Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-3-079 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 21-05/64-28
Karar Tarihi : 28.01.2021
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Ahmet ALGAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER : Necla SÜMER ÖZDEMİR, Mesut MORGÜL,
Mehmet Mustafa ŞEREF, Funda GÖKTEPE
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Yemek Sepeti Elektronik İletişim Perakende Gıda Lojistik A.Ş.
Temsilcileri: Metin Pektaş, Evren SESLİ, Av. Şahin ARDIYOK
Kızılırmak Mah. 1450 Sok. Ankara Ticaret Merkezi B Blok Kat:5
No:1/29 Çukurambar Çankaya Ankara
D. ŞİKAYETÇİ : Gizlilik talepli iki başvuru
(1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 04.06.2020 tarih ve 20-27/336-M sayılı
kararı uyarınca hakkında soruşturma yürütülen Yemek Sepeti Elektronik İletişim
Perakende Gıda Lojistik A.Ş.’nin sunduğu taahhüdün değerlendirilmesi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Yemek Sepeti Elektronik İletişim Perakende Gıda Lojistik
A.Ş.’nin (Yemek Sepeti) çevrim içi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarında
dışlayıcı uygulamalarda bulunduğu iddiası üzerine yürütülen önaraştırma sonucunda,
Rekabet Kurulunun (Kurul) 04.06.2020 tarih ve 20-27/336-M sayılı kararı ile 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. ve 6. maddelerini ihlal
edip etmediğinin tespitine yönelik olarak Yemek Sepeti hakkında 4054 sayılı Kanun'un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
(3) Soruşturma süreci devam ederken Yemek Sepeti tarafından sunulan ve 02.11.2020
tarih ve 11712 sayı ile Kurum kayıtlarına giren ilk taahhüt metni üzerine hazırlanan
09.11.2020 tarih ve 2019-3-079/BN-02 sayılı Bilgi Notu 12.11.2020 tarihli Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 20-49/667-M sayılı Kurul kararı ile Yemek Sepeti
tarafından 02.11.2020 tarih ve 11712 sayı ile Kurum kayıtlarına giren taahhüdün
rekabet sorunlarını gidermekte yetersiz olması nedeniyle reddine karar verilmiştir.
(4) Yürütülen soruşturma çerçevesinde hazırlanan 04.12.2020 tarih ve 2019-3-079/SR
sayılı Soruşturma Raporu 11.12.2020 tarihinde Yemek Sepeti tarafından tebellüğ
edilmiştir.
(5) Teşebbüs, Kurum kayıtlarına 25.12.2020 tarih ve 13953 sayı ile giren yazı ile ikinci defa
taahhüt sunma talebinde bulunmuştur. Teşebbüsün talebi üzerine, 04.01.2021 ve
13.01.2021 tarihlerinde yapılan toplantılar sonrasında Yemek Sepeti tarafından
hazırlanan taahhüt metni 22.01.2021 tarih ve 14610 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
Taahhüt metnine ilişkin olarak hazırlanan 25.01.2021 tarih ve 2019-3-079/BN-04 sayılı
Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: 20.01.2021 tarih ve 14610 sayı ile Kurum kayıtlarına giren
taahhüt üzerine düzenlenen 25.01.2021 tarih ve 2019-3-079/BN-04 sayılı Bilgi
21-05/64-28
2/6
Notu’nda, Yemek Sepeti tarafından sunulan taahhüt paketi içerisinde yer alan dar
EKM, zorunlu joker ve zorunlu minimum sepet tutarı uygulamaları ile vale fiyatlandırma
politikasına ilişkin taahhütlerin, tespit edilen rekabet sorunlarıyla orantılı, bu sorunları
gidermeye elverişli, kısa sürede yerine getirilebilir ve etkili şekilde uygulamaya müsait
olduğu, oluşan rekabet sorunlarını ortadan kaldırma noktasında yeterli olacağı sonuç
ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Soruşturma Raporunda Yer Verilen Rekabet Sorunları
(4) Soruşturmaya konu şikâyetlerin temelinde Yemek Sepeti’nin çevrim içi yemek sipariş-
servis platform hizmetlerine ilişkin eylemleri yer almaktadır. Yemek Sepeti, paket servis
hizmeti bulunan restoranlar ile yemek siparişi vermek isteyen kullanıcıları bir araya
getiren, kullanıcıların internet üzerinden platformun portföyünde yer alan
restoranlardan yemek sipariş etmesini, restoranların ise internet üzerinden sipariş
almasını sağlayan bir çevrim içi yemek siparişi-servisi platformudur. İki farklı gruba
(sipariş verenler, restoranlar) hizmet veren ve bu yönüyle çok taraflı pazar niteliği
taşıyan platform üzerinden gerçekleşen işlemlerde, sipariş verenlerden genel olarak
ücret alınmazken, restoranlar sipariş tutarının belirli bir oranını hizmet bedeli/komisyon
olarak aracı platforma ödemektedir. Kurye hizmetinin platform tarafından sunulduğu iş
modelinde (Yemek Sepeti Vale) ise genellikle restoranların yanında, sipariş
verenlerden de belirli bir ek ücret talep edilmektedir. Yemek siparişi veren kullanıcılar,
ödemelerini platform üzerinden çevrim içi olarak veya kapıda ödeme seçenekleriyle
(nakit/kredi kartı vb.) gerçekleştirmekte, platform ise kullanıcılardan elde edilen sipariş
gelirlerinden sipariş başına belli miktarda komisyon mahsup ederek kalanı restorana
iletmektedir.
(5) Soruşturma Raporu’nda yer verilen, rekabet sorunu yaratan uygulamalar temel olarak
dar “en çok kayrılan müşteri (EKM)” uygulaması, zorunlu joker, minimum sepet tutarı
uygulamaları ve Yemek Sepeti vale modelinin fiyatlama politikalarına ilişkindir.
H.1.1. Dar EKM Uygulaması
(6) EKM şartı, temel olarak bir sağlayıcının müşterisine bir başka müşteriye daha avantajlı
şartlar sunmayacağını temin etmesidir. Çevrim içi dünyadaki uygulamasında EKM
şartları kapsam ve etkisi bakımından iki sınıfa ayrılmaktadır. Dar EKM (narrow MFC)
platform üzerinde yayımlanan fiyatların (ve bazı tanımlara göre fiyat dışı unsurların)
sağlayıcının kendi internet sitesinde yayımlanandan daha dezavantajlı olmamasını
sağlamaktayken, geniş EKM (wide MFC) benzer korumayı rakip platformları ve/veya
telefon satışları, direk yüz yüze satışlar gibi çevrim dışı kanalları da içermek üzere her
türlü kanalda sağlayarak daha geniş bir kapsama yaymaktadır.
(7) Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde, zincir, tekil veya birkaç şubeli
restoranların tüketicilere kendi kanallarında daha uygun fiyata ürün sunma saiklerinin
olduğu görülmüştür. Dar EKM uygulaması ile ilk olarak doğrudan tüketicilerin daha
uygun fiyatlarda ürün/hizmete erişme imkânı kısıtlanabilmektedir. Bunun yanında, dar
EKM’nin yalnız fiyatlara yönelik olarak uygulanmaması, menü içeriği, promosyonlar,
gönderim bölgesi vs. her türlü şartlar bakımından uygulanması, tüketici refahını yalnız
daha uygun fiyatta ürüne erişimin engellenmesi bakımından değil çeşitlilik gibi diğer
unsurlar bakımından da kısıtlayabilmektedir.
(8) Dar EKM şartı kapsamında restoranların kendi kanallarında sundukları farklı şartlara
karşı Yemek Sepeti tarafından restoranlardan broşür istendiği, Yemek Sepeti’nde
sunulan şartların restoranların “broşürlerde” sunduğu şartlara eşitlendiği görülmüştür.
21-05/64-28
3/6
Buna karşın restoranların bir kısmının broşürleri ile restoran içi sundukları menülerin
aynı olması sonucu dar EKM şartı yalnız paket servisi değil restoranların salon içi
fiyatlarını da etkileyebilmektedir.
(9) Restoranlar kendi kanallarında uygulayacağı düşük fiyatların aynısını Yemek Sepeti’ne
de uygulayacaklarını bildiklerinden, bu şart genel olarak yemek fiyatlarını da
artırabilecek niteliktedir. Restoranlar, Yemek Sepeti nedeniyle katlandıkları komisyon
maliyetlerinden kaçınmak adına kendi kanallarını geliştirmeye çabalamaktadır. Ancak
dar EKM uygulaması sonucunda, tüketicilerin bu çaba ile sunulabilecek daha avantajlı
tekliflerden faydalanamaması olasılığı doğmaktadır.
(10) Paket serviste gerek zincir gerekse tekil veya birkaç şubeli restoranlar için Yemek
Sepeti’nin sahip olduğu restoran ve kullanıcı ağı vesilesiyle bir ana kapı (gate-keeper)
niteliğinde olması, bu restoranların paket servislerinin büyük çoğunluğunun Yemek
Sepeti üzerinden sunulması ve ayrıca pazarda Yemek Sepeti’ne karşı etkin bir rakibin
bulunmaması restoranları Yemek Sepeti’ne bağımlı kılmaktadır.
(11) Dar EKM uygulaması, restoranların kendi kanallarını geliştirmelerine engel olabilecek,
Yemek Sepeti’nin kullanıcı ağını daha da güçlendirebilecek, restoranların Yemek
Sepeti’ne olan mevcut bağımlılığını daha da artırabilecektir. Rakip platformlar, oluşan
bu kullanıcı ve restoran ağı karşısında Yemek Sepeti’ne karşı dezavantajlı konuma
düşebilmektedir. Zira rakip platformların, restoranların kendi satış kanallarında
uyguladıkları indirimi kendi platformları için de uygulatma güçleri, Yemek Sepeti’ne
kıyasla oldukça düşük kalmaktadır. Bu bakımdan dar EKM uygulaması, rakip
platformlara giriş engeli oluşturabilecek nitelikte görülmüştür.
H.1.2. Zorunlu Joker Uygulaması
(12) Joker uygulaması, belirli şartların sağlanması durumunda kullanıcıya indirim
yapılmasını esasına dayanmaktadır. Bu şartlar kullanıcının daha önce o restorandan
hiç sipariş vermemiş ya da 120 gündür sipariş vermemiş olması ve Joker sunan
restoranın kullanıcının semtine gönderim yapıyor olmasıdır.
(13) Zorunlu joker uygulamasının temel olarak tekil restoranlar için zorunlu tutulduğu
anlaşılmaktadır. Söz konusu uygulamaya gönüllü olarak katılan restoranlar da
bulunmakla birlikte, zorunlu olarak joker uygulamasına tabi tutulan restoranların
çoğunluğunun bu uygulamadan şikâyetçi olduğu, bu uygulama ile kullanıcıdan geri
dönüş almadıkları, uygulamanın aynı kullanıcı tarafından açılan yeni hesaplar yoluyla
istismar edildiği gibi gerekçelerle kârlı bulunmadığı görülmüştür. Söz konusu maliyetler
karşısında benzer fiyatların/indirimlerin rakiplere sunulamaması, rakip platformları
Yemek Sepeti karşısında dezavantajlı duruma düşürebilmektedir. Zira Yemek Sepeti,
restoranlara yüklediği bu indirim zorunluluğu karşısında rakiplere kıyasla daha fazla
tüketiciye aracılık hizmeti sunabilirken, benzer bir koşulu restorana dayatma gücü
bulunmayan rakip platformlar güç kaybetmektedir.
(14) Bahse konu indirim her ne kadar sınırlı kapsamda restoran için zorunlu tutulsa da,
pazara yeni giren rakipler için esas rekabet edilebilir alan söz konusu kategorideki tekil
restoranlardır. Bu nedenle ilk etapta kullanıcıya sunulan bir fayda gibi görünen joker
uygulamasının, uzun vadede restoranları Yemek Sepeti’ne bağımlı kılabildiği,
restoranların sınırlı kaynaklarını Yemek Sepeti platformu için kullanmak durumunda
bırakıldığı ve rakip platformları dışlayıcı nitelikte olabileceği anlaşılmıştır.
21-05/64-28
4/6
H.1.3. Zorunlu Minimum Sepet Tutarı Uygulaması
(15) Minimum sepet tutarı uygulamasının da temel olarak tekil restoranlar için Yemek Sepeti
tarafından belirlenen tutar ve aralıklarda uygulanmasının zorunlu tutulduğu
anlaşılmaktadır. Zorunlu olarak bu uygulamaya tabi olan restoranların büyük
çoğunluğu serbest kalmaları halinde bu tutarı daha yüksek belirleyeceklerini, bu
uygulama nedeniyle kuryelerini salt su, kola vs. gibi siparişler için de çalıştırmak
zorunda kaldıklarını belirtmiştir. Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerden, söz
konusu siparişleri reddi belirli bir orana varan restoranların Yemek Sepeti’nden uyarı
aldığı ve yaptırıma tabi tutulduğu anlaşılmıştır. Dahası söz konusu siparişlerin
aksaması restorana platformda olumsuz yönde puan ve yorumlarla da yansımaktadır.
(16) Ayrıca restoranlar özellikle yoğun saatlerde başka kanallardan gelen daha yüksek
tutarlı siparişler yerine Yemek Sepeti’nden gelen söz konusu düşük tutarlı siparişlere
cevap vermek durumunda kalabilmektedir. Bu etkiler restoranlara maliyet olarak
yansımakta, restoranlar serbest oldukları ve bağımlı olmadıkları için rakip platformlarda
aynı zararlara katlanmamakta, bu da rakip platformları Yemek Sepeti’ne karşı
dezavantajlı konuma düşürebilmektedir.
(17) Söz konusu uygulamanın tüm restoranlardan ziyade daha sınırlı bir gruba zorunlu
tutulduğu anlaşılsa da, özellikle rakiplerin zincir restoranlarla anlaşmasından ziyade
tekil restoranlarla anlaşmasının daha mümkün olduğu, bu bakımdan pazara yeni giren
rakiplerin ilk etapta tekil restoranlar üzerinden rekabeti geliştirecekleri dikkate
alınmalıdır. Sonuç olarak, minimum sepet tutarının zorunlu olarak düşük tutulması kısa
vadede kullanıcının bir içecek siparişinin dahi adresine getirilmesi imkânı oluştursa da,
uzun vadede restoranların artan maliyetleri sonucu hem paket yemek fiyatlarının
yükselmesine yol açmakta, hem de rakip platformların gelişmesini engelleyerek
kullanıcıların platform hizmetindeki rekabetten faydalanmasını engellemektedir. Bu
bakımdan uygulama yalnız tekil restoranlarla sınırlı da olsa, uygulamanın rekabeti
sınırlayıcı etkisi tüm pazara tesir edebilecek niteliktedir.
H.1.4. Yemek Sepeti Vale Uygulaması
(18) Yemek Sepeti, vale uygulaması ile çevrim içi yemek siparişi platform hizmetleri ve
verilen siparişin teslimi için sağlanan kurye hizmetleri olmak üzere iki farklı hizmeti
birlikte sunmaktadır. Söz konusu modelde platform hizmetini Yemek Sepeti’nden alan
kullanıcı ve restoranın kurye hizmetini de Yemek Sepeti’nden alması gerekmektedir.
Platform hizmetlerinin kurye hizmetleri ile birlikte satılması rekabet hukuku kapsamında
paket satış olarak değerlendirilmektedir.
(19) Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) hâkim durumdaki
teşebbüsün sunduğu paket ile rakiplerin makul bir alternatif paket sunarak rekabet
edemediği durumda rekabeti kısıtlayıcı etkilerin ortaya çıkabileceği ve bu etkilerin yıkıcı
fiyatlama ile benzer nitelikte olacağı ifade edilmektedir. Bu bakımdan hâkim durumdaki
teşebbüs tarafından sunulan paketin toplam artan gelirinin artan maliyetlerini karşılayıp
karşılamadığı önem taşımaktadır.
(20) Yemek Sepeti’nin, vale uygulaması ile çevrim içi yemek servisine yönelik platform ve
kurye hizmetleri pazarındaki maliyet altı fiyatlaması ile platform hizmetleri pazarındaki
rekabeti bozabileceği, bu durumun rakipleri üzerinde kısa ve uzun vadede dışlayıcı
nitelikte olabileceği değerlendirilmiştir.
21-05/64-28
5/6
H.2. Yemek Sepeti Tarafından Sunulan Taahhütler
(21) Yemek Sepeti tarafından sunulan taahhüt metni 22.01.2021 tarih ve 14610 sayı ile
Kurum kayıtlarına girmiştir. Taahhüt metninde,
- Çevrim içi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarında uygulanan dar
EKM koşulunun gerekçeli kararın teşebbüse tebliğinden itibaren ilk üç ay
içerisinde tekil/birkaç şubeli restoranlardan, ikinci üç ay içerisinde ise zincir
restoranlardan kaldırılarak tüm restoranlar açısından dar EKM hükümlerine
son verileceği,
- Çevrim içi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarında zorunlu joker
uygulamasının gerekçeli kararın teşebbüse tebliğinden itibaren üçüncü üç ay
içerisinde kaldırılacağı ve gönüllü hâle getirileceği,
- Çevrim içi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarında minimum sepet
tutarı uygulamasının gerekçeli kararın teşebbüse tebliğinden itibaren bir hafta
içerisinde restoranlar tarafından belirlenecek şekilde kurgulanacağı,
- Yemek Sepeti vale iş modeli açısından; kurye personelinin ücret, yemek
giderleri ile kurye ve vale hizmeti için kullanılan iletişim ve akaryakıt giderlerini
karşılayacak şekilde fiyatlandırma yapılmasına Haziran 2020’de Soruşturma
Raporu’nun taraflarına tebliği öncesinde geçildiği ve fiyatlandırma politikasının
bu şekilde devam ettirileceği,
- Taahhütlere ilişkin atılacak adımların her üç aylık periyodun ardından
Kurum’a bildirileceği
ifade edilmiştir.
(22) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin üçüncü fıkrasında,
“Yürütülmekte olan bir önaraştırma ya da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6
ncı madde kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik
olarak ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birliklerince taahhüt sunulabilir. Kurul söz
konusu taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat
getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri açısından
bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya açılmış bulunan
soruşturmaya son verilmesine karar verebilir. Rakipler arasında fiyat tespiti,
bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır
ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilemez…
…Kurul üçüncü fıkraya göre bir karar verdikten sonra aşağıdaki hallerde tekrar
soruşturma açabilir:
a) Kararın alınmasına temel teşkil eden herhangi bir unsurda esaslı değişiklik
olması
b) İlgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin verdikleri taahhütlere aykırı
davranmaları
c) Kararın taraflarca sunulan eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgiye dayanılarak
verilmiş olması”
hükmü yer almaktadır.
(23) Sunulan taahhüt metnine göre, taahhütler gerekçeli kararın teşebbüse tebliğ edildiği
tarihten itibaren dokuz ay içerisinde tam olarak hayata geçirilecek ve üçer aylık her
aşamanın tamamlanmasının ardından Kurum’a bildirim yapılacaktır. Teşebbüs
21-05/64-28
6/6
tarafından dokuz aylık sürenin, istihdamın korunması ve insan kaynakları açısından
yeniden yapılandırma süreçlerinin yürütülmesi, sözleşmelere ilişkin hukuki süreçlerin
tamamlanması, sistemsel ve teknik geliştirme aşamalarının düzenlenmesi açısından
gerekli olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu süreçler, saha satış ve kullanıcı ilişkileri
departmanının yeniden eğitilmesi, sözleşmelerin güncellenmesi ve pandemi nedeniyle
kargo/posta yoluyla yenilenmesi, entegre sistemlerin ayrışması ve yeni oluşacak
sistemsel gerekliliklerin tamamlanması şeklinde açıklanmaktadır.
(24) Özetle, Yemek Sepeti, dar EKM, zorunlu minimum sepet tutarı, zorunlu joker
uygulamalarına son verileceğini ve vale fiyatlandırma politikasının ilgili maliyet
kalemlerini karşılayacak şekilde sürdürüleceğini, söz konusu taahhütlerin gerekçeli
kararın teşebbüse tebliğinden itibaren dokuz aylık bir sürede tümüyle uygulamaya
konulmuş olacağını taahhüt etmiştir. Sunulan taahhütlerin Soruşturma Raporu’nda
tespit edilen rekabet sorunlarını gidereceği kanaatine ulaşılmıştır. Taahhüt metninde
belirtilen sürelerin, sunulan açıklamalar da dikkate alındığında taahhütlerin hayata
geçirilmesi noktasında makul süreler olduğu değerlendirilmiştir.
I.SONUÇ
(25) Rekabet Kurulunun 04.06.2020 tarih ve 20-27/336-M sayılı kararı uyarınca yürütülen
soruşturma kapsamında, Yemek Sepeti Elektronik İletişim Perakende Gıda Lojistik
A.Ş.'nin 22.01.2021 tarih ve 14610 sayılı yazıyla sunduğu taahhüdün, rekabet
sorunlarını gidermesi nedeniyle kabulüne ve bağlayıcı hale getirilmesine, 04.06.2020
tarih ve 20-27/336-M sayılı Kurul kararı uyarınca başlatılan soruşturmanın
sonlandırılmasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy