek bir hizmet için farklı aşamalarda istenen ücretler
olduğu, bunların toplanarak tek bir ücret olarak kabul edilebileceği, bu sebeple, dosya
konusu uygulamaların bağlama teorisi kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
I.5.2.Şikâyet Konusu Uygulamaların Tek Taraflı Sömürücü Davranışlar
Bakımından Değerlendirilmesi
(123) Hâkim durumdaki teşebbüslerin tek taraflı davranışlarından yalnızca dışlayıcı nitelik
taşıyanlara değil, sömürücü olanlarına da rekabet hukuku kapsamında müdahale
edilebilmektedir. Sömürücü davranışlarda hâkim durumdaki teşebbüs, pazardaki
konumunu kullanarak fiyatlama ya da diğer uygulamalar yoluyla, belirli düzeyde pazar
gücüne sahip olmayan bir teşebbüsün elde edemeyeceği şekilde tüketicilerden rant
elde etmekte ve tüketici refahında doğrudan bir kayba yol açmaktadır. Sömürücü
uygulamaların en temel biçimi aşırı fiyat uygulaması olmakla birlikte, haksız sözleşme
koşullarının uygulanması, etkinsizlik gibi birçok farklı biçimleriyle de
karşılaşılabilmektedir.
I.5.2.1.Şikâyet Konusu Uygulamaların Aşırı Fiyat Teorisi Kapsamında
Değerlendirilmesi
I.5.2.1.1. Rekabet Hukuku Uygulamasında Aşırı Fiyatlama
(124) Aşırı fiyatlama, pazar gücünün uygulanması sonucunda fiyatların devamlı bir şekilde
ve önemli bir oranda rekabetçi düzeyin üzerinde belirlenmesidir. Aşırı fiyatlama
sonucunda rekabetçi piyasalarda oluşan tüketici fazlasının bir kısmı pazar gücüne
sahip firmaya üretici fazlası olarak geçerken, bir kısmı ise hiçbir ekonomik kesim
tarafından elde edilemeyerek kaybolmaktadır.
(125) Rekabet hukuku uygulamalarının tüketici refahının korunmasına odaklı olduğu göz
önünde bulundurulduğunda, sömürücü nitelikteki davranışlar içerisinde yer alan ve
tüketici refahında doğrudan bir kayba ve refahın dağılımında etkinsizliğe sebep olan
aşırı fiyatlama davranışı rekabet hukukunun kapsamı içinde yer almaktadır. Kavramsal
olarak tekel gücüne sahip olan veya hâkim durumda bulunan teşebbüslerin fiyat
belirleyici konumda bulundukları ve fiyatlarını kendi maliyet yapılarına göre
belirledikleri varsayımları altında, aşırı fiyatlamayı tekel gücü ve hâkim durum
kavramlarından ayrı tutmak mümkün değildir.
(126) Aşırı fiyatlamaya müdahalenin belli pazar koşullarıyla sınırlı tutulması yönünde genel
bir kabul bulunmakla birlikte, bu koşullar rekabet otoritelerinin ve rekabet hukuku
21-04/53-22

33 / 90

uygulamalarının müdahaleciliği ölçüsünde değişmektedir. Esas olarak rekabet hukuku
çerçevesinde tüm fiyatlama davranışlarının yasal kabul edilerek müdahale edilmemesi
ve müdahale tercih edilecekse müdahalenin şu üç koşulun birlikte sağlandığı haller ile
sınırlandırılması gerektiği kabul edilmektedir:
- Teşebbüsün pazarda geçmiş yatırımların veya inovasyonların sonucu olmayan
ve aşılmaz yasal giriş engelleriyle korunan tekel ya da tekele yakın konumda
bulunması,
- Teşebbüsün uyguladığı fiyatların ortalama toplam maliyetleri büyük ölçüde
aşması,
- Bu fiyatların komşu pazarlarda yeni mal ve hizmetlerin ortaya çıkmasını
engelleme riski bulunması.
I.5.2.1.2. BİLETİX’in Nihai Tüketicilerden Talep Ettiği Bedellere Dair Aşırı Fiyat
Değerlendirmesi
(127) Aşırı fiyatın tespitinde temel olarak Ekonomik Değer Testi (EDT) yöntemi
kullanılmaktadır. Bu teste göre, ilk aşamada inceleme konusu ürünün maliyetleri ve
makul kâr marjı dikkate alınarak ürünün ekonomik değeri belirlenmektedir. Ardından
ürünün ekonomik değeri ve satış fiyatları arasında bir kıyaslama yapılmakta ve ürünün
maliyetleri ile makul kâr marjının toplamını (ekonomik değerini) aşan fiyatlar aşırı
olarak kabul edilmektedir. EDT’nin ikinci aşamasında hâkim durumdaki teşebbüsün
uyguladığı fiyatın kıyaslanması ile haksız olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmaktadır.
Fiyat karşılaştırması analizi olarak adlandırılan bu yaklaşımda, teşebbüsün kendi
fiyatları ile yapılan kıyaslama ve/veya rakiplerinin fiyatları ile yapılan kıyaslama
şeklinde iki yönlü bir yöntem izlenmektedir.
(128) EDT kapsamında ilk aşamada ürünün satış fiyatı ile ekonomik değeri
karşılaştırılmaktadır. BİLETİX tarafından talep edilen işlem bedelleri, sunulan hizmetin
ayrılmaz bir parçasıdır. Bu bakımdan, tüketiciden satın alma sürecinin sonraki
aşamalarında alınan işlem bedelinin, başta alınan hizmet bedeliyle beraber
değerlendirilmesi gerekmektedir. Zira şikâyete konu olan bedeller, farklı hizmetler için
talep edilen ücretler olmayıp sunulan bir hizmetin farklı aşamalarda
ücretlendirilmesinden ibarettir. Bu bakış açısıyla e-posta ile bilet teslimi için alınan
ücreti, biletleme hizmetinin bütününden ayırarak değerlendirmek doğru bir yaklaşım
olmayacaktır. Dolayısıyla aşırı fiyata yönelik EDT uygulamasında BİLETİX’in PDF/QR
Kod ile biletin teslimi için aldığı bedelin tek başına aşırı olup olmadığı yerine bilet
başına elde ettiği gelirlerinin aşırı olup olmadığının değerlendirilmelidir. Bununla
birlikte, şikâyetlerin kısmen BİLETİX’in bilet bedeline ilave olarak aldığı hizmet bedeli
ve çoğunlukla PDF/QR Kod ile biletin iletimi için tahsil ettiği işlem bedeline ilişkin
hususlar içermesinden ötürü, EDT’nin ikinci aşaması olan fiyat karşılaştırma analizi
bölümünde BİLETİX’in bilet bedeline ilave olarak talep ettiği hizmet bedeli ve işlem
bedelinin rakipleriyle kıyaslanmasına da ayrıca yer verilmiştir.
(129) EDT’nin ilk aşamasında ürünün veya hizmetin ekonomik değerinin tespit edilebilmesi,
ilgili ürünün veya hizmetin maliyetinin bilinmesini gerekli kılmaktadır. Muhasebe temelli
maliyetler sömürücü olduğu iddia edilen fiyatlama davranışlarının tespit edilmesinde
en sık başvurulan ölçütlerdir. Muhasebe temelli maliyet ölçütlerinden en sık kullanılan
maliyet hesaplama yöntemi olarak tam dağıtılmış maliyetler (TDM) öne çıkmaktadır.
TDM ölçütünde ürünün maliyeti, doğrudan ilişkilendirilebilir sabit ve değişken
maliyetlerin tamamı ile doğrudan ürünle ilişkilendirilemeyen ortak ve genel maliyetlerin
21-04/53-22

34 / 90

ürüne düşen payının hesaplanması yoluyla bulunmaktadır. Yapılan hesaplamalarda
öncelikle doğrudan ilişkilendirilebilir maliyetler ilgili oldukları ürünlere yüklenirken ortak
maliyetler ve genel maliyetler ise belirli dağıtım yöntemleri aracılığı ile dağıtılmaktadır.
(130) Soruşturma sürecinde, BİLETİX’ten EDT analizinin yapılabilmesi adına etkinlik
biletlerinin satışına aracılık hizmetleri özelinde katlandığı maliyetler ve bu
faaliyetlerinden elde ettiği gelirler talep edilmiştir. Teşebbüs tarafından gönderilen
cevapta, BİLETİX’in gelirlerinin neredeyse tamamını bilet satışına aracılık
hizmetlerinden elde ettiği belirtilmiştir. Talep edilen bilgiler doğrultusunda hazırlanan
ve teşebbüsün 2016-2019 döneminde etkinlik biletlerinin satışına aracılık hizmetleri
faaliyetleri kapsamında elde ettiği gelir kalemlerini ve doğrudan söz konusu faaliyeti
kapsamında olmamakla birlikte bu faaliyetiyle ilişkili yan gelir kalemlerini gösteren
tabloya aşağıda yer verilmiştir.

21-04/53-22

35 / 90

Tablo 12: BİLETİX’in Gelir Kalemleri ve Tutarları

32 BİLETİX 2016-2018 döneminde kurye teslimatlı biletler için kurye bedeli ve işlem bedelini “kurye bedeli” olarak tek bir kalem altında tahsil etmiştir. Bu nedenle,
kurye gelirleri için BİLETİX’in kurye firmasına ödediği tutar dikkate alınmış olup geri kalan tutar teşebbüsün işlem bedeli gelirlerine eklenmiştir.
Gelir Kalemleri Açıklama
Gelir Tutarları (KDV Hariç, TL)
2016 2017 2018 2019
Hizmet Bedeli Gelirleri
Bilet satışına aracılık hizmeti faaliyeti kapsamında elde edilen komisyon
geliri
(…..) (…..) (…..) (…..)
İşlem Bedeli Gelirleri
Tüketicilerin biletini internet sitesi, çağrı merkezi veya mobil kanaldan
satın alması durumunda tahsil edilen bedel
(…..) (…..) (…..) (…..)
Kurye Gelirleri32
Tüketicilerin satın aldığı biletlerin adrese teslimini istemesi durumunda
tahsil edilen bedel
(…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Biletleme Gelirleri Tüketicilerin biletleri taksitli satın alması durumunda tahsil edilen bedel (…..) (…..) (…..) (…..)
Biletleme Gelirleri Toplamı (…..) (…..) (…..) (…..)
Reklam ve Sponsorluk
Gelirleri
İnternet sitesi, broşür, bilet arkası, bilet zarfı vb. mecralardan elde edilen
reklam gelirleri
(…..) (…..) (…..) (…..)
Bağlı Şirket Gelirleri Başka sitelere yönlendirilen satışlardan elde edilen komisyon gelirleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Ana Gişe İşletim Bedeli
Organizatörün talebi halinde ana gişenin işletilmesi sonucu
organizatörden elde edilen gelirler
(…..) (…..) (…..) (…..)
Kapı Giriş Hizmet Bedeli
Organizatörün talebi halinde kapı giriş kontrolü yapılması halinde
organizatörden elde edilen gelir
(…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Basım Bedeli
Hizmet bedeli tahsil edilmeden davetiye ve organizatör tarafından satışı
yapılacak biletlerin basımı ile ilgili gelirler
(…..) (…..) (…..) (…..)
Tanıtım Bedeli Organizatörler tarafından ödenen genel tanıtım bedelleri (…..) (…..) (…..) (…..)
İptal Etkinlik Gelirleri
İptal edilen etkinliklerle ilgili olarak yapılan iletişim, iade vb. organizatör
tarafından ödenen tutarlar
(…..) (…..) (…..) (…..)
Hediye Paketi Gelirleri Tüketicilerden hediye paketleri için tahsil edilen bedeller (…..) (…..) (…..) (…..)
Kredi Kartı Komisyonu
Gelirleri
Organizatörlere yansıtılan kredi kartı komisyonlarıdır. Karşılığında
bankalara ödenen kredi kartı komisyonları bulunmakta olup finansman
giderleri içerisinde gösterilmektedir.
(…..) (…..) (…..) (…..)
Etkinlik Sigortası Komisyon
Gelirleri
Tüketicilere isteğe bağlı olarak sunulan iptal sigortası karşılığında tahsil
edilen gelirler
(…..) (…..) (…..) (…..)
Kart Yenileme Geliri Kombine kart yenilemeleri için kart başına alınan bedeller (…..) (…..) (…..) (…..)
Biletleme Dışındaki Gelirler Toplamı (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Gelir (…..) (…..) (…..) (…..)
Biletlemeden Elde Edilen Gelirin Toplam Gelir İçerisindeki Payı (%) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
21-04/53-22

36/92

(131) Tablo 18’de, 2016-2019 yılları arasında BİLETİX’in biletleme hizmetleri kapsamında
elde ettiği gelirin toplam gelirinin sırasıyla (…..) oluşturduğu görülmektedir. Ancak
biletleme geliri dışındaki diğer gelirlerin yaklaşık %(…..)’den fazlasını kredi kartı
komisyon gelirleri oluşturmakta olup söz konusu gelir kalemi BİLETİX için net bir gelir
kalemi teşkil etmemektedir. Teşebbüs tarafından, bu tutarın BİLETİX’in uhdesinde
kalmadığı, bankalara ödenen kart komisyonlarına binaen alındığı, dolayısıyla
karşılığında finansman giderleri kapsamında yer alan kredi kartı komisyon giderlerinin
bulunduğu belirtilmiştir.33 Söz konusu gelir kaleminin dâhil edilmemesi halinde
BİLETİX’in biletleme hizmetleri kapsamında elde ettiği gelirlerin toplam gelirler
içerisindeki payı yıllar itibarıyla (…..)’e ulaşmaktadır.
(132) BİLETİX’in kredi kartı komisyon geliri haricindeki diğer gelir kalemleri ise bilet satışına
aracılık hizmetleri ile doğrudan bağlantılı alt gelir kalemleri niteliğindedir. Zira bilet satış
işleminin olmaması durumunda BİLETİX bu gelirlerden mahrum kalacaktır. Öte yandan
söz konusu gelir kalemleri BİLETİX’in toplam gelirlerinin nispeten küçük bir bölümünü
oluşturmaktadır. BİLETİX’in bu gelirleri elde etme noktasında katlandığı maliyetler de
bilet satışına aracılık hizmetleri kapsamında katlandığı personel, kırtasiye, matbaa ve
yazılım giderleri gibi olağan maliyetlerinin içerisinde yer almaktadır. Dolayısıyla
teşebbüsün maliyetleri bakımından herhangi bir ayrıştırmaya gidilmesine gerek
görülmemiş, EDT’nin ilk aşaması için toplam gelir ve toplam maliyetlerin
karşılaştırılması uygun bulunmuştur. Keza teşebbüsten bilet satışına aracılık hizmetleri
faaliyetleri özelinde katlandığı maliyetler talep edildiğinde de BİLETİX tarafından,
neredeyse tüm gelirlerin bilet satışına aracılık faaliyetinden elde edildiği belirtilerek
maliyetler bakımından herhangi bir ayrıştırmaya gidilmeksizin toplam faaliyet giderleri
kalemleri gönderilmiştir. Bu çerçevede, aşağıdaki tabloda BİLETİX’in 2016-2019
döneminde bilet satışına aracılık hizmeti ve yan hizmetleri bakımından katlandığı
toplam maliyet kalemleri, tutarları, ilgili yıllarda satılan bilet sayısı ve bu doğrultuda bilet
başına düşen maliyeti yer almaktadır. İlgili tabloya faaliyet giderleri içerisinde yer
almasına rağmen finansman giderleri niteliğinde olduğu belirtilen bankalara yapılan
ödül ve komisyon ödemeleri, kanunen kabul edilmeyen giderler ve vergiler ve
BİLETİX’in kurye ve PTT giderleri dahil edilmemiştir.34










33Teşebbüsün 2016-2018 mali tablolarında finansman giderleri kaleminde benzer tutarlar görülmektedir.
34 Kurye giderleri BİLETİX tarafından tüketiciden tahsil edilerek kurye firmasına ödendiğinden ötürü dâhil
edilmemiştir. Bu duruma paralel olarak ilerleyen bölümlerde kurye gelirleri de BİLETİX’in biletleme
gelirleri içerisinde sayılmamıştır.
21-04/53-22

37/92

Tablo 13: BİLETİX’in 2016-2019 Döneminde Katlandığı Maliyet Kalemleri ve Tutarları
Maliyet Kalemleri
Maliyet Tutarları (TL)
2016 2017 2018 2019
Personel Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Yönetim Hizmetleri Giderleri35 (…..) (…..) (…..) (…..)
Satış Pazarlama Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Yazılım ve Lisanslama Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Kira ve Aidat Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Genel Yönetim Giderleri36 (…..) (…..) (…..) (…..)
Çağrı Merkezi Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Amortisman Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Elektrik, Su, Akaryakıt, Doğalgaz ve
Temizlik Giderleri
(…..) (…..) (…..) (…..)
Tamir, Bakım ve Onarım Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
İletişim Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Kırtasiye ve Matbaa Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Komisyon Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Organizatör Reklam Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Sigorta Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Seyahat Giderleri (…..) (…..) (…..) (…..)
SMS Bilet Gideri (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Maliyetler (TL) (…..) (…..) (…..) (…..)
Satılan Bilet Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Başına Maliyet (TL) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
(133) Biletleme hizmetleri sektöründeki maliyetler genel olarak operasyonel maliyetlerden
oluşmaktadır. Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, personel maliyetleri en büyük gider
kalemini oluşturmaktadır. Personel giderlerini ise TICKETMASTER’ın grup şirketlerine
fatura ettiği yönetim hizmetleri giderleri, satış ve pazarlama giderleri ile biletleme
hizmetlerinin sunulmasına ilişkin kullanılan yazılım giderleri takip etmektedir. 2016-
2019 döneminde BİLETİX’in toplam maliyetleri ve satılan bilet sayısı göz önünde
bulundurulduğunda, bilet başına maliyetin yıllar itibarıyla sırasıyla (…..) olarak
gerçekleştiği görülmektedir.
(134) EDT’nin ilk aşamasında ilgili ürünün maliyeti ve makul kâr marjının toplamı ürünün
ekonomik değerini ortaya koymakta; maliyet ve makul kâr marjının toplamını aşan
fiyatlar ise aşırı olarak kabul edilmektedir. Öte yandan ne ölçüde bir kâr marjının makul
olduğunu tespit etmenin güç olması nedeniyle maliyetler ve fiyatlar karşılaştırılmakta
olup maliyetin önemli ölçüde üzerinde olan fiyatlar aşırı kabul edilmektedir. Bu
bağlamda, aşağıdaki tabloda 2016-2019 yılları arasında BİLETİX’in kurye gelirleri ve
kredi kartı komisyon gelirleri haricindeki toplam gelirlerine ve bu doğrultuda bilet başına
düşen gelirine yer verilmiştir. Değinildiği üzere, kredi kartı komisyon gelirleri ve kurye
gelirleri BİLETİX için net bir gelir kalemi teşkil etmemesi nedeniyle toplam gelirlere dahil

35 BİLETİX tarafından ilgili gider kaleminin TICKETMASTER’ın grup şirketlerine sunduğu bilgi
teknolojileri hizmetleri, mali denetim hizmetleri, bütçe/planlama hizmetleri ve raporlama hizmetleri vb.
hizmetler için faturalanan tutarı temsil ettiği belirtilmiştir.
36 İlgili gider kalemi; dava takip giderleri, araç kiralama giderleri, denetim giderleri, temsil giderleri, küçük
demirbaşlar vb. giderlerden oluşmaktadır.
21-04/53-22

38/92

edilmemiştir. Zira kredi kartı komisyon gelirleri doğrudan finansman gideri olarak
gösterilmekte, kurye gelirleri ise doğrudan kurye firmasına aktarılmaktadır.37

Tablo 14: BİLETİX’in 2016-2019 Döneminde Elde Ettiği Toplam Gelirleri
Gelir Kalemleri
Gelir Tutarları (TL)
2016 2017 2018 2019
Hizmet Bedeli Gelirleri (…..) (…..) (…..) (…..)
İşlem Bedeli Gelirleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Biletleme Gelirleri (…..) (…..) (…..) (…..)
Kurye Geliri Hariç Biletleme Gelirleri
Toplamı
(…..) (…..) (…..) (…..)
Kredi Kartı Komisyonu Geliri Hariç
Diğer Gelirler Toplamı
(…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Gelir (Kurye Gelirleri ve Kredi
Kartı Komisyonları Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Satılan Bilet Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Başına Gelir (TL) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
(135) Tablo-20’de görüldüğü üzere, BİLETİX’in en önemli gelir kalemini tüm biletleme
firmalarının ana gelir kalemi olan hizmet bedeli gelirleri oluşturmaktadır. Hizmet bedeli
gelirlerini ise BİLETİX’in çağrı merkezi, mobil uygulama ve internet kanalıyla
gerçekleştirdiği satışlardan tahsil ettiği işlem bedeli gelirleri takip etmektedir. Diğer
biletleme gelirleri kaleminde yer alan tutarlar tüketicinin taksitli satışı tercih etmesi
durumunda tahsil edilen vade farkı gelirlerini temsil etmekte olup BİLETİX tarafından
bu tutarların uhdesinde kaldığı ifade edilmiştir. BİLETİX’in yan hizmetleri kapsamında
elde ettiği, bir başka deyişle biletleme dışındaki faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerin ise
toplam gelirlerinin içerisinde küçük bir paya sahip olduğu görülmektedir. 2016-2019
döneminde BİLETİX’in toplam gelirleri ile satılan bilet sayısı birlikte ele alındığında,
bilet başına gelirin yıllar itibarıyla (…..) olarak gerçekleştiği görülmektedir. Aşağıdaki
tabloda BİLETİX’in 2016-2019 döneminde bilet başına elde ettiği gelir ve katlandığı
maliyete toplu olarak yer verilmektedir.
Tablo 15: BİLETİX’in 2016-2019 Döneminde Bilet Başına Elde Ettiği Gelir ve Maliyet (TL)
Yıl 2016 2017 2018 2019
Bilet Başına Gelir (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Başına Maliyet (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgiler Doğrultusunda Raportörlerce Hesaplanmıştır.
(136) Yukarıda yer verilen bilet başına maliyet ve bilet başına gelir tutarları
karşılaştırıldığında; 2016 yılında BİLETİX’in bilet başına elde ettiği gelirin katlandığı
maliyetlerinin altında kaldığı görülmektedir. 2017 ve 2018 yıllarında ise BİLETİX’in bilet
başına gelirinin bilet başına maliyetin üzerine çıktığı, ancak teşebbüsün 2017 yılında
%(…..), 2018 yılında %(…..) gibi oldukça düşük bir kâr marjına sahip olduğu
anlaşılmaktadır. Teşebbüs en yüksek kâr marjını 2019 yılında elde etmiş olup bu yılda
da bilet başına elde ettiği gelir, bilet başına katlandığı maliyetin %(…..) üzerine
çıkmıştır.

37 2016-2018 döneminde kurye teslimatlı işlemlerde kurye bedeli ve işlem bedelinin “kurye bedeli” adı
altında birlikte tahsil edilmesi nedeniyle kurye firmasına ödendikten sonra kalan tutar BİLETİX’in işlem
bedeli gelirlerine eklenmiştir.
21-04/53-22

39/92

(137) Yer verilen bilgiler ve değerlendirmeler çerçevesinde, EDT’nin ilk aşaması olan fiyat-
maliyet analizi kapsamında BİLETİX’in bilet başına elde ettiği gelirin dört yıllık bir
zaman diliminin bir yılında bilet başına katlandığı maliyetinin altında kaldığı, kalan üç
yıllık dönemde de aşırı sayılacak bir kar marjına sahip olmadığı anlaşılmıştır. Ancak
fiyatlamanın haksız olup olmadığının ortaya konulabilmesi için EDT’den sonra ikinci
aşama olarak inceleme konusu fiyat, teşebbüsün kendi içerisindeki fiyatları ve
rakiplerinin fiyatları ile karşılaştırılmıştır.
(138) BİLETİX tarafından organizatörler ile akdedilen sözleşmelerde hizmet bedelinin
belirlenmesinde işletme giderleri (kira, personel maaşları, internet sitesi operasyonu
vb.), finansman giderleri (avans ödemeleri, hizmet bedelinden verilen paylar vb.) ve
tüketicilerin fiyat esnekliği (yüksek tutarlı etkinlikler için dahi hizmet bedelinin çok
yüksek olmaması gerekliği vb.) olmak üzere üç ana kriterin rol oynadığı belirtilmiştir.
İlaveten organizatörün hizmet bedelinden pay alıp almayacağının da etkili olduğu ifade
edilmiştir. Bu çerçevede, BİLETİX’in organizatörlerle akdettiği sözleşmelerde hizmet
bedellerine yönelik hükümler incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda söz konusu
sözleşmelerde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen hizmet bedellerine yer
verilmiştir.
Tablo 16: BİLETİX’in 2019 Yılı Hizmet Bedelleri38
Hizmet Bedelleri
Açıklama
Hizmet Tanımı Bedeli/Oranı
Hizmet Bedeli Geliri (…..) TL
Her bir etkinlik için toplam bilet satışları
üzerinden elde edilen ve minimum olarak
müşteriden alınan Hizmet Bedeli gelirinin
toplamı
Bilet Fiyatı 0 TL ila 25 TL arası (…..) TL
Bilet bedelinden bağımsız her bilet için
uygulanacak minimum hizmet bedeli
Bilet Fiyatı 25,01 ila 100 TL
arası
%(…..)
Toplam Bilet Satış Fiyatı39 üzerinde
belirlenir.
Bilet Fiyatı 100,01 TL ila 250 TL
arası
%(…..)
Toplam Bilet Satış Fiyatı üzerinde
belirlenir.
Bilet Fiyatı 250,01 TL ila 500 TL
arası
%(…..)
Toplam Bilet Satış Fiyatı üzerinde
belirlenir.
Bilet Fiyatı 500,01 TL ve üstü %(…..)
Toplam Bilet Satış Fiyatı üzerinde
belirlenir.
Kredi Kartı Komisyon Bedeli %(…..) + KDV
Toplam Bilet Satış Fiyatı40 üzerinde
belirlenir.
Bilet Basım Bedeli
(…..) €+KDV,
(…..) TL + KDV,
(…..) TL KDV Dahil
Müşteri tarafından etkinlik günü bedeli
karşılığı müşterilere satılacak biletler için
geçerlidir.
Davetiye Basım Bedeli
(…..) €+KDV,
(…..) TL + KDV
(…..) TL KDV Dahil
Müşteri tarafından bedelsiz verilecek
giriş kartları için geçerlidir.
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgiler
(139) Yukarıdaki tabloda yer alan hizmet bedellerine ek olarak, bazı sözleşmelerde hizmet
bedelleri, sözleşme ekinde yer alan “Ek: Etkinlik Bilgileri” ile belirlenmiş olup bu bedelin,
(…..) TL’den daha az olmaması kaydıyla bazı sözleşmeler için bilet bedelinin %(…..)’u,
bazı sözleşmeler için ise bilet bedelinin %(…..)’i olacağı düzenlenmiştir. İlave olarak,

38 Hizmet bedelleri, her bir sözleşme özelinde farklılaştığı için tabloda hizmet bedelinin hangi aralıklar
arasında değiştiğine ilişkin değerlere yer verilmiştir.
39 KDV dâhil satış fiyatıdır.
40 KDV dâhil değildir.
21-04/53-22

40/92

bazı sözleşmelerde bilet fiyatının 25 TL ve üstü olduğu durumlar için tek bir hizmet
bedeli oranı/tutarı öngörülmüş olup bu oranın/tutarın %(…..), %(…..) ve (…..) TL olarak
belirlendiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla organizatörle akdedilen sözleşmeye göre
hizmet bedellerinin değişiklik gösterdiği anlaşılmakla birlikte genel itibarıyla bilet
fiyatının artması ile birlikte alınan hizmet bedeli oranının nispeten azaldığını söylemek
mümkündür. Bunun yanı sıra BİLETİX tarafından, sözleşmelerde belirtilen hizmet
bedellerinin uygulamada daha düşük tutarlara indiği durumların da bulunduğu
belirtilmiştir. Örneğin sunulan cevap yazısında; organizatör Sirkeci Yatırımları San. Tic.
Ltd Şti. ile imzalanan sözleşmede fiyatı 500,01 TL ve üzeri olan biletler için hizmet
bedelinin %(…..) olarak belirlendiği, ancak Fettah Can konseri için bilet fiyatlarının 60
TL ila 1.750 TL arasında değiştiği, dolayısıyla yüksek tutarlı biletler bakımından bilet
fiyatının %(…..) oranında bir hizmet bedeli kesilmesinin tüketicinin fiyat hassasiyeti göz
önüne alındığında uygulanabilir olmadığının düşünüldüğü, bu nedenle yüksek tutarlı
biletler bakımından fiiliyatta daha düşük bir hizmet bedeli uygulandığı ifade edilmiştir.41
(140) Biletleme firmalarının bir kısmı hizmet bedelini bilet fiyatının içerisinden alarak
organizatörden, bir kısmı bilet bedelinin üzerine ekleyerek tüketiciden, bir kısmı ise
organizatörle yapılan anlaşmaya bağlı olarak organizatörden veya tüketiciden tahsil
edebilmektedir. Soruşturma sürecinde teşebbüslerden farklı iş modellerinin
benimsenmesinin ölçütünün ne olduğu ve benimsedikleri iş modelleri hakkında bilgi
talep edilmiştir. Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin açıklamalarına aşağıda yer
verilmektedir:
- BİLETİX; sektörde tek bir en iyi uygulama bulunmadığını, bazı biletleme
firmalarının hizmet bedelini organizatörlerin bilet fiyatı içerisinden tahsil
ettiğini, bazılarının BİLETİX gibi doğrudan tüketiciye fatura ettiğini, bazılarının
ise her iki yöntemi de kullandığını, hizmet bedelinin organizatörden tahsil
edilmesi halinde bu durumun organizatörün masraflarını artıracağını,
organizatörün de bu artışı telafi etmek için bilet fiyatlarını artıracağını,
dolayısıyla benimsenen iş modellerinin tamamında biletleme ücretlerinin en
nihayetinde tüketiciye yansıtıldığını, BİLETİX’in tüketicilere şeffaflık sağlamak
adına ücretlerin bir dökümünü sunduğunu,
- (…..); tüketiciden veya organizatörden tahsil edilen hizmet bedelinin bilet satış
faaliyetlerinin temel gelir kaynağı olduğunu, hizmet bedelinin tahsil edilme
yöntemi bakımından organizatörlerin taleplerinin belirleyici olduğunu, birlikte
çalışılan organizatörlerin bir kısmının hizmet bedelinin bilet fiyatı içerisinden
alınarak 0 TL olarak gösterilmesini, bir kısmının ise bu bedelin bilet fiyatının
üzerine eklenmesini talep ettiklerini, dolayısıyla belirli bir ölçüt bulunmamakla
birlikte ilgili paydaşların pazardaki konumu, tarafların içinde bulunduğu
ekonomik durum ve etkinliğin potansiyel alıcılar bakımından önemi gibi
unsurların rol oynadığını, kendilerinin gelirlerini büyük ölçüde organizatörden
tahsil ettiklerini,
- (…..); söz konusu iş modellerinin konu ile ilgili farkındalığı düşük olan
organizatörlerin ikna edilmesi veya elde tutulmasına ilişkin bir pazarlama
taktiği olduğunu, kendilerinin hizmet bedelini organizatörden tahsil etme
modelini benimsediklerini,

41 İlgili etkinlik için fiyatı 550 TL-1.750 TL aralığında olan biletlerde (…..) aralığında değişen hizmet
bedelleri uygulanmıştır.
21-04/53-22

41/92

- (…..); hizmet bedelinin bilet fiyat içerisinden alınması veya bilet fiyatı üzerine
eklenerek tüketiciden alınması konusunda tamamen organizatörün talebi
doğrultusunda hareket edildiğini, kendilerinin hizmet bedelini bilet fiyatı
içerisinden veya bilet fiyatına ek olarak tüketiciden alabildiklerini, hizmet
bedelinin bilet fiyatına bağlı olarak bilet fiyatının (…..) ila (…..) arasında
değiştiğini, ancak genel olarak uygulanan hizmet bedelinin (…..) TL olduğunu,
2017 yılından itibaren tüketiciden tahsil edilen hizmet bedeli tutarının
organizatörden tahsil edilen hizmet bedeli tutarından fazla olduğunu,
- (…..); sektördeki iş modelinin hizmet bedelinin organizatörden alınması
üzerine kurulu olması gerektiğini, buna paralel olarak hizmet bedelini
tamamen organizatörden tahsil ettiklerini,
- (…..); genel olarak bilet başına alınan hizmet bedelinin bilet fiyatına dahil
olduğunu, tüketicilere ilave bir bedel yansıtılmadığını, ancak sinema
sektöründe hizmet bedelinin organizatörden veya tüketiciden alınmasının
değişkenlik gösterebildiğini, birincil tercihlerinin hizmet bedeli maliyetinin
organizatör tarafından karşılanması olduğunu ancak sinema sektörünün
dinamikleri gereği çok ısrarcı olamadıklarını, 2016 yılından itibaren hizmet
bedelinin %50’den fazlasının tüketiciden tahsil edildiğini,
- (…..); hizmet bedelinin organizatör ile aralarında imzalanan yazılı bir
sözleşme ile tarafların mutabakatı çerçevesinde belirlendiğini, organizatör
tarafından belirlenen bilet fiyatı üzerine (…..) ila (…..) arasında bir hizmet
bedeli uyguladığını, bu tutarın her bir bilet için bilet fiyatı üzerine eklenerek
tüketiciden tahsil edildiğini,
- (…..); hizmetlerin ücretlendirilmesinde organizatörün muhatap alındığını,
etkinlik sahibinden (…..) TL ile (…..) TL arasında hizmet bedeli alındığını,
ancak bilet fiyatlarının (…..) TL üzerinde olması durumunda %(…..) ila %(…..)
civarında hizmet bedeli tahsil edildiğini,
- (…..); tüketiciye hiçbir ekstra ücret/bedelin yansıtılmadığını, gelir modelinin
olabildiğince etkinlik sahibinden komisyon elde etmek üzerine kurgulandığını
ifade etmiştir.
(141) Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin yukarıda yer verilen ifadelerinden, hizmet
bedelinin hangi taraftan tahsil edileceği konusunda biletleme firmasının genel olarak
organizatörün talebi doğrultusunda hareket ettiği anlaşılmaktadır. Ancak tarafların
pazardaki konumu, ekonomik durumu ve etkinliklerin ne kadar çok kitleyi
etkileyebileceği gibi unsurlar da bu konuda rol oynamaktadır. Pazardaki oyuncuların
açıklamaları çerçevesinde hizmet bedelini; bazılarının tamamen organizatörden,
bazılarının çoğunlukla tüketiciden, bazılarının ise organizatörle yapılan mutabakatlar
çerçevesinde tüketiciden veya organizatörden tahsil etme modelini benimsediği
anlaşılmaktadır. (…..) tarafından son üç yıldır hizmet bedeli gelirlerinin %(…..)
fazlasının tüketiciden tahsil edildiği, (…..) tarafından ise büyük bir çoğunluğun
organizatörden tahsil edildiği bilgisi verilmiştir.
(142) Soruşturma tarafı BİLETİX’in genel olarak hizmet bedelini tüketiciden tahsil etme
yönünde bir iş modelini benimsediği anlaşılmakla birlikte teşebbüsün düşük
miktarlarda da olsa hizmet bedelini organizatörden tahsil ettiği durumlar
bulunmaktadır. Aşağıdaki tabloda, 2016-2019 döneminde BİLETİX’in
21-04/53-22

42/92

organizatörlerden tahsil ettiği hizmet bedeli tutarlarına ve bu tutarların ilgili yıllardaki
hizmet bedeli gelirleri içerisindeki payına yer verilmiştir.
Tablo 17: BİLETİX’in Organizatörlerden Tahsil Ettiği Hizmet Bedellerine İlişkin Bilgiler
Yıl
Organizatörlerden Tahsil
Edilen Hizmet Bedeli Tutarı
(TL, KDV Hariç)42
BİLETİX’in İlgili Yıldaki
Hizmet Bedeli Geliri
(TL, KDV Hariç)
Organizatörden Tahsil
Edilen Hizmet Bedelinin
BİLETİX’in Toplam
Hizmet Bedeli Geliri
İçerisindeki Payı (%)
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
(143) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, BİLETİX’in 2016-2019 döneminde
organizatörlerden tahsil ettiği hizmet bedeli tutarlarının toplam hizmet bedeli gelirlerine
oranı yıllar itibarıyla (…..) olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında 2017 yılına göre
organizatörden tahsil edilen hizmet bedeli geliri oranının nispeten arttığı görülse de
incelenen dönem içerisinde genel itibarıyla organizatörden tahsil edilen hizmet bedeli
gelirinin azalma eğiliminde olduğu anlaşılmıştır.
(144) BİLETİX’in etkinlik portföyü müzik, tiyatro, stand-up, dans, basketbol, sirk ve eğitim
etkinlikleri olmak üzere birçok çeşitli alana yayılmaktadır. Etkinlik portföyü çeşitliliği
bakımından BİLETİX’e en yakın rakipler AKTİFBANK, BİLETİNO ve MOBİLET olmakla
birlikte bahsi geçen rakiplerin portföylerinin BİLETİX’e kıyasla sınırlı olduğu
görülmektedir.
(145) Rakiplerin verileri ile yapılacak kıyaslama bakımından, aşırı fiyat değerlendirmelerinde
yapılacak karşılaştırmaların tutarlı olabilmesi için aynı vade ve koşullara tabi olan aynı
miktar, kalite ve işlevsellikteki ürünlerin kıyaslanması gerekmektedir. Mevcut dosya
özelinde, teşebbüslerin gerek iş modellerinde gerekse portföy çeşitliliklerindeki
farklılıklar, kıyaslamaların tutarlılığını etkileyebilecek niteliktedir. Örneğin rakiplerden
BİLETİNİAL 2019 yılı için Devlet Tiyatroları ile Devlet Opera ve Balesi etkinliklerine ait
biletlerin satışını gerçekleştirmektedir. Söz konusu biletlerin bedelleri bir konser biletine
veya özel tiyatro biletlerine nazaran oldukça düşük tutarda olduğundan, elde edilen
hizmet bedeli geliri de düşük görünmektedir. Buna karşılık, biletlerin daha ucuz olması
ve etkinliklerin belli bir dönemde haftanın her günü gerçekleşmesi nedeniyle satılan
bilet sayısı hacmi oldukça yüksektir. Öte yandan BİLETWAY, BUGECE ve
AKTİFBANK43 gibi belirli tüketici kitlesine hitap eden etkinliklere yönelen teşebbüsler
için bilet sayısı bakımından farklı bir durumla karşılaşılmaktadır. Dolayısıyla
teşebbüsler bakımından bilet satışını gerçekleştirdikleri etkinliğin türü ve etkinliğe ait
bilet fiyatı elde edilen hizmet bedeli gelirini de şekillendirmektedir. Dolayısıyla
teşebbüslerin hizmet bedeli oranlarının aynı olması ve aynı sayıda bilet satmaları
durumunda dahi bilet başına elde edilen hizmet bedeli geliri bakımından tutarlı
olmayan sonuçlarla karşılaşılma ihtimali bulunmaktadır. Bu sebeplerle, BİLETİX’in ve
rakiplerinin verileri kıyaslanırken bu hususların da dikkate alınması gerekmektedir.

42 Organizatörlere faiz faturası için kesilip hizmet bedeli gelirine kaydedilen tutarlar dikkate alınmamıştır.
43 AKTİFBANK 2019 yılı sonu itibarıyla daha kapsamlı bir portföy sunmaya başlamıştır.
21-04/53-22

43/92

(146) Teşebbüslerden elde edilen bilgiler doğrultusunda, teşebbüslerin tahsil ettikleri hizmet
bedelinin kaynağını ve 2016-2019 döneminde bilet başına elde ettikleri hizmet bedeli
gelirlerini gösteren tabloya aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 18: Teşebbüslerin 2016-2019 Dönemine İlişkin Bilet Başına Hizmet Gelirleri (TL, KDV Hariç)
Benimsenen İş Modeli Teşebbüs 2016 2017 2018 2019
Hizmet bedelinin büyük kısmı
tüketiciye yansıtılmaktadır
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET44 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA (…..) (…..) (…..) (…..)
Hizmet bedeli tamamen
organizatöre yansıtılmaktadır
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE45 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM46 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..)
Hizmet bedelinin büyük kısmı
organizatöre, bir kısmı da
tüketiciye yansıtılmaktadır
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(147) Tablo-24 incelendiğinde, BİLETİX’in 2016 ve 2017 yıllarında bilet başına hizmet bedeli
geliri en yüksek olan teşebbüs olduğu anlaşılmaktadır. 2016 yılında BİLETİX’in bilet
başına elde ettiği hizmet gelirinin en yakın rakibi BİLETİNİAL’dan (…..), 2017 yılında
en yakın rakibi BİLETİNO’dan (…..) daha yüksek olduğu görülmektedir. 2017 yılında
pazara giriş yapan ve BİLETİX ile aynı iş modelini benimseyen MOBİLET ile
kıyaslandığında da BİLETİX’in bilet başına elde ettiği hizmet bedeli gelirinin (…..) daha
fazla olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan 2018 yılında pazarda faaliyet gösteren rakip
sayısının artmasıyla birlikte bilet başına elde edilen hizmet bedeli geliri açısından da
farklılıklar yaşanmıştır. Zira 2018 ve 2019 yıllarında BİLETİX’in bilet başına elde ettiği
hizmet bedeli geliri BUGECE ve BİLET.COM’un altında kalmış olup 2018 yılında
kendisiyle aynı iş modelini benimseyen MOBİLET ile arasındaki fark da (…..)
düşmüştür. Bu bilgiler çerçevesinde, BİLETİX’in incelenen dönem içerisinde bilet
başına elde ettiği hizmet bedeli gelirinin rakiplerinden önemli ölçüde ve sürekli olarak
yüksek seyretmediği, dolayısıyla hizmet bedeli geliri açısından aşırı fiyatın söz konusu
olmadığı tespit edilmiştir.
(148) Teşebbüslerin etkinlik portföyü yapılarındaki ve iş modellerindeki farklılıklar dikkate
alındığında bilet başına elde edilen hizmet bedeli geliri bakımından yanıltıcı sonuçlara
ulaşma ihtimali bulunmaktadır. Hizmet bedelinin bilet fiyatının belirli bir yüzdesi olarak
veya sabit bir tutar olarak belirlenmesinden ötürü teşebbüslerin elde ettikleri hizmet
bedeli geliri ile bilet satışına aracılık ettikleri etkinliklerde satılan toplam bilet bedelinin

44 MOBİLET’in 2019 yılında faaliyetlerine son vermesinden ötürü verilerine ulaşmak mümkün
olmamıştır. Bununla birlikte, soruşturma sürecinde raportörlerce MOBİLET’e ait internet sitesi üzerinden
gerçekleştirilecek bir bilet satın alma işleminde bilet başına hizmet bedeli uygulamasının 2020 yılı
itibarıyla da devam ettiği görülmüştür.
45 BUGECE tarafından 2016-2017 yılına ait veri sunulamamıştır.
46 Teşebbüs tarafından 17.05.2019 tarihinde gönderilen cevap yazısında yaklaşık bir yıldır etkinlik
biletlemesinde faaliyet gösterildiği belirtilmiştir. Dolayısıyla teşebbüsün 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin
verisi bulunmamaktadır. BİLET.COM tarafından bilet satışına aracılık hizmeti için tahsil edilen bedel
“komisyon kazancı” olarak adlandırılmaktadır. Teşebbüsün ilgili bedeli bilet satışına aracılık faaliyetleri
için organizatörden tahsil ettiği göz önünde bulundurulduğunda, komisyon geliri olarak adlandırılan
bedelin tanım itibarıyla hizmet bedeli kategorisinde olduğu değerlendirilmiştir.
21-04/53-22

44/92

dikkate alınması uygun görülmüştür. Aşağıdaki tabloda söz konusu bilgilere yer
verilmiştir.

Tablo 19: Teşebbüslerin 2016-2019 Döneminde Elde Ettikleri Hizmet Bedeli Geliri ve Toplam Satılan
Bilet Bedeli (TL)47
Teşebbüs Yıl
Toplam Satılan Bilet Bedeli
(TSBB) (TL)
Elde Edilen Hizmet Bedeli Geliri
(HBG)(TL)
HBG/TSSB
(%)
BİLETİX
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM48
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
BUGECE49
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(149) Tablo-25 incelendiğinde, ilk etapta BİLETWAY’in verilerinin diğer teşebbüslerden
oldukça yüksek olduğu göze çarpmaktadır. Teşebbüs tarafından; müşteri kitlelerinin
Türkiye Voleybol Federasyonu ve buraya bağlı spor kulüplerinden oluştuğu,
organizatörlerin voleybolu sevdirmek adına bilet fiyatlarını 5 TL veya 10 TL gibi cüzi
tutarlarda belirlediği, BİLETWAY’in aynı zamanda Federasyon ve bağlı kulüplerin
İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa dahil olmak üzere turnike giriş otomasyonu, biletleme
otomasyonu, biletleme hizmeti vs. tüm teknolojik hizmetlerini verdiği, dolayısıyla elde
edilen hizmet bedelinin bu hizmetleri de kapsadığı ancak bilet fiyatlarının düşük

47 MOBİLET’in 2019 yılı içerisinde faaliyetlerini durdurmasından ötürü verilerine ulaşmak mümkün
olmamıştır.
48 Teşebbüs pazara 2018 yılında giriş yapmıştır.
49 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin veri sunulamamıştır.
21-04/53-22

45/92

olmasından ötürü hizmet bedeli/toplam satılan bilet bedeli oranlarının çok yüksek
olduğu belirtilmiştir. İlaveten, esasında kişi başı (…..) TL ila (…..) TL arasında hizmet
bedeli talep edildiği, bu fiyatın alternatif firmaların fiyatlarından çok daha düşük olduğu
ifade edilmiştir. Dolayısıyla yapılacak kıyaslamada BİLETWAY’in verilerinin esas
alınması tutarlı olmayan sonuçlara yol açabilecektir.
(150) BİLETWAY dışındaki teşebbüslerin verileri esas alındığında, BİLETİX’in 2016-2019
dönemindeki yılların hiçbirinde hizmet bedeli/toplam satılan bilet bedeli oranı en
yüksek olan teşebbüs olmadığı görülmektedir. BİLETİX’in hizmet bedeli/toplam satılan
bilet bedeli oranı 2016 yılı için BİLETİNİAL ve AKTİFBANK’ın altında kalmakta,
BİLETİVA ile çok yakın düzeyde bulunmaktadır. 2017 yılında da BİLETİX’in söz
konusu oranı BİLETİNİAL’ın altında; 2018 yılında BİLETİNİAL, BİLETİVA ve
BİLET.COM’un altında; 2019 yılında BİLET.COM, BİLETİVA ve AKTİFBANK’ın altında
kalmaktadır. Dolayısıyla, elde edilen toplam hizmet bedeli gelirinin toplam satılan bilet
bedeliyle kıyaslanması yoluyla yapılan değerlendirmede de BİLETİX’in hizmet bedeli
açısından aşırı fiyat uyguladığına yönelik bir tespit yapılamamıştır.
(151) Dosya kapsamındaki şikâyetlerin temel konusunu BİLETİX’in müşterilerden her bir
bilet için talep ettiği hizmet bedelinden ziyade, bilet satımının ikinci aşamasında
tüketiciden talep ettiği işlem bedeli oluşturmaktadır. Hizmet bedeli, her bir bilet için ayrı
ayrı alınırken, işlem bedeli tek bir işlemde kaç adet bilet satın alındığından bağımsız
olarak işlem başına talep edilen bir ücrettir. Bir başka deyişle, bir tüketici tek seferde
beş bilet alsa dahi tek bir işlem bedeli ödemektedir. BİLETİX, bir tüketicinin tek bir
işlemde en fazla dokuz adet bilet satın alabildiğini, ancak grup bilet satışlarında tek
işlemde 20’den fazla bilet alınabildiğini belirtmiştir. Bunun yanı sıra işlem bedelinin
sadece internet, mobil uygulama veya çağrı merkezi aracılığıyla gerçekleştirilen
satışlar için alındığı, bu bedelin kişiselleştirilmiş biletlerin oluşturulması ve sistem
uyumunun sağlanması amacına hizmet ettiği ifade edilmiştir. Bir başka deyişle, etkinlik
günü ana gişeden veya doğrudan perakende noktasından satın alınan biletler için
işlem bedeli uygulanmamaktadır.
(152) İşlem bedeli, satın alınan biletin teslim seçenekleri sırasında alınmakta olup her bir
teslimat seçeneği özelinde değişkenlik göstermektedir. Aşağıdaki tabloda BİLETİX’in
2016-2019 döneminde teslimat seçeneklerine göre tüketiciden tahsil ettiği işlem bedeli
ve kurye bedeli ücretlerine yer verilmiştir.
Tablo 20: BİLETİX'in Teslimat Şekillerine Göre Alınan İşlem Bedeli ve Kurye Bedeli Ücretleri
Teslimat Şekillerine Göre Alınan
İşlem Bedeli ve Kurye Bedeli
Ücretleri (TL) (KDV Dahil)
2016 2017 2018 2019
İşlem
Bedeli
Kurye
Bedeli
İşlem
Bedeli
Kurye
Bedeli
İşlem
Bedeli
Kurye
Bedeli
İşlem
Bedeli
Kurye
Bedeli
Satış Noktası Teslimatlı İşlemler 6,00 - 6,00 - 6,00 - 7,00 -
Hızlı Bilet Teslimatlı İşlemler50
(PDF Bilet)
3,50 - 3,50 - 3,50 - 3,50 -
Cepte Bilet Teslimatlı İşlemler51
(QR Kodlu Bilet)
3,50 - 3,50 - 3,50 - 3,50 -
Kurye Teslimatlı İşlemler - 9,90 - 9,90 - 9,90 7,0052 12,00
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler

50 Satın alınan biletin PDF olarak e-posta adresine gönderildiği işlemlerdir.
51 Satın alınan biletin QR kodu şeklinde e-posta adresine gönderildiği işlemlerdir.
52 BİLETİX 2019 yılından itibaren biletlerin kurye ile müşteriye iletilmesi için işlem bedeli talep etmeye
başlamıştır.
21-04/53-22

46/92

(153) Şikâyetlerin yoğunlaştığı husus, işlem bedeli adı altında “PDF” formatında tüketicinin
e-posta adresine veya QR Kod ile cep telefonuna gönderilen bilet için tüketiciden 3,5
TL işlem bedeli tahsil edilmesidir. Basılı halde teslim edilen biletler için ise işlem bedeli
7 TL olup biletin kurye ile adrese teslim edilmesi talep edildiğinde bu bedele 12 TL’lik
kurye ücreti de eklenmektedir. Tabloda 2016-2018 döneminde kurye teslimatlı işlemler
için ilave bir işlem bedeli alınmazken, 2019 yılında kurye teslimatlı seçenek için 7 TL
işlem bedeli uygulanmaya başlaması dikkat çekmektedir. Teşebbüs bu uygulamaya
01.03.2019 itibarıyla başlamış olup, uygulama değişikliğinin sebebi temel olarak kurye
teslimatlı işlemlerde zarar edilmesi olarak açıklanmıştır.
(154) Belirtilen bir diğer husus, 2016-2018 döneminde “kurye bedeli” başlığı altında hem
kurye bedeli hem de işlem bedeli tahsil edildiğidir. Teşebbüs tarafından 2019 yılına
kadar dijital biletlerin fiziki biletlerin aksine gözle kontrol edilememesi ve teknik altyapı
gerektiren giriş/çıkış kontrol sistemleri gerektirmesi nedeniyle biletleme sektöründe çok
tercih edilen bir yöntem olmadığı, bu nedenle de 2016-2018 döneminde fiziki bilet
teslimini özendirmeye odaklanıldığı ifade edilmiştir. Öte yandan bu uygulama
neticesinde kurye teslimatlarındaki maliyetlerin karşılanamaması nedeniyle BİLETİX’in
işlem bedelleri ile kurye giderlerini sübvanse etmek zorunda kaldığı belirtilmiştir. 2019
yılında ise dijital biletlerin yaygınlaşması nedeniyle BİLETİX’in de politikasını
değiştirdiği, bu nedenle kurye teslimatlı işlemler için işlem bedelinin 7 TL olarak
uygulanmasına karar verildiği, kurye bedelinin de KDV dahil 12 TL’ye yükseltildiği,
ancak bu koşullar altında dahi kurye gelir ve giderlerinden zarar edildiği
vurgulanmıştır.53
(155) 2019 yılı itibarıyla dijital bilet olarak adlandırılan PDF Bilet ve QR kodlu bilet teslimi için
işlem bedeli 3,5 TL, perakende noktaları veya kurye ile yapılan basılı bilet teslimi için
işlem bedeli ise 7 TL’dir. Aşağıdaki tabloda, BİLETİX’in işlem bedeli tahsil ettiği
internet, çağrı merkezi ve mobil kanaldan gerçekleştirilen bilet satışlarının teslimat
kanallarına ilişkin veriler yer almaktadır.


53 Bu durum teşebbüs tarafından örneklerle şu şekilde açıklanmıştır: 2018 yılında basılı bir bilet teslimatı
için KDV dâhil 6 TL işlem bedeli alınması gerekmektedir. Bu basılı biletin müşteriye kurye ile
ulaştırılmasının maliyeti ise KDV dâhil 8,32 TL’dir. Dolayısıyla tüketiciden 14,32 TL tahsil edilmesi
gerekirken 9,90 TL tahsil ederek işlem başına 4,42 TL eksik işlem bedeli alınmıştır.
21-04/53-22

47/92

Tablo 21: İşlem Bedeli Tahsil Edilen Satış Kanalları Özelinde Biletlerin Teslimat Kanallarına Göre
Dağılımı
Yıl
İnternet, Çağrı Merkezi ve
Mobil Kanalıyla Satılan
Bilet Sayısı54
Biletlerin Teslim Kanallarına Göre Dağılımı
Bilet Sayısı/Tercih
Edilme Oranı
Dijital
Bilet
Kurye
Satış Noktası
Teslimatı
2017 (…..)
Bilet Sayısı (…..) (…..) (…..)
Tercih Edilme
Oranı(%)
(…..) (…..) (…..)
2018 (…..)
Bilet Sayısı (…..) (…..) (…..)
Tercih Edilme
Oranı(%)
(…..) (…..) (…..)
2019 (…..)
Bilet Sayısı (…..) (…..) (…..)
Tercih Edilme
Oranı(%)
(…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler Doğrultusunda Raportörlerce Yapılan Hesaplamalar
(156) Yukarıdaki tabloda, dijital bilet teslimatının tüketiciler tarafından 2017 yılında (…..)
oranında tercih edildiği, 2019 yılında ise bu oranın (…..)’ye yükseldiği görülmektedir.
Buna paralel olarak işlem bedeli açısından dijital bilete nazaran daha pahalı bir
seçenek olan satış noktası teslimatının gittikçe azaldığı anlaşılmaktadır.
(157) Soruşturma sürecinde, BİLETİX’in uyguladığı işlem bedelinin rakipleriyle
kıyaslanabilmesi amacıyla rakip teşebbüslere işlem bedeli uygulamaları bulunup
bulunmadığı ve işlem bedeli alınması konusundaki görüşleri sorulmuştur. Aşağıda söz
konusu ifadelere yer verilmektedir:
- (…..) tarafından, müşterilere satışı gerçekleştirilen biletler için e-posta ve SMS
ile üye bilgilendirilmesi yapılmakta olduğu, bu hizmetler için müşterilerden
mevcut koşullarda herhangi bir ad ve nam altında bir bedel alınmadığı,
BİLETİVA’nın e-posta ile gönderim için ücret alımı veya buna benzer gelir elde
etme modelini benimsemediği,
- (…..) tarafından, web sitesinden ve mobil uygulamadan bilet alan müşterilere
QR barkodlu SMS biletlerin ve e-postaların ücretsiz olarak iletilmekte olduğu,
e-posta gönderimleri için herhangi bir ücret talep edilmediği ve bu gönderimler
için alınan ücretlerin tüketici açısından olumsuz olduğunun düşünüldüğü,
- (…..) tarafından, etkinlik biletlemesinde müşteriye hiçbir ekstra ücret/bedel
yansıtılmadığı, e-posta, SMS gönderimi vb. maliyetlerin genel giderler veya
işletme giderleri kapsamında düşünülüp müşteriye ayrıca bir bedel olarak
yansıtılmaması gerektiği,
- (…..) tarafından, bilet alan tüketicilerin e-posta adreslerine QR kodu
yollandığı, bu QR kodların tüketicilere ulaşması için tüketiciden hiçbir ücret
talep edilmediği, tüketiciye yansıtılan her türlü fiyat uygulamasının tüketicilerin
aleyhine olduğu,
- (…..) tarafından, internet üzerinden satış gerçekleştirilmesi durumunda asgari
2,5 TL olmak üzere bilet fiyatının %4-5’i kadar işlem bedeli alındığı, teknolojik
alt yapı masrafları nedeniyle tüketicilerden e-posta ücreti talep edilmesinde
bir sakınca bulunmadığı,

54 BİLETİX tarafından sunulan kanal bazlı satış verilerinde “çağrı merkezi”, “web” ve “mobil” alanları
filtrelenerek hesaplanmıştır.
21-04/53-22

48/92

- (…..) tarafından, işlem bedelinin operasyonel maliyetler, sektörün tahmini
komisyon oranları dikkate alınarak belirlendiği, biletlemenin yöntemi ne olursa
olsun her bir bilet başına işlem bedeli alındığı,
- (…..) tarafından, bilet satışlarında tüketicilerden işlem bedeli alındığı, bu
bedelin siparişin alınması, etkinlik mekânında teslimat hazırlığı ve sisteme
işleme ücreti olarak bilet başına veya işlem başına alınabildiği, e-posta ile
gönderim için sistem ve yazılım geliştirmeleri yapılması gerektiğinden, bu
işlemler için ücret alınmasının makul olduğu, MOBİLET’in tüketici internet
kanalıyla bilet satın alması durumunda 2,5 TL ilave bedel uyguladığı,
- (…..) tarafından, biletleme altyapısının kurulumu için oluşan maliyetlere ilave
olarak kağıt bilet basımı, personel, kurye gibi giderler bakımından ek ücret
alınması veya bu hizmetlere ilişkin oluşan maliyetlerin komisyona
yedirilmesinin makul olduğu, ancak müşterilere sadece ücretli seçeneklerin
değil ücretsiz seçeneklerin de sunulması gerektiği, ayrıca internet
sayfasından bilet satın alıp “etkinlik günü mekan gişesinden adıma zarflanmış
fiziki biletimi teslim almak istiyorum” seçeneğini işaretleyen tüketicilerden
işlem başına KDV dahil 5 TL bedel alındığı, ancak dijital bilet talep eden
tüketicilerden bu ücretin alınmadığı, e-posta gönderimi için de tüketicilerden
herhangi bir tutar talep edilmediği
ifade edilmiştir.
(158) Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin yukarıda yer alan ifadeleri doğrultusunda bazı
teşebbüslerin tüketicilerin gözündeki algılarının olumsuz etkileneceği çekincesiyle
işlem bedeli talep etmedikleri, bazı teşebbüslerin ise dijital bilet/basılı biletlerin
tüketiciye ulaştırılması noktasında katlanılan maliyetlerden ötürü belirli durumlarda
tüketicilerden işlem bedeli talep ettikleri anlaşılmaktadır. Aşağıdaki tabloda işlem
bedeli talep eden teşebbüsler ve bu teşebbüslerin hangi durumlarda işlem bedeli talep
ettikleri özetlenmiştir.
Tablo 22: İşlem Bedeli Talep Eden Teşebbüsler ve İşlem Bedeli Talep Edilen Durumlar
Teşebbüs İşlem Bedelinin Hangi Koşulda Uygulandığı
BİLETİX
Biletin internet, mobil uygulama veya çağrı merkezi aracılığıyla satın alması
durumunda her bir işlem başına
AKTİFBANK
Biletin internet sayfasından alınıp “etkinlik günü mekân gişesinden adıma zarflanmış
fiziki biletimi teslim almak istiyorum” seçeneğinin işaretlenmesi durumunda her bir
işlem başına
BİLETWAY Biletin internet kanalıyla satın alınması durumunda işlem başına
BİLETİNO Biletin satın alma yönteminden bağımsız olarak her durumda her bir bilet başına
MOBİLET Biletin internet kanalıyla satın alınması durumunda işlem başına
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(159) Teşebbüslerin işlem bedeli geliri tahsil etme yönünde benimsedikleri iş modelindeki
farklılıklara da dikkat edilmesi gerekmektedir. Değinildiği üzere, AKTİFBANK
tarafından bu bedel ancak biletin internet kanalıyla satın alınıp fiziki tesliminin talep
edildiği durumda uygulanmaktadır. Adı geçen teşebbüs tarafından, 2019 yılında
internet üzerinden gerçekleştirilen toplam (…..) işlemden (…..) işlem için bu bedelin
alınmış olduğu bilgisi verilmiştir. Benzer şekilde, BİLETWAY tarafından da işlem bedeli
sadece internet kanalıyla gerçekleştirilen satışlarda alınmakta olup teşebbüsün 2019
yılında internet kanalıyla gerçekleştirilen işlem sayısı toplam işlem sayısının yaklaşık
(…..) oluşturmaktadır. Öte yandan BİLETİX’in 2019 yılı için işlem bedeli tahsil ettiği
21-04/53-22

49/92

kanallardan gerçekleştirilen işlem sayısı toplam işlem sayısının yaklaşık (…..)
oluşturmaktadır. Bununla birlikte; BİLETİNO’nun tek satış kanalının internet olması ve
işlem bedelini her durumda alması, MOBİLET’in de genel olarak BİLETİX’le aynı iş
modelini benimsemesinden ötürü55 BİLETİX’le daha benzer niteliklere sahip olduğu
söylenebilecektir. Aşağıdaki tabloda, işlem bedeli tahsil eden teşebbüslerin 2016-2019
döneminde işlem başına ve bilet başına elde ettikleri işlem gelirlerine yer verilmiştir.
Tablonun oluşturulmasında, teşebbüslerin işlem bedeli talep ettiği kanallar üzerinden
gerçekleştirilen işlem sayıları ve bilet sayıları esas alınmıştır.
Tablo 23: İşlem Bedeli Talep Eden Teşebbüslerin İşlem ve Bilet Başına İşlem Gelirleri (TL)
Teşebbüs
İşlem Başına Elde Edilen İşlem Geliri Bilet Başına Elde Edilen İşlem Geliri56
2016 2017 2018 2019 2016 2017 2018 2019
BİLETİX57 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET58 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK59 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(160) Tablo-29’da görüldüğü üzere, 2016 ve 2017 yılları için BİLETİX, işlem başına elde
edilen işlem geliri açısından en yüksek gelire sahip teşebbüs olsa da 2018 ve 2019
yıllarında bu durumun değiştiği anlaşılmaktadır. 2016 yılında BİLETİX’in işlem başına
elde ettiği işlem geliri BİLETİNO’nun (…..) üzerindeyken 2017 yılında bu fark (…..)
düşmüştür. Bunun yanı sıra BİLETİX’in işlem başına elde ettiği işlem geliri
BİLETWAY’in yaklaşık (…..) üzerindedir. 2018 yılında ise BİLETİX’in işlem başına elde
ettiği işlem geliri BİLETİNO ve BİLETWAY’in altında kalmaktayken kendisiyle aynı iş
modelini benimseyen MOBİLET’in yaklaşık (…..) üzerinde seyretmektedir. 2019
yılında da BİLETİX’in işlem başına elde ettiği işlem geliri BİLETİNO, BİLETWAY ve
AKTİFBANK’ın altında kalmaktadır. BİLETİX 2019 yılında işlem bedeli talep eden
teşebbüsler arasında işlem başına işlem bedeli geliri en düşük olan teşebbüs olmuştur.
Bilet başına elde edilen işlem bedeli gelirleri açısından bakıldığında da BİLETİX’in elde
ettiği gelirin 2016 yılında kıyaslanabilecek verisi bulunan tek rakibi BİLETİNO’nun
üzerinde olduğu, ancak 2017-2019 döneminde BİLETİNO, AKTİFBANK ve
BİLETWAY’in altında kaldığı anlaşılmaktadır. Tek işlemde alınabilecek bilet sayısının
fazla olmasından ötürü bilet başına işlem bedeli geliri işlem başına elde edilen gelirden
daha düşük seyretmektedir.

55 MOBİLET’in 2019 yılı içerisinde faaliyetlerini durdurmasından ötürü internet kanalıyla gerçekleştirilen
satışlarının oranına ulaşılamamıştır.
56 BİLETİNO tarafından işlem bedelinin her bir bilet başına alındığı belirtilmiştir. Öte yandan BİLETİX,
BİLETWAY, MOBİLET ve AKTİFBANK işlem bedelini her bir işlem başına almaktadır. İşlem bedelinin
her bir bilet başına değerini hesaplamak için bilet sayısı/işlem sayısı oranından faydalanılmıştır. Bu oran
her bir işlem başına düşen ortalama bilet sayısını ifade etmektedir.
57 BİLETİX tarafından 2016-2018 dönemi için kurye teslimatlı işlemlerde “kurye bedeli” başlığı altında
hem kurye bedeli hem de işlem bedeli tahsil edildiği belirtilmiştir. Bu dönemde tüketicilerden tahsil edilen
kurye bedelinden kurye firmasına ödenen tutar düşülerek kalan artı bakiye işlem bedeli gelirine dahil
edilmiş ve tablodaki hesaplamalar bu doğrultuda yapılmıştır.
58MOBİLET’in 2019 yılı içerisinde pazardan ayrılması nedeniyle verilerine ulaşılamamakla birlikte, 2020
yılı içerisinde internet sitesi üzerinden gerçekleştirilen bir bilet alımında işlem bedelini her bir işlem
başına değil, her bir bilet başına aldığı ve bu bedelin (…..) TL olduğu görülmüştür.
59 AKTİFBANK tarafından, 2019 yılı itibarıyla internet üzerinden satışa başlandığı, dolayısıyla işlem
bedelinin de bu tarihten itibaren alınmaya başladığı belirtilmiştir.
21-04/53-22

50/92

(161) İncelenen dönem içerisinde BİLETİX’in elde ettiği işlem bedeli gelirinin 2016 ve 2017
yılları haricinde rakiplerinin altında kaldığı, yüksek olan dönemlerde ise farkın önemli
ölçüde ve sürekli olmadığı anlaşılmıştır. Bu çerçevede, işlem bedeli geliri açısından da
aşırı fiyat uygulandığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
(162) Dosya konusu şikâyetler her ne kadar biletlerin e-posta ile teslimine odaklanmış olsa
da, inceleme konusu bedeller, bir hizmetin farklı aşamalarda ücretlendirilmesinden
ibaret olup bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, e-posta ile
bilet teslimi için alınan ücreti, biletleme hizmetinin bütününden ayırarak değerlendirmek
doğru bir yaklaşım olmayacaktır. Nitekim bir ürünün/hizmetin fiyatlandırılma sürecinde
her bir aşamadaki maliyetler hesaplanarak her bir aşama için fiyat belirlenmesinden
ziyade ürün/hizmet için katlanılan toplam maliyet esas alınarak bir kâr marjı
belirlenmekte ve ürünün/hizmetin fiyatı bu veriler doğrultusunda tespit edilmektedir.
Zira bu aşamalar birbirinden bağımsız bölümler olarak değerlendirildiğinde, tüm
aşamalarda alınan toplam bedelin aşırı olarak değerlendirilmediği bir durumda bazı
aşamaların sıfıra yakın bir maliyeti olması nedeniyle aşırı fiyat sonucuna ulaşılması
mümkün olabilecektir. Ancak bu yaklaşım, eylemin aşırı fiyat bakımından
değerlendirilmesinde kendi içinde hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabilecektir. Zira,
bir teşebbüsün biletten aldığı toplam gelirin aşırı olarak değerlendirilmediği durumda
tüm geliri tüketiciden tek seferde aldığında kendisine ihlal isnadında bulunulamıyorken
sadece aşamalı bir şekilde ücretlendirildiği için ihlal isnadında bulunabilme ihtimali
doğmaktadır. Hâlbuki tüketici refahı bakımından değişen bir şey bulunmamaktadır.
Bunun yanı sıra bu tür aşamalı fiyatlandırma sürecinde her bir aşamanın ayrı fiyat
olarak kabul edilmesi, teşebbüslerin fiyatlarını parçalara ayırarak aşırı fiyat
değerlendirmesinden kaçınmalarını da teşvik edebilecektir.
(163) Bu bakımdan, somut olay özelinde BİLETİX’in PDF/QR Kod ile biletin iletimi için aldığı
bedelin tek başına aşırı olup olmadığı yerine bilet başına elde ettiği tüm gelirlerinin aşırı
olup olmadığı da değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, tablo 30’da BİLETİX ve rakiplerinin
bilet başına elde ettiği toplam gelire yer verilmiştir.









Tablo 24: Teşebbüslerin Bilet Başına Talep Ettiği Toplam Bedel Ortalaması60

60 Teşebbüslerin biletleme hizmetleri kapsamındaki hizmet bedeli gelirleri, işlem bedeli gelirleri ve diğer
gelirleri esas alınarak hazırlanmıştır. BİLETİX’in kurye gelirleri 2019 yılında doğrudan kurye firmasına
aktarılmasından ötürü hesaplamaya dâhil edilmemiştir. Zira BİLETİX tarafından 2019 yılında
tüketicilerden kurye geliri için tahsil edilen tutarın uhdesinde kalmadığı, aksine (…..) TL zarar edildiği
belirtilmiştir. Öte yandan teşebbüsün 2016-2018 döneminde kurye firmasına aktardıktan sonra
21-04/53-22

51/92

Benimsenen İş Modeli Teşebbüs İşlem Bedeli 2016 2017 2018 2019
Hizmet Bedelinin Büyük Bir
Kısmını Tüketiciye
Yansıtmaktadır.
BİLETİX Var (…..) (…..) (…..) (…..)
MOBİLET Var (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL Yok (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA Yok (…..) (…..) (…..) (…..)
Hizmet Bedelini Tamamen
Organizatöre
Yansıtmaktadır.
BİLETİNO Var (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE Yok (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM Yok (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY Var (…..) (…..) (…..) (…..)
Hizmet Bedelinin Büyük Bir
Kısmını Organizatöre
Yansıtmaktadır.
AKTİFBANK Var (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(164) Tablo-30’da, 2016 ve 2017 yıllarında bilet başına elde edilen gelir bakımından en
yüksek tutara sahip teşebbüsün BİLETİX olduğu görülmektedir. Ancak teşebbüsün
2016 yılında en yakın rakibi BİLETİNO ile arasındaki fark (…..) civarındayken 2017
yılında bu fark (…..) seviyesine gerilemiştir. 2018 yılında ise BİLETİX’in BİLETİNO ile
neredeyse aynı tutarda bilet başına gelir elde ettiği anlaşılmaktadır. BİLETİX’in 2017
ve 2018 yıllarında kendisiyle tamamen aynı iş modelini benimseyen rakibi MOBİLET
ile arasında sırasıyla (…..) ve (…..) fark bulunmaktadır. 2019 yılında da BİLETİX’in
bilet başına elde ettiği gelirin rakipleri BİLETİNO, BUGECE ve BİLET.COM’un altında
kaldığı görülmektedir. Bu bilgiler çerçevesinde, BİLETİX’in aşırı fiyatlama yapmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
(165) Teşebbüslerin bilet başına talep ettikleri bedel ortalaması arasında bu denli farklılar
bulunması, portföylerindeki etkinlik türlerinin ve bu nedenle de bilet fiyatlarının
farklılaşmasından kaynaklanmaktadır. Zira sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin en
büyük gelir kalemleri hizmet bedeli gelirlerinden oluşmakta, hizmet bedeli geliri de bilet
fiyatları üzerinden sabit bir tutar veya belirli bir yüzde olarak belirlenmektedir.
Dolayısıyla etkinlik biletlerinin satış fiyatlarının etkinlik türlerine göre farklılaşması,
teşebbüslerin bilet başına elde ettiği geliri doğrudan etkilemektedir. Örneğin;
BİLETİX’in 2019 yılında toplam satılan bilet bedeli (…..) TL ve satılan bilet sayısı
(…..)’dir. Bu çerçevede, BİLETİX’in satışını gerçekleştirdiği bir etkinlik biletinin fiyatının
ortalama (…..) TL’ye denk geldiği söylenebilecektir. Aynı yöntemle hesaplandığında
BUGECE’nin satışına aracılık ettiği bir biletin ortalama fiyatı (…..) TL; BİLET.COM’un
satışına aracılık ettiği bir biletin ortalama fiyatı (…..) TL olmaktadır. Öte yandan
portföyünde ağırlıkla Devlet Tiyatroları ve sinemalar bulunan BİLETİNİAL’ın 2019 yılı
için ortalama bilet fiyatı (…..) TL; BİLETİVA’nın ise (…..) TL olarak gerçekleşmektedir.
Bu sebeple, teşebbüslerin bilet başına talep ettikleri bedel ortalaması arasında büyük
farklılıklar bulunmaktadır. Bu nedenle, salt bilet başına elde edilen gelir esas alınarak
aşırı fiyat değerlendirmesi yapılması yanıltıcı sonuçlar verebileceğinden ilave
değişkenlerin de dikkate alınması gereklidir.

uhdesinde işlem bedeli olarak kalan gelirler hesaplamalara dâhil edilmiştir. Diğer gelirler kalemi ise
sadece BİLETİX, AKTİFBANK ve BİLETİNİAL’da bulunmaktadır. BİLETİX’in diğer gelirler kalemi
tüketicinin taksitli satış seçeneğini seçmesi durumunda elde ettiği vade farkı gelirlerinden oluşmaktadır.
AKTİFBANK ve BİLETİNİAL’ın diğer gelirler kalemi organizatör tarafından talep edilen ve fiziki olarak
bedelsiz basılan biletler için alınan davetiye basım bedeli gelirinden oluşmaktadır.
21-04/53-22

52/92

(166) BİLETİX tarafından, sektörde kâr marjının, biletleme firması tarafından elde edilen
biletleme gelirlerinin biletlerin üzerinde yer alan ve organizatöre ait bilet bedelleri ile
biletleme firması tarafından elde edilen biletleme gelirlerinin toplamına oranlanması ile
hesaplandığı belirtilmektedir. Aşağıda kâr marjı oranının nasıl hesaplandığının
formülleştirilmiş haline yer verilmektedir.
Kâr Marjı =
Biletleme firmasının biletleme gelirleri
Organizatöre ait bilet bedelleri + Biletleme firmasının biletleme gelirleri

(167) Formülde yer alan organizatöre ait bilet bedeli, toplam satılan bilet bedelinden kredi
kartı komisyonu ve biletleme firmasının organizatörden elde ettikleri gelirleri
düşüldükten sonra ulaşılan bedeli temsil etmektedir. Yukarıda yer alan kâr marjı
hesaplama yöntemi doğrultusunda, BİLETİX’in ve rakiplerinin 2016-2019 döneminde
biletleme faaliyetlerinden elde ettiği toplam gelir, biletlerin üzerinde yer alan ve
organizatörlere ait bilet bedelleri ve teşebbüslerin ilgili yıllardaki kâr marjına aşağıdaki
tabloda yer verilmiştir.
21-04/53-22

53/92

Tablo 25: 2016-2019 Döneminde BİLETİX ve Rakiplerinin Kâr Marjı61
Teşebbüs Yıl
Biletleme
Hizmetlerinden
Elde Edilen
Toplam Gelir
Biletlerin
Üzerinde Yer
Alan ve
Organizatöre Ait
Bilet Bedelleri
Toplam (TL)
Kâr Marjı
(%)
BİLETİX
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(168) Tablo-31’de yer alan veriler doğrultusunda, BİLETİX’in 2016-2019 dönemindeki kâr
marjının sırasıyla %(…..) olduğu görülmektedir. Teşebbüsün ilgili dönemde
hesaplanan kâr marjının aşırı olmadığı değerlendirilmiştir. BİLETİX’in kâr marjının
genel itibarıyla rakipleri BUGECE, BİLET.COM ve BİLETİVA’nın üzerinde kaldığı, öte
yandan portföy çeşitliliği kendisine oldukça benzer olan BİLETİNO ile çok yakın
düzeyde olduğu görülmektedir. BİLETİX ve BİLETİNO’nun kâr marjları arasında
%(…..) ila %(…..) civarında farklılık bulunmaktadır. Bunun yanı sıra teşebbüsün kâr
marjı 2019 yılında AKTİFBANK’ın elde ettiği kâr marjının altında kalmaktadır.
Dolayısıyla kâr marjı hesaplaması bakımından da BİLETİX’in aşırı fiyat uyguladığı
sonucuna ulaşılamamıştır.
(169) Aşırı fiyatlama değerlendirmesinde, coğrafi pazarlar arasında yapılan kıyaslamalar
EDT’nin ikinci aşamasında başvurulan başka bir yöntemdir. Coğrafi pazarlar arasında

61 MOBİLET’in 2019 yılında faaliyetlerini durdurmasından ötürü verilerine ulaşmak mümkün olmamıştır.
21-04/53-22

54/92

yapılan kıyaslama, incelenen teşebbüsün farklı coğrafi pazarlarda uyguladığı fiyatların
karşılaştırılması yoluyla yapılabileceği gibi farklı bir coğrafi pazarda faaliyet gösteren
farklı teşebbüslerin uyguladığı fiyatların karşılaştırılması yoluyla da yapılabilmektedir.
(170) BİLETİX, uluslararası ölçekte faaliyet gösteren bir biletleme teşebbüsü olan
TICKETMASTER’ın bir iştirakidir. TICKETMASTER’ın Kuzey Amerika, Avrupa ve
Ortadoğu başta olmak üzere toplam 21 ülkede faaliyeti bulunmaktadır.62 Soruşturma
sürecinde, BİLETİX’in Türkiye’de uyguladığı fiyatların aşırı olup olmadığının coğrafi
pazarların karşılaştırılması yoluyla da tespit edilebilmesi adına TICKETMASTER’ın
pazar lideri (tercihen hâkim durumda) olduğu iki ülke ve pazar lideri olmadığı iki ülke
seçilerek bu ülklerdeki gelir kalemleri ve maliyetlerinin gönderilmesi talep edilmiştir.
Söz konusu kriter ile TICKETMASTER’ın Türkiye pazarına benzer konumda olduğu ve
olmadığı ülkeleri de içerecek şekilde bir karşılaştırma yapılması amaçlanmıştır.
(171) Teşebbüs tarafından TICKETMASTER’ın Danimarka, Almanya, Belçika ve
İspanya’daki faaliyetlerine ilişkin gelir ve maliyetleri gönderilmiştir. Teşebbüsün
ifadelerine göre Danimarka ve İspanya TICKETMASTER’ın bu ülkelerde faaliyet
gösteren en büyük bilet tedarikçisi olması, Almanya ve Belçika ise TICKETMASTER’ın
bu ülkelerde pazar lideri olmaması sebebiyle seçilmiştir. Aşağıdaki tabloda 2017-2018
döneminde bahse konu ülkelerde TICKETMASTER’ın satılan bilet sayısı bazında
sahip olduğu pazar payı bilgilerine yer verilmiştir.63
Tablo 26: TICKETMASTER’ın Pazar Payları (%)
Yıl
TICKETMASTER’ın Pazar Lideri
Olduğu Ülkeler
TICKETMASTER’ın Pazar Lideri
Olmadığı Ülkeler
Danimarka İspanya Almanya Belçika
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
(172) 2018 yılı için Danimarka’da TICKETMASTER en yüksek pazar payına sahip teşebbüs
olup en yakın rakipleri Billetten ve Billetlugen/Eventim yaklaşık (…..) pazar payına
sahiptir. TICKETMASTER’ın pazar lideri olduğunu belirttiği İspanya pazarı ise oldukça
dağınık bir yapı sergilemektedir. Teşebbüsün sunduğu verilere göre, TICKETMASTER
haricinde pazarda faaliyet gösteren ve payları %1 ila %10 arasında değişen 11 adet
firma ve pazarın %32’lik bir bölümünü temsil eden ancak sayıca bilinemeyen başka
firmalar bulunmaktadır. TICKETMASTER’ın İspanya’daki en yakın rakipleri yaklaşık
(…..) pazar payına sahip Janto ve Entradas unvanlı firmalardır. Almanya’da
CTS/EVENTIM, yaklaşık (…..) pazar payına sahiptir. CTS/EVENTIM’i
Adticket/Reservix (…..) pazar payı ile takip etmektedir. Belçika pazarında ise
TICKETMASTER oldukça yüksek pazar payına sahip olmasına rağmen
TeleTicketService unvanlı rakibinin (…..) civarında pazar payına sahip olduğu
belirtilmiştir.
(173) BİLETİX tarafından TICKETMASTER’ın farklı ülkelerde farklı tip ücretler aldığı, bu
farklılıkların etkinlik organizatörleri ve mekânlarla süregelen müzakerelerin sonucu
ortaya çıktığı belirtilmiştir. Dolayısıyla hizmet bedeli gelirleri ve işlem bedeli gelirleri
bakımından rakip teşebbüslerle yapılan kıyaslamanın TICKETMASTER’ın Türkiye ve

62 , Erişim Tarihi: 29.05.2020
63 Teşebbüs tarafından 2016 yılında söz konusu ülkelerde faaliyet gösteren rakiplerin pazar paylarına
dair tahmini bir çalışma yapılmadığı, 2019 yılına ilişkin olarak ise TICKETMASTER’ın elinde tahmini bir
veri olmadığı belirtilmiştir.
21-04/53-22

55/92

verilerini gönderdiği diğer ülkeler bazında yapılması mümkün olmamıştır. Zira ülke
bazında tahsil edilen bedel türleri farklılaşmaktadır. Bu nedenle, TICKETMASTER’ın
Türkiye, Danimarka, Almanya, Belçika ve İspanya’da bilet başına elde ettiği toplam
gelirleri ve maliyetleri göz önünde bulundurularak kâr marjları kıyaslanmıştır. Aşağıdaki
tabloda söz konusu bilgilere yer verilmiştir.
Tablo 27: 2016-2019 Döneminde Türkiye ve Yurt Dışı Coğrafi Pazar Karşılaştırılması64
Yıllar İtibarıyla Gelir ve Maliyetler Ülkeler
Yıl Veri Türkiye Danimarka İspanya Almanya Belçika
2016
Bilet Başı Gelir (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Başı Maliyet (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kar Marjı (%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017
Bilet Başı Gelir (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Başı Maliyet (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kar Marjı (%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018
Bilet Başı Gelir (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Başı Maliyet (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kar Marjı (%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019
Bilet Başı Gelir (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bilet Başı Maliyet (TL) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kar Marjı (%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
(174) Tablo-33’te yer alan verilere göre, 2016 yılında TICKETMASTER’ın Türkiye’de bilet
başına elde ettiği gelir İspanya ve Belçika’nın üzerinde kalmaktayken, Danimarka ve
Almanya’nın altında kalmaktadır. 2017-2019’u kapsayan tüm zaman diliminde ise
TICKETMASTER’ın Türkiye’de bilet başına elde ettiği gelir İspanya’nın üzerinde;
Danimarka, Belçika ve Almanya’nın ise altında seyretmektedir. TICKETMASTER’ın
ilgili ülkelerdeki maliyetleri de göz önünde bulundurularak hesaplanan kâr marjları
dikkate alındığında; 2016 yılı için İspanya ve Belçika’da bilet başına katlandığı
maliyetinin bilet başına elde ettiği gelirin altında kaldığı, Almanya ve Danimarka’daki
kâr marjının ise sırasıyla (…..) ve (…..) olduğu görülmektedir. TICKETMASTER’ın
Türkiye’de gelirlerinin maliyetlerinin üzerinde seyrettiği 2017-2019 döneminde;
TICKETMASTER’ın Türkiye’de elde ettiği kâr marjının İspanya ve Almanya’nın
üzerinde olduğu, ancak Danimarka ve Belçika’nın oldukça altında kaldığı
anlaşılmaktadır. İncelenen dört yıllık dönemde genel olarak teşebbüsün en yüksek kâr
marjına Danimarka’da sahip olduğu görülmektedir. Bu çerçevede, TICKETMASTER’ın
yurt dışı verileri ile yapılan kıyaslama sonucunda da Türkiye’de aşırı fiyat
uygulamasının söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(175) Bunlara ek olarak, ABD Saymanlığı’nın 2018 Nisan tarihli “Etkinlik Biletleri-Pazar
Özellikleri ve Tüketicinin Korunması Sorunları”65 başlıklı raporunda yer alan New York
Başsavcılığı66 tarafından yayımlanan raporun sonuçlarında biletleme firmalarının

64 Danimarka için sunulan veriler Danimarka Kronu, diğer ülkeler için sunulan veriler Euro cinsinden
sunulmuş olup raportörler tarafından ilgili yıllardaki TCMB ortalama döviz alış kuru üzerinden Türk
Lirasına çevrilmiştir. 2016-2019 döneminde Danimarka Kronu için ortalama döviz alış kuru sırasıyla (1
Danimarka Kronu=TL cinsinden) 0,45; 0,55; 0,76 ve 0,85 TL’dir. 2016-2019 döneminde Euro ortalama
döviz alış kuru (1 Euro= TL) cinsinden 3,34; 4,12; 5,66 ve 6,35 TL’dir.
65 United States Government Accountability Office (2018, April). Report to Congressional Requesters.
Event Ticket SALES. Market Characteristics and Consumer Protection Issues.
66 New York State Office of the Attorney General Report. Raporda önde gelen üç biletleme web sitesi
tarafından satılan ve New York’ta 150 mekânda gerçekleşen etkinliklere ait bilet ücretleri ve ek bedeller
21-04/53-22

56/92

ortalama olarak 100 USD’lik bir bilete 21 USD ekleyerek bileti tüketiciye 121 USD’ye
mal ettikleri tespit edilmiştir. Saymanlığın kendi yürüttüğü incelemede ise beş bilet satış
firmasının 31 etkinliği incelenmiş, ek bedellerin toplamının biletin baz fiyatının %27’sine
tekabül ettiği tespit edilmiştir. Hizmet bedellerinin yine bilet baz fiyatının ortalama
olarak %22’sine ulaştığı, 31 etkinliğin 14’ünde ek bir sipariş için işlem bedeli olarak 1
ila 8 USD arasında bir bedelin tüketiciden talep edildiği elde edilen sonuçlar arasında
yer almıştır.
(176) Yurt dışında yapılan çalışmalarda, biletlemeden elde edilen tüm gelirlerin bilet
satışlarından elde edilen gelire oranlandığı görülmüştür. Bu kapsamda, BİLETİX’in
biletleme hizmetlerinden elde ettiği gelirlerin, satılan toplam bilet bedellerine oranlarına
aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.67
Tablo 28: Biletleme Hizmetinden Elde Edilen Gelirlerin Toplam Bilet Bedelleri İçerisinde Oranı
Yıl
Toplam Satılan Bilet
Bedeli (TL)
BİLETİX’in Biletleme
Hizmetlerinden Elde Ettiği
Toplam Geliri (TL)
Bedeller İçerisindeki Gelirin
Oranı (%)
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
(177) Tablo-34’te görüldüğü üzere, BİLETİX tarafından satılan biletlerin bedellerinin yaklaşık
olarak %(…..)’si hizmet bedeli, işlem bedeli, kurye bedeli ve diğer bedeller gibi ek
bedellerden meydana gelmektedir. Yukarıda yer verilen “Etkinlik Biletleri-Pazar
Özellikleri ve Tüketicinin Korunması Sorunları” raporu ile karşılaştırıldığında bu oranın
daha düşük olduğu görülmektedir.
(178) Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında, BİLETİX’in dosya konusu
uygulamalarının aşırı fiyat tespitine yol açacak somut bilgi, belge ve bulgu içermediği
kanaatine ulaşılmıştır.
I.5.2.2.Şikâyet Konusu Uygulamaların Diğer Sömürücü Kötüye Kullanmalar
Kapsamında Değerlendirilmesi
(179) BİLETİX’in yaptığı gibi bir ürün ya da hizmetin yalnızca başlangıç/baz fiyatının
reklamının yapıldığı ve bu ürün ya da hizmete ait diğer bedellerin ancak tüketici satın
alma sürecine başladıktan sonra ortaya konulduğu fiyatlama tekniğine “damla
fiyatlandırma” (drip pricing) adı verilmektedir. Damla fiyatlandırma ile ilgili yapılan
ampirik çalışmalarda, uygulamaların tüketicinin zihninde karışıklık yaratarak fiyat
araştırmasından caymasına ve dolayısıyla tüketici refahında azalışa neden olduğu
sonucuna ulaşılmıştır. Tüketiciler damla fiyat uygulamasından haberdar oldukları
durumda bile ileriye yönelik analiz yapamadıklarından ve en düşük baz fiyatı doğru
hesaplayamadıklarından tüketici refahında azalma gerçekleşmektedir.
(180) Etkinlik biletleme hizmetleri sektöründe etkinlik alanları/sahipleri yalnızca tek bir
biletleme hizmeti sağlayıcısına münhasır haklar sağlamayı tercih ettiklerinden,
biletleme firması, o etkinlik bazında hâkim durumundan kaynaklı olarak damla

incelenmiştir. Etkinlik mekân tercihinde rastgele seçilen üç etkinliğin tüm koltuk kategorileri dikkate
alınmıştır.
67 İlgili çalışmada biletlerin teslim ücretlerinin de dahil olduğu belirtildiğinden BİLETİX’in kurye gelirleri
de dahil edilmiştir.
21-04/53-22

57/92

fiyatlama gibi fiyatlandırma stratejilerini benimseme eğiliminde olabilmektedir. Bu
yöntem ayrıca, tüketicileri çekmek için başlangıçta düşük fiyatlar sunduktan sonra ek
bedellerle nihai fiyata ulaşma stratejisi platforma rekabetçi avantaj kazandıracağından
da tercih edilmektedir. Damla fiyatlandırmanın yaygın fiyatlama yöntemi olması
durumunda bu fiyatlamayı tercih etmeyen sağlayıcıların damla fiyatlama uygulayan
teşebbüsler ile rekabet etmekte zorluk yaşayacakları, buna paralel olarak damla
fiyatlama uygulayan hâkim durumdaki teşebbüslerin rakiplerinin de hâkim durumdaki
teşebbüsle rekabet edebilmek için bu yöntemi uygulamaya itildikleri de kabul
edilmektedir.
(181) BİLETİX’in de uyguladığı damla fiyatlama modeli, tüketicilerin bilişsel eğilimleri ve bilgi
eksiklikleriyle bir araya geldiğinde önemli tüketici problemlerine sebebiyet
verebilmekte, bu problemler de piyasaların işleyişini olumsuz etkileyebilmektedir. Diğer
taraftan, bu tür durumlarda rekabet otoritelerinin pazara geleneksel araçlarla
müdahalesi her zaman haklı ve yeterli görülmemektedir.68 Zira sömürücü olarak
nitelendirilebilecek tek taraflı davranışlar doğrudan tüketiciye yöneldiğinde, rekabet
hukuku ile tüketicinin korunması hukuku gerek hedefledikleri amaçlar gerek müdahale
araçları gerek uygulayıcıları bakımından karşı karşıya gelmektedir. Her ne kadar ortak
bir amaçtan bahsedilse de tüketici refahı ve tüketici kavramlarının ele alınmasında
tüketici ve rekabet politikaları bakımından önemli farklılıkların bulunduğu
görülmektedir. Tüketici politikası, tüketicinin sağlığının ve güvenliğinin sağlanması,
tüketicilerin eğitilmesi, temsil edilmesi gibi “tüketicinin sosyal anlamda korunması”nı
amaçlamaktadır. Rekabet politikası ise, rekabetçi sürecin korunmasıyla ulaşılan düşük
fiyat, kaliteli ürün ve hizmet sunumu vb. gelişmelerle, “dolaylı olarak tüketicinin
korunması” işlevini yerine getirmektedir.
(182) 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (6502 sayılı Kanun) ‘Haksız
Ticari Uygulamalar’ başlıklı 62. maddesinde aşağıdaki düzenleme yer almaktadır:
“Bir ticari uygulamanın; mesleki özenin gereklerine uymaması ve ulaştığı ortalama tüketicinin
ya da yöneldiği grubun ortalama üyesinin mal veya hizmete ilişkin ekonomik davranış biçimini
önemli ölçüde bozması veya önemli ölçüde bozma ihtimalinin olması durumunda haksız
olduğu kabul edilir. Özellikle aldatıcı veya saldırgan nitelikte olan uygulamalar ile yönetmelik
ekinde yer alan uygulamalar haksız ticari uygulama olarak kabul edilir. Tüketiciye yönelik
haksız ticari uygulamalar yasaktır.”
(183) Tüketici tercihleri üzerindeki etkisi açık olmakla birlikte, rekabet hukuku kapsamında
genel kanı, aldatıcı eylemlerin rekabet üzerinde bir etkisi olmadığı veya de minimis
kapsamında ele alınabileceği yönündedir. Diğer yandan, aldatıcı eylemlerin hâkim
durumun kötüye kullanılması kapsamında rekabet politikası uygulamalarına konu
olabileceği de savunulmaktadır. Haksız bir ticari uygulamaya rekabet hukuku
araçlarıyla müdahale edilebilmesi için sadece tüketici üzerinde zarar doğurması değil,
aynı zamanda rekabet ortamında da zarar doğurması gerektiği kabul edilmektedir.
(184) Haksız ticari uygulama kapsamında değerlendirilebilecek damla fiyatlandırmanın yurt
dışı uygulamalarına bakıldığında, damla fiyatlamayı konu alan ve yaptırım uygulayan
ülkelerin rekabet kanunlarının tüketicinin korunması kurallarını da kapsadığı veya
damla fiyatlandırmayı doğrudan tüketici mevzuatı çerçevesinde değerlendirdiği
görülmektedir.

68 OECD (2006), “Roundtable on Demand-Side Economics for Consumer Policy: Summary Report”,

21-04/53-22

58/92

(185) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalden söz edebilmek için bir
teşebbüsün hâkim durumu ile, davranışının kendisi ve/veya rekabete aykırı sonuçları
arasında nedensellik bağı kurulması gerekmektedir. Bir başka deyişle, teşebbüs hâkim
durumda olduğu için belli bir davranışta bulunabiliyor olmalı ya da davranış neticesinde
rekabete aykırı etki pazarda hâkim durumda bir teşebbüs bulunmadan ortaya
çıkamamalıdır. Dosya konusu olayda BİLETİX’in damla fiyatlandırma uygulaması ile
hâkim durumu arasında doğrudan bir ilişki kurulamamaktadır; zira BİLETİX’in bu
uygulamayı hâkim durumda olduğu için uygulayabildiğini ileri sürmek mümkün değildir.
BİLETİX’in rakibi konumundaki teşebbüsler de damla fiyatlandırmayı uygulayabilmekte
veya uygulamalarının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.69 Bu bakımdan,
anılan fiyatlandırma yönteminin uygulanabilirliğinin BİLETİX’in hâkim durumuna
atfedilmesi mümkün değildir.
(186) Ayrıca söz konusu fiyatlama davranışı pazardaki rekabetçi yapı üzerinde etki
doğurmaktan uzak olup doğrudan tüketicileri etkilemektedir. Hâkim durumdaki
teşebbüslerin nihai tüketiciler üzerindeki bazı davranışları, piyasada rakiplerin
dışlanmasına neden olarak rekabetçi yapı üzerinde etki doğurabilmektedir. Oysa
mevcut durumda, BİLETİX’in davranışı ile pazar yapısı arasında somut bir bağ
kurulamamaktadır. Zira pazarda her bir teşebbüsün ürün portföyü birbirinden farklıdır,
tüketicilerin etkinlik özelinde sağlayıcı değiştirme olanağı bulunmamaktadır.
(187) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, BİLETİX tarafından uygulanan damla
fiyatlandırma uygulamasının, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmemesi gerektiği, damla fiyatlandırma neticesinde doğabilecek zararların
ülkemiz mevzuatı bağlamında rekabet hukukundan çok tüketicinin korunması
hukukuyla bağdaştırılabileceği, bu çerçevede damla fiyatlandırma uygulaması
hakkında 6502 sayılı Kanun kapsamında tedbir alabilecek T.C. Ticaret Bakanlığına
görüş gönderilmesinin uygun olacağı kanaatine ulaşılmıştır.
I.6. BİLETİX İLE ORGANİZATÖRLER ARASINDAKİ SÖZLEŞMELERE İLİŞKİN
MUAFİYET DEĞERLENDİRMESİ
(188) BİLETİX’in pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin birçoğundan farklı
uygulamaları benimseyebilmesinin arkasında pazar gücü bulunmaktadır. Teşebbüs bu
pazar gücünü de temel olarak organizatörle yaptığı münhasır sözleşmeler ile
sağlamaktadır. Sektörün mevcut koşullarında münhasırlık hükümleri gereği, tüketiciler
bir etkinliğin biletlerini sadece bir biletleme sitesinde bulabilmektedir. Bir etkinliğe ait
biletler farklı biletleme firmaları tarafından satılamadığı için, tüketicilerin tercih hakkı
bulunmamaktadır. Biletleme firmalarının hizmet ve işlem bedelleri üzerinden rekabet
edebilmeleri için tüketiciye aynı etkinliği sunabiliyor olmaları gerekmektedir. Aksi
takdirde, hizmet ve işlem bedelleri üzerinden rekabet etmelerini sağlayacak bir güdüleri
bulunmamaktadır.
(189) Anlaşmalardaki münhasırlık hükmü, sadece bir etkinlikle sınırlı olabileceği gibi etkinlik
sahibinin anlaşma süresi boyunca yapacağı tüm etkinlikleri de kapsayabilmektedir.
Münhasır nitelik taşımayan anlaşmalarda ise etkinlik sahibi ve biletleme firması,
etkinliğe ilişkin biletlerin ne kadarının biletleme firması aracılığı ile satılacağını
kararlaştırmaktadır. BİLETİX, münhasırlık içeren sözleşmelerini Kurul’un 2013 yılında
Biletix-670 kararıyla getirdiği iki yıl koşuluna uygun şekilde akdetmektedir.

69 BİLETİX’in rakipleri BİLETİNO ve MOBİLET tarafından da damla fiyatlandırma uygulanmaktadır.
70 Kurulun 05.11.2013 tarih ve 13-61/851-359 sayılı kararı
21-04/53-22

59/92

(190) Bu noktada, günümüz teknoloji koşullarında, aslen bir yazılım hizmeti olan bilet
satışına aracılık hizmetinin münhasırlığa hala ihtiyaç duyup duymadığı tartışması
önem kazanmaktadır. Zira ilgili sözleşmelerde münhasırlık olmadığı durumda,
tüketiciler aynı etkinliğin biletlerini farklı sitelerde bulabilecek ve bu sayede daha düşük
hizmet ve işlem bedelleriyle karşılaşabileceklerdir. Bu çerçevede, aşağıda BİLETİX’in
akdettiği münhasır sözleşmeler değerlendirilmiştir.
I.6.1.BİLETİX ile Organizatörler Arasında Akdedilen Sözleşmelerin Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği Kapsamında Değerlendirilmesi
(191) 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde “Üretim veya dağıtım zincirinin
farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal
veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar -dikey
anlaşmalar- bu Tebliğde belirtilen koşulları taşıması kaydıyla, Kanunun 4 üncü
maddesindeki yasaklamadan Kanunun 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak
grup olarak muaf tutulmuştur.” düzenlemesi yer almaktadır.
(192) Organizatörler ile BİLETİX arasında yapılan anlaşmalar, ürünlerin/hizmetlerin alımı,
satımı ve yeniden satımına ilişkin olduğundan dikey anlaşma niteliğini taşımaktadır.
Dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden
yararlanabilmesi için sağlayıcının ilgili ürün pazarındaki pazar payının %40’ı aşmaması
gerekmektedir. Soruşturma kapsamında elde edilen veriler ve yapılan analizler
neticesinde BİLETİX’in pazar payının soruşturmada incelenen dönemin tamamında
%40’ın üzerinde bulunduğu anlaşılmıştır. Bu nedenle inceleme konusu sözleşmeler
2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Bu
çerçevede, ilgili sözleşmeler 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel
muafiyet analizine tabi tutulmuştur.
I.6.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(193) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen koşulların tümünün varlığı halinde 4. maddenin
uygulanmasından muaf tutulabilmektedir.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik ve Teknik Gelişmenin Sağlanması
(194) Bu madde çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olayın
özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, üretim ve dağıtım
maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın
sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim
tekniklerinin bulunması, ekonomik yararın sağlandığı hususlar arasında
görülmektedir.71
(195) Münhasır sözleşmelerin kayda değer etkinlikler yaratarak ilgili koşulun sağlandığına
ilişkin olarak BİLETİX tarafından ifade edilen hususlara aşağıda yer verilmiştir:
 Organizatörler için biletleme firmaları tarafından sağlanan mali desteğin çok
önemli olduğu, bu ödemeler sayesinde etkinliklerin arz devamlılığının
sağlandığı, bunun da nihai olarak tüketiciler açısından yararlı olduğu,

71 Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz, para.22-41.
21-04/53-22

60/92

 Münhasıran yapılan sözleşmelerle ve ön ödeme vb. yatırımlar sayesinde
başarısızlık riskinin etkinlik sahibi ile BİLETİX arasında paylaştırıldığı ve etkinlik
kazanımı yaratıldığı,
 Ön ödemelerin ve işi geliştirmek adına müşterilere yapılan diğer yatırımların
gerçekleştirilebilmesi için münhasırlık hükümlerinin gerekli olduğunun Kurul
içtihadına uygun olduğu,
 Münhasır sözleşmelerin etkinliklerin organizasyonu, müzakereleri ve ihaleleri,
işlerin yürütülmesi ve biletlerin toplanması ile ilgili işlem maliyetlerini azalttığı ve
organizatörler bakımından pek çok fayda sağladığı,
 Bir etkinlik için birden fazla bilet satış firması ile çalışılmasının hizmet
kalitesinde düşüşü beraberinde getireceği, uzun süreli münhasır anlaşmalarda
alıcının pazarlık gücü elde edebildiği, bu nedenle etkinlik bazında yapılan
münhasır anlaşmaların gerekli olduğu,
 Organizatörlerin daha uzun süreli münhasır anlaşmalar sayesinde
sağlayabileceği avansları bankalara teminat göstererek daha iyi şartlarda
finansman sağlayabileceği,
 Uzun süreli münhasır sözleşmelerin BİLETİX’in gelecekteki işlemlerinin
hacmine ilişkin bir güvence sağlayacağı ve bu sayede yatırım yapma
güdüsünün korunacağı, yapılacak yatırımların da çevrim içi biletleme hizmetleri
pazarının büyümesine ve tüketicinin yarar sağlanmasına neden olacağı.
(196) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde düzenlendiği üzere, rekabeti
kısıtlayıcı bir anlaşmanın muafiyet korumasından faydalanabilmesi için öncelikle
rekabet üzerindeki olumsuz etkisini bertaraf edebilecek düzeyde malların üretim veya
dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik
veya teknik gelişmenin sağlanması şeklinde ortaya çıkacak bir kazanım sunabilmesi
gerekmektedir. Bahse konu etkinlik kazanımının objektif olması gerekmekte olup
etkinliklerin tarafların subjektif bakış açıları ile değerlendirilmemesi gerekmektedir.
Ayrıca, anlaşma ve iddia edilen etkinlikler arasındaki illiyet bağı, her bir etkinliğin
gerçekleşme ihtimali ve büyüklüğü, her bir etkinliğin nasıl ve ne zaman ortaya çıkacağı
açıklığa kavuşturulmalıdır.
(197) BİLETİX, münhasır anlaşmalar sayesinde pazarda ortaya çıkan kazanımı, temelde
organizasyonların düzenlenmesinde devamlılık (arz devamlılığı) olarak
açıklamaktadır. Teşebbüse göre organizatörler bu anlaşmalar çerçevesinde
finansman sağlayabilmekte ve faaliyetlerini daha sağlıklı şekilde sürdürebilmektedir.
Söz konusu hususlar haricinde bir ekonomik ve teknik gelişme veya iyileşme teşebbüs
tarafından somut şekilde ortaya konulamamıştır.
(198) BİLETİX’in organizatörlere verdiği dört avans türü bulunmaktadır. Bunlardan hizmet
bedelinden organizatöre verilen pay (rebate) ve imza bedeli (signing fee)
organizatörlere verilen ve etkinliğin sonunda organizatörlerden geri alınmayan
ödemelerdir. İmza bedeli, satılması beklenen bilet sayısına göre hesaplanmakta ve
beklenenden daha az bilet satılması durumunda organizatör tarafından bu bedel için
BİLETİX’e herhangi bir geri ödeme yapılmamaktadır. Hizmet bedelinden organizatöre
verilen pay ise hizmet bedelinden organizatöre karşılıksız olarak aktarılan kısmı ifade
etmektedir. BİLETİX’in etkinlik sonlanmadan önce organizatöre ödediği ve sonradan
geri alabildiği diğer iki avans tipi ise sözleşme avansı (contract advance) ve satışlardan
yapılan ön ödemedir (settlement advance). Bilet satışından elde edilen hasılat
genellikle etkinlik tarihinden sonra BİLETİX tarafından organizatörlere aktarılmaktadır.
21-04/53-22

61/92

Bu sayede etkinlik iptal edildiğinde BİLETİX tüketicilere bilet bedellerini iade
edebilmektedir. Ancak BİLETİX, finansal destek amacıyla bilet satışından elde edilen
hasılatın bir kısmını etkinlik tarihinden ve hatta biletlerin satılmasından önceki bir
tarihte organizatörlere aktarabilmektedir. Bu ödemeler sözleşmenin imzalanması
aşamasında yapıldığında sözleşme avansı, biletler satıldıkça ve etkinlik tarihinden
önce yapıldığında satışlardan yapılan ön ödeme olarak ifade edilmektedir. Bu iki
ödeme türü bilet satış hasılatından yapılan ön ödemeler olup BİLETİX’in gelirinden
karşılanmamaktadır.
(199) İncelemeye konu avans uygulamalarının etkinlik pazarında yarattığı etkinin görülmesi
adına teşebbüsler tarafından sunulan bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 29: Yıllar Bazında Teşebbüslerin Organizatörlere Verdiği Avans Bilgileri
Teşebbüs Yıl
Avans
Verilen
Organizatör
Sayısı
İlgili Yılda
Çalışılan
Toplam
Organizatör
Sayısı
Geri
Alınmayan
Ödemeler
(TL)
Geri Alınan
Ödemeler
(TL)
Teşebbüsün
Kendi Geliri
(TL)
Toplam
Satılan Bilet
Bedeli (TL)
BİLETİX
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Edinilen Bilgiler
(200) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, organizatörlerden geri alınmayan hizmet
bedelinden verilen pay (rebate) ve imza bedeli (signing fee) ödemeleri geri alınan
avanslara nazaran oldukça düşük düzeydedir. Aşağıdaki tabloda söz konusu
21-04/53-22

62/92

bedellerin BİLETİX’in biletleme gelirleri içerisindeki payına yer verilmiştir. Tablo-36’da
görüleceği üzere, ilgili bedeller BİLETİX’in biletleme gelirinin içerisinde %(…..) ila
%(…..) aralığında bir paya sahiptir. Dolayısıyla bu bedellerin pazarın işleyişinde önemli
bir rolünün olmadığı anlaşılmıştır.

Tablo 30: BİLETİX tarafından Organizatörlerden Geri Alınmayan Avansların BİLETİX’in Biletleme
Gelirleri İçerisindeki Payı
(201) BİLETİX’in etkinlik sonlanmadan önce organizatöre ödediği ve sonradan geri aldığı
diğer iki avans tipi sözleşme avansı (contract advance) ve satışlardan yapılan ön
ödemedir (settlement advance). Teşebbüsün daha sonra geri aldığı bu bedeller geri
alınmayan ödemelere göre çok daha büyük meblağdadır. Avans yönteminin neredeyse
sadece BİLETİX tarafından uygulandığı görülmektedir. Gerek geri ödenen gerek
ödenmeyen avansları kullanan organizatör sayısı her yıl tüm organizatörlerin yaklaşık
%(…..)’sına tekabül etmektedir.72 Organizatörler avansı kimi zaman toplu olarak
kullanıp gelecek dönemlerde düzenledikleri etkinliklere mahsup edebilmektedir.
Örneğin 2019 yılı için BİLETİX tarafından organizatörlere verilen avans tutarının belli
bir kısmı duruma göre organizatörlerin gelecek yıllarda düzenleyecekleri bir etkinliğe
mahsup edilebilmektedir. Dolayısıyla avans ödemesinin yapıldığı tarih ile avansın geri
alındığı veya organizatöre ait biletleme gelirinden düşüldüğü tarihin tekabül ettiği
takvim yılları arasında geçişler olabilmektedir.
(202) BİLETİX tarafından ilgili yılda mahsup edilen bedellere ilişkin veriler aşağıdaki tabloda
yer almaktadır. Buna göre bir yılda ödenen avansın %8 ila %20’si arasında değişen
oranı izleyen takvim yıllarında mahsup edilebilmektedir.

Tablo 31: BİLETİX Tarafından Geri Alınan ve Mahsup Edilen Avans Tutarları (TL)
Yıl
Ödenen Toplam
Avans Tutarı
İlgili Yılda Mahsup Edilen
Avans Tutarı
Organizatöre
Aktarılan Bedel
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
(203) Verilen avansın belli bir kısmı izleyen yıllarda elde edilmesi beklenen gelirle bağlantılı
olduğu için ilgili yılda oluşan biletleme geliri ile kıyaslama yapılırken mahsuplaşılmış
meblağın kıyaslanması daha doğru bir yaklaşımdır. Bu çerçevede, tüm organizatörler
bakımından hesaplanan değerlere aşağıda yer verilmiştir. Görüldüğü üzere,
organizatörler bilet bedellerinin %(…..) ila %(…..) arasında değişen oranlarda avans
kullanabilmekte ve finansman ihtiyaçlarının azımsanmayacak bir bölümünü biletleme

72 BİLETİX’in kendi müşterileri içerisinde bu oran yıllara göre %(…..) ila %(…..) arasında değişiklik
göstermektedir.


Yıllar
Organizatörlerden
Geri Alınmayan
Toplam Avans (TL)
BİLETİX’in Toplam
Biletleme Geliri (TL)
Organizatörlerden Geri
Alınmayan Toplam Avansın
Biletix' in Biletleme Gelirleri
İçerisindeki Payı (%)
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
21-04/53-22

63/92

firmalarından sağlayabilmektedirler. Ancak organizatörlerin bilet bedeli dışında elde
edebileceği sponsorluk vb. gelirleri de hesaba katıldığında bu oranların düşebileceği
göz önünde bulundurulmalıdır.
Tablo 32: Organizatörlerden Geri Alınan Avansların Toplam Satılan Bilet Bedeline Oranı


Yıl
Organizatörlerden Geri Alınan
Avans Toplamı (TL)
Pazardaki Tüm Toplam
Satılan Bilet Bedeli (TL)
Organizatörlerden Geri Alınan
Avans Toplamının Toplam
Satılan Bilet Bedeline Oranı (%)
2016 (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler

Tablo 33: BİLETİX Tarafından Avans Verilen ve Verilmeyen Organizatörlerin Etkinlik Sayıları
Yıl
Avans Verilen
Organizatörler
Tarafından
Düzenlenen
Etkinlik Sayısı
(AVOES)
Artış Oranı
(bir önceki
yıla göre, %)
Diğer
Organizatörler
Tarafından
Düzenlenen
Etkinlik Sayısı
(DODES)
Artış Oranı
(bir önceki
yıla göre, %)
AVOES’nin
Tüm
Etkinliklere
Oranı (%)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgiler
(204) Tablo-39’da görüleceği üzere, etkinlik sayısı bakımından pazarın görece yatay
seyrettiği 2016-2018 yıllarında avans verilen organizatörler tarafından düzenlenen
etkinlik sayısı verilmeyenlere göre daha hızlı büyürken, pazarın büyüdüğü 2019 yılında
durum tamamen tersine dönmüştür. Bu yılda avans verilen organizatörlerin hem
etkinlik sayısı bakımından artış hızı hem de toplam etkinlikler içerisindeki payı
düşmüştür. Teşebbüsün bilet satışına aracılık ettiği etkinliklerin %(…..) ila %(…..)
arasında değişen oranları avans kullanmayan teşebbüsler tarafından
düzenlenmektedir. Pazardaki tüm etkinlikler dikkate alındığında, BİLETİX tarafından
avans verilen organizatörlerce düzenlenen etkinlik sayısının oranı ilgili yıllarda sırasıyla
(…..) ve (…..) olmuştur. 2019 yılında pazarda yaşanan büyümeyle birlikte avans
kullanan teşebbüslerin etkinlik sayısı bakımından payı azalmıştır. Her koşulda,
etkinliklerin %80-90’ı gibi büyük bir bölümünün avans kullanmayan teşebbüslerce
düzenlendiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, incelenen dönemde anılan dört avans
türünden herhangi birinin verildiği organizatörlerce düzenlenen etkinlik sayısının
toplam etkinlikler içindeki payının etkinlik sayısı bakımından pazardaki arz
devamlılığını sağlayacak boyutta olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(205) Avans ihtiyacı duyan teşebbüsler biletleme gelirleri bakımından da incelenmiştir.
Aşağıdaki tabloda görülebileceği üzere, avans verilen organizatörlerin gelirler
bakımından payı, etkinlik sayısından farklı olarak daha büyüktür. 2016-2018 yılları
arasında avans verilen organizatörlerin gelirlerinin BİLETİX’te bulunan tüm
organizatörlerin gelirlerine göre oranı neredeyse yarısına yükselirken, 2019 yılında
avans kullanmayan organizatör gelirlerinin yüksek oranda büyümesiyle oran %(…..)’ye
gerilemiştir. Pazardaki tüm etkinliklerden organizatörlerin elde ettiği gelir dikkate
21-04/53-22

64/92

alındığında (Tablo-35) BİLETİX tarafından avans verilen organizatörlerin gelirlerinin
oranı ilgili yıllarda sırasıyla (…..) ve (…..) olmaktadır.
Tablo 34: BİLETİX Tarafından Avans Verilen ve Verilmeyen Organizatörlerin Gelirleri
Yıl
Avans Verilen
Organizatörler
Tarafından
Düzenlenen
Etkinliklerin Geliri
(TL) (AVOEG)
Artış Oranı
(bir önceki
yıla göre, %)
Diğer
Organizatörler
Tarafından
Düzenlenen
Etkinlik Gelirleri
(TL) (DODEG)
Artış Oranı
(bir önceki
yıla göre, %)
AVOEG’nin
tüm gelirlere
Oranı (%)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
(206) Avans uygulamasının düzenlenen etkinlikler bakımından öneminin anlaşılması adına
avans kullanan ve kullanmayan organizatörlerin etkinlik başına gelirleri de
incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda söz konusu veriler yer almaktadır.
Tablo 35: BİLETİX Tarafından Avans Verilen ve Verilmeyen Organizatörlerin Etkinlik Başına Gelirleri
Yıl
Avans Verilen Organizatörlerin
Etkinlik Başına Geliri (TL)
Diğer Organizatörlerin Etkinlik
Başına Geliri (TL)
2016 (…..) (…..)
2017 (…..) (…..)
2018 (…..) (…..)
2019 (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
(207) Tablo-41’de görüleceği üzere, avans kullanan organizatörlerin etkinlik başına geliri
kullanmayanlara göre çok daha yüksektir. BİLETİX’in temel geliri olan hizmet bedelleri
biletleme gelirinin bir oranı olduğu için BİLETİX’in bu organizasyonlardan elde ettiği
gelir beklendiği üzere daha yüksektir. Örneğin teşebbüs 2019 yılında avans kullanan
organizatörlerin düzenlediği etkinlikler kapsamında (…..) TL gelir elde etmiştir. Bu
meblağ teşebbüsün ilgili yılda elde ettiği gelirin yaklaşık %(…..) oluşturmaktadır. Ayrıca
BİLETİX’in avans kullanan teşebbüslerin organizasyonlarından elde ettiği ortalama
gelir etkinlik başına (…..) TL iken, avans kullanmayan teşebbüslerin
organizasyonlarından ortalama (…..) TL gelir elde etmiştir. Dolayısıyla teşebbüsün
gelir beklentisi yüksek teşebbüsler için finansman desteği sağladığını söylemek
mümkündür.
(208) Bununla birlikte, BİLETİX kullandırdığı avanslar karşısında organizatörlerden teminat
da almaktadır. Verilen avans miktarına göre teminat oranı yıllara göre sırasıyla %(…..),
%(…..), %(…..) ve %(…..)’dur. BİLETİX’in 2016 yılında verdiği avans miktarının
neredeyse tamamına yakınını teminat olarak aldığı, dolayısıyla daha az risk üstlendiği
görülmektedir. Ancak diğer üç yıl için BİLETİX organizatörden aldığı teminatın oranını
sürekli olarak düşürmüş, daha çok ticari risk üstlenmeyi tercih etmiştir. İlaveten,
teşebbüsün genel itibarıyla verdiği avansları geri alabildiği, bugüne kadar yalnızca dört
organizatöre verdiği avans için (…..)’yi tahsil edemediği bilgisi edinilmiştir.
(209) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, avans kullanan organizatörlerin etkinlik sayısının
toplam etkinlik sayısına göre pazarın küçük bir kısmını oluşturduğu, ancak bu
teşebbüslerin görece daha popüler etkinlikleri düzenlediği ve etkinlik başına gelir
beklentilerinin yüksek olduğu görülmektedir. Dolayısıyla BİLETİX’in gelir beklentisi
daha yüksek olan bu teşebbüslere finansman desteği sağladığı, bunun bir sonucu
21-04/53-22

65/92

olarak da daha yüksek gelir elde ettiği görülmektedir. Ancak bu uygulamanın pazarın
genelindeki arz devamlılığını sağlama noktasında çok önemli olmadığı anlaşılmıştır.
Zira avans kullanmayan teşebbüsler özellikle 2019 yılında hem etkinlik sayısı hem de
yarattıkları gelir bakımından çok büyük bir sıçrama gerçekleştirmişlerdir. Ayrıca, avans
kullanan teşebbüslerin düzenledikleri etkinlik sayılarının artış hızı son yılda oldukça
gerilemiştir.
(210) Dolayısıyla, BİLETİX tarafından uygulanan avans uygulamasının söz konusu ticari
ilişkide bulunan taraflar için ortak bir menfaat sağladığı görülmekle birlikte, mevcut
verilerden bu uygulamanın pazarın bütünü için gerekli olduğuna dair bir çıkarım
yapmak mümkün değildir. Bunun yanında teşebbüs, avans kullanmayan teşebbüslerin
anlaşmalarındaki münhasırlığın pazardaki arz devamlılığını nasıl sağladığını ortaya
koyamamıştır. Bunun yanı sıra, teşebbüsler pazarda etkin şekilde faaliyet
gösterebilmek için gerekli her türlü yükümlülüğe katlanmakla sorumlu olup finansman
ihtiyacının komşu ya da alt pazarlarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerden
sağlanması tek başına münhasır anlaşma yapılmasını haklı göstermemektedir.
(211) BİLETİX tarafından dile getirilen diğer bir husus, biletlerin tek kaynaktan satılması
nedeniyle organizatörün satışlarını ve tahsilâtlarını daha kolaylıkla takip edebilmesi ve
ihale vb. işlem maliyetlerden kurtulmasıdır. Ancak bu faydalar, sözleşmelerin bir yıldan
uzun süreli münhasır hükümler taşımasından kaynaklı faydalar olmaktan ziyade tek bir
yerden aracılık hizmeti alınmasının doğal sonucudur.
(212) BİLETİX tarafından öne sürülen bir diğer husus ise, münhasır sözleşmelerin
BİLETİX’in gelecekteki işlemlerinin hacmine ilişkin bir güvence sağlayacağı, bu sayede
yatırım yapma güdüsünü koruyacağı ve yapılacak yatırımların da çevrim içi biletleme
hizmetleri pazarının büyümesine neden olacağıdır. Ancak BİLETİX, bu yatırımların
neler olduğunu somut şekilde ortaya koyamamıştır. Teşebbüslerin bu türden yeni
gelişme ve iyileşme iddialarının kabul edilebilmesi için öne sürdükleri yatırımların
pazarda faaliyet göstermenin doğal bir parçası olan operasyonel gerekliliklerin ötesine
geçen ve müşteriye ya da ilişkiye özgü yatırımlar niteliğinde olması beklenmektedir.
Teşebbüsün hangi konuda yatırım yapacağı açıkça belli olmadığından, yapılacak
yatırımlar ile uzun süreli münhasır anlaşmalar arasında bir bağlantı kurulamamıştır.
Öte yandan, bir pazarda var olan rekabetin beklenen doğal sonuçlarından birisi de
teşebbüslerin münhasır sözleşmeye dayalı işlem/gelir güvencelerinin olmaması
nedeniyle kendi faaliyetlerine ilişkin belirliliği ve güvenceyi daha nitelikli ve daha ucuz
hizmet sunarak sağlamaya çalışmasıdır.
(213) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, BİLETİX’in sözleşmelerinin malların
üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da
ekonomik ve teknik gelişmenin sağlanması koşulunu sağlamadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
b)Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(214) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan ikinci koşul, ortaya çıkan etkinlik
kazanımlarından tüketicilerin de yarar sağlamasıdır. BİLETİX tarafından, münhasır
sözleşmelerin tüketicilere yarar sağladığına ilişkin olarak aşağıdaki hususlar dile
getirilmiştir.
 Münhasırlık ve münhasırlığa bağlı olarak yapılan avans ödemeleri olmaksızın
birçok etkinliğin düzenlenemeyeceği ve tüketicinin bundan zarar göreceği,
21-04/53-22

66/92

 Münhasır sözleşmeler sayesinde yapılan ilave yatırımlardan tüketicinin
faydalandığı, örneğin bu sayede tüketicilerin teknik ve internet bağlantısından
kaynaklanan sistemsel aksaklıklardan etkilenmeyecek biletleme sistemlerine
yatırım yapılmasının sağlanabileceği,
 Organizatörlere sağlanan finansmanın organizatörlerin maliyetlerini azaltıcı
etkisinin olacağı, bunun da tüketicilerden alınan bilet bedellerine olumlu
yansıyacağı.
(215) Yukarıdaki bölümde de belirtildiği üzere, münhasırlığa bağlı avans ödemeleri,
etkinliklerin düzenlenmesinde arz devamlılığı için elzem görülmemiştir. Bunun yanı
sıra biletleme firmaları tarafından tüketicilere sunulan hizmet ve kalite bakımından
avans verilen ile verilmeyen etkinlikler arasında farklılık bulunmamaktadır.
Teşebbüsün tüketiciler için teknik ve sistemsel geliştirmeler gibi iyileştirmeler yapması
ise pazarda faaliyet göstermenin ve rekabetin doğal bir parçası olup bu hususun
münhasırlık hükümleri içeren sözleşmeler yapılması ile doğrudan bir bağlantısı
bulunmamaktadır.
(216) Bunun yanında, piyasadaki rekabet düzeyi maliyet kazanımlarının tüketicilere
yansıtılması bakımından önemlidir. Fiyat rekabetinin olduğu ve kapasite kısıtının
olmadığı piyasa koşullarında maliyet kazanımlarının tüketiciye yansıtılması daha hızlı
olacaktır. Oysa organizatörlerin faaliyet gösterdiği etkinlik pazarı, içinde barındırdığı
kültür/sanat unsurları, zaman ve mekân gibi kapasite kısıtları, etkinlik bazlı arzın
devamlılığının söz konusu olmaması vb. hususlar nedeniyle geleneksel pazarlardan
farklı bir arz ve talep yapısına sahiptir. Bu bakımdan, etkinlik pazarı için fiyat
rekabetinin yoğun olduğu bir pazar nitelemesi yapmak güçtür. Dolayısıyla,
organizatörlerin maliyetlerini azaltan unsurların tüketicilerden alınan bilet bedellerine
olumlu yönde yansıması kuvvetli bir ihtimal olarak görünmemektedir.
(217) Öte yandan, münhasır sözleşmeler tüketicinin aynı etkinliği başka bir yerden temin
edebilme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaktadır. Dolayısıyla BİLETİX’in münhasır
sözleşmelerinin ilgili koşulu sağlamadığı değerlendirilmiştir.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(218) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan üçüncü koşul, anlaşmanın pazarın
önemli bir kısmında rekabetin sınırlanmasına yol açmamasıdır. Bu şartın amacı,
rekabetin kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel
rekabetin devamının teminidir. Bu kapsamda yapılacak analizlerde hem mevcut hem
de potansiyel rekabetin değerlendirmeye dâhil edilmesi gerekmektedir. Pazardaki
mevcut ve potansiyel rekabetin durumu ise pazar paylarının yanı sıra rakiplerin rekabet
gücü ve istekleri, giriş engelleri, pazarın olgunluk seviyesi ve olaya özgü diğer faktörler
ile ölçülmektedir. İlaveten, BİLETİX’in organizatörlerle akdettiği sözleşmelerin
münhasır bir dikey anlaşma niteliğinde olmasından ötürü anlaşmaya konu
uygulamaların piyasanın ne kadarlık bir bölümünü kapsadığı, bir başka deyişle pazar
kapama oranı önem kazanmaktadır.
(219) BİLETİX tarafından, ilgili koşulun sağlandığına yönelik olarak aşağıdaki hususlar ifade
edilmiştir:
- Soruşturma bildiriminde yer alan verilerden BİLETİX’in 2016-2018 döneminde
pazar paylarının düştüğünün görüldüğü, bu durumun iki yıl süreli münhasırlık
21-04/53-22

67/92

hükümlerinin rekabetin ortadan kaldırılması sonucunu doğurmadığını
gösterdiği,
- Sözleşmelerin en fazla iki yıl süreli olmasından ötürü her yıl en az %50’sinin
müzakereye açık hale geldiği; rakiplerin, pazarın BİLETİX’in sözleşmeleri
dışında kalan geniş bir bölümüne erişebildiği, ayrıca AKTİFBANK’ın
BİLETİX’in önemli bir rakibi olduğu,
- BİLETİX’in üç yıl süreli sözleşme imzalayabilmesi halinde sözleşmelerin en az
%33’ünün her yıl müzakereye açık hale geleceği, CTS Eventim kararında
hakim durumdaki teşebbüsün iki yıldan uzun süreli veya süresiz münhasır
sözleşmelerinin biletlerin %20’sinin diğer biletleme firmalarına tahsis edilmesi
halinde hukuka uygun olduğuna karar verildiği,
- Kurulun Biletix-6 kararında da kabul ettiği üzere, pazarın büyümekte ve
gelişmekte olduğu, pazara yapılan yatırımların batık maliyetlerden ziyade
operasyonel maliyetlerden oluştuğu, pazara girişin önünde temelde bir yazılım
hizmeti bulunduğu, ancak bu durumun kayda değer bir giriş engeli teşkil
etmediği, nitekim DOĞUŞ GRUBU’nun MOBİLET’i kendi içerisinde geliştirdiği,
yazılım maliyetine ilave olarak tüketicilere ulaşabilmeyi sağlayan iletişim ve
pazarlama kanallarına yatırım yapılması gerektiği, bunların maliyetinin de
düşük olduğu.
(220) Yukarıdaki bölümlerde yer verildiği üzere, BİLETİX’in 2016-2019 döneminde
düzenlenen etkinlik sayısı bakımından pazar payı yıllar itibarıyla (…..); satılan toplam
bilet sayısı bakımından pazar payı yıllar itibarıyla (…..) ve elde edilen toplam biletleme
geliri bakımından pazar payı yıllar itibarıyla (…..) seviyesindedir. Bunun yanı sıra,
dolaylı şebeke dışsallıkları ve pazara ilk giren olma avantajından kaynaklanan giriş
engelleri, gerek etkinlik gerek tüketici portföyünün genişliği ve marka bilinirliği de
BİLETİX’in etkinlik biletlerinin satışına bir platform üzerinden aracılık edilmesi
pazarında hâkim durumda olduğunu açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu
çerçevede, devam eden bölümde BİLETİX’in ve rakiplerinin pazardaki konumuna
ilişkin değişkenlere tekrar yer verilmeden pazarın karakteristik özellikleri de dikkate
alınarak ilgili sözleşmelerin piyasanın rekabetçi yapısı üzerindeki etkileri
değerlendirilmiştir.
(221) Soruşturma sürecinde, 11.02.2020 tarihinde BİLETİX’ten bilginin talep edildiği tarih
itibarıyla yürürlükte bulunan sözleşmelerine ilişkin birtakım bilgiler talep edilmiştir.
Aşağıdaki tabloda, BİLETİX’ten bu kapsamda elde edilen bilgiler doğrultusunda
hazırlanan verilere yer verilmiştir.
Tablo 36: BİLETİX’in 11.02.2020 İtibarıyla Geçerli Olan Sözleşmelerine İlişkin Bilgiler
Sözleşmenin Akdedildiği Yıl Akdedilen Sözleşme Sayısı
2018 (…..)
2019 (…..)
2020 (…..)
Toplam Sözleşme Sayısı (…..)
Kaynak: BİLETİX’ten Elde Edilen Bilgiler
(222) Tablo-42’de görüldüğü üzere, BİLETİX 11.02.2020 itibarıyla toplam (…..) organizatör
ile çalışmaktadır. Organizatörlerle imzalanan sözleşmelerin (…..) adedi 2018 yılı
içerisinde, (…..) adedi 2019 yılı içerisinde ve (…..) adedi 2020 yılı içerisinde
düzenlenmiştir. Sözleşmelerdeki sürelere ilişkin hükümler incelendiğinde ise
sözleşmelerin (…..) adedinin bir yıldan kısa süreli, (…..) adedinin bir yıl süreli, (…..)
21-04/53-22

68/92

adedinin iki yıl süreli ve (…..) adedinin iki yıldan uzun süreli73 olduğu görülmüştür. Bu
çerçevede, BİLETİX’in Kurulun Biletix-6 kararına uygun olarak organizatörlerle
akdettiği sözleşmelerinin azami iki yıl süreli olduğu, daha kısa süreli sözleşmeleri de
bulunmakla birlikte kısa süreli sözleşmelerin yürürlükte olan sözleşmelerin yaklaşık
%(…..) civarında ihmal edilebilir bir bölümünü oluşturduğu anlaşılmıştır.
(223) İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kaldırılıp kaldırılmadığının
değerlendirilmesi noktasında pazarın ne kadarlık bir bölümünün rakiplere kapandığı
hususu değerlendirmenin asli unsurunu teşkil etmektedir. Bu çerçevede, aşağıdaki
tabloda BİLETİX’in ve rakiplerinin 2016-2019 döneminde çalıştığı organizatör sayısına
ve bunların ne kadarının münhasır olduğuna yer verilmiştir.
Tablo 37: BİLETİX’in ve Rakiplerinin 2016-2019 Döneminde Çalıştığı ve Münhasır Çalıştığı Organizatör
Sayısı
Teşebbüs
Yıl Bazında Çalışılan Organizatör Sayısı
Sözleşmelerinde Münhasırlık
Hükmü Bulunan Organizatör
Sayısı
2016 2017 2018 2019 2016 2017 2018 2019
BİLETİX (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİVA74 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKTİFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNO75 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLET.COM76 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİNİAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETWAY (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BUGECE77 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam
Organizatör
Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(224) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere BİLETİX, sözleşmesinin bulunduğu
organizatörlerin neredeyse tamamı ile münhasır çalışmaktadır. BİLETİX dışında
sözleşmelerinin hemen hemen tümünde münhasırlık hükmüne yer veren rakip
teşebbüsler BİLETİVA, AKTİFBANK ve BİLETWAY’dir. BİLETİNO’nun da
sözleşmelerinin küçük bir kısmında münhasırlık hükmüne yer verildiği görülmektedir.
Tablodaki verilerden 2016-2019 döneminde, düzenlediği etkinliklere ait biletlerin

73 İlgili sözleşmelerin biri (…..) ile 14.01.2019 tarihinde, diğeri (…..) ile 29.03.2019 tarihinde akdedilmiştir.
İki yıldan uzun süreli sözleşmelerde “İşbu Sözleşmenin tam bilet erişimi ve münhasırlığa ilişkin
hükümlerinin Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonraki (Sözleşmenin
yürürlükte bulunabileceği son üç yıldaki) geçerliliği, Rekabet Kurulunun Sözleşmeye beş (5) yıl için menfi
tespit veya bireysel muafiyet tanımasına bağlıdır. Rekabet Kurulunun Sözleşmeye beş (5) yıl için menfi
tespit veya bireysel muafiyet tanımaması halinde, işbu Sözleşmenin tam bilet erişimi ve münhasırlığa
ilişkin hükümleri ilk iki yılın sonunda kendiliğinden sona erecektir.” düzenlemesi bulunmaktadır.
74 BİLETİVA tarafından gönderilen cevaplarda sözleşmelerinin %(…..)-%(…..)’inde münhasırlık hükmü
bulunduğu bilgisi verilmiş ancak pandemi nedeniyle net bir sayı verilememiştir. Sözleşmelerin çok büyük
bir kısmında münhasırlık hükmü bulunduğunun ifade edilmesinden ötürü, tüm sözleşmeler münhasır
kabul edilmiştir.
75 Teşebbüs tarafından münhasırlık hükmü bulunan sözleşmelerin ıslak imzalı halde bulunduğu,
pandemi sebebiyle ofise gidilememesinden ötürü net bir sayı verilemediği, ancak münhasırlık hükmü
bulunan sözleşme sayısının çok kısıtlı olduğu, 2016-2018 dönemi için toplam sayının (…..) adedi
geçmeyeceği bilgisi verilmiştir. Bu nedenle, teşebbüsün tahmini verdiği bilgi raportörlerce üç yıla eşit
şekilde paylaştırılmıştır.
76 Teşebbüs 2018 yılında etkinlik pazarına giriş yapmıştır.
77 Teşebbüs 2016 yılına ilişkin veri sunamamıştır.
21-04/53-22

69/92

tüketicilere satışı için bir biletleme firmasıyla çalışmayı tercih eden toplam organizatör
sayısının yıllar itibarıyla %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..)’luk bölümünün BİLETİX ile
münhasır çalıştığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla BİLETİX’in 2016-2019 döneminde
münhasır sözleşmeler vasıtasıyla çalıştığı organizatör sayısının organizatör pazarının
büyük bir bölümünü kapsadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
(225) Türkiye’de organizatör pazarı dağınık bir yapı sergilemekte ve sektörde gerek küçük
ölçekli gerek büyük ölçekli firmalar faaliyet göstermektedir. Bununla birlikte, pazarda
bilinirliği yüksek, büyük ölçekli etkinlikler düzenleyen, dolayısıyla da düzenledikleri
etkinliklere tüketici çekme potansiyeli yüksek olan organizatörler bulunmaktadır. Söz
konusu organizatörler ile olan ilişkileri geliştirmek ve bu organizatörlerin düzenlediği
etkinliklere ait biletlerin satışını gerçekleştirmek, gerek kazandırdığı tüketici portföyü
gerek biletleme geliri bakımından biletleme firmalarının önceliği arasındadır. Bu
nedenle, BİLETİX’in münhasır sözleşme akdettiği organizatörlerin piyasada önemli bir
konumda olup olmadığı da önemlidir. Zira pazardaki belli başlı alıcılarla yapılan
rekabet etmeme anlaşmalarının güçlü bir kapama etkisi yaratabileceği kabul
edilmektedir.78
(226) BİLETİX, incelenen dönem içerisinde özellikle büyük çaplı etkinlikler düzenleyen ve
sektördeki bilinirliği oldukça yüksek olan KERKİ, BKM, ZORLU PSM79, JOLLY JOKER,
POLL, ATLANTİS ve İKSV gibi organizatörlerle münhasır sözleşmeler akdetmiştir.
Teşebbüs, 2019 yılında gelirinin %(…..)’lük kısmını söz konusu organizatörlerin
düzenlediği etkinliklerden elde etmiş ve sadece söz konusu organizatörler BİLETİX’e
2019 yılında yaklaşık (…..)’luk pazar payı kazandırmıştır. Dolayısıyla büyük
organizatörlerin BİLETİX’in önemli müşterileri konumunda olmasının ve bunlarla
münhasır çalışılmasının, rakip teşebbüslerin söz konusu müşterilere erişmelerinin ve
yeterli portföy gücüne ulaşmalarının önünde bir engel teşkil ettiği ve etkin bir ölçekte
faaliyet göstermelerini güçleştirdiği tespit edilmiştir.
(227) Pazarda gerek küçük gerek büyük ölçekli organizatörlerin bulunması ve bilet satışına
aracılık eden firmaların gelirlerinin organizatörlerin düzenlediği etkinliklere bağlı olarak
şekillenmesi nedeniyle etkinlik sayısı, bilet sayısı ve toplam gelir bakımından da pazar
kapama oranları incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda BİLETİX’in münhasır çalıştığı
organizatörlerin düzenlendiği etkinlik sayısına, bu etkinliklerde satılan toplam bilet
sayısına ve bu etkinliklerden BİLETİX’in elde ettiği biletleme gelirine yer verilmiştir.

78 Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz, para.128
79 ZORLU PSM 2020 yılı sonrasında düzenlenecek etkinlikler bakımından AKTİFBANK ile sözleşme
akdetmiştir.
21-04/53-22

70/92

Tablo 38: BİLETİX’in Münhasır Sözleşmelerinin Pazardaki Kapama Oranları(%)
Münhasır Organizatörlere İlişkin Bilgiler 2016 2017 2018 2019
BİLETİX’in Münhasır Organizatörlerinin
Düzenlediği Etkinlik Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..)
Pazardaki Toplam Etkinlik Sayısı 22.088 28.210 33.940 66.596
Kapama Oranı (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİX’in Münhasır Organizatörlerinin
Düzenlediği Etkinliklerde Satılan Bilet Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..)
Pazardaki Toplam Bilet Sayısı 2.885.939 3.967.666 6.581.041 8.895.537
Kapama Oranı (…..) (…..) (…..) (…..)
BİLETİX’in Münhasır Organizatörlerinden
Elde Ettiği Biletleme Geliri (TL, Kurye Geliri
ve KDV Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Pazar Büyüklüğü 16.518.393 22.584.967 32.490.417 51.434.475
Kapama Oranı (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BİLETİX ve Rakiplerden Elde Edilen Bilgiler
(228) Tablo-44’ten, 2016-2019 döneminde yıllar itibarıyla etkinlik sayısı bakımından pazarın
(…..) ve (…..)’i; bilet sayısı bakımından (…..) ve (…..) ve münhasır organizatörlerin
düzenlediği etkinliklerden elde edilen biletleme geliri bakımından pazarın (…..) ve
(…..)’sinin rakiplere kapandığı anlaşılmaktadır. Bilet sayısı bakımından pazar kapama
oranı BİLETİNİAL’ın sinema biletleri de dâhil edilerek hesaplanmıştır. Öte yandan, her
ne kadar pazar tanımında ayrı kabul edilmese de sinema etkinliklerinin diğer
etkinliklere göre farklı özellikleri bulunmaktadır. Dolayısıyla BİLETİNİAL’ın 2019 yılı için
satışını gerçekleştirdiği sinema biletleri hariç tutulduğunda BİLETİX’in bilet sayısı
bakımından pazar kapama oranı %(…..) olmaktadır.
(229) Yukarıda yer verilen bilgilerden, BİLETİX’in pazar payı hesaplamalarına esas teşkil
eden tüm değişkenler bakımından pazarın çok büyük bir bölümünü münhasır
sözleşmeleriyle kapattığı anlaşılmıştır. Buna karşılık olarak BİLETİX tarafından,
sözleşmelerin en fazla iki yıl olması sebebiyle her yıl %50’sinin müzakereye açık hale
geldiği, bu nedenle rakiplerin pazarın büyük bir bölümüne ulaşabildiği belirtilmiştir.
(230) BİLETİX tarafından organizatörlerle akdedilen sözleşmelerin tümü belirli bir dönemde
düzenlenmemekte, her bir organizatörle akdedilen sözleşmelerin farklı başlangıç ve
bitiş tarihleri bulunmaktadır. Bu nedenle, BİLETİX’in çalışmakta olduğu bir organizatör
BİLETİX ile olan sözleşmesinin bitimi sonrasında diğer biletleme firmaları için
müzakere edilme imkânı olan bir müşteri olmakta, ancak bu süreç her bir organizatörün
sözleşme süresinin bitişinin farklı tarihlere denk gelmesinden ötürü belirli bir döneme
özgülenmemekte ve yılın çeşitli zamanlarına yayılmaktadır.
(231) Bu çerçevede, BİLETİX’in yürürlükte bulunan sözleşmelerinin ne kadarının 2020 yılı
sonuna kadar rekabete açıldığı hesaplanmıştır. BİLETİX’in 11.02.2020 itibarıyla (…..)
adet organizatörle sözleşmesinin bulunduğu, bahse konu sözleşmelerden (…..)
adedinin süresinin 2020 yılı sonuna kadar sona ereceği anlaşılmıştır. Bu doğrultuda,
2020 yılı sonuna kadar pazarın yaklaşık %(…..)’sının rekabete açılacağı anlaşılmıştır.
Dolayısıyla BİLETİX tarafından da işaret edildiği üzere, sözleşmelerin her yıl yaklaşık
%50’sinin rekabete açıldığını ifade etmek mümkündür.
(232) Hâkim durumdaki teşebbüslerin münhasırlık anlaşmalarının ne kadar süreli olması ve
pazarın ne kadarını kapsaması durumunda rekabetçi endişe doğuracağına dair
standart bir eşikten söz edilememektedir, zira bu durum pazara ve o pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin yaşayabileceği minimum ölçeğe bağlıdır. Hâkim durumdaki
21-04/53-22

71/92

teşebbüslerin akdettiği münhasır anlaşmaların pazardaki kapama oranlarının pazarın
kendine has özellikleri de dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Sözleşmelerin süresine ilişkin olarak literatürde; kısa süreli veya herhangi bir cezai şart
ödenmesini gerektirmeden erken fesih imkânı tanıyan hükümlerin normal şartlarda
rekabeti kısıtlayıcı etkilerini azaltacağı, ancak asıl olan noktanın münhasır bir ilişkiyi
önemli bir geçiş maliyetine katlanmadan sonlandırmanın ekonomik olarak
uygulanabilirliği olduğu kabul edilmektedir.80
(233) BİLETİX pazara 2000 yılında girmiş olup pazara ilk giren avantajının yarattığı dolaylı
şebeke dışsallıkları ile oldukça geniş bir tüketici portföyü ve organizatör portföyüne
ulaşmıştır. BİLETİX hâlihazırda en yakın rakibinin yaklaşık (…..) katı büyüklüğünde
tüketici; (…..) katı büyüklüğünde organizatör portföyüne sahiptir. BİLETİX’in sözü
edilen durumuna paralel olarak internet sitesi trafiği de rakiplerine nazaran oldukça
yüksektir.
(234) Bir organizatörün biletleme firmasını tercih etmesindeki en önemli unsurlardan biri
biletleme firması aracılığıyla ulaşabileceği tüketici kitlesidir, çünkü biletleme firması
sadece bilet satışına aracılık hizmeti vermemekte, aynı zamanda bir tanıtım platformu
niteliği taşımaktadır. Dolayısıyla bir organizatörün BİLETİX platformu içerisinde yer
alması tüketiciyi etkinliğe çekme şansını artıracaktır. Keza soruşturma sürecinde bilgi
talep edilen organizatörler tarafından verilen cevaplarda, BİLETİX ile çalışmayı tercih
etmelerinin sebeplerinden en önemlilerinin, BİLETİX’in erişim gücü, daha fazla
tüketiciye ulaşım ağı ve/veya müşteri portföyü olduğu belirtilmiştir.
(235) BİLETİX gerek tanıtım faaliyetleri, gerekse sahip olduğu tüketici portföyü ile bir
organizatör için en kritik unsur olan geniş bir kitleye ulaşabilme ihtiyacını rakiplerinden
daha üstün şekilde karşılayabilecek bir partner niteliğindedir. Bu durum, organizatörün
sözleşme süresi bitse dahi etkinlik düzenleyeceği zaman daha geniş bir kitleye
ulaşabilme kaygısıyla tekrar BİLETİX’i tercih etmesi sonucunu doğuracaktır. Zira bir
organizatörün sözleşme süresinin bitiminde farklı bir platforma geçmesi, etkinliğin
yaygın bir kitleye ulaşması için gerekli olan en önemli unsur olan tüketici portföyünden
vazgeçmesi gibi bir geçiş maliyetine katlanmasını gerektirmektedir. Dolaylı şebeke
etkileri, platformu kullanan her iki müşteri grubu için de bir kilitlenme etkisi yaratmakta
ve rakip platformlara geçişi zorlaştırmaktadır.
(236) Pazardaki dolaylı şebeke etkilerinin yarattığı kilitlenme etkisi rakip teşebbüslerin yeterli
müşteri portföyüne ulaşmasının önünde zaten var olan bir engel iken, BİLETİX’in
organizatörlerle akdettiği münhasır sözleşmeler bu etkiyi daha da pekiştirmektedir.
Nitekim pazarın organizatör tarafının büyük bir kısmının belirli dönemlerde kapatılması,
rakiplerin bu organizatörlere erişememesi nedeniyle etkinlik portföylerinin ve
çeşitliliğinin genişlemesine engel olmakta, bu durum aynı zamanda pazarın diğer
tarafında yer alan tüketicilere erişmeleri önünde de bir engel teşkil etmektedir.
(237) Söz konusu hususun yansımalarını görebilmek adına soruşturma sürecinde
BİLETİX’ten 2016-2019 döneminde kaybedilen, bir başka deyişle sözleşmesi
yenilenmeyen organizatör sayısı ve söz konusu organizatörlerin BİLETİX’in gelirleri
içerisindeki payı talep edilmiştir. Aşağıdaki tabloda bu kapsamda elde edilen bilgilere
yer verilmiştir.

80 O’Donoghue, R. ve Padilla, J. (2013), The Law and Economics of Article 102 TFEU, Second Edition,
s.443
21-04/53-22

72/92

Tablo 39: BİLETİX’in Yıllar İtibarıyla Kaybettiği Müşteri Sayısı ve Gelirleri İçerisindeki Payı81
Yıl
Kaybedilen
Müşteri
Sayısı
İlgili Yılda
Çalışılan
Organizatör
Sayısı
Kayıp
Oranı
(%)
Kaybedilen
Müşterilerden
Elde Edilen
Gelir (KDV ve
Kurye Geliri
Hariç, TL)
BİLETİX’in
Elde Ettiği
Biletleme
Geliri (KDV
ve Kurye
Geliri Hariç,
TL)
Kaybedilen
Müşterilerin
BİLETİX’in
Gelirleri
İçerisindeki
Oranı (%)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgiler
(238) Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, BİLETİX’in 2016-2019 döneminde BİLETİX ile
çalışmayı sona erdirip rakip bir platform ile çalışmayı tercih eden ve/veya kendi biletini
satmaya başlayan organizatör sayısı yıllar itibarıyla (…..) ve (…..)’dir. Teşebbüsün ilgili
dönemde çalıştığı organizatör sayısı ile kıyaslandığında kayıp oranının (…..) ve (…..)
olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla teşebbüsün kaybettiği müşteri sayısı ilgili yılda
çalıştığı organizatör sayısının küçük bir bölümüne karşılık gelmektedir. İlgili
organizatörlerin BİLETİX’e kazandırdığı biletleme geliri açısından bakıldığında,
BİLETİX’in sözleşmesi yenilenmeyen müşterilerinden elde ettiği biletleme gelirinin
toplam biletleme gelirlerinin içerisindeki payı yıllar itibarıyla (…..) ve (…..)‘dır.
(239) Bu çerçevede, teşebbüsün kaybettiği organizatör sayısı ile bu organizatörlerden elde
ettiği biletleme gelirlerinin 2016 ve 2017 yıllarında paralel olduğu, 2018 yılında ise
kaybedilen müşterilerden elde edilen gelirin oranının önceki yıllara göre oldukça az
olduğu görülmüştür. İncelenen dört yıllık dönemin istisnasını 2019 yılı oluşturmaktadır.
Tablo-45’te görüldüğü üzere, 2019 yılında teşebbüsün kaybettiği müşterilerden elde
ettiği gelir, diğer yıllara göre oldukça artış göstermiştir. BİLETİX tarafından söz konusu
hususun 2019 yılında BİLETİX’in gelirleri içerisinde önemli paya sahip olan
organizatörler ZORLU PSM ve DAS DAS’ın kaybedilmesinden kaynaklandığı
belirtilmiştir. ZORLU PSM 2020 yılı için AKTİFBANK ile sözleşme akdetmiştir. DAS
DAS ise EVENT MASTER’ı devralarak MOBİLET üzerinden kendi biletlerini satmaya
başlamıştır. Adı geçen iki teşebbüsün 2019 yılında BİLETİX’e kazandırdığı toplam gelir
(…..) TL olup 2019 yılında kaybedilen müşterilerden elde edilen toplam gelirin yaklaşık
%(…..)’üne karşılık gelmektedir.
(240) Bu noktada, dolaylı şebeke dışsallıklarının yarattığı kilitlenme etkisine rağmen
sektörde bilinirliği yüksek organizatörlerden olan ZORLU PSM’nin nasıl AKTİFBANK’a
geçtiği sorusu akla gelmektedir. AKTİFBANK’tan elde edilen bilgilerden, ZORLU
PSM’ye 2019 yılında (…..) TL avans ödemesi yapıldığı, sözleşmenin 32 ay süreli
akdedildiği, sözleşme sonuna kadar toplamda (…..) TL daha avans ödemesi
yapılacağı ve ödenen bu avansın geri alınmayacağı anlaşılmıştır. Dolayısıyla

81 İlgili tabloda BİLETİX ile çalışmayı sona erdirip rakip bir platform ile çalışmayı tercih eden
organizatörler ve kendi biletini satmaya başlayan organizatörler esas alınmıştır. Öte yandan BİLETİX
tarafından gönderilen bilgilerde bir sonraki dönemde etkinlik düzenlemeyeceği için sözleşmesi
yenilenmeyen müşteriler de bulunduğu belirtilmiştir. Ancak söz konusu organizatörler etkinlik
düzenlemeyeceğinden ötürü bir biletleme firması için çalışılabilir bir müşteri olmadığından tabloya dâhil
edilmemiştir. BİLETİX tarafından, söz konusu organizatörler de dâhil edildiğinde sözleşmesi
yenilenmeyen müşteri sayısının 2016-2019 döneminde sırasıyla (…..) ve (…..) olduğu bilgisi verilmiştir.
BİLETİX tarafından, kaybedilen müşterilere ilişkin bir kaydın tutulmadığı, söz konusu bilgilerin kısıtlı süre
içerisinde manuel olarak gözden geçirildiği ve çalışanların hafızalarına binaen derlendiği belirtilmiştir.
21-04/53-22

73/92

AKTİFBANK’ın ancak finansal gücünü kullanarak önemli bir müşteriyi ikna edebildiği,
bu nedenle de ZORLU PSM’nin kaybedilmesinin kilitlenme etkisinin münferit bir
istisnası olduğu anlaşılmıştır. Bu çerçevede, BİLETİX’in çalıştığı müşterilerin ancak
çok küçük bir bölümünün rakip bir platforma geçmesi sebebiyle BİLETİX ile tekrar
sözleşme akdetmediği sonucuna varmak mümkündür.
(241) Biletix-6 kararının alındığı tarihten itibaren bu yana pazarın genel görünümüne
bakıldığında da kilitlenme etkisinin yansımalarını görmek mümkündür. İlgili kararın
alındığı dönemde BİLETİX’in rakipleri arasında MYBİLET, TİCKETTÜRK, BİLETİNİAL
ve BİLETWAY bulunmaktadır. Devam eden süreçte MYBİLET ve TİCKETTÜRK
piyasadan çıkmış olup BİLETİNO, AKTİFBANK, BUGECE, MOBİLET, BİLET.COM ve
BİLETİVA pazarda faaliyet göstermeye başlamıştır. Ancak sayıca azımsanmayacak
ölçüde rakip pazara girmiş olmasına rağmen rakiplerin BİLETİX karşısında önemli
ölçüde bir pazar büyüklüğü elde edemediği, BİLETİX’in rakipleri ile arasındaki yüksek
farklılığı koruyabildiği ve pazarın rekabetçi yapısında kayda değer bir değişiklik
olmadığı anlaşılmaktadır.
(242) 2017 yılında pazara giriş yapan MOBİLET, 2018 yılında etkinlik sayısı, satılan bilet
sayısı ve biletleme gelirleri bakımından (…..) ila (…..) aralığında pazar payına
ulaşabilmesine rağmen etkinlik sahiplerinin taleplerine göre genel yazılımın sürekli
geliştiriliyor olmasının maliyetleri artırması ve sinema alanında yeterli portföye
ulaşılamamasından ötürü 2019 yılında pazardan ayrılmıştır. Bunun yanı sıra Biletix-6
kararında sektöre giriş yaptığı belirtilen BİLETİNİAL, geçen sekiz yıllık zaman diliminde
sinema portföyünden ötürü 2019 yılında bilet sayısı bakımından %(…..) pazar payına
ulaşsa da etkinlik sayısı ve biletleme geliri bakımından teşebbüsün pazar payının
%(…..) üzerine çıkamadığı görülmüştür.
(243) Biletix-6 kararının alındığı tarihte pazara giriş yaptığı belirtilen BİLETWAY de hiçbir
kategoride %(…..)’ün üzerinde pazar payı elde edememiş, karardan sonra pazara
giren rakipler AKTİFBANK, BİLETİVA, BİLETİNO, BİLET.COM ve BUGECE de kayda
değer bir büyüme yakalayamamıştır. Öte yandan BİLETİX’in 2016-2018 döneminde
pazar payında düşüş gerçekleşmesine rağmen 2019 yılında etkinlik sayısı bakımından
%(…..); bilet sayısı bakımından %(…..) ve biletleme geliri bakımından %(…..) büyüyen
pazarda ilgili kategoriler bakımından %(…..) ve (…..) büyüme oranlarına sahip olduğu
anlaşılmıştır. Dolayısıyla BİLETİX, 2019 yılında etkinlik sayısı ve biletleme geliri
bakımından pazarın ötesinde bir büyüme kaydetmiş olup bilet sayısı bakımından da
neredeyse pazarla aynı seviyede büyümüştür.
(244) Her ne kadar BİLETİX’in yaptığı sözleşmelerin her yıl yaklaşık yarısı rekabete açılsa
da pazarın organizatör ayağının kolektif bir şekilde hareket ederek BİLETİX’ten başka
bir platforma geçmesi, böylece rakip platformun pazarın tüketici ayağında da
büyüyebilmesi kolay görünmemektedir.
(245) Yukarıda yer verilen tüm değerlendirmeler ışığında, BİLETİX’in münhasır
sözleşmelerinin iki yıl olmasının ve her yıl yaklaşık yarısının rekabete açılmasının
pazarın karakteristik özelliklerinden ötürü pratikte karşılığını bulmasının mümkün
olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(246) BİLETİX’in münhasırlık sözleşmelerinin pazarın rekabetçi yapısı üzerindeki etkilerinin
daha detaylı incelenebilmesi adına, soruşturma sürecinde piyasada faaliyet gösteren
rakiplere BİLETİX’in münhasırlık sözleşmeleri hakkındaki görüşleri de sorulmuştur.
Aşağıda rakip teşebbüslerin ifadelerine yer verilmiştir:
21-04/53-22

74/92

- (…..) tarafından, etkinlik şirketlerinin yıl içinde düzenleyeceği programın
biletlerinin satış bedelinin tamamının veya bir kısmının biletleme firması
tarafından karşılanmasının satış sözleşmelerine münhasırlık maddesinin
eklenmesini gerektirebileceği, münhasırlığın zaman zaman olumsuz etkisi
olabileceği gibi bu durumun sadece (…..) özelinde bir sıkıntı yaratmadığı,
sektörün diğer oyuncuları için de aynı etkilerin geçerli olduğu, sözleşmelerde
münhasırlık hükmünün yer almasının sektörün dinamiklerine uygun bir
uygulama olarak kabul edilebileceği,
- (…..) tarafından, pazara yeni giriş yapan şirketler bakımından ve her halükarda
pazar payı düşük olan teşebbüsler için münhasırlığın gerekli olduğu, bu
şirketlerin ileriye dönük yatırımlar yapabilmeleri ve nihayetinde rekabetçi bir
yapıya bürünebilmeleri ve hatta mevcut yerleşik firmalarla rekabet edebilmeleri
için bir yıldan uzun süreli münhasır sözleşmeler yapabilmelerinin gerekli olduğu,
- (…..) tarafından, münhasırlık sözleşmelerinin mali gücü ve marka bilinirliği kabul
edilmiş BİLETİX için büyük bir avantaj yarattığı, kendilerinin rekabet
edebilmesinin önüne geçtiği, münhasırlık maddesinin etkinliğin satışına ilişkin
biletleme firması tarafından büyük bir pazarlama yatırımı yapılmaması veya
biletleme firmasının etkinliğin doğrudan ortağı olmaması halinde
uygulanmasının kesinlikle doğru olmadığı, Kurulun Biletix-6 kararı ile BİLETİX’e
getirdiği yükümlülüğün pazarın kapanmasının önüne geçemediği, bu nedenle
pazarın yapısı da dikkate alınarak daha ağır tedbirlerin alınmasının faydalı
olacağı, böylece tüketicilerin bir etkinlik için hangi firmadan daha iyi hizmet
aldığını kendi kararıyla belirleyebileceği, bu durumda da makul tutarlarda
komisyon ve bilet bedelinin tüketiciye yansıtılacağı,
- (…..) tarafından, BİLETİX’in sözleşmelerindeki münhasırlık maddesinden dolayı
bazı organizatörlerle anlaşma sağlanamadığı, dolayısıyla bu durumun haksızlık
oluşturduğu,
- (…..) tarafından, bazı organizatörlerin (…..) ile çalışmak istedikleri halde
BİLETİX’in münhasırlık hükmü içeren sözleşmeleri nedeniyle bunun mümkün
olamadığı, bu nedenle ciddi ciro kaybına uğradıkları,
- (…..) tarafından, genel görüşlerinin münhasırlığın olmaması yönünde olduğu,
böylece hem tüketicilerin bir etkinliğe daha fazla platformdan ulaşabileceği hem
de organizatörlerin etkinliği daha fazla tüketiciye ulaştırabileceği, bu durumun
biletleme firmaları arasındaki rekabeti de artırarak hizmet bedellerinin yüksek
tutulmasının önüne geçeceği, kendileri tarafından çalıştıkları organizatörlerin
başka bir platformda da bilet satışı yapabilmesine ilişkin taleplerin olumlu
karşılandığı, BİLETİX ile sözleşmesi bulunan organizatörlerle yaptıkları
görüşmelerden münhasırlık maddesi nedeniyle olumsuz dönüş aldıkları,
- (…..) tarafından, sözleşmelerinde münhasırlığa yer verdikleri ancak katı bir
şekilde uygulanmadığı, rakip firmanın mevcut müşterilerini almasını
engellemeyebilmek adına organizatörlere herhangi bir yaptırım uygulanmadığı,
- (…..) tarafından, spor etkinliklerinde güvenlik yönünden turnike sistemi
bulunması nedeniyle etkinliğe girenlerin merkezi biletleme otomasyon sistemi
ile yönetildiği, dolayısıyla etkinliğe ait biletlerin farklı kanallardan satışa
sunulması halinde karışıklığa sebep olacağı, bu nedenle münhasırlığın gerekli
olduğu, ancak BİLETİX’in satışını gerçekleştirdiği etkinlerde bu şekilde bir
merkezi biletleme otomasyon mecburiyeti ve uygulaması bulunmadığı,
dolayısıyla söz konusu münhasırlığın sektörde faaliyet gösteren diğer
teşebbüsler için haksızlık teşkil ettiği
21-04/53-22

75/92

ifade edilmiştir.
(247) Yukarıda yer alan ifadelerden (…..) ve (…..) sözleşmelerde münhasırlık maddesinin
olmasının gerekli olabildiği haller bulunabildiği görüşünde oldukları; ancak (…..) ve
(…..) özellikle BİLETİX tarafından akdedilen münhasır sözleşmelerin müşterilere
ulaşma noktasında kendilerine bir engel teşkil ettiği kanaatinde oldukları anlaşılmıştır.
(248) İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığına yönelik
olarak yapılacak değerlendirmede dikkate alınması gerekli olan bir diğer unsur pazara
giriş engelleridir. Zira kapama etkisi pazardaki mevcut rekabeti olumsuz etkilediği gibi
pazara giriş engeli yaratarak potansiyel rekabeti de önlemektedir.82 BİLETİX’in faaliyet
gösterdiği pazarda kamu tekelleri, yetkilendirme ve lisanslama gereklilikleri, fikri
mülkiyet hakları gibi yasal ve idari engeller veya batık maliyetlerden kaynaklanan
herhangi bir giriş engeli bulunmamaktadır. Öte yandan çift taraflı pazarların
doğasından kaynaklanan dolaylı şebeke etkileri ilgili pazardaki en büyük giriş engelini
oluşturmaktadır. Bir şebekede belirli bir üyelik miktarı veya oranının yakalanmasından
sonra şebeke etkileri daha belirgin hale gelmekte ve bu noktadan itibaren şebeke
etkileri şebekenin büyümesinde önemli rol oynamaktadır. İki taraflı piyasalardaki
platformların sabit maliyetleri olmasa dahi şebeke etkilerinden faydalanabilmesi ve
varlığını sürdürebilmesi için en azından piyasanın bir tarafında kritik hacme ulaşmaları
gerekmektedir.
(249) Öte yandan pazarın görünümüne bakıldığında; BİLETİX’in incelenen dönem
içerisinde, düzenlediği etkinliklere ait biletlerin tüketicilere satışı için bir biletleme
firmasıyla çalışmayı tercih eden toplam organizatör sayısının yıllar itibarıyla (…..) ve
(…..)’luk bölümünü münhasır sözleşmeler ile kendisine bağlayarak bu kullanıcıların
çoklu erişim imkânını engellediği görülmüştür. Pazara giriş yapan bir firma eşdeğer
veya daha iyi bir hizmet sunarak pazarın rekabete açık bölümündeki organizatörlerin
bir bölümünü ikna etse dahi, kritik hacim eşiğini aşarak dolaylı şebeke dışsallıklarının
yarattığı avantajlardan faydalanması ve pazarda etkin bir ölçekte faaliyet
gösterebilmesi oldukça zordur. Söz konusu hususlardan ötürü BİLETİX’in münhasır
sözleşmelerinin var olan giriş engellerini güçlendirerek alternatif platformların ortaya
çıkmasını engellediği kanaatine ulaşılmıştır.
(250) Yukarıda yer alan bilgiler çerçevesinde, incelemeye konu sözleşmelerdeki münhasırlık
hükümleri ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
koşulunu sağlamamaktadır.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(251) Rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanıp sınırlanmadığına ilişkin değerlendirmede;
elde edilmesi beklenen etkinlik kazanımlarının dosya konusu anlaşmaya özgü olması,
diğer bir deyişle bu kazanımları gerçekleştirmenin iktisadi olarak anlamlı ve daha az
sınırlayıcı yollar ile elde edilememesi gerekmektedir.
(252) BİLETİX tarafından, ilgili koşulun sağlandığına ilişkin olarak aşağıdaki hususlar ifade
edilmiştir:
- Organizatörlerin etkinliklerini finanse etmek adına avans ödemelerinin gerekli
olduğu, BİLETİX’in de organizatörlere avans ödemeleri yapabilmesinin yeterli

82 Dikey Kılavuz, para.84
21-04/53-22

76/92

sayıda bilet satarak yatırımını karşılayabilmesi ihtimaline bağlı olduğu,
münhasırlığın organizatörün biletlerini BİLETİX aracılığıyla satmasını sağladığı,
böylece BİLETİX’in yatırımının karşılığını alma ihtimalini azami seviyeye
çıkardığı,
- Münhasırlık olmadan organizatörlerin BİLETİX aracılığıyla belirli bir hacimde
satış yapmasını zorunlu kılmanın yeterli olmayacağı, zira bu durumun
BİLETİX’in yatırımlarının karşılığını alamama riskini artırdığı ve BİLETİX’in
avans ödeme motivasyonunu etkileyeceği, etkinlik organizatörünün biletlerinin
bir kısmını diğer biletleme firmaları aracılığı ile sattığı senaryoda BİLETİX’in
yatırımının karşılığını alma ihtimalini azaltacağı,
- Münhasırlık modelinin biletleme şirketlerine asgari bir bilet miktarının
özgülenmesine tercih edileceği, organizatörlerin işlerinin iyi gitmemesi halinde
biletleme şirketlerine anlaşma konusu asgari bilet miktarını özgülemekte güçlük
çekebilecekleri, organizatörlerinin işlerinin iyi gidip gitmemesinden bağımsız
olarak münhasırlık hükümlerinin olması durumunda bu hükümlere uygun
davranacakları, avans ödemelerinin en az iki yıllık münhasır sözleşme
yapılmasını gerekli kıldığı, çünkü yapılan avans ödemelerinin miktarının
BİLETİX’in sözleşme süresince organizatörün satmasını beklediği bilet hacmine
bağlı olduğu, daha kısa süreli münhasır sözleşmelerin BİLETİX’in sağlayabildiği
avans ödemelerini azaltacağı ve organizatörlerin faaliyetlerini etkileyeceği, buna
karşın daha uzun süreli münhasırlığın tüketicilere yansıtılan sektörel yatırım,
kalite ve çeşitlilik bakımından daha olumlu sonuçlar doğuracağı.
(253) Öncelikle, (a) ve (b) bentlerine ilişkin yapılan değerlendirmelerde belirtildiği üzere;
BİLETİX’in organizatörlere yapmış olduğu avans ödemelerinin pazardaki arzın
devamlılığının sağlanabilmesi noktasında zorunlu bir unsur olmadığı, bunun yanı sıra
sektörün genelinde de yaygın olan bir uygulama olmadığı anlaşılmıştır. Bir an için
BİLETİX’in avans ödemesi yaptığı organizatörler ile münhasır sözleşme akdetmesi bir
gereklilik olarak kabul edilse dahi, bu durum BİLETİX’in geri kalan tüm sözleşmelerinin
münhasır olması için bir gerekçe olamayacaktır. Buna ilave olarak BİLETİX’in iddia
ettiğinin aksine avans ödemelerinin sağladığı faydalar münhasır sözleşmelerden
ziyade ilgili etkinliklerin bilet satış hakkının çoğunluğunun BİLETİX tarafından temin
edilmesi yoluyla da sağlanabilecektir. Nitekim bu senaryonun gerçekleşmesi halinde,
organizatör etkinliğin tanıtımı ve biletlerin satışı için birden fazla platform ile çalışma
imkânı (multi-homing) bulacağından etkinlik daha çok kitleye duyurulabilecek ve
böylelikle etkinliğe daha çok tüketicinin çekilebilme şansı olacaktır. Etkinliğin daha çok
tüketiciye ulaşması halinde de hem BİLETİX’in yatırımının karşılığını geri alması
mümkün olabilecek hem de pazar daha rekabetçi bir yapıya sahip olabilecektir.
(254) Çift taraflı pazarlara ilişkin literatürde yer edinen tekli erişim (single-homing)kavramı,
kullanıcının sadece bir platformu kullanmayı tercih etmesi anlamına gelirken, çoklu
erişim (multi-homing), kullanıcıların aynı anda birden çok platforma üye olması ve
bunları aynı anda kullanabilmesi anlamına gelmektedir. Ürün farklılaştırmasının
sonucu olarak ortaya çıkan çoklu erişim, çift taraflı pazarlarda tekelleşmeye karşı
önemli bir dengeleyici unsur olarak kabul edilmekte ve çift taraflı pazarlarda rekabeti
artırması bakımından önemli görülmektedir. Zira çoklu erişimin olduğu bir pazarda
birden fazla platforma talep bulunduğundan pazara giren bir teşebbüsün müşterileri
mevcut platformdan ayrılmaya ikna etmek zorunda kalmadan bir platform
oluşturabilmesi mümkün olmaktır.
21-04/53-22

77/92

(255) Somut olay özelinde bakıldığında, BİLETİX’in münhasır sözleşmeleri pazarın
organizatör tarafında tekli erişimi zorunlu kılmakta, bir diğer deyişle organizatörlerin
çoklu erişim imkânını kısıtlamaktadır. Bu nedenle, muafiyete ilişkin son koşulun
değerlendirilebilmesi bakımından BİLETİX ile çalışan organizatörlerin çoklu erişim
imkânının salt münhasır sözleşmelerden dolayı mı ortadan kalktığı yoksa çoklu
erişimin pazarın işleyişi gereği mi mümkün olmadığı hususu önem kazanmaktadır. Söz
konusu hususun anlaşılabilmesi adına soruşturma sürecinde BİLETİX’e, rakiplerine ve
pazarda faaliyet gösteren organizatörlere etkinlik biletlerinin aynı anda birden fazla
biletleme firması tarafından satılmasının gerek operasyonel gerekse ticari açıdan
mümkün olup olmadığı konusunda görüşleri sorulmuştur. Konuya ilişkin olarak,
- BİLETİX tarafından; etkinlik biletlerinin satışında tek bir firma ile çalışılmasının
organizatörler için avantajlı olduğu, bu uygulamalar ile organizatörlerin birden
fazla biletleme şirketi ile birden fazla sözleşme imzalamak zorunda kalmadığı
ve çifte dağıtım maliyetlerinin önüne geçildiği,
- (…..) tarafından; aynı etkinliğin farklı kanallarda satılmasının önünde mali ya da
teknik sorun bulunmadığı, böyle bir durumda yaşanması en muhtemel sorunun
koltuk numaralı etkinlikler için aynı koltuğun birden fazla kere satılmasının
olacağı, koltuk numarasız etkinlikler için ise kapasite fazlası ile bilet satışı
olacağı, ancak bu durumun da organizatörler tarafından yönetilebileceği, koltuk
numaralı etkinlikler için biletleme firmalarının farklı farklı koltukları satışa
çıkarabileceği,
- (…..) tarafından; aynı etkinliğe ait biletlerin farklı kanallarda satılmasının önünde
herhangi bir engel bulunmadığı, yurt dışında benzer uygulamaların bulunduğu,
bu uygulamanın hem pazardaki rekabeti artıracağı hem de organizatörün
tanıtım imkânını artıracağı,
- (…..) tarafından; etkinliklerdeki belli sıra ve koltukların satışının farklı
teşebbüslere verilerek aynı anda birden fazla biletleme firması ile çalışmanın
mümkün olduğu,
- (…..) tarafından; aynı etkinliğe ait biletlerin farklı kanallarda satılmasının önünde
herhangi bir engel bulunmadığı, aksine bu durumun ilerleyen dönemlerde
yenilikçi çözümler üretebileceği, oturma planlı etkinlikler için her firmanın
kendisine ayrılan koltukları satabileceği, bilet kontrol sistemi için de biletleme
firmalarının ortak bir yapı kurabileceği veya ayrı operasyonel hizmet
verebileceği, yurt dışında bir organizatörün birden fazla biletleme firması ile
çalışabildiği,
- (…..) tarafından; bugüne kadar rakip bir firma ile birlikte bilet satılmadığı, böyle
bir durumda yaşanması muhtemel sorunların müşterilerin koltuk seçiminde
karışıklık yaşanması, turnike sisteminden dolayı müşteri geçişinde sorunlar
oluşabilmesi ve merkezi raporlamada aksaklıkların ortaya çıkması olabileceği
ifade edilmiştir.
(256) Bu çerçevede, çalıştığı organizatörlerin neredeyse tamamı ile münhasır çalışan
BİLETİX ve (…..) tarafından, aynı etkinliğin farklı kanallardan satılmasının operasyonel
zorlukları olabileceğine dikkat çekilirken, (…..) tarafından herhangi bir engel olmadığı,
bilakis bu durumun olumlu etkilere sahip olacağı belirtilmiştir. BİLETİX ile çalışan
organizatörlerden (…..) tarafından da birden fazla biletleme firması ile çalışmanın
21-04/53-22

78/92

herhangi bir sorun teşkil etmeyeceği belirtilmiştir. (…..) tarafından, BİLETİX’in etkinliğin
duyurusunu yaparak bir talep yarattığı, dolayısıyla birden fazla firma ile çalışmanın
BİLETİX açısından haksızlık yaratabileceği; (…..) tarafından, biletlerin farklı
teşebbüsler aracılığıyla satılmasının sergileyecekleri oyunların daha fazla izleyiciye
ulaşması açısından önemli olduğu; (…..) tarafından biletlerin birden fazla satış kanalı
üzerinden satılmasının sorun teşkil etmediği, aksine her satış kanalının kendine ait
müşteri kitlesi bulunduğu ve BİLETİX’in münhasırlık hükümlerinin farklı kanallarla
çalışılması önünde bir engel olduğu; (…..) tarafından birden fazla firma ile çalışmanın
sorun teşkil etmediği ancak her firma ile sözleşme, kontrol ve tanıtım materyalleri
hazırlanmasının yoğun emek gerektirdiği vurgulanmıştır.
(257) Bununla birlikte; BİLETİX ile çalışan organizatörlerden (…..) tarafından, etkinlik
biletlerinin birden fazla biletleme firması aracılığıyla satılmasının operasyonel ve ticari
zorlukları da beraberinde getireceğinin düşünüldüğü ifade edilmiştir. Adı geçen
organizatörler tarafından genel olarak tüketicilerin kafasında hangi kanal ve biletleme
firmasından biletleri satın alabileceği konusunda karışıklık oluşabileceği, koltuklu
etkinliklerde aynı koltuğun iki kere satılması, koltuksuz etkinliklerde ise kapasitenin
üzerinde satış yapılma ihtimalinin doğabileceği, operasyonel açıdan (seyircilerin
etkinlik alanına alınması, biletlerin kontrolü vs.) daha fazla personelin çalıştırılması
gerekeceği hususları dile getirilmiştir.
(258) Sonuç olarak, organizatörlerin bir kısmının çeşitli operasyonel maliyetler nedeniyle tek
bir firmayla çalışılmasının daha etkin olacağı, bir kısmının ise her biletleme firmasının
kendine ait tüketici kitlesi bulunmasından ötürü etkinliğin tanıtım imkânlarının artacak
olması sebebiyle daha fazla biletleme firması ile çalışılabileceği görüşünde oldukları
anlaşılmıştır.
(259) Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin ve organizatörlerin görüşlerinin yanı sıra aynı
etkinliğe ait biletlerin farklı teşebbüsler tarafından satılmasının fiiliyatta uygulanabilir
olup olmadığı da önem arz etmektedir. Bu nedenle, piyasa aktörlerine bugüne kadar
satışına aracılık ettikleri bir etkinlikte rakip bir teşebbüsün de bilet satışı gerçekleştirip
gerçekleştirmediği ve aynı etkinlik için birden fazla firma tarafından bilet satıldıysa
herhangi bir problemle karşılaşıp karşılaşmadıkları sorulmuştur. Aşağıdaki tabloda
teşebbüslerden gelen bilgiler doğrultusunda yıllar itibarıyla hangi etkinlikler için bilet
satışının hangi iki farklı firma tarafından gerçekleştirildiğine ve bu etkinliklerin niteliğine
(koltuk numaralı/koltuk numarasız) yer verilmiştir.
21-04/53-22

79/92

Tablo 40: Bilet Satışının Birden Fazla Teşebbüs Tarafından Gerçekleştirildiği Etkinlikler83
Teşebbüs84 Yıl
Rakip
Teşebbüsle
Bilet
Satılan
Etkinlik
Sayısı
Etkinlik Adı
Birlikte Bilet
Satılan Rakip
Teşebbüs(ler)
Etkinliğe İlişkin
Açıklama (Koltuk
Numaralı/Koltuk
Numarasız)
BİLET.COM
2018 1 (…..) (…..) Numarasız
2019
2 (…..) (…..) Numarasız
1 (…..) (…..) Numarasız
AKTİFBANK 2019
1 (…..) (…..) Numarasız
4 (…..) (…..) Numarasız
1 (…..) (…..) Numarasız
BİLETİNİAL 2019
4
(…..) (…..)
Numaralı
2 Numarasız
2 Numaralı/Numarasız
BİLETİNO
2017 4 (…..) (…..) Numarasız
2018
3 (…..) (…..) Numarasız
2 (…..) (…..) Numarasız
4 (…..) (…..) Numarasız
2 (…..) (…..) Numarasız
2019
8 (…..) (…..) Numarasız
6 (…..) (…..) Numarasız
1 (…..) (…..) Numarasız
1 (…..) (…..) Numarasız
BUGECE
2017 1 (…..)
(…..) Numarasız 2018 1 (…..)
2019 1 (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler

(260) Yukarıdaki tabloda yer alan bilgilerden hâlihazırda kısıtlı sayıda da olsa aynı etkinliğe
ait bilet satışının farklı teşebbüsler tarafından gerçekleştirilebildiği görülmektedir. Öte
yandan söz konusu sayının kısıtlı olmasında BİLETİX’in münhasır sözleşmelerinin
büyük etkisi bulunmaktadır. Zira BİLETİX’in münhasır sözleşmelerinin 2016-2019
döneminde etkinlik sayısı bakımından pazarın (…..) ve (…..) kapattığı bilinmektedir.
Bunun yanı sıra iki farklı firma tarafından bilet satışı gerçekleştirilen etkinliklerin genel
itibarıyla koltuk numarasız etkinlikler olduğu anlaşılmaktadır.

83 BİLETWAY’in sözleşmelerinin münhasır olması nedeniyle teşebbüs tarafından bugüne kadar rakip
teşebbüsle birlikte bilet satışı gerçekleştirilmediği belirtilmiştir. BİLETİVA tarafından pandemi nedeniyle
söz konusu bilgiler sağlanamamıştır. MOBİLET’in 2019 yılı içerisinde pazardan çıkmış olması sebebiyle
bilgi temin edilememiştir.
84 Soruşturma sürecinde, rakip teşebbüslerden gelen bilgilerde BİLETİX’le birlikte satılan etkinlik
bulunduğu bilgisi verilerek BİLETİX’ten de ilgili bilgiler talep edilmiştir. Ancak BİLETİX bu yönde bir
bilgiye sahip olunmadığını belirtmiştir. Bununla birlikte, teşebbüs tarafından sözü edilen durumun
MİLYON YAPIM’ın kendi biletlerini satmaya başlaması, bazı etkinlik gruplarının farklı biletleme şirketleri
ile çalışan farklı organizatörler tarafından düzenlenmesi ve organizatörün sözleşmesi sonlanmaya yakın
düzenlenen etkinliklerin rakip biletleme firması tarafından satılabilmesinden kaynaklanabileceği
belirtilmiştir. Ancak tabloda yer alan etkinliklerin BİLETİX tarafından belirtilen durumlara tam olarak
uymadığı görülmüştür. Bunun yanı sıra teşebbüs münhasır olmayan organizatörlerin birden fazla
biletleme firmasıyla çalışıp çalışmadıkları hakkında bilgilerinin olmadığı belirtilmiştir.
21-04/53-22

80/92

(261) Aynı etkinlik için rakip bir teşebbüsle birlikte bilet satışı gerçekleştiren teşebbüsler
tarafından koordinasyonun nasıl sağlandığına ve herhangi bir sorunla karşılaşıp
karşılaşmadıklarına dair,
- (…..) tarafından; organizatörün çevrim içi satış altyapısına sahip olması
durumunda tüm firmaların gerçekleştirdiği bilet satışlarının organizatörün
sistemine düştüğü, böylece organizatörün satılan biletleri kendi sisteminden
takip ettiği, bu çalışma sistemi ile satılan biletlerde herhangi bir problemle
karşılaşılmadığı, organizatörün satış altyapısına sahip olmaması durumunda
ise etkinlik koltuk numaralı ise sıraları firmalar arasında dağıttığı, koltuk
numaralı değil ise her firmaya belirli miktarda satış izni verdiği, dolayısıyla
organizatörün firmalar arasında koordinasyonu sağlamaya çalıştığı, bu
yöntemde organizatörün firmalar arası koordinasyonu sağlamasının güç
olabileceği,
- (…..) ve (…..) tarafından; rakip teşebbüsle bilet satışı yapılan etkinliklerde
herhangi bir sorun yaşanmadığı, etkinliğin koltuk numaralı olması durumunda
biletleme firmalarına koltukların bölüştürülerek koltuk numarasız olması
durumunda kapasitenin biletleme firmalarına bölüştürerek koordinasyonun
sağlanabildiği,
- (…..) tarafından; bilet satışının hem kendileri hem de rakip firma tarafından
yapıldığı etkinliklerde genellikle organizatörün kendi belirlediği kapasitelere göre
her firma üzerinden yapılacak satışı belirlediği, her iki firmanın kendi sistemleri
üzerinden yapılan satışlara ilişkin bilet kontrollerinin etkinlik girişinde her
firmanın kendi çalışanları tarafından yapıldığı, bugüne kadar bu şekilde bilet
satışı yapılan organizasyonlarda herhangi bir sorunla karşılaşılmadığı,
- (…..) tarafından; etkinlik biletlerinin iki biletleme firması kanalıyla satılması
durumunda organizatörün sağladığı belirli bir koordinasyon bulunmadığı, sistem
altyapıları farklı olduğu için etkinlik girişi sırasında bilet firmalarının ayrı
bölümlerde konumlandığı, tüketicinin biletini hangi firmadan almışsa o
bölümden giriş sağladığı, Zorlu PSM’de ortak satılan etkinliklerde görünürlük
sorunu ile karşılaşıldığı, zira Zorlu PSM içindeki tüm fiziksel gişelerin BİLETİX
olduğu, bu nedenle de kendilerine gişe bölümünde konumlanamayacaklarının
bildirildiği, bunun dışında büyük bir sorunla karşılaşılmadığı
ifade edilmiştir.
(262) Yukarıda yer alan ifadelerden, organizatörün gerekli altyapıya sahip olması
durumunda rakip teşebbüslerin organizatöre ait yazılım vasıtasıyla aynı etkinliğe ait
bilet satışını, koltuklu/koltuksuz ayrımından bağımsız olarak kolaylıkla
gerçekleştirebileceği anlaşılmaktadır. Keza bu durumun örneklerine fiiliyatta da
rastlamak mümkündür. Örneğin havayolu seferlerine ait biletler ilgili havayolu şirketine
ait internet sitesinden alınabildiği gibi birçok havayoluna ait seferi bir arada gösteren
biletleme platformları üzerinden de alınabilmektedir. Öte yandan organizatörün gerekli
altyapıya sahip olmaması halinde farklı teşebbüsler tarafından bilet satışı
gerçekleştirilmesinde organizatörün koordinasyonu sağlaması gerekmektedir. Bu
durumda da koltuk numarasız etkinlikler için kapasite dağılımı yapılması, koltuk
numaralı etkinlikler için ise koltukların biletleme firmaları arasında paylaştırılarak bilet
satış işleminin gerçekleştirilmesi söz konusu olmaktadır. Bu çözümler, halihazırda
kısıtlı olan çoklu erişim için geliştirilmiş olup, çoklu erişimin pazarda yaygınlaşması
21-04/53-22

81/92

durumunda organizatörlerin de altyapılarını buna uygun olarak geliştirmeleri, biletleme
firmalarının ortak bir yapı kurması veya pazarda bu erişimi sağlayacak firmaların ortaya
çıkması ihtimal dahilindedir.
(263) BİLETİX tarafından (d) bendindeki koşulun sağlandığına yönelik olarak sunulan tek
argüman organizatörlere yaptığı avans ödemeleridir. Öte yandan BİLETİX 2016-2019
döneminde sırasıyla (…..) adet müşteriye avans vermişken, ilgili yıllar itibarıyla (…..)
organizatör ile münhasır çalışmıştır. Bunun yanında, söz konusu sayının içerisinde yer
alan organizatörlerin bir kısmının münhasır sözleşmeler olmasa dahi birden fazla
platformda yer almanın operasyonel maliyetine katlanmak istemedikleri için etkinlik
özelinde veya sözleşme süresince yalnızca BİLETİX ile çalışmak istemeleri de ihtimal
dahilindedir. Keza yukarıda yer verilen organizatör görüşlerinin bir kısmı da bu
yöndedir.
(264) Öte yandan BİLETİX’in münhasır sözleşmeleri, farklı platformlarda yer almanın
getireceği faydaların katlanılan maliyetleri aşacağını düşünen organizatörlerin gerek
yıl içerisinde düzenleyeceği farklı etkinlikler için gerek aynı etkinlikler için rakip
teşebbüslerle çalışmasını engellemektedir. Dolayısıyla münhasırlık düzenlemeleri
platformun organizatör tarafının BİLETİX’e odaklanarak BİLETİX’in tüketici tarafındaki
vazgeçilmezliğini de artırmaktadır. Bu nedenle de pazarda hâkim durumda bulunan bir
teşebbüsün bulunması ve dolaylı şebeke dışsallıklarından ötürü zaten sınırlı olan rakip
bir platform ile çalışma imkânının münhasır sözleşmeler vasıtasıyla tamamen ortadan
kalktığı görülmektedir. Dolayısıyla incelemeye konu sözleşmelerdeki münhasırlık
hükümlerinin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması koşulunu sağlamadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(265) Yukarıda yer alan açıklamalar ışığında, BİLETİX’in sözleşmelerinde münhasırlık
hükümlerinin yer almasına yönelik olarak sunduğu gerekçelerin somut bir şekilde
temellendirilmediği ve ilgili sözleşmelerin bireysel muafiyet şartlarını bir bütün olarak
taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(266) BİLETİX’in hâlihazırda organizatörlerle akdettiği sözleşmeler, Kurulun 2013 yılında
almış olduğu Biletix-6 kararına paralel şekilde iki yıl süreli münhasırlık hükümleri
içermektedir. Mevcut soruşturma kapsamında BİLETİX’in münhasırlık içeren
sözleşmeleri günümüz koşullarında tekrar değerlendirilmiştir. BİLETİX’in
organizatörlerle akdettiği sözleşmelerin BİLETİX’in 2016-2019 döneminde sahip
olduğu pazar payları nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden,
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamındaki koşulları sağlamaması nedeniyle
bireysel muafiyetten yararlanamadığı değerlendirilmiştir. Ayrıca BİLETİX’in
organizatörlerle akdettiği sözleşmelerin pazar kapama etkisine sahip olduğu tespit
edilmiştir. BİLETİX’e, kısa kararın tebliği tarihinden itibaren münhasırlık içeren ya da
fiili münhasırlığa yol açacak hükümler içeren sözleşmeler akdetmeme ve bu tür
uygulamalardan kaçınma yükümlülüklerinin getirilmesi uygun görülmüştür.
I.7. BİLETİX’İN SAVUNMALARI VE SAVUNMALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ
I.7.1. BİLETİX’in Hâkim Durumda Olmadığına Yönelik Savunmalar
I.7.1.1. BİLETİX’in Sahip Olduğu Pazar Payının Düşük Olduğuna Yönelik
Savunma
(267) BİLETİX tarafından, ilgili pazarın Biletix-6 kararından farklı olarak futbol müsabakaları
hariç tutularak “etkinlik biletlerinin (futbol müsabakaları hariç) satışına platform
21-04/53-22

82/92

üzerinden aracılık hizmeti pazarı” şeklinde tanımlanması sebebiyle futbol biletleri için
bilet satışlarının hesaplamaya dâhil edilmediği, bu sebeple de futbol etkinliklerine
yönelik bilet satışı alanında faal olan AKTİFBANK tarafından uygulanan rekabetçi
baskılar dikkate alınmaksızın BİLETİX’in sahip olduğu pazar payının anılan oranın çok
üzerinde hesaplandığı, bu yaklaşımın BİLETİX'in pazar payında suni bir artış yarattığı,
arz ikamesinin mevcudiyeti sebebiyle futbol biletlerinin satışının ilgili pazara dâhil
edilmesi gerektiği, böyle bir tanımlama ışığında BİLETİX’in pazar payının %40’ın
altında kalacağı düşünüldüğünde, bu durumun BİLETİX’in hâkim durumda olmadığına
yönelik güçlü bir gösterge olacağı ifade edilmiştir.
(268) 14.04.2014 tarihi itibarıyla 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesi
Hakkında Kanun kapsamında Spor Toto Süper Lig, Spor Toto 1. Lig karşılaşmaları ile
Şampiyonlar Ligi, UEFA Avrupa Ligi, Ziraat Türkiye Kupası, Hazırlık Karşılaşmaları vb.
organizasyonların biletleri AKTİFBANK’a ait PASSO Biletleme Platformu üzerinden
satılmaktadır. Bu yasal düzenleme nedeniyle BİLETİX ve rakiplerinin bu etkinlikler için
bilet satışı bulunmamaktadır. Dolayısıyla “futbol müsabaka biletlerinin satışına aracılık
hizmetleri pazarı” 2024 yılına kadar rakiplere kapalı bir pazar olması nedeniyle
soruşturma kapsamında belirlenen pazar tanımına dâhil edilmemiştir. Öte yandan,
hakim durum tespiti sadece pazar payına dayanılarak değil, ilgili ürün pazarının çift
taraflı pazar niteliği, dolaylı şebeke dışsallıklarından kaynaklanan giriş engelinin varlığı,
dengeleyici alıcı gücünün yokluğu, tarihsel süreçte pazarda kayda değer değişikliğin
bulunmaması gibi pek çok kriter değerlendirilerek yapılmıştır. Dolayısıyla, teşebbüsün
bu savunmasına katılmak mümkün olmamıştır.
I.7.1.2. Diğer Biletleme Firmalarının Pazar Gücünü Olanaksızlaştırdığına Yönelik
Savunma
(269) BİLETİX tarafından, rakip olan teşebbüslerden sadece sekiz elektronik biletleme
firmasına yer verildiği, Türkiye’de faaliyet gösteren Tixbox, Dsmbilet, Milyonbilet,
A, B, T gibi bazı elektronik biletleme
firmalarının bu kapsama dâhil edilmediği, anılan biletleme firmalarının BİLETİX
üzerinde rekabetçi bir baskı yaratmak suretiyle söz konusu pazar gücü bulgusunu
olanaksızlaştırdığı, AKTİFBANK’ın futbol biletlerinin satışında fiili tekel gücünü elinde
bulundurduğu, bu alanda elde ettiği tekel kârı ile (…..) ve yüksek marka bilinirliği
sebebiyle uyguladığı baskının oldukça güçlü olduğu, bu durumun da BİLETİX
açısından iddia olunan yüksek pazar gücü bulgusunu güçleştirdiği, nispeten küçük
biletleme firmalarının dahi BİLETİX karşısında sözleşme kazanmak suretiyle bireysel
veya toplu olarak güçlü bir rekabetçi baskı yarattıkları, rakip biletleme firmaları
tarafından kurulan bu rekabetçi baskının BİLETİX’i yakın tarihli sözleşmelerini
kaybetmemek adına yüksek oranda avans ödemesi yapma, imza bedeli verme gibi
büyük tavizler vermeye zorladığı, bu çerçevede hâkim durum bulgusu için gerekli
koşullardan biri olan “rakiplerinden önemli ölçüde bağımsız davranabilme” hususunun
BİLETİX bakımından gerçekleşemediği ifade edilmiştir.
(270) Pazarda yerel nitelikte ve oldukça sınırlı faaliyet alanı olan teşebbüsler bulunmakla
birlikte bu teşebbüslerin pazara olan etkisi yapılacak analiz ve değerlendirmeleri
etkilemeyecek niteliktedir. 2013 tarihli Biletix-6 kararında BİLETİX’in rakipleri ile
arasındaki pazar payı farkının oldukça yüksek olduğuna ve bu payını yedi yıllık dönem
boyunca koruduğuna değinilmiştir. 2016-2019 döneminde de BİLETİX’in etkinlik
sayısı, bilet sayısı ve biletleme gelirleri bakımından rakipleri ile arasında bulunan
önemli ölçüde farklılığın devam ettiği görülmüştür. 2019 yılı itibari ile BİLETİX’in etkinlik
21-04/53-22

83/92

sayısı bakımından pazar payı kendisine en yakın rakibinin (…..) katı; bilet sayısı
bakımından pazar payı kendisine en yakın rakibinin (…..) katı; biletleme gelirleri
bakımından pazar payı kendisine en yakın rakibinin (…..) katı olarak gerçekleşmiştir.
Bu nedenle, 2013 yılından bu yana pazarın yapısında önemli bir değişiklik olmaması
ve BİLETİX’in yüksek pazar payını uzun yıllar muhafaza edebilmesi rakiplerin rekabetçi
baskı yaratabilecek düzeyde olmadığına işaret etmektedir.
(271) BİLETİX’in çalıştığı müşterilerin küçük bir bölümünün rakip bir platforma geçtiği
anlaşılmaktadır. Bu durumun istisnasını ise 2019 yılında ZORLU PSM’nin
AKTİFBANK’a geçmesi oluşturmakta, soruşturma sürecinde elde edilen bilgilerden de
AKTİFBANK’ın ZORLU PSM’ye toplamda (…..) TL avans ödemeyi taahhüt ettiği
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla incelenen dönem itibarıyla sadece bir yıla özgü bu
durumun özellikle AKTİFBANK’ın çok büyük rekabetçi baskı uyguladığı yönünde
yorumlanması mümkün değildir.
I.7.1.3. Giriş Engellerinin Düşük Olmasının Pazar Gücünü Olanaksızlaştırdığına
Yönelik Savunma
(272) BİLETİX tarafından, yeni firmaların pazara kolaylıkla giriş yapmasının önünde engel
bulunmadığı, Kurul’un Biletix-6 kararından itibaren pazara pek çok rakibin giriş
yaptığının görüldüğü, Soruşturma Raporunda pazarın çift taraflı niteliği, BİLETİX’in
geniş portföydeki etkinlikleri ve sahip olduğu marka bilinilirliğinin giriş engeli olarak ele
alındığı, bu durumun organizatörlerin etkinliklerini daha çok sayıda ziyaretçiye sahip
biletleme firmasına vermek istemesinden kaynaklandığı ve kayda değer bir giriş engeli
yaratmakta yetersiz kaldığı, bu sebeplerle biletleme firmaların bilinirliğinin pazara
girişte bir engel teşkil etmediği, Türkiye’de reklam açısından özellikle sosyal medya ve
Google’da çevrimiçi reklam ve radyo, televizyon, basılı gazete, magazinler ve ilan
panoları gibi mecraların biletleme web sitelerinden çok daha önemli ve etkili olduğu,
bu durumun BİLETİX kullanıcı anketlerine bakıldığında da doğrulandığı, Google gibi
bir arama motoru kullanmak suretiyle BİLETİX’in internet sitesine yönlendirilen
kullanıcıların %(…..) yalnızca %(…..) kısmının “Biletix” kelimesi ile arama
gerçekleştirdiği, bu oranın da yapılan ziyaretlerin büyük bir kısmının BİLETİX
markasına ilişkin olmadığına kanıt niteliğinde olduğu, hatta BİLETİX’in bilet sattığı
bilgisini başka bir reklam mecrasından (televizyon, radyo, e-posta vs.) edinen birçok
kullanıcının varlığı da düşünüldüğünde bu sayının belirtilenden daha yüksek olacağı,
dolayısıyla bunun da yine BİLETİX markası ile bağdaştırılamayacağı, sosyal medya
sitelerinin BİLETİX sitesine yönlendirdiği kullanıcıların çoğunluğunun Youtube, Twitter,
Facebook, Instagram ve WhatsApp platformları üzerinden geldiği, bunun yanında
yönlendirici siteler tarafından gelen ziyaretçilerin ise organizatörlerin internet
sitesinden ve gelecek konserlere ilişkin bilgiler de içeren özelleşmiş internet
sitelerinden gelme eğiliminde olduklarının görüldüğü, sonuç itibarıyla, tüketicilerin
BİLETİX’in internet sitesini ziyaret etme kararında bu sitenin bir organizatör tarafından
televizyon, sosyal medya ve benzeri mecralarda reklamının yapılmasının büyük rol
oynadığı, bu sebeplerle BİLETİX’in internet sitesine uğrayan ziyaretçi sayısının
organizatörlerin reklam kampanyalarının alıcıları internet sitesine yönlendirmekte ne
kadar başarılı olduğunu yansıtmak dışında farklı bir anlam ihtiva etmediği, dolayısıyla
yerleşik biletleme firmaların bilinirliğinin piyasaya giriş önünde bir engel yaratmadığı
ifade edilmiştir.
(273) Pazara girişler açısından mali ve hukuki yönden yüksek maliyetlerin olmaması,
pazarda başka giriş engeli bulunmadığı anlamına gelmemektedir. Zira pazara yeni
21-04/53-22

84/92

oyuncu girmesi Biletix-6 kararının incelendiği dönem de dâhil edildiğinde, uzun
zamandır BİLETİX’in pazar gücü üzerinde etki yaratmamıştır. Bunun sebebi, bu
pazardaki teşebbüslerin faaliyetlerini olumsuz etkileyen ve teşebbüsler açısından
operasyonel maliyet yaratan diğer giriş engelleridir. BİLETİX’in pazar gücünü de
oluşturan bu engellerden belki de en önemlileri ürün/tüketici portföy gücü kaynaklı
olarak oluşan şebeke dışsallıkları ve marka bilinirliğidir. BİLETİX hâlihazırda en yakın
rakibinin yaklaşık dokuz katı büyüklüğünde tüketici; üç katı büyüklüğünde organizatör
portföyüne sahiptir.
(274) BİLETİX’in sözünü ettiği reklam mecralarının varlığı ve yaygınlaşması yadsınmamakta
ancak bir tanıtım platformu olarak biletleme firmalarının önemini organizatörler
açısından azaltmamaktadır. Tarafların sunduğu veriye göre teşebbüsün internet
sitesine arama motoruna bir kelime yazarak erişenlerin %(…..) “biletix” kelimesini
girmiştir. Bu oran tek başına az gibi görünse de kesin bir anlam ifade etmeyecektir zira
tüketicinin BİLETİX markasını bildiği halde arama motoruna “etkinlik adı + biletix” vb.
farklı kelime grupları yazılması ihtimalini içermemektedir. Ayrıca, tüketicinin arama
motorunda etkinliği aratması tek başına BİLETİX’in marka bilinirliğinin olmadığı
anlamına gelmemektedir. Zira tüketicinin her iki olgunun da farkında olup birini tercih
etmesi her zaman mümkündür. Bununla birlikte, aynı verilere göre “biletix”
kelimesinden sonra en çok aratılan kelimenin %(…..) bile altında pay aldığı
görülmektedir. Bu bakımdan tüketicilerin yine de en çok “biletix” kelimesini arattığını
söylemek mümkündür. Bunun yanı sıra, kararın ilgili bölümlerinde yer verildiği üzere,
BİLETİX’in marka bilinirliği sektördeki rakip teşebbüs ve organizatörler tarafından da
vurgulanmıştır.
I.7.1.4.Kendi Kendine Biletleme ile Ana Gişe Satışlarının Pazar Gücünü
Olanaksızlaştırdığına Yönelik Savunma
(275) BİLETİX tarafından, mekânlar ve işletmecilerin kendi kendilerine bilet satabilmesi
hususunun BİLETİX üzerinde ilave bir önemli rekabetçi baskı yarattığı, kendi kendine
biletlemenin pazar tanımına dâhil edilmesi durumunda BİLETİX’in pazar payının
%(…..) altına düşeceği, müşterilerin kendi kendilerine biletleme yapma
potansiyellerinin onlara dengeleyici alıcı gücü tanıdığı ve BİLETİX’in söz konusu
müşteriler üzerinde pazar gücü kurmasını ortadan kaldırdığı, bu durumun da önemli
bir rekabetçi baskı oluşturmak suretiyle hâkim durumun herhangi bir şekilde
kurulmasını engellediği, ana gişe satışlarının BİLETİX’in pazar gücü kuramamasının
bir diğer sebebi olduğu, BİLETİX’in satışlarının yaklaşık %(…..) karşılık gelen etkinlik
gişeleri satışları dâhil olmak üzere tüketicilerin biletleri farklı satış kanallarından satın
alabildiği, elektronik biletlerin satışı özelinde hizmet bedelinin arttığı senaryoda,
tüketicilerin bir kısmının biletleri çevrimiçi olarak satın almak yerine ana gişeden satın
almaya yönelmek suretiyle rekabetçi baskı yaratabileceği ve bu nedenle pazar
tanımında dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.
(276) Yalnızca kendi düzenlediği organizasyonlar için internet üzerinden bilet satmaya
başlayan teşebbüslerin, BİLETİX ve pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüsler
üzerinde kayda değer bir rekabetçi baskı oluşturamaları mümkün görünmemektedir.
BİLETİX benzeri platformların tüketicilere sağladığı temel faydalardan biri geniş
portföye erişerek birden fazla etkinlik hakkında bilgi sahibi olunması ve
kıyaslanabilmesidir. Bir başka deyişle, platformların aynı zamanda tanıtım işlevi vardır.
Dolayısıyla tüketici için organizatör, sadece belirli etkinlikte karşılaştığı bir alternatifken
biletleme firması farklı etkinliklerin hepsinde alternatif olabilmektedir. Yalnızca kendi
21-04/53-22

85/92

biletini satan organizatör sitelerinin BİLETİX kadar geniş bir portföye sahip olması ve
bundan ötürü dolaylı şebeke dışsallıklarından yararlanması mümkün olmadığından
BİLETİX ve rakiplerine benzer bir tüketici talebi ile karşılaşması mümkün
görünmemektedir.
(277) Aynı şekilde, organizatörün talebi bakımından da kendi biletini satmak ve biletleme
hizmeti almak arasında bu hizmetlerin aynı pazarda değerlendirilmesini gerektiren bir
ikame ilişkisi olmadığı tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirmede, biletleme firmalarının
organizatöre belirli bir tüketici kitlesine ulaşma ve etkinliğin tanıtımını yapma imkânını
verdiği, oysa organizatörün sadece kendi biletini satarak bu imkânı yakalayamadığı,
diğer organizatörlerin biletlerini satmanın ise satış kanallarında çeşitlilik sağlanması,
aynı zamanda rakibi olan organizatörlerle anlaşılması, gerekli yazılım, alt yapı ve
personel yatırımlarının sağlanması gibi maliyetler içerdiği belirtilmiştir. Teşebbüsün
kendi biletini satan teşebbüslerin varlığı ve ana gişe satışları nedenleriyle pazar
gücünün olmadığı savunmasına katılmak mümkün olmamıştır.
I.7.1.5. Güçlü Dengeleyici Alıcı Gücünün Pazar Gücünü Olanaksızlaştırdığına
Yönelik Savunma
(278) BİLETİX tarafından, etkinlik organizatörlerinin BİLETİX’ten imza bedeli, avans ödemesi
ve hizmet bedelinden organizatörlere verilen pay gibi finansal avantajlar elde ettiği, bu
avantajı elde edemeyen organizatörlerin rakip firmalarla çalışabildiği, bu nedenle
organizatörlerin dengeleyici alıcı gücüne sahip olduğu, etkinlik organizatörlerinin
BİLETİX’in hizmet bedelini belirleme ve hizmet bedelinde bir üst sınır koyma gücüne
sahip olduğu, bu fiyat belirleme kabiliyetinin de BİLETİX’in iddia olunan pazar gücü ile
tamamıyla çelişki içinde olduğu ifade edilmiştir.
(279) Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin hiçbirinin tek başına dengeleyici alıcı gücüne
sahip olacak büyüklükte ve BİLETİX için vazgeçilmez konumda olduğunu ifade etmek
mümkün değildir. Keza Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Davranışlarına
İlişkin Kılavuz’da da “yalnızca sınırlı bir müşteri kitlesinin hâkim durumdaki teşebbüsün
pazar gücünden korunmasını sağladığı durumlarda, alıcı gücünün yeterli seviyede
rekabetçi baskı oluşturmadığı değerlendirilebilecektir.” ifadesine yer verilmektedir. Bu
nedenle, gerek organizatör pazarının oldukça dağınık olan yapısı gerek BİLETİX’e en
çok gelir getiren organizatörün BİLETİX’in gelirleri içerindeki payı dikkate alındığında
organizatörlerin dengeleyici alıcı gücü bulunduğu savunmasına katılmak mümkün
değildir.
I.7.1.6. BİLETİX’in Fiyatları ve Kâr Marjının Rekabetçi Olduğuna Yönelik Savunma
(280) BİLETİX tarafından, fiyatlandırma stratejisinin detaylı bir şekilde ele alındığı
soruşturma raporunda aşırı fiyat olmadığı sonucuna ulaşıldığı, kâr marjının rakip
firmalara benzer ya da daha düşük olduğunun ve bazı yıllarda zarar ettiğinin tespit
edildiği, BİLETİX’in hâkim durumda olması durumunda fiyatlarını ve kâr marjını
rakiplerinden daha fazla şekilde olacak şekilde arttırabileceği, bunun sonucu olarak
zarar etmeyeceği, dolayısıyla raporda yer verilen tespitlere göre BİLETİX’in rekabetçi
fiyatlar ve rekabetçi marjlar uygulamasından dolayı hâkim durumda olamayacağı ifade
edilmiştir.
(281) Hâkim durum tespitinde pazar dinamiklerinin bütüncül analizi ön planda olup
teşebbüslerin mevcut fiyatlama davranışları tek başına rol oynamamaktadır. Hâkim
durum tespiti BİLETİX ve rakiplerinin pazardaki konumu, pazarın yapısı, giriş engelleri,
21-04/53-22

86/92

alıcı gücü vb. kriterler dikkate alınarak yapılmıştır. Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’da
yer alan hâkim durum tanımındaki “fiyat belirleyebilme gücü” kavramı davranışın
kendisinden ziyade uygulayabilme kabiliyetini temsil etmektedir. Dolayısıyla,
teşebbüsün mevcut fiyatlama davranışı ve kâr marjından hareketle hâkim durumda
olamayacağı savunmasına katılmak mümkün olmamıştır.
I.7.2. BİLETİX’in Sözleşmelerinin Rekabet Üzerindeki Olası Etkisinin
Değerlendirilememesine Yönelik Savunma
(282) BİLETİX tarafından, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında anlaşmanın
rekabeti kısıtlayıcı olup olmadığına yönelik analiz gerçekleştirilmeden sadece
BİLETİX’in akdettiği sözleşmelerin rakiplere piyasayı kapadığı argümanına dayanmak
suretiyle 5. madde kapsamında bireysel muafiyet özelinde bir analiz gerçekleştirildiği,
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4.maddesi kapsamında uygun bir değerlendirmenin
yapılması gerektiği ifade edilmiştir.
(283) Teşebbüslerin özellikle temel faaliyet alanını oluşturan sektörlerde akdettiği münhasır
sözleşmeler doğası gereği rekabeti kısıtlayıcıdır. Zira münhasır anlaşmalar
çerçevesinde giriş engeli oluşturulması, pazarın kapanması vb. birçok rekabeti
kısıtlayıcı etki ortaya çıkmaktadır. Ancak bu anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde ve ilgili diğer mevzuatta sayılan şartları sağladığı takdirde muafiyet
alabilmektedir. BİLETİX’in organizatörler ile akdettiği sözleşmelerin neredeyse
tamamının münhasırlık hükmü içerdiği görülmektedir. Bu sözleşmeler çerçevesinde
organizatörlerin ilgili yılda düzenleyeceği tüm etkinlikler için BİLETİX dışında bir
biletleme firması ile çalışamayacağı hususu karşısında BİLETİX’in münhasır
sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu açıktır.
I.7.3.BİLETİX’in Sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ Çerçevesinde Grup
Muafiyetinden Yararlandığı Savunması
(284) BİLETİX tarafından, pazarın futbol bilet satışlarını da kapsayacak şekilde daha geniş
tanımlanması halinde BİLETİX’in pazar payının son dört yılda sürekli olarak %40’ın
altında olacağı ve bu sebeple sağlayıcının pazar payının %40’ı aşmadığı durumlarda
dikey anlaşmaları 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan muaf tutan
2002/2 sayılı Tebliğ’den faydalanabileceği ifade edilmiştir.
(285) Futbol müsabakalarının ilgili pazar tanımına dâhil edilmemesine yönelik açıklamalara
yukarıda yer verilmiştir. Bu çerçevede, teşebbüsün savunmasına katılmak mümkün
değildir. Mevcut dosya kapsamında tanımlanan “etkinlik biletlerinin (futbol
müsabakaları hariç) satışına platform üzerinden aracılık hizmeti” pazarında BİLETİX’in
2016-2019 döneminde etkinlik sayısı, bilet sayısı ve biletleme gelirleri bakımından
pazar payları %40’ın üzerinde gerçekleşmektedir. Dolayısıyla inceleme konusu
sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden
yararlanamamaktadır.
I.7.4. Bireysel Muafiyete Yönelik Savunmalar
(286) BİLETİX tarafından, BİLETİX’in münhasır sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi kapsamında bireysel muafiyet koşullarını sağladığı ifade edilmektedir.
I.7.4.1. BİLETİX’in Sözleşmelerinin Önemli Etkinlik Kazanımları Doğurduğuna
Yönelik Savunma
21-04/53-22

87/92

(287) BİLETİX’in sözleşmeleri sayesinde müşterilerin yeterli ön finansman elde edebildiği,
sözleşmelerin bilet satışlarını mümkün kılan etkinliklerin organizasyonu için elzem
olduğu, bu kapsamda ortaya çıkan etkinlik kazanımlarının hem etkinlik
organizatörlerine hem de tüketicilere fayda sağladığı, dolayısıyla da 5. maddedeki
koşulu tamamen karşıladığı, münhasırlığın potansiyel olarak sadece pazarın bir
bölümüne yönelik olarak gerekçelendirilebilir olmasının pazarın tamamında
münhasırlığın yasaklanması için yeterli bir neden olmayacağı, söz konusu yaklaşımın
etkinliklerini düzenlemek için ön finansman ihtiyacı olan müşterilere zarar vereceği,
özellikle Covid-19 salgını ile birlikte de ilerleyen zamanlarda çok daha fazla sayıda
organizatörün ön finansmana ihtiyaç duyacağının öngörüldüğü, avans ödemelerinin
özellikle oldukça maliyetli olan tanınmış sanatçıların büyük çaplı konserlerini organize
eden büyük müşteriler için de önem teşkil ettiği, münhasır anlaşmaların organizatörlere
bankalardan daha lehe finansman koşulları sağlama konusunda yardımcı olduğu,
avans ödemelerinin güvencesi olmasının yanında, her iki taraf için de rekabetçi fayda
sağlar şekilde öngörülebilirlik ve iş birliği sağladığı ifade edilmiştir.
(288) Avans kullanan organizatörlerin etkinlik sayısının toplam etkinlik sayısına göre pazarın
küçük bir kısmını oluşturduğu, ancak bu teşebbüslerin görece daha popüler etkinlikleri
düzenlediği ve etkinlik başına gelir beklentilerinin yüksek olduğu görülmektedir.
Dolayısıyla BİLETİX’in gelir beklentisi daha yüksek olan bu teşebbüslere finansman
desteği sağladığı, bunun bir sonucu olarak da gelir beklentisini artırdığı
anlaşılmaktadır. Ancak bu uygulamanın pazarın genelindeki arz devamlılığını sağlama
noktasında çok önemli olmadığı düşünülmektedir. Zira avans kullanmayan teşebbüsler
özellikle 2019 yılında hem etkinlik sayısı hem de yarattıkları gelir bakımından çok
büyük bir sıçrama gerçekleştirmiştir. Ayrıca, avans kullanan teşebbüslerin düzenlediği
etkinlik sayılarının artış hızı son yılda oldukça gerilemiştir. Dolayısıyla, BİLETİX
tarafından uygulanan avans uygulamasının söz konusu ticari ilişkide bulunan taraflar
için ortak bir menfaat sağladığı görülmekle birlikte, mevcut verilerden bu uygulamanın
pazarın bütünü için gerekli olduğuna dair bir çıkarım yapmak mümkün
görünmemektedir. Bunun yanında teşebbüs, avans kullanmayan teşebbüslerin
anlaşmalarındaki münhasırlığın pazardaki arz devamlılığını nasıl sağladığını ortaya
koyamamıştır. Bu nedenle, BİLETİX’in avans uygulamasının pazarın genelindeki arz
devamlılığını sağlamada çok önemli olduğu iddiasına katılmak mümkün olmamıştır.
İlaveten, münhasırlığın ortadan kalkması durumunda BİLETİX’in organizatörler ile
etkinlik bazında anlaşmalar yapmasının önünde bir engel bulunmamaktadır.
(289) BİLETİX tarafından, bilgi teknolojileri altyapısını iyileştirmek adına yapılan yatırımların
organizatörlere ve tüketicilere daha iyi hizmet sağlayarak etkinlik doğurduğu
belirtilmekle birlikte söz konusu yatırımların ticari hayatın olağan akışı içinde yapılması
gerektiği değerlendirilmekte olup bir platform üzerinden bilet satışı hizmetine aracılık
eden BİLETİX'in gerçekleştirdiği teknolojik yatırımların, akdettiği münhasır sözleşmeler
ile arasında illiyet bağı bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
(290) Sonuç olarak BİLETlX'in sözleşmelerinin malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin
sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik ve teknik gelişmenin
sağlanması koşulunu sağlamadığı değerlendirilmektedir
I.7.4.2. Müşterilerin BİLETİX’in Münhasır Sözleşmelerinden Fayda Sağladığına
Yönelik Savunma
21-04/53-22

88/92

(291) BİLETİX tarafından, münhasır sözleşmelerin etkinliklerinin finansmanını
sağlayabilmek ve işlerini büyütmek isteyen müşterilere önemli faydalar sağladığı, bu
durumun özellikle büyük ölçekli müşteriler için önem arz ettiği, bununla birlikte pandemi
sebebiyle de çok daha fazla müşterinin finansmana ihtiyaç duyacağının öngörüldüğü
ifade edilmiştir.
(292) Muafiyetin ikinci şartı, ortaya çıkan etkinlik kazanımlarından tüketicilerin de yarar
sağlamasıdır. BİLETİX tarafından münhasır sözleşmelerin müşterileri konumunda olan
organizatörlere sağladığı faydalar olduğuna değinilmiş; fakat tüketiciye sağlayabileceği
faydalara yönelik bir açıklamada bulunulmamıştır. Ancak teşebbüsün arz devamlılığı
konusundaki savunmasının tüketiciler için de geçerli olabileceği varsayıldığında dahi
münhasırlığın arz devamlılığı için elzem olmadığı değerlendirilmiştir. Münhasır
sözleşmeler tüketicinin aynı etkinliği başka bir yerden temin edebilme ihtimalini
tamamen ortadan kaldırmakta olup tüketicilerin seçim alternatifleri azalmaktadır.
Dolayısıyla BİLETİX’in münhasır sözleşmelerinin ilgili koşulu sağlamadığı tespit
edilmiştir.
I.7.4.3. BİLETİX’in Sözleşmelerinin Rekabeti Ortadan Kaldırmadığına Yönelik
Savunması
(293) BİLETİX tarafından, münhasır anlaşmalara rağmen pazarda çok sayıda rakip firmanın
faaliyet gösterdiği, BİLETİX’in akdettiği münhasırlık içeren sözleşmelerin yüzde %(…..)
bir yıl içerisinde, %(…..) ise iki yıl içerisinde rakiplerin erişimine açıldığı ve bu nedenle
herhangi bir şekilde pazarın rakiplere kapanması durumunun söz konusu olmadığı,
BİLETİX özelinde dikey bütünleşik yapının mevcut olmadığı ve anlaşma sürelerinin ise
iki yıl ile sınırlandırıldığı göz önüne alındığında, söz konusu anlaşmaların kapama
etkisine yol açmaktan uzak olduğu, rakiplerin BİLETİX’ten daha az cazip olmasından
kaynaklı olarak fırsatları kazanamamasının BİLETİX’in münhasırlık anlaşmalarıyla bir
ilgisi olmadığı, bu noktada müşterilere sunulan katma değer ve müşterilerle kurulan
güven ilişkisi gibi unsurların önem kazandığı, rakiplerin sözleşme kazanamadığına
ilişkin tespitlerin doğruyu yansıtmadığı, BİLETİX’in son dört yıl içerisinde kaybettiği
büyük çaplı organizatörleri de kapsayan müşterilerinin bu durumu destekler nitelikte
olduğu, sonuç itibarıyla pazar kapamanın söz konusu olmadığı ifade edilmiştir.
(294) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine ilişkin değerlendirmenin sadece pazar kapama
oranları değil, pazarın karakteristik özellikleri ve pazara giriş engelleri de dikkate
alınarak yapıldığı belirtilmelidir. Pazarda faaliyet gösteren rakip sayısından ziyade söz
konusu rakiplerin BİLETİX üzerinde ne kadar rekabetçi baskı yaratabileceğinin önemli
olduğu vurgulanmalıdır.
(295) Pazar kapama oranları; etkinlik sayısı, bilet sayısı ve biletleme geliri olmak üzere üç
farklı kriter bakımından hesaplanmıştır. BİLETİX tarafından yapılan hesaplamada
BİLETİX’in pazar payının en düşük olduğu değişken olan bilet sayısı ve 2019 yılı esas
alınmıştır. BİLETİX’in 2019 yılında bilet sayısı bakımından pazar payında meydana
gelen düşüş BİLETİNİAL’ın portföyünde sinema biletlerinin de bulunmasından ve
teşebbüsün 2019-2020 sezonu için T.C Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yapmış olduğu
iş birliği sonucunda Bakanlık bünyesindeki tüm etkinlikler için resmi bilet satış
platformu haline gelmesinden kaynaklanmaktadır. Buna ilaveten, BİLETİX tarafından
yapılan hesaplama yalnızca ilerleyen dönemlerde rakiplerin ne kadar bilete
erişebileceğine yönelik olup ilgili yıllar itibarıyla gerçekleşen fiili durumu dikkate
almamaktadır. Soruşturma Raporunda yer alan pazar kapama oranları ise ilgili yıllar
21-04/53-22

89/92

itibarıyla pazarda düzenlenen etkinlikler, satılan toplam bilet sayıları ve elde edilen
biletleme gelirleri bakımından gerçekleşen veriler dikkate alınarak hesaplanmıştır. Bir
an için sadece BİLETİX tarafından tercih edilen hesaplama yöntemi benimsense dahi
kabaca bir hesapla 2019 yılı için BİLETİX’in düzenlenen etkinlik sayısı ve elde edilen
biletleme geliri bakımından pazarın %(…..) kapattığı anlaşılmaktadır. Kaldı ki söz
konusu oran Soruşturma Raporunda yer verilen pazarın her yıl yaklaşık %(…..)
rekabete açıldığı tespitiyle de uyumludur.
(296) Pazardaki dolaylı şebeke etkisi rakip teşebbüslerin yeterli müşteri portföyüne ulaşması
önünde zaten var olan bir engel iken BİLETİX’in organizatörlerle akdettiği münhasır
sözleşmeler bu etkiyi daha da pekiştirmektedir. Nitekim pazarın organizatör tarafının
büyük bir kısmının belirli dönemlerde kapatılması rakiplerin bu organizatörlere
erişememesi nedeniyle etkinlik portföylerinin ve çeşitliliğinin genişlemesine engel
olmakta, bu durum aynı zamanda pazarın diğer tarafında yer alan tüketicilere
erişmeleri önünde de bir engel teşkil etmektedir. BİLETİX’in münhasır sözleşmelerin
ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmadığına yönelik
savunmasına katılmak mümkün olmamıştır.
I.7.4.4. Sözleşmelerin Etkinlik Kazanımları İçin Zorunlu Olandan Fazla Kısıtlama
Getirmediğine Yönelik Savunma
(297) BİLETİX tarafından, avans ödemelerinin seviyesinin BİLETİX’in satılacağını
öngördüğü biletlerin sayısına bağlı olduğu, BİLETİX açısından avans ödemelerinin
karşılığının alınıp alınamayacağı hususunun yaratacağı belirsizliğin büyüklüğüne göre
riskin de artacağı, dolayısıyla münhasırlığın ortadan kaldırılması halinde BİLETİX’in
satacağı bilet miktarı azalırken alacağı riskin artacağı ve BİLETİX tarafından
müşterilere daha az avans sağlanacağı, BİLETİX’in münhasırlık talep edememesinin
rekabetin azalmasına neden olacağı, BİLETİX’in münhasır sözleşmelerinin pazarda
önemli etkinlikler yarattığı ve 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel
muafiyetten faydalanması gerektiği ifade edilmiştir.
(298) Rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanıp sınırlanmadığına ilişkin değerlendirmede
elde edilmesi beklenen etkinlik kazanımlarının dosya konusu anlaşmaya özgü olması,
diğer bir deyişle bu kazanımları gerçekleştirmenin iktisadi olarak anlamlı ve daha az
sınırlayıcı olan yollar ile elde edilememesi gerekmektedir. BİLETİX tarafından (d)
bendinin sağlandığına yönelik sunulan tek argüman avans ödemeleridir. Ancak
BİLETİX 2016-2019 döneminde sırasıyla (…..) müşteriye avans vermişken ilgili yıllar
itibarıyla (…..) organizatör ile münhasır çalışmıştır. Bir an için BİLETİX’in avans
ödemesi yaptığı organizatörler ile münhasır sözleşme akdetmesi bir gereklilik olarak
kabul edilse dahi bu durum BİLETİX’in geri kalan tüm sözleşmelerinin münhasır olması
için bir gerekçe değildir.
(299) Bunun yanı sıra BİLETİX’in münhasır sözleşmeleri pazarın organizatör tarafında tekli
erişimi zorunlu kılmakta, bir diğer deyişle organizatörlerin çoklu erişim imkânını
kısıtlamaktadır. Münhasırlığın ortadan kalkmasıyla, organizatör etkinliğin tanıtımı ve
biletlerin satışı için birden fazla platform ile çalışma imkânı bulacağından etkinliğin
daha çok kitleye duyurulabileceği ve böylelikle etkinliğe daha çok tüketicinin
çekilebilme şansı olacağı değerlendirilmektedir.
(300) Bunun yanı sıra BİLETİX’in münhasır sözleşmeleri, farklı platformlarda yer almanın
getireceği faydaların katlanılan maliyetleri aşacağını düşünen organizatörlerin gerek
yıl içerisinde düzenleyeceği farklı etkinlikler için gerek aynı etkinlikler için rakip
21-04/53-22

90/92

teşebbüslerle çalışmasını engellemektedir. Dolayısıyla münhasırlık düzenlemeleri
platformun organizatör tarafının BİLETİX’e odaklanarak BİLETİX’in tüketici tarafındaki
vazgeçilmezliğini de artırmaktadır. Bu nedenle de pazarda hâkim durumda bulunan bir
teşebbüsün ve dolaylı şebeke dışsallıklarının varlığından ötürü zaten sınırlı olan rakip
bir platform ile çalışma imkânının münhasır sözleşmeler vasıtasıyla tamamen ortadan
kalktığı değerlendirilmektedir. Yukarıda açıklanan nedenlerden ötürü teşebbüsün
savunmasına katılmak mümkün olmamıştır.
J. SONUÇ
(301) 20.06.2019 tarihli ve 19-22/341-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara,
sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına
göre,
1) Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.’nin “etkinlik biletlerinin (futbol
müsabakaları hariç) satışına platform üzerinden aracılık hizmeti pazarı”nda
hâkim durumda bulunduğuna,
2) Bununla birlikte, Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.’nin bilet fiyatlarına
çeşitli isimler altında ekstra masraflar eklemek yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal etmediğine, dolayısıyla adı geçen teşebbüse idari para cezası
uygulanmasına yer olmadığına,
3) Tüketiciye zararı olduğu değerlendirilen damla fiyatlandırma uygulaması
hakkında 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında
tedbir alabileceği hususuna ilişkin olarak T.C. Ticaret Bakanlığına görüş
gönderilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine,
4) Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.’nin organizatörler ile akdettiği
sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlanmadığına,
5) İlgili sözleşmelere, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamındaki şartları
karşılamaması nedeniyle, bireysel muafiyet tanınamayacağına,
6) Biletix Bilet Dağıtım Basım ve Ticaret A.Ş.’nin kısa kararın tebliğinden itibaren
münhasırlık içeren ya da fiili münhasırlığa yol açacak hükümler içeren
sözleşmeler akdetmemesine ve bu tür uygulamalardan kaçınmasına
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.










Full & Egal Universal Law Academy