Rekabet Kurumu - Karar Sayı 21-06/70-31

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-3-070 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 21-06/70-31
Karar Tarihi : 04.02.2021
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN

B. RAPORTÖRLER : İbrahim Hilmi KOÇAK, Dilara Nur CANSU ISLAM,
Ahmet SAĞDUYU

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : T.C. Erciyes Üniversitesi Rektörlüğü Klinik Mühendisliği
Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü
Erciyes Üniversitesi Hasçelik Klinik Mühendisliği Araştırma ve
Uygulama Merkezi, 38039 Kayseri

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Aort Sağlık Hizmetleri ve Bilgi İşlem Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.
Dudullu Organize Sanayi Bölgesi DES 116. Sok., No:7 Yukarı
Dudullu, 34775 Ümraniye/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Aort Sağlık Hizmetleri ve Bilgi İşlem San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin
üretimini üstlendiği Aort marka endoskopi yıkama cihazlarının bakım ve teknik
servis pazarında bahsi geçen teşebbüsün yazılım ve kalibrasyon gibi
uygulamaları neticesinde Aort marka endoskopi cihazlarının bakımını eksiksiz
yapabilen tek yetkili firma olduğu ve teknik servis pazarında müşterilerine aşırı
fiyat uyguladığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarında 26.09.2018 tarih ve
6953 sayı ile yer alan şikâyet başvurusunda özetle;
- Erciyes Üniversitesi Hastanesinde (ERCİYES) farklı tarihlerde Rektörlük Mali
İşler Daire Başkanlığı tarafından Aort Sağlık Hizmetleri ve Bilgi İşlem Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti. (AORT) firmasından (…..) TL bedellerle toplam 5 adet Aort
marka endoskopi yıkama cihazı satın alındığı,
- Cihazlardan ikisinin garanti süresinin bitiminden 1 ay sonra "filtre kirli” hatası
verdiği ve cihazların normal çalışma prosedürlerinde farklılıklar olmaya
başladığı,
- Klinik Müdürlüğü tarafından yapılan kontrollerde filtrelerin temizlenmesi ve
dezenfekte edilmesi ile cihazlardaki sorunun giderilebileceği kanaatine varıldığı
ancak temizleme ve dezenfekte işlemi ile cihazlardaki sorunun giderilemediği,
- Daha sonra yapılan detaylı inceleme sonucunda filtrelerin elektronik donanım
vasıtasıyla kontrol edildiği ve bu donanımın sistem yazılımına tanıtılmadığı
sürece hata uyarısının giderilemeyeceğinin anlaşıldığı,
21-06/70-31
2/15

- İlgili firma ile irtibat kurulduğunda, hastanenin yeni filtre satın alması gerektiği ve
cihazlardaki sorunun ancak kendileri tarafından verilecek bir servis hizmetiyle
değiştirilebileceğinin taraflarına iletildiği,
- Bunun üzerine AORT'tan filtre ve servis hizmeti için fiyat teklifi istendiği, istenilen
fiyatın neredeyse cihazı satın alma maliyetine yaklaştığı ancak cihazların
kullanıldığı birimde işlerin aksamaması adına teklif edilen fiyatın mecburen kabul
edildiği,
- AORT servis görevlisinin Klinik Müdürlüğü'ne gelip yıkama sistemine bilgisayar
bağlayarak uzaktan erişim sağladığı, telefonda görüştüğü ilgili firma yetkilisine
filtre kalibrasyonu gibi bir takım yazılımsal değişiklikler yaptırdığı ve sistemin
normal çalışır duruma geldiği, daha sonrasında kontrol amacıyla cihazlardaki
filtrelerin değiştirildiği ve cihazların herhangi bir hata vermediği,
- Hasta sağlığı ile ilgili cihazlarda ömürlü parçaların bulunduğu, bu parçaların
belirli bir süre sonra değiştirildiği, filtrenin de bu kategoride değerlendirilebileceği
ve çok düşük değerlerle temin edilebileceği ancak AORT firmasının yıkama
cihazını tasarlarken kullanıcıları kendisine bağlamak ve parçalar için daha
yüksek bedeller talep etmek için fiyatı çok düşük olan parçaları birtakım
elektronik donanımlarla sistem yazılımına entegre ettiği, bu nedenle arıza
durumunda müşterilerin ya cihazı kullanım dışına aldığı ya da firmanın talep
ettiği bedelleri ödemek zorunda kaldığı
iddia edilerek Kurum nezdinde işlem tesis edilmesi talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.09.2018 tarih ve 6953 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 08.10.2018 tarih ve 2018-3-70/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu Rekabet Kurulu’nun (Kurul) 17.10.2018 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 18-
39/628-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma kapsamında
24.04.2019 tarih ve 2018-3-70/ÖA sayılı önaraştırma raporu hazırlanmıştır. Hazırlanan
bu rapor neticesinde Kurul tarafından 02.05.2019 tarih ve 19-17/240-Mİ sayı ile söz
konusu dosya hakkında ek çalışma yapılması kararı alınmıştır.
(4) İlgili Kurul kararı üzerine hazırlanan 26.01.2021 tarih, 2018-3-070/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, önaraştırma konusu iddialar ile ilgili olarak;
AORT’un 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun)
41. maddesi gereğince bahse konu teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına yer
olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
(6) Önaraştırma kapsamında; 26.03.2019 tarihinde AORT’da yerinde inceleme yapılmıştır.
Önaraştırma sürecinde ayrıca pazardaki diğer teşebbüslerden de bilgi talebinde
bulunulmuştur. Bu kapsamda; Mega Özel Sağlık Hizmetleri A.Ş. (MEGA) tarafından
gönderilen cevabi yazılar 29.01.2020 tarih ve 936 sayı ve 14.02.2020 tarih ve 1605
sayı, Detro Healthcare Kimya Sanayi A.Ş. (DETROX) tarafından gönderilen cevabi
yazı 05.02.2020 tarih ve 1229 sayı, Farmakim Laboratuvar Malz. Tic. Ltd. Şti.
(FARMAKİM) tarafından gönderilen cevabi yazı 17.02.2020 tarih ve 1661 sayı, Famed
Sağlık Tıbbi Cihazlar İth. İhrc. Tic. Ltd. Şti. (FAMED) tarafından gönderilen cevabi yazı
25.03.2020 tarih ve 2963 sayı, Femtomed Tıbbi Ürünler Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.
(FEMTOMED) tarafından gönderilen cevabi yazı 28.08.2020 tarih ve 9170 sayı, Avea
21-06/70-31
3/15

Sağlık Hizmetleri A.Ş. (AVEA) tarafından gönderilen cevabi yazı 28.08.2020 tarih ve
9181 sayı ile Kurum kayıtlarına alınmıştır.
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs: AORT
(7) 1999 yılında faaliyete başlayan AORT paramedikal konularda yazılım tasarımı, üretimi
ve pazarlanması, satış sonrası desteği alanlarında faaliyet göstermektedir.
Teşebbüsün endoskopi alanındaki ürün portföyünde; “endoCleaner” endoskopi yıkama
ve dezenfeksiyon cihazı, “endoStorages” endoskopi saklama ve kurutma dolabı,
“endoLeakage” endoskop kaçak test cihazı, “medGate mobil station” ve “medGate
MIP” endoskopi görüntü aktarım ve arşivleme sistemleri ürünleri bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(8) Dosya kapsamında AORT’un tıbbi cihazlarının teknik servis hizmetleri pazarındaki
eylemleri şikayet edilmektedir. 07.06.2011 tarih ve 27957 sayı ile Resmî Gazete’de
yayımlanan Tıbbi Cihaz Yönetmeliğine göre tıbbi cihaz;
İnsanda kullanıldıklarında aslî fonksiyonunu farmakolojik, immünolojik veya metabolik
etkiler ile sağlamayan fakat fonksiyonunu yerine getirirken bu etkiler tarafından
desteklenebilen ve insan üzerinde;
 Hastalığın tanısı, önlenmesi, izlenmesi, tedavisi veya hafifletilmesi ya da
 Yaralanma veya sakatlığın tanısı, izlenmesi, tedavisi, hafifletilmesi veya
mağduriyetin giderilmesi ya da
 Anatomik veya fizyolojik bir işlevin araştırılması, değiştirilmesi veya
yerine başka bir şey konulması veyahut
 Doğum kontrolü
amacıyla kullanılmak üzere imal edilmiş, tek başına veya birlikte kullanılabilen,
imalatçısı tarafından özellikle tanı ve/veya tedavi amaçlı kullanılmak üzere imal edilmiş
ve tıbbi cihazın amaçlanan işlevini yerine getirebilmesi için gerekli olan yazılımlar da
dahil, her türlü araç, alet, teçhizat, yazılım, aksesuar veya diğer malzemeleri
olarak tanımlanmıştır.
(9) AORT’un üretmiş olduğu endoskopi yıkama ve dezenfeksiyon cihazı da anılan
yönetmelik kapsamında tıbbi cihaz şeklinde sınıflandırılmaktadır. Bununla birlikte tıbbi
cihaz tanımı çok geniş bir ürün gamını içermekte olup anılan tanımın daraltılması
gerekmektedir. Kurulun tıbbi cihazlara ilişkin vermiş olduğu kararlara bakıldığında
pazar tanımlamalarının belirli hastalıkların veya hastalık gruplarının tanısı ve/veya
tedavisi ile sınırlandırıldığı görülmektedir1. Nitekim benzer bir konuda Kurul ilgili ürün
pazarının dar anlamda “endoskopi yıkama ve dezenfeksiyon cihazları”, geniş anlamda
“gastro-intestinal cihazlar” şeklinde tanımlanabileceğini belirtmiş ancak yapılacak
değerlendirmelere herhangi bir etkisinin bulunmayacağından hareketle kesin bir ilgili
ürün pazarı tanımı yapmamıştır2.
(10) Tıbbi cihaz sektöründe pazar tanımı yapılırken ele alınması gereken bir diğer konu da
tıbbi cihazın satışı ile tıbbi cihazın satışından sonraki süreçte cihaza sağlanan bakım
onarım hizmetleri verilmesinin farklı pazarlar olup olmadığıdır. Genellikle dayanıklı
malların (birincil ürün) satıldığı pazarlar önpazar, dayanıklı malların satışından sonraki

1 13.10.2016 tarih ve16-33/587-258 sayılı, 24.10.2016 tarih ve 16-34/589-259 sayılı, 11.10.2018 tarih
ve 18-38/617-298 sayılı, 19.12.2019 tarih ve 19-45/768-330 sayılı Kurul kararları.
2 16.2.2011 tarih ve 11-09/165-54 sayılı Kurul kararı.
21-06/70-31
4/15

süreçte ihtiyaç duyulan yedek parça, sarf malzemesi veya bakım onarım hizmetleri
(ikincil ürün) ise ardılpazar olarak tanımlanmaktadır3,4.
(11) Tıbbi cihazlar da uzun kullanım ömürlerinden dolayı dayanıklı mallar grubunda yer
aldıkları için söz konusu ürünlerin uzun kullanım sürelerinde yedek parça, sarf
malzemesi ile bakım ve onarıma ihtiyaç duyduğu, dolayısıyla tıbbi cihaz sektörlerinde
önpazar ve ardıl pazarların belirlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Buna göre
dosya kapsamında önpazarın tıbbi cihaz niteliğindeki “endoskopi yıkama cihazı
pazarı”, ardıl pazarın ise “endoskopi yıkama cihazının servis ve bakımı hizmetleri”
pazarı olarak nitelendirilebileceği kanaatine varılmıştır. Bu noktada; önpazar ve
ardılpazarların aynı ilgili ürün pazarında tanımlanıp tanımlanamayacağı, ayrı
pazarlarda tanımlanıyorsa da daha dar olarak marka-spesifik bir ardılpazar
tanımlanmasının mümkün olup olmadığı önem kazanmaktadır. Nitekim önpazar ile
ardılpazarın birbiri ile olan bağı ilgili ürün pazarının belirlenmesinin yanında hâkim
durum analizinin yapılmasında da önem arz etmektedir. Zira bir pazardaki satışlar,
diğer pazarın satışlarını da etkilemektedir. Bu sebeple Avrupa Komisyonu (Komisyon)
hâkim durum değerlendirmelerinde iki pazarın birlikte değerlendirilmesinin önemli
olduğunu kabul etmektedir5.
(12) Komisyon’un önpazar ve ardılpazarlara ilişkin değerlendirmelerde bulunduğu Tartışma
Metninde6, ardılpazarın her iki durumdan birinin varlığında ayrı bir ilgili ürün pazarı
oluşturmayacağı belirtilmektedir. Bunlardan ilki, ikincil ürünün fiyatı arttığında diğer
markaların ikincil ürünlerine geçişin mümkün olmasıdır. Bu durumda müşteriler, ikincil
ürün piyasasına kilitlenmemiştir ve ikincil ürün piyasasında fiyatlar arttığında başka bir
markanın ikincil ürününü tercih edebilmektedir. İkincisi ise ikincil üründe yaşanan fiyat
artışının başka marka birincil ürüne geçişe sebep olması durumudur. Bu durumda geçiş
maliyetleri düşüktür.
(13) Nitekim Komisyon Pelikan & Kyocera7, Info-Lab & Ricoh8, EFIM9 ve Luxury Watches10
kararlarında birincil ve ikincil ürün pazarlarını birlikte değerlendirmektedir11. Söz
konusu kararlarda Komisyon, birincil ürün pazarı ile ikincil ürün pazarları arasında güçlü
bir bağın varlığı ve birincil pazarın rekabetçi olması hususlarını birlikte değerlendirmiş,
ikincil pazarda hâkim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin başvuruları reddetmiştir12.
(14) Pelikan & Kyocera kararında; ikincil ürün pazarında yüksek pazar payına sahip olan
Kyocera’nın, birincil ürün pazarında küçük bir pazar payına sahip olması dolayısıyla
hâkim durumda olmadığı kabul edilirken; EFIM kararında Komisyon tarafından, ikincil
ürün pazarında birincil ürün pazarı tedarikçisinin pazar gücünü ölçebilmek adına EFIM
testi geliştirilmiş ve pazarların birbirine bağımlılığı ile ikincil ürün pazarındaki
uygulamalara karşı müşterilerin birincil ürün pazarına duyarlılığı kriter olarak esas

3 24.10.2016 tarih ve 16-34/589-259 sayılı Kurul kararı.
4 ONUKLU, N. N. (2007), Geçiş Maliyetlerinin Firma Davranışları ve Pazar Üzerindeki Etkileri, Ardıl
Pazarlarda Pazar Gücü, Rekabet Kurumu, Ankara.
5 OECD, Cometition Issues in Aftermarkets- Note from the European Union, 21-23 June 2017, para. 7.
6 “DG Competition Discussion Paper on the Application of Article 82 of the Treaty to Exclusionary
Abuses”, December 2005.
7 Case No IV/34.330 Pelikan/Kyocera
8 Case No IV/E 2/36.431 – Info-Lab/Ricoh.
9 Case COMP/C-3/39.391 EFIM.
10 Case AT.39097. Ayrıca başvurunun reddedilmesine ilişkin verilen mahkeme kararı için bkz: EU
General Court, Case T-712/14 Confédération européenne des associations d'horlogers-réparateurs
(CEAHR) v Commission
11 EC XXVth Report on Competition Policy (1995), sy. 41-42 ve 140.
12 OECD, Cometition Issues in Aftermarkets- Note from the European Union, 21-23 June 2017, para 5.
21-06/70-31
5/15

alınmıştır. Bu kapsamda pazarların bağımlılığı, müşterilerin bilinçli olması ve bilinçli
hareket etmesi ile değerlendirilmekte iken; müşteri duyarlılığı ise birincil ürün
pazarındaki rekabetçiliğin yüksek olması ve geçiş maliyetlerinin düşük olması ile
dikkate alınmıştır.
(15) Mevcut dosya kapsamında, ilgili ürün pazarının müşterilerini hastaneler
oluşturmaktadır. İkincil ürünler bağlamında yedek parçaların birincil ürünlere
(endoskopi yıkama cihazı) özel ve sadece üretici tarafından üretiliyor olması ve bakım
hizmetlerinin ilgili üretici tarafından gerçekleştirilmesi nedeniyle, ikincil ürün (hizmet)
pazarının fiyatı arttığında hastanenin rakip bir ikincil pazara geçme şansı
bulunmamaktadır. Dolayısıyla müşteriler, ikincil pazarda kilitlenmiş (locked-in)
durumdadırlar. Bu haliyle Komisyon uygulamalarında yer alan ikincil pazarlar arasında
geçişin mevcut dosya açısından mümkün olmadığı söylenebilecektir.
(16) Buna karşılık konu, EFIM kararındaki gibi müşterilerin bilinçli olması ve bilinçli hareket
etmesi kapsamında ele alınacak olduğunda; öncelikle AORT’un üretimini
gerçekleştirdiği cihazlarda, sağlık sektörünü ilgilendirmesi sebebiyle endoskopi yıkama
cihazlarının standartlarını düzenleyen EN ISO 15883-1 ve EN ISO 15883-4
direktiflerine uyumlu olması zorunluluğu bulunmaktadır. İlgili kılavuzlarda; endoskopi
cihazlarının kullanımı, bakım süreleri, filtre değişim süreleri gibi hususlar düzenlenmiş
olup, AORT tarafından gönderilen yazıda AORT’un ilgili hükümler doğrultusunda
kullanma kılavuzunda bakım ve servis hizmetlerine ilişkin bilgi verdiği belirtilmiştir.
Bunun yanında hastanelerin, birincil ve ikincil pazarlara ilişkin alımları ihale kanalıyla
gerçekleştirdiği bilinmektedir. Söz konusu bilgi temininin ise, AORT ihaleye girmeden
önce ve ihale esnasında gerçekleştiği ifade edilmiştir. Nitekim dosyada elde edilen
bilgilerde, cihaz ihalesi esnasında yedek parça ve sarf malzemesi fiyatlarının da ihale
dosyasında komisyona verildiği anlaşılmış olup söz konusu savunma ile paralel olarak
bazı hastanelerin ihale şartnamelerinde filtrelerin bakımına, cihazların servis
hizmetlerine ilişkin olan ikincil pazara ilişkin düzenlemeler getirdiği görülmüştür.
(17) Bu kapsamda müşteriler olan hastanelerin ihalelere ilişkin düzenlemeleri göz önünde
tutulduğunda; hastanelerin birincil ürün pazarından ürün temin ederken ikincil ürün
pazarını dikkate alarak bütüncül bir bakış açısıyla hareket ettiği, birincil ürün pazarına
ilişkin alım ihalelerini ikincil pazara göre düzenledikleri görülmektedir. Bu durum
hastanelerin bilinçli olarak hareket ettiği kanaatini oluşturmakta olup, bu şekilde birincil
ve ikincil pazarların birbirine bağımlı olduğu ileri sürülebilecektir.
(18) Diğer yandan EFIM kararında yer alan müşteri duyarlılığı değerlendirildiğinde,
hastanelerin taleplerindeki duyarlılık açısından birincil ürün pazarının rekabetçiliği ve
geçiş maliyetlerinin düşüklüğünün ele alınması gerekmektedir. Pazarın rekabetçiliği
kapsamında, Tablo 1’den de görüldüğü üzere AORT’un satmış olduğu cihaz sayılarına
bakıldığında 2016 yılı itibarıyla (…..) olan sayı 2019 yılı itibarıyla (…..) düşmüştür. 2016
yılı itibarıyla pazar lideri olan AORT 2019 yılı itibarıyla pazarın en küçük oyuncusu
konumuna gerilemiştir. Yine Tablo 1’den üç yıl önce pazarda endoskopi yıkama cihazı
satışı olmayan AORT’a rakip teşebbüslerin 2019 yılı itibarıyla pazarın toplam (…..)
hâkim olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu durum aynı zamanda pazarın oturmuş bir
yapıya sahip olmadığına ve teşebbüslerin pazar paylarının sürekli değişiklik
gösterdiğine işaret etmektedir. Bu haliyle pazarın oldukça rekabetçi bir yapıya sahip
olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.
(19) Geçiş maliyetleri kapsamında ise yedek parça, sarf malzemeleri ve bakım-onarım
maliyetleri ile endoskopi yıkama cihazı fiyatları karşılaştırılmış olup birincil ürün pazarı
olarak değerlendirilebilecek endoskopi yıkama cihazlarının fiyatlarının rakiplerine
21-06/70-31
6/15

oranla yüksek olmadığı görülmüş ve hastanelerin taleplerini diğer cihaz üreticilerine
kaydırabileceği anlaşılmıştır. Nitekim şikayetçi hastane, AORT’un ikincil ürün
piyasasında sunduğu ürün ve hizmetler karşılığında cihazın miktarına yakın bir bedel
istemesi sonrası birincil ürün piyasasında birden fazla ihaleye çıkmıştır. Bu kapsamda
ERCİYES’in 2016 yılında AORT marka ürünü (…..) ile, 2019 yılında ise Endowash
marka rakip ürünü (…..) ile aldığı, Choyang marka ürünlerin de 2019 yılındaki
fiyatlarının (…..)13 olduğu anlaşılmıştır. Bu şekilde ihaleler sonrası ERCİYES’in birincil
ürün pazarında farklı bir rakipten ürün temin ettiği tespit edilmiştir.
(20) Bu kapsamda mevcut dosyada ele alınan unsurların EFIM kararında yer alan kriterleri
karşıladığı, dolayısıyla önpazar ile ardılpazarın birlikte değerlendirilebileceği mütalaa
edilmektedir.
I.2.2 İlgili Coğrafi Pazar
(21) Coğrafi pazar, teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet
gösterdikleri, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle rekabet
koşulları komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden
kolayca ayrılabilen bölgelerdir. Bu alanda iştigal eden teşebbüslerin tüm Türkiye’de
faaliyet gösterebilmesi ve tüm Türkiye’de endoskopi hizmeti sunulan hastanelerin
ihalelerine katılabilmesine karşılık yapılan incelemenin seyrini ve sonucunu
değiştirmeyeceğinden ilgili coğrafi pazar tanımı yapılmasına gerek olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
I.3. Değerlendirme
(22) Şikâyetin temelini AORT tarafından üretilen endoskopi yıkama cihazlarının bakımında,
AORT’tan başka bir teşebbüsün hizmet vermemesi ve bu pazarda AORT’un bakım
hizmetleri için aşırı fiyat uygulaması iddiaları oluşturmaktadır.
(23) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması hukuka aykırı ve yasaktır” hükmüyle hâkim durumun kötüye kullanılması
ihlal olarak nitelendirilmiştir. Bu çerçevede, inceleme konusu başvurunun 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Anılan hükme göre ihlalin varlığından söz edebilmek için iki şartın birlikte varlığı
gerekmektedir. Bunlar, ilgili teşebbüsün hâkim durumda olması ve hâkim durumunu
kötüye kullanmasıdır. Çeşitli yargı kararlarında14 değinildiği üzere iki koşuldan birinin
eksikliği halinde ise 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalin varlığını
ileri sürmek mümkün değildir.
I.3.1. Hâkim Durum Analizi
(24) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmede öncelikle
ilgili teşebbüsün hâkim durumda olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. 4054
sayılı Kanun’un 3. maddesinde ise hâkim durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz,

13 Şikâyetçiden elde edilen bilgilerde Choyang marka ürünün fiyatının (…..) $ olduğu anlaşılmıştır.
Raportörlerce elde edilen verilerde 2019 yılı TCMB ortalama döviz alış kurunun 5,67 TL olduğu tespit
edilerek ilgili ürünün TL bazında tutarı hesaplanmıştır.
14 Danıştay On üçüncü Dairesinin 03.04.2014 tarih, 2013/3606 E., 2014/1284 K. sayılı ve 27.05.2014
tarih, 2009/5608 E., 2014/2054 K. sayılı kararları; Ankara 14. İdare Mahkemesinin 02.10.2014 tarih,
2012/1803 E., 2014/1065 K. sayılı kararı.
21-06/70-31
7/15

üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü.” şeklinde
tanımlanmaktadır:
(25) Tanımdan da anlaşılacağı üzere hâkim durum değerlendirmesi yapılırken, esasen,
incelenen teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiği
araştırılmaktadır. Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma
Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) incelenen
teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiğinin tespiti için;
incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda
büyüme engelleri, alıcıların pazarlık gücü unsurlarının göz önünde bulundurulması
gerektiği belirtilmektedir.
(26) Kılavuz’da da yer verildiği gibi, incelenen teşebbüsün ilgili pazardaki konumu hakkında
fikir verebilecek ilk veri, ilgili teşebbüs ile pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin
pazar payıdır. Mevcut bilgilere göre, Türkiye geneli endoskopi yıkama cihazları
pazarında yedi adet teşebbüs bulunmaktadır15. Bunlardan Getinge Group’un
endoskopi yıkama ve sterilizasyonunda faaliyet göstermemekte olup halihazırda,
MEGA ve FARMAKİM ise son üç yıl içinde endoskopi yıkama cihazları pazarında
Türkiye’de herhangi bir satış gerçekleştirmemiştir. Söz konusu teşebbüslerin 2016-
2019 yılları arasında, endoskopi yıkama cihazları satış pazarında satış miktarları
aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: 2016-2019 Yıllarında Satışı Gerçekleştirilen Endoskopi Yıkama Cihazı Miktarı (Adet)
Yıllar AORT
FARMAKİM
(Soluscope)
DETROX FEMTOMED AVEA
2016 (.....) (.....) (.....) (.....) (.....)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (.....) (.....) (.....) (.....)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(27) Tabloya göre, 2019 yılında AORT’un satılan ürün bazında endoskopi yıkama cihazı
pazarındaki payının (…..) civarında olduğu tespit edilmiştir. Kılavuza göre bir
teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden belirli bir pazar payı eşiği
yoktur; ancak Kurulun yerleşik uygulamasında %40’ın altında pazar payına sahip olan
teşebbüslerin hâkim durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmektedir.
Yapılan incelemede AORT’un 2018 ve 2019 yıllarında en düşük pazar payına sahip
olduğu anlaşılmıştır. AORT’un düşük pazar payı ve yıllar içinde satış miktarındaki hızlı
düşüş, bunun aksine rakiplerin paylarında yaşanan hızlı artış, pazar payında korunan
bir istikrarın mevcut olmaması ve pazarın yapısının son 2-3 yıl içerisinde önemli
derecede değişiklik göstermesi göz önüne alındığında AORT’un rakiplerinden
bağımsız bir şekilde hareket etme gücünün olmadığı kanaatine varılmıştır.
(28) Öte yandan AORT ile anlaşmazlık yaşayan ERCİYES’in yeni ihaleler ile kolayca
sağlayıcısını değiştirebildiği dikkate alındığında AORT’un müşterilerinden de bağımsız
bir şekilde hareket etme gücünün olmadığı değerlendirilmektedir. Bununla birlikte,
teknik gereklilikler dışında pazara girişin önünde herhangi bir engel de
bulunmamaktadır. Nitekim AORT tarafından gönderilen yazıda 2008 yılı öncesinde
Türkiye’de yıkama cihazı satışının yaygın olarak Filmed Ltd. Şti. tarafından yapıldığı,
çok az da olsa MEGA’nın da birkaç cihaz satışı yaptığı, 2008 yılında FEMTOMED’in
ürün satışına başladığı ve AORT’un da 2010 yılında endoCleaner endoskopi yıkama
ve dezenfeksiyon cihazıyla piyasaya giriş yaptığı belirtilmiştir. Bu kapsamda

15 Getinge Group, MEGA, FARMAKİM, DETROX, FEMTOMED, AVEA, AORT
21-06/70-31
8/15

rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket edemeyen AORT’un 4054 sayılı
Kanun’un 3. maddesi kapsamında hâkim durumda bulunmadığı mütalaa edilmektedir.
(29) Diğer yandan 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalden
bahsedilebilmesi için iddialara konu teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve
davranışının kötüye kullanma niteliğinde olması unsurlarının birlikte sağlanması
gerektiğinden, AORT’un davranışlarının kötüye kullanma niteliğinde olup olmadığına
bakılmasına gerek olmamasına rağmen AORT’un ihlal iddiasına konu davranışları
aşağıda ayrıca değerlendirilmektedir.
I.3.2. AORT’un Dosya Konusu Davranışlarına İlişkin Değerlendirmeler
(30) Şikâyette ilk etapta AORT’un endoCleaner marka endoskopi yıkama cihazlarının
bakımı ve teknik servis pazarında tek yetkili firma olduğu ve ilgili cihazlar için AORT’un
teknik servis pazarında müşterilerini kendisine mecbur kıldığı iddiası yer almaktadır.
İddiaya ilişkin olarak, dosya kapsamında edinilen bilgilere göre, endoskopi yıkama
cihazlarının bakım hizmetlerinin yapılmasında her bir endoskopi yıkama cihazı
üreticisinin ürünlerinin detaylı teknik özelliklerinin olması ve bu ürünlerin insan sağlığını
ilgilendirmesi nedeniyle kendi ürettikleri ürünlerin bakım hizmetlerini kendilerinin
yürüttüğü tespit edilmiştir. Ayrıca hastanelerin değinilen bakım hizmetlerini
gerçekleştirecek teşebbüslerden hizmet almak için ilgili teşebbüslerden uygunluk
belgesi istediği anlaşılmıştır. Ürünlerin teknik özelliklerinin farklı olması sebebiyle,
teşebbüslerin rakip ürünlerin bakımı hizmetlerine yönelik bir motivasyonlarının
bulunmadığı, dolayısıyla rakip teşebbüslerden uygunluk belgesi talebinde
bulunulmadığı değerlendirilmiştir. Yine elde edilen bilgi ve belgelerden ilgili ürün
pazarında münhasırlık uygulamasına rastlanmamıştır. İşbu nedenlerle AORT’un ikincil
pazarda müşterilerini kendisine mecbur kıldığı iddiasının yerinde olmadığı
değerlendirilmektedir.
(31) Bununla birlikte AORT tarafından sunulan yazıda hastanelerin kendilerinin de söz
konusu cihazlara bakım onarım hizmeti sağlayabileceği ve parçalarını
değiştirebileceği, nitekim bazı müşterilerinin sadece yedek parçayı AORT’tan alarak
kendilerinin değişim yaptığı, özellikle Irak gibi ülkelerde bulunan ve güvenlik nedeniyle
teknik servis hizmeti verilemeyen müşterilere yedek parça desteği verilerek arızaların
giderilmesinde istenirse uzaktan erişim ya da montaj videoları ile yedek parça
değişimlerini yapmalarının sağlandığı ve bu hizmetin ücretlendirilmediği, bu bağlamda
hiçbir müşterinin arızaların giderilmesi için yerinde servis hizmetine ihtiyacı ya da
zorunluluğu bulunmadığı belirtilmiştir16.
(32) Dosya kapsamındaki iddialardan diğeri AORT’un endoCleaner marka endoskopi
yıkama cihazlarının bakım ve teknik servisinde aşırı fiyat uygulamasıdır. Aşırı fiyat,
pazar gücünün uygulanması sonucunda fiyatların devamlı bir şekilde ve önemli bir
oranda rekabetçi düzeyin üzerinde belirlenmesidir. Aşırı fiyatlama sonucunda rekabetçi
piyasalarda oluşan tüketici fazlasının bir kısmı pazar gücüne sahip firmaya üretici
fazlası olarak geçerken bir kısmı ise hiçbir ekonomik kesim tarafından elde
edilemeyerek kaybolmaktadır.

16 AORT tarafından Gümüşhane Devlet Hastanesi, Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Gemlik Devlet
Hastanesi, Taksim Eğitim Araştırma, Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Eğitim Araştırma Hastanesi
(EAH), Balıkesir Atatürk Şehir Hastanesi, Sivas Numune Hastanesi, Ankara Yüksek İhtisas EAH, Fırat
Üniversitesi Hastanesi, Ünye Çakırtepe Devlet Hastanesi, Hacettepe Üniversitesi Hastanesi, Ege
Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kayseri EAH, Bakırköy Dr. Sadi Konuk EAH, Denizli Devlet Hastanesi ve
İzzet Baysal EAH’ye teknik servis hizmeti olmadan sadece filtre satıldığı bildirilmiştir.
21-06/70-31
9/15

(33) Rekabet hukuku uygulamalarının tüketici refahının korunmasına odaklı olduğu göz
önünde bulundurulduğunda, sömürücü nitelikteki davranışlar içerisinde yer alan ve
tüketici refahında doğrudan bir kayba ve refahın dağılımında etkinsizliğe sebep olan
aşırı fiyatlama davranışının rekabet hukukunun kapsamı içinde yer aldığını söylemek
mümkündür. Ancak sömürücü davranışlardan biri olarak kabul edilen aşırı fiyatlamaya
müdahale bazı tartışmaları da beraberinde getirmekte; kimi rekabet hukuku
sistemlerinde ihlal olarak nitelendirilen aşırı fiyatlamanın, kimi sistemlerde hukuka
aykırı olmadığı görülmektedir. Bu tartışmalar hem kavramsal hem de uygulamaya
yönelik olabilmektedir.
(34) Avrupa Birliği (AB) rekabet hukukunda aşırı fiyatlama davranışına müdahalenin yasal
dayanağını, Avrupa Birliği’nin İşleyişine Dair Anlaşma’nın (ABİDA) 102. maddesinin (a)
bendi oluşturmaktadır. İlgili bentte yer alan“Doğrudan ya da dolaylı olarak haksız alım
ya da satış fiyatları uygulamak veya haksız ticari koşullar öne sürmek” ifadesi aşırı
fiyatlamayı da içine alan bir kötüye kullanma örneği olarak kabul edilmektedir. AB
rekabet hukukunda aşırı fiyatlamaya yönelik hukuki çerçeveyi ise Avrupa Birliği Adalet
Divanı’nın (ABAD) United Brands17 kararı çizmektedir. İlgili kararda ABAD “hâkim
durumdaki teşebbüsün bu durumundan kaynaklanan fırsatları normal ve yeterli
derecede etkin rekabetin olması halinde elde edemeyeceği ticari faydaları elde edecek
şekilde kullanıp kullanmadığının belirlenmesi”ne vurgu yaparak aşırı fiyatı “sunulan
ürünün fiyatının ekonomik değeri ile makul bir ilişkisinin olmaması” şeklinde
tanımlamıştır18. ABAD bu tanımlamaya ilaveten, aşırı fiyatın tespit edilebilmesi için
“Ekonomik Değer Testi (EDT)” olarak adlandırılan iki aşamalı bir test önermiştir. Bu
teste göre, ilk aşamada inceleme konusu ürünün maliyetleri ve makul kâr marjı dikkate
alınarak ürünün ekonomik değeri belirlenmektedir. Ardından ürünün ekonomik değeri
ve satış fiyatları arasında bir kıyaslama yapılmakta ve ürünün maliyetleri ile makul kâr
marjının toplamını (ekonomik değerini) aşan fiyatlar aşırı olarak kabul edilmektedir.
(35) EDT’nin ikinci aşamasında hâkim durumdaki teşebbüsün uyguladığı fiyatın
kıyaslanması ile haksız olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmaktadır. Fiyat
karşılaştırması analizi olarak adlandırılan bu yaklaşımda, teşebbüsün kendi fiyatları ile
yapılan kıyaslama ve/veya rakiplerinin fiyatları ile yapılan kıyaslama şeklinde iki yönlü
bir metodolojinin izlendiği söylenebilecektir.
(36) Literatürde EDT’nin her iki aşamasının kümülatif olarak mı yoksa birbirinin yerine
alternatif olarak mı uygulanması gerektiğine yönelik tartışmalar bulunsa da Komisyon
Port of Helsinborg19 ve IMAX20 kararlarında EDT’nin iki aşamasının kümülatif olarak
ele alınması gerektiğini belirterek bu tartışmalara son noktayı koymuştur. Öte yandan
bir müzik eserinin yaratılması gibi ürünün niteliği gereği maliyetinin hesaplanmasının
mümkün olmadığı durumlarda yalnızca fiyat karşılaştırmasına da
başvurulabilmektedir21. AB içtihadında fiyat karşılaştırma analizinin uygulanışı her bir
olay özelinde hangi verilerin mevcut olduğuna ve dava bakımından hangi kıyaslamanın
en iyi sonucu verecek olduğuna göre değişse de temelde rakiplerin fiyatları ile
karşılaştırmalara, farklı coğrafi pazarlar arasında karşılaştırmalara ve teşebbüsün

17 Case 27/76 United Brands Company v. Commission [1978] ECR 207.
18 A.g.k para. 249, 250.
19 Case COMP/36.568/D3/, Scandlines Sverige AB v Port of Helsinborg, 2004, para. 147 ve 149; Case
COMP/36.568/D3 Sundbusserne v Port of Helsinborg, para. 85
20 COMP/C-2/37.761, Euromax v/IMAX, 2004.
21 Case 395/87, Ministere Public v Tournier 1989, Joined Cases 110/88, 241/88 Lucazeau v SACEM
1989.
21-06/70-31
10/15

kendi içerisinde uyguladığı fiyatlara yönelik karşılaştırmalara başvurulmaktadır22.
Teşebbüsün kendi içerisinde uyguladığı fiyatların karşılaştırılması ise teşebbüsün farklı
müşteri gruplarına uyguladığı fiyatların kıyaslanması veya teşebbüsün zaman
içerisindeki fiyatlarının kıyaslanması şeklinde yapılabilmektedir.
(37) Aşırı fiyat kavramına ve tespitine yönelik Türkiye uygulamasına bakıldığında, Kurulun
hâkim durumda bulunan bir teşebbüsün rekabetçi şartlarda uygulayamayacağı ve
sunduğu ürünün/hizmetin ekonomik değerinin önemli ölçüde üzerinde olan fiyatları
rekabet hukuku anlamında aşırı fiyat olarak değerlendirdiği görülmektedir. Ayrıca
kararlarda aşırı fiyat tespit edilirken AB’ye paralel olarak ekonomik değer kavramının
esas alındığı, ancak inceleme konusu ürün veya hizmetin fiyatlarının benzer nitelikteki
ürün ve hizmetlerle kıyaslanması yoluyla aşırı fiyat tespitinin fiyat-maliyet
kıyaslamasından daha çok tercih edildiği, fiyat-maliyet analizine maliyetlerin kesin
olarak hesaplanabildiği durumlarda yer verildiği görülmektedir23.
(38) Aşırı fiyat kavramı ve tespitine ilişkin olarak Kurul Çelebi Bandırma kararında, hâkim
durumda bulunan bir teşebbüsün rekabetçi şartlarda uygulayamayacağı ve sunduğu
ürününün veya hizmetin ekonomik değerinin önemli ölçüde üzerinde olan fiyatların
rekabet hukuku anlamında aşırı fiyat olarak değerlendirildiği24 görüşüne yer vermiştir.
Kurul, aşırı fiyata ancak sınırlı koşullar altında rekabet hukuku çerçevesinde müdahale
edilmesi gerektiğini işaret ederek HAVAŞ kararında25 “ürünün ekonomik değeriyle
kabul edilebilir bir ekonomik bağı bulunmayan aşırı fiyat” uygulamalarını hâkim
durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirmiştir.
(39) Uygulamada fiyatın aşırı olup olmadığı, ürün veya hizmetin “ekonomik değeri” ile “fiyatı”
arasındaki ilişkinin makul olmaktan uzaklaşmasına ilişkin yapılan değerlendirmelerden
oluşmaktadır26.
(40) Yukarıda açıklanan sebeplerle birincil ve ikincil pazarların birlikte değerlendirilmesi
hususu göz önünde bulundurularak endoskopi yıkama cihazları pazarında aşırı fiyat
iddiasının bu kapsamda değerlendirilmesi gerekmekle birlikte değerlendirmede bir
eksiklik olmaması adına birincil ve ikincil pazarlar ayrı ayrı ele alınacaktır. Bununla
birlikte mümkün olduğu ölçüde AORT’un maliyetleri ve fiyatları karşılaştırılacak,
ardından AORT’un fiyatları kendi arasında ve rakipleriyle kıyaslanacaktır.
(41) Endoskopi yıkama cihazları bakım ve hizmetleri kapsamında yapılan incelemede
AORT’un endoskopi yıkama cihazlarına altı ayda bir kez olmak üzere toplamda yılda
iki kez bakım yaptığı anlaşılmıştır. Sağlanan bakım ve servislerden bir kısmı ücretsiz27
iken, bir kısmı ücretlidir28. Aşırı fiyat iddiasına konu olabilecek ücretli hizmetlerin maliyet
kalemlerinin personel temini29, yedek parça, ulaşım, konaklama, yemek gibi kalemler

22 O’Donoghue, R. ve Padilla, J. (2019), The Law and Economics of Article 102 TFEU, Third Edition,
s.762
23 30.04.2002 tarih ve 02-26/262-102 sayılı, 26.05.2006 tarih ve 06-36/462-124 sayıl, 01.03.2007 tarih
ve 07-18/164-54 sayılı Kurul kararları.
24 11.10.2018 tarihli ve 18-38/618-299 sayılı Kurul kararı.
25 03.01.2008 tarihli ve 08-01/5-4 sayılı Kurul kararı.
26 11.10.2018 tarihli ve 18-38/618-299 sayılı Kurul kararı.
27 Satış sonrası kurulum ve eğitim ile garanti kapsamında olan arıza tespitinin, onarımının ve parça
değişiminin, filtre değişiminin, kalibrasyon doğrulamanın, bakım ve genel kontrolün, bunun yanında
garanti dışında uzaktan erişim ile test ve kit temini hizmetleri.
28 Garanti dışında kalan arıza tespiti, arıza onarım ve parça değişimi, filtre değişimi hizmeti, kalibrasyon
doğrulama, bakım ve genel kontrol, ikinci kez arıza test kit temini hizmetleri.
29 Personelin üretimde yer almaması ve servise yönlendirilmesi ile şirket açısından doğurduğu günlük
maliyet.
21-06/70-31
11/15

ile belirli durumlarda montaj ve diagnostik araçlar, test kiti paketi şeklinde kalemlerden
oluştuğu anlaşılmıştır. Söz konusu maliyet kalemlerine ayrıntılı olarak aşağıdaki
tabloda yer verilmiştir:
Tablo 2: Endoskopi Yıkama Cihazlarının Bakım ve Hizmeti İçin Doğan Birim Maliyet Kalemleri
Maliyet Kalemleri TL
Personel Temini (…..)
Servis eğitimi ve eğitim araçları (…..)
Montaj araçları (…..)
Diagnostik araçlar (…..)
Kalibrasyon doğrulama araçları (…..)
Kalibrasyon hizmeti (…..)
Servis için gereken yazılım hizmet giderleri (…..)
Servis için danışmanlık giderleri (…..)
Sahadaki cihazın geliştirilmesi için data elde edilmesi, yorumlanması için çalışan
ofis personeli
(…..)
Telefon ve data hizmet bedeli (…..)
Servis için kullanılan malzemelerin stok masrafı (…..)
Yedek parça üretiminde kullanılan üretim cihazları (…..)
Ulaşım (…..)
Konaklama (…..)
Yemek (…..)
Kargo (…..)
Telefon-Tablet stopajı (…..)
Know-how (…..)
Toplam (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(42) Tabloya göre AORT’un endoskopi yıkama cihazlarına bakım ve onarım hizmetlerinden
doğan birim maliyeti know-how hariç (…..) TL’dir.
(43) Bakım hizmetleri kapsamında şikayetçinin toplamda 2017 ve 2018 yıllarına ait üç adet
faturası olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu faturalarda 2017 yılında endoskopi yıkama
cihazı su tankı değişimi için (…..) TL ödendiği görülmüştür. 2018 yılındaki faturalara
ilişkin olarak ise (…..) seri numaralı faturada iki filtre için (…..) TL, (…..) seri numaralı
faturada ise iki filtre için (…..) TL ve servis bedeli (…..) TL olmak üzere KDV dahil
toplamda (…..) TL ödeme yapıldığı görülmüştür. Fatura kesim tarihinde döviz kurunun
5,9575 TL üzerinden hesaplandığı görülmüş olup, ürün başına verilen hizmetin (…..)
TL döviz üzerinden karşılığının yaklaşık (…..) Euro olduğu tespit edilmiştir. Diğer bir
ifadeyle, söz konusu cihazın bakım maliyeti Euro bazında cihazın yaklaşık (…..)
seviyesinde olmaktadır. Söz konusu faturalar açısından oluşan maliyetin yevmiye,
konaklama, uçak gidiş-dönüş biletleri, günlük yemek, gidiş dönüş taksi masrafları
olmak üzere toplamda (…..) Euro olarak gerçekleştiği anlaşılmıştır. Söz konusu (…..)
olarak belirlendiği tespit edilmiştir.
(44) 2018 yılında verilen servis bakım hizmeti açısından belirtilmesi gereken diğer husus
ise 4 ayrı ürün için servis hizmeti verilmekteyken, buna karşılık teşebbüsün tek servis
bakım ücreti alması olup teşebbüs, bu durumun hastaneye ödeme kolaylığı sağlamak
adına gerçekleştirildiğini ifade etmektedir. Sonuç olarak yukarıda da görüldüğü üzere
teknik servis hizmeti içerisinde yedek parça maliyeti dışındaki bakım onarım maliyetinin
oldukça düşük bir yer kapladığı asıl maliyet kaleminin ise yedek parçadan oluştuğu
anlaşılmaktadır. Bu kapsamda şikayete konu bakım maliyetinin aşırı fiyatlandırma
olarak nitelenemeyeceği kanaatine varılmıştır.
(45) Şikâyetçi tarafından dile getirilen bir diğer husus AORT’un verdiği hizmet kapsamında
AORT'tan filtre ve servis hizmeti için fiyat teklifi istendiği ve istenilen fiyatın neredeyse
21-06/70-31
12/15

cihazın satın alma fiyatına yaklaştığıdır. Raportörlerce yapılan hesaplamalarda
teşebbüsün ilgili ürünün imalatında, hammadde ihtiyacını ithalat yoluyla gidermesi ve
hammaddenin döviz kuruna bağlı olarak fiyatlarının değişmesi sebebiyle teşebbüsün
fiyatlarında artışa gittiği anlaşılmıştır. Bununla birlikte AORT’un teklif ettiği fiyatın aşırı
olup olmadığının tespiti açısından öncelikle aynı tarihlerde diğer hastanelere verilen
fatura bedelleri incelenmiş, sonrasında AORT’un fiyatları endoskopi yıkama cihazlarına
bakım ve onarım yapan diğer teşebbüslerin fiyatları ile karşılaştırılmıştır.
Tablo 3: AORT’un 2018-2019 Yıllarında Satışını Gerçekleştirdiği Filtrelerin Bedelleri
Tarih
Kurum
Türü
Kurum Adı İl Ürün
Birim Fiyat
(Euro)
Döviz
Kuru
Birim
Fiyat
(TL)
09.03.2018 Özel Hast.
Optimed
Sağlık
Tekirdağ Filtre (…..) 4,7277 (…..)
29.03.2018
Kamu
Hast.
Kayseri Dev.
Hast.
Kayseri Filtre (…..) 4,9339 (…..)
20.04.2018
Kamu
Hast.
Ege Üni. İzmir Filtre (…..) 4,9888 (…..)
18.05.2018
Kamu
Hast.
Düzce Dev.
Hast.
Düzce Filtre (…..) 5,1834 (…..)
05.06.2018
Özel Hast. Safran Sağlık Karabük Filtre
(…..)
5,6920
(…..)
05.09.2018
Kamu
Hast.
Erciyes Üni. Kayseri Filtre (…..) 5,9575 (…..)
29.11.2018 Özel Hast.
İstanbul
Sağlık
İstanbul Filtre (…..) 5,9305 (…..)
19.03.2019 Özel Hast.
Buhara
Sağlık
Erzurum Filtre (…..) 6,1529 (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(46) Aynı dönemde AORT’un diğer hastanelere verdiği bakım ve onarım hizmetlerine ilişkin
bedellere bakıldığında 2018–2019 yıllarında Buhara Sağlık Özel Hastanesi, İstanbul
Sağlık Özel Hastanesi, Safran Sağlık Özel Hastanesi, Düzce Devlet Hastanesi, Ege
Üniversitesi, Kayseri Devlet Hastanesi, Optimed Sağlık Özel Hastanesi isimli
hastanelere hizmet verildiği ve söz konusu hizmet tutarının (…..) Euro olduğu, TL
bazında birim fiyatın kurdan kaynaklı olarak (…..) TL arasında değiştiği tespit edilmiştir.
Tablo 3’te sunulan bilgiler aynı zamanda, AORT’un fiyatlarının gerek özel
hastane/kamu hastanesi/üniversite hastanesi kapsamında gerekse ERCİYES’e
sunulan hizmetin zamanlaması kapsamında gerekse de hizmet sunulan bölgeler
kapsamında farklılaşmadığını göstermektedir. Bu kapsamda ERCİYES’e verilen
hizmetlerden kaynaklı fiyatların diğer hastanelerden ayrışmadığı sonucuna varılmıştır.
(47) Diğer yandan AORT’un rakibi olan (…..)’nın maliyetlerini Euro üzerinden belirlediği
görülmüş, hizmetten kaynaklanan ücretler hariç sadece filtre değişikliği için filtre
ücretinin (…..) olarak belirlendiği anlaşılmıştır. FEMTOMED’in söz konusu bakım
ücretinin arızalı olan yedek parçanın maliyetine göre değişebildiği, bakım ücretinin yıllık
endoskopi yıkama cihazı ücretinin maksimum (…..) oluşturacağı, İstanbul dışı hizmet
bedelinin (…..) ve yedek parça bedeli olarak, İstanbul içi hizmet bedelinin ise (…..) ve
yedek parça bedeli olarak belirlendiği ifade edilmiş ve ithal marka ürünler olan
Soluscope, Olympus ve Choyang’ın servis hizmeti içinse (…..) Euro arasında bedel
talep edildiği belirtilmiştir30. FARMAKİM’den elde edilen bilgilerde bakımdan doğan
masrafların yıllık olarak (…..) TL ve yedek parça bedeli olmak üzere hesaplandığı

30 FEMTOMED tarafından gönderilen yedek parça listesinde filtre fiyatı (…..) Euro olarak görülmektedir.
21-06/70-31
13/15

anlaşılmıştır31. FAMED ise İstanbul dışı hizmet bedelinin masraflar hariç (…..) + KDV
ve İstanbul içi hizmet bedelinin ise masraflar hariç (…..) + KDV olarak belirlendiğini
ifade etmiş ve yıllık bakım maliyetlerinin (…..) TL ile (…..) TL arasında değişebildiğini
belirtmiştir32. DETROX da hastanelerin yıllık ortalama (…..) Euro’luk filtre maliyetlerinin
olacağını dile getirmiştir.
Tablo 4: AORT ve Rakiplerinin Servis ve Filtre Bedelleri
Teşebbüs
Ortalama Servis
Bedeli (TL)
Filtre Bedeli
(Euro/Dolar)
AORT (…..) (…..)
AVEA (…..) (…..)
FEMTOMED (…..) (…..)
FARMAKİM (…..) (…..)
FAMED (…..) (…..)
DETROX (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(48) Tablo 4’ten AORT’un ortalama servis bedeli ve filtre bedeli rakiplerinden önemli
derecede ayrışmadığı, bilakis bazı rakiplerinden oldukça düşük servis bedeli ve filtre
bedeli uyguladığı anlaşılmaktadır.
(49) Bu kapsamda gerek yedek parça fiyatları bakımından gerekse bakım onarım bedeli
bakımından AORT’un uygulamış olduğu fiyatların hem kendi içinde hem de rakipleri ile
karşılaştırıldığında olası bir hâkim durumun kötüye kullanılması bağlamında aşırı
fiyatlama olarak değerlendirilemeyeceği mütalaa edilmektedir.
(50) Bununla birlikte AORT tarafından sunulan yazıda hastanelerin kendilerinin de söz
konusu cihazlara uzaktan erişim yahut montaj videoları ile bakım onarım hizmeti
sağlayabileceği ve parçalarını değiştirebileceği, nitekim Gümüşhane Devlet Hastanesi,
Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Gemlik Devlet Hastanesi, Taksim EAH, Gaziantep
Üniversitesi Şahinbey EAH, Balıkesir Atatürk Şehir Hastanesi, Sivas Numune
Hastanesi, Ankara Yüksek İhtisas EAH, Fırat Üniversitesi Hastanesi, Ünye Çakırtepe
Devlet Hastanesi, Hacettepe Üniversitesi, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kayseri EAH,
Bakırköy Dr. Sadi Konuk EAH, Denizli Devlet Hastanesi ve İzzet Baysal EAH olmak
üzere 16 adet hastane ile bu şekilde çalışıldığı ve söz konusu uzaktan erişim hizmeti
için hastanelerden herhangi bir ücret alınmadığı ifade edilmiştir. Değinilen hususların
yanı sıra, yapılan yerinde incelemeler sırasında AORT’un endoskopi yıkama
cihazlarının bakımı pazarında hâkim durumunu kötüye kullandığına dair herhangi bir
bilgiye veya belgeye de ulaşılmamıştır.
(51) Endoskopi yıkama cihazlarının satışında fahiş fiyat uygulanıp uygulanmadığına ilişkin
olarak yerinde inceleme esnasında şikâyet sahibinin 26.05.2016, 15.11.2017,
05.09.2018 tarihlerinde 4 adet faturasının bulunduğu görülmüştür. 2016 tarihli faturanın
üç adet endoskopi yıkama cihazının satışı işlemine ilişkin olduğu her bir cihaz bedelinin
ise (…..) TL olduğu anlaşılmıştır. Satış işleminin gerçekleştiği tarihte Euro kurunun
3,2851 TL seviyesinde olduğu, endoskopi yıkama cihazlarının bedelinin ise (…..) Euro
civarında olduğu hesaplanmıştır33.
(52) Buna karşılık, yerli ürün kapsamında olan endoCleaner karşısında ithal ürün niteliğinde
olan Soluscope, Choyang ve Olympus marka ürünlerin fiyatlarının sırasıyla (…..) Euro,

31 FARMAKİM tarafından gönderilen yedek parça listesinde filtre fiyatının (…..) Euro olarak değiştiği
görülmektedir.
32 FAMED tarafından gönderilen yedek parça listesinde filtre fiyatı (…..) Dolar olarak görülmektedir.
33 Raportörlerce yapılan hesaplamalar
21-06/70-31
14/15

(…..) Euro ve (…..) Euro olduğu anlaşılmıştır. Bunun yanında endoskopi yıkama
cihazları pazarında 2016–2019 yıllarında satışı gerçekleştirilen ithal ve yerli ürünlerin
fiyatlarının aşağıdaki gibi olduğu tespit edilmiştir.
Tablo 5: 2016-2019 Yılları Arasında Endoskopi Yıkama Cihazları Pazarındaki Ürünlerin Fiyatları
2016 2017 2018 2019
FEMTOMED (…..) (…..) (…..) (…..)
AVEA34 (…..) (…..) (…..) (…..)
DETROX (…..) (…..) (…..) (…..)
AORT (…..) (…..) (…..)
FARMAKİM (…..) (…..) (…..) (…..)
MEGA35 (…..) (…..) (…..) (…..)
Getinge Group (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(53) Endoskopi yıkama cihazları pazarındaki ürünlerin fiyatları karşılaştırıldığında AORT’un
müşteriye olan satış fiyatının piyasada gerçekleşen fiyatlardan ayrışmadığı kolaylıkla
anlaşılabilmektedir.
Tablo 6: 2016-2017 Yıllarında Satışı Gerçekleştirilen Endoskopi Yıkama Cihazı Bedeli
Tarih
Kurum
Türü
Kurum Adı İl Ürün
Birim
Fiyat
(Euro)
Döviz
Kuru
Birim
Fiyat (TL)
26.05.2016 Özel Med. Şifa Med. Kayseri
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,2861
(…..)
01.08.2016
Özel
Hast.
ER-PA
Denizli
Denizli
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,2600
(…..)
12.08.2016 Özel Med. Fuji Film İstanbul
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,2451
(…..)
22.08.2016
Kamu
Hast.
19 Mayıs
Üni.
Samsun
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,3302
(…..)
06.09.2016
Kamu
Hast.
Kamu Hast.
Bir.
İstanbul
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,3155
(…..)
30.09.2016
Kamu
Hast.
Kamu Hast.
Bir.
İzmir
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,3422
(…..)
01.12.2016
Kamu
Hast.
Kamu Hast.
Bir.
Kayseri
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,6308
(…..)
23.02.2017 Özel Med. Şifa Lab. Kayseri
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,8526
(…..)
23.02.2017 Özel Med. Şifa Lab. Kayseri
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,8500
(…..)
14.03.2017
Özel
Hast.
Jinemed
Sağlık
İstanbul
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,9030
(…..)
23.03.2017
Kamu
Hast.
Keşan Dev.
Hast.
Edirne
Yıkama
Cihazı
(…..)
3,9211
(…..)
23.08.2017
Kamu
Hast.
Ankara
Yüksek İht.
Ankara
Yıkama
Cihazı
(…..)
4,1316
(…..)
26.10.2017
Kamu
Hast.
Bahçelievler
Dev. Hast.
İstanbul
Yıkama
Cihazı
(…..)
4,3524
(…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(54) Tablo 6’da ise şikâyete konu dönemde AORT’un satışını gerçekleştirdiği endoskopi
yıkama cihazlarının gerek özel medikal/özel hastane/kamu hastanesi/üniversite
hastanesi kapsamında gerekse ERCİYES’e sunulan hizmetin bölgeler kapsamında
farklılaşıp farklılaşmadığı görülebilmektedir. Bu kapsamda AORT tarafından uygulanan
fiyatların sağlık kurumu türleri ve bölgeler arasında farklılaşmadığı, hatta ERCİYES’e

34 Soluscope markasına ait ürünlerin satışı ile faaliyet göstermektedir.
35 Olympus markasına ait ürünlerin satışı ile faaliyet göstermektedir.
21-06/70-31
15/15

verilen fiyatların zamanlama olarak kendinden önceki ve sonraki fiyatlardan daha
düşük olduğu görülmektedir.
(55) Sonuç olarak, şikâyete konu olaylar ile ilgili olarak AORT’un gerek endoskopi yıkama
cihazlarının satışında gerekse endoskopi yıkama cihazlarının bakım onarımı ve teknik
servisinde aşırı fiyat uygulamadığı ve bu kapsamda hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
J. SONUÇ
(56) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy