Rekabet Kurumu - Karar Sayı 21-15/190-80

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-3-090 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 21-15/190-80
Karar Tarihi : 18.03.2021
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Evrim Özgül KAZAK, İbrahim Hilmi KOÇAK, Ebru ÖZAKTAŞ,
Osman Can AYDOĞDU, Emre KARA
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN : - Unilever Sanayi ve Ticaret Türk AŞ
Temsilcileri: Av. Zümrüt ESİN, Av. Sinan DİNİZ, Av. Ceren
SEYMENOĞLU, Av. Ceren GÖKTÜRK, Av. İsmail ÖZGÜN
Ebulula Mardin Cad. Gül Sok. No:2 Maya Park Tower 2
Akatlar Beşiktaş/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Unilever Sanayi ve Ticaret Türk AŞ’nin çeşitli uygulamalar
yoluyla nihai satış noktalarında rakip ürünlerin satışını engellemek suretiyle fiili
münhasırlık oluşturarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
ve 6. maddesini ihlal ettiği iddiaları.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Unilever Sanayi ve Ticaret Türk AŞ’nin (UNILEVER) dondurma iş kolu
Algida’nın (ALGİDA) endüstriyel dondurma pazarında 20 yılı aşkın süredir
hâkim durumda olduğu,
- 2012-2017 yılları arasında; ALGİDA’nın ciro bazında toplam pazar payının
%(…..)’ten %(….)’e yükseldiği, aynı dönemde rakip teşebbüsler (….) pazar
payları toplamının %(…..)’ten %(….)’a kadar gerilediği,
- 2017 yılı itibarıyla ALGİDA’nın pazar payının, satış değeri açısından yaklaşık
%(…..), satış hacmi bazında ise yaklaşık %(…..) olduğu, (…..) pazar payının ise
satış değeri ve satış hacmi bazında sırasıyla yaklaşık %(…..) ve %(…..)
seviyelerinde olduğu,
- Ürünlerin bulunurluğunu ve münhasır noktaları arttırabilmek için pazardaki
teşebbüslerin satış noktalarına sözleşme parası/imza parası niteliğinde,
pazarda “taviz bedeli” olarak bilinen peşin ödemeler yapması gerektiği,
ALGİDA’nın bir yılda ödediği taviz bedelleri toplamının (…..)’nin üzerinde
olduğunun tahmin edildiği,
- Söz konusu taviz bedellerinin, pazara giriş engellerinin güçlü olduğu endüstriyel
dondurma pazarına yeni girişleri ve rakiplerin pazar paylarını artırmasını daha
da zorlaştırdığı,
- 2017 ve 2018 yıllarında indirim marketleri haricinde bakıldığında endüstriyel
21-15/190-80
2/147

dondurma pazarının tamamının ve özellikle geleneksel kanalın1 satış hacmi
bazında küçüldüğü fakat yapılan zamların etkisi ile pazarın ciro bazında
büyümekte olduğu,
- Geleneksel kanalın en önemli satış kanalı olduğu, satışların ciro bazında
%50’den fazlasının bu kanaldan gerçekleştiği, hâkim durumdaki teşebbüsün
dışlayıcı faaliyetlerinin en yoğun ve etkili şekilde bu kanalda hissedildiği,
- Rekabet Kurulunun (Kurul) 15.05.2008 tarih ve 08-33/421-147 sayılı kararından
(2008 Kararı) bu yana geleneksel kanalda dondurma satmayan noktaların
sayısının azaldığı, münhasır nokta sayısının arttığı, 2008 yılı kararında birden
fazla marka satan veya hiç dondurma satmayan noktaların toplamda geleneksel
kanal uzayı içerisindeki oranının %39-48 seviyelerinde olduğunun belirtildiği,
2017 yılı itibarıyla bu oranın %10-13’e kadar gerilediğinin tahmin edildiği,
dolayısıyla pazarın yaklaşık %90’lık bölümünün yeni girişlere kapalı hale geldiği,
- Tahminlerine göre, ALGİDA’nın geleneksel kanal uzayı içerisinde satış
noktalarının yaklaşık %(…..)’ında münhasır olduğu,
- ALGİDA’nın bu münhasırlık oranına özellikle satış noktalarına herhangi bir ücret
almadan sağladığı soğutucu kabinlere başka marka ürün konulmasına izin
vermeyerek eriştiği,
- ALGİDA’nın dolap verme gücünü ve müşteriye taviz ödemesi şeklinde harcama
yapma olanaklarını kullanarak nihai satış noktalarını tek marka satmaya
yönlendirdiği, en verimli noktaların kendisi ile çalışmasını sağlayarak hâkim
durumunu güçlendirdiği,
- Bu dışlayıcı uygulamalar sonucunda, pazarda 15 yılı aşkın süredir faaliyet
gösteren ve ALGİDA’dan oldukça düşük bir oranla pazardaki ikinci en büyük
oyuncu olan GOLF’ün geleneksel kanaldaki bulunurluk oranının 2012 yılına
kıyasla %(…..) oranında azaldığı,
- GFK Araştırma Hizmetleri AŞ’nin sağladığı verilere göre; GOLF markasının
toplam bilinirliği, 2009 yılında %71 iken, 2017 yılı itibarıyla bilinirliğin %98
seviyesine yükseldiği, dolayısıyla nihai satış noktalarının ALGİDA’nın izin
vermesi veya baskı yapmaması halinde başka markalar da satmaya
başlayacağının tahmin edildiği,
- ALGİDA’nın söz konusu uygulamaları sebebiyle tüketici refahının da zarar
gördüğü, özellikle ürün çeşitliliğinin önemli ölçüde azalması ve ürünlerin fiyatının
artmasının toplam tüketici refahını azalttığı
ifade edilerek gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 23.11.2018 tarih ve 8429
sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 17.12.2018 tarih, 2018-3-090/İİ sayılı İlk
İnceleme Raporu Kurulun 27.12.2018 tarih tarihli toplantısında görüşülerek, 18-
49/768-M sayı ile ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) Önaraştırma safhasında, 18.06.2019 tarihinde UNILEVER’in İstanbul’daki genel
merkezinde ve Ankara bölge müdürlüğünde yerinde incelemeler yapılmıştır.
İstanbul’daki incelemeye ilişkin olarak, UNILEVER’in yerinde incelemeyi engellediği,
zorlaştırdığına dair hazırlanan 25.06.2019 tarih ve 2019-3-90/BN-01 sayılı Bilgi Notu,
Kurulun 07.11.2019 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 19-38/584-250 sayılı Kararla

1 Geleneksel kanal; bakkal, büfe, kuruyemişci vb. yerler olarak değerlendirilmektedir.
21-15/190-80
3/147

UNILEVER hakkında, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054
sayılı Kanun) 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca 2018 gayri safi
gelirlerinin binde beşi oranında olmak üzere idari para cezasına hükmedilmiştir.
(5) Önaraştırma döneminde GOLF ve PANDA’dan 19.06.2019 tarih ve 7128 sayı,
UNILEVER’den 10.07.2019 tarih ve 8091 sayı ile bilgi talebinde bulunulmuştur.
GOLF’ten gelen cevabi yazı 26.06.2019 tarih, 4168 sayı; PANDA’dan gelen cevabi
yazı 16.07.2019 tarih, 4647 sayı; ALGİDA’dan gelen cevabi yazılar ise 01.07.2019
tarih, 4307 sayı; 10.07.2019 tarih, 4555 sayı; 16.07.2019 tarih, 4681 sayı; 16.07.2019
tarih, 4680 sayı; 16.07.2019 tarih, 4678 sayı ve 17.07.2019 tarih, 4707 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir
(6) Yürütülen önaraştırma neticesinde hazırlanan 16.07.2019 tarih ve 2018-3-090/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu, 24.07.2019 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek 19-
26/391-M sayı ile UNILEVER hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
(7) Soruşturma Bildirimi, UNILEVER tarafından 05.08.2019 tarihinde tebellüğ edilmiş,
teşebbüsün birinci yazılı savunması 04.09.2019 tarih ve 5866 sayı ile yasal süresi
içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(8) 16.12.2019 tarih, 2018-3-90/BN-02 sayılı ve süre uzatımı talepli Bilgi Notu, Kurulun
26.12.2019 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 19-46/780-M sayılı kararla söz konusu
soruşturmanın süresinin, ilk altı aylık süresinin bitiminden itibaren altı ay uzatılmasına
karar verilmiştir.
(9) Soruşturma sürecinde 20.12.2019 tarihinde UNILEVER’in genel merkezinde yerinde
inceleme gerçekleştirilmiştir. Ayrıca GOLF ve PANDA yetkilileri ile Kurum binasında
görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
(10) Soruşturma döneminde ALGİDA’dan 15.05.2020 tarih, 6379 sayı ve 10.07.2020 tarih,
9100 sayı; GOLF’ten 25.02.2020 tarih, 3218 sayı; 15.05.2020 tarih, 6380 sayı;
10.07.2020 tarih 9099 sayı ve 20.07.2020 tarih, 9507 sayı; PANDA’dan 25.02.2020
tarih, 3217 sayı; 15.05.2020 tarih, 6376 sayı; 10.07.2020 tarih, 9098 sayı ve
20.07.2020 tarih, 9507 sayı; Sanset Gıda Turizm San. ve Tic. AŞ’den (SANSET)
15.05.2020 tarih, 6375 sayı; BİM Birleşik Mağazalar AŞ (BİM), Şok Marketler Ticaret
AŞ (ŞOK) ve Yeni Mağazacılık AŞ’den (A101) 15.05.2020 tarih, 6377 sayı; Tarım ve
Orman Bakanlığından 28.05.2020 tarih, 6728 sayı; Future Teknoloji Ticaret A.Ş’den
(İSTEGELSİN) 29.06.2020 tarih, 8386 sayı; Yemek Sepeti Elektronik İletişim Tanıtım
Pazarlama Gıda San. ve Tic. AŞ’den (YEMEK SEPETİ) 13.07.2020 tarih, 9159 sayı;
Getir Perakende Lojistik AŞ’den (GETİR) 15.05.2020 tarih, 6378 sayı; 26.06.2020
tarih, 8199 sayı ve 08.07.2020 tarih, 8871 sayı; Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğünden
(A.O.Ç.) ve BABAŞ Gıda San. Tic. Ltd. Şti.’den (BABAŞ) 13.07.2020 tarih, 9130 sayı;
ETİ Gıda San. ve Tic. AŞ’den (ETİ) 13.07.2020 tarih, 9130 sayı ve 20.07.2020 tarih,
9645 sayı ile bilgi talebinde bulunulmuştur. Cevabi yazılar, ALGİDA’dan 17.01.2020
tarih, 526 sayı; 20.05.2020 tarih, 4619 sayı; 01.06.2020 tarih, 4981 sayı; 15.06.2020
tarih, 5731 sayı; 03.07.2020 tarih, 6760 sayı; 16.07.2020 tarih, 7357-7370 sayılar ve
17.07.2020 tarih, 7424-7427-7428 sayılarla; GOLF’ten 15.11.2019 tarih, 7992 sayı;
02.03.2020 tarih, 2127 sayı; 08.06.2020 tarih, 5394 sayı; 23.06.2020 tarih, 6160 sayı;
16.07.2020 tarih, 7309 sayı ve 22.07.2020 tarih, 7595 sayı; PANDA’dan 11.11.2019
tarih, 7867 sayı (Belge 31); 03.03.2020 tarih, 2219 sayı (Belge 52); 18.03.2020 tarih,
2794 sayı; 22.06.2020 tarih, 6136 sayı; 24.06.2020 tarih, 6232 sayı; 17.07.2020 tarih
7409 sayı; 24.07.2020 tarih, 7727 sayı ve 24.07.2020 tarih, 7729 sayı; BİM’den
01.06.2020 tarih, 4975 sayı, SANSET’ten 04.06.2020 tarih, 5208 sayı; 09.06.2020
21-15/190-80
4/147

tarih, 5480 sayı ve 21.07.2020 tarih 7580 sayı; A101’den 09.06.2020 tarih, 5530 sayı;
ŞOK’tan 10.06.2020 tarih, 5597 sayı ve 22.06.2020 tarih, 6134 sayı; Tarım ve Orman
Bakanlığından 16.06.2020 tarih, 5868 sayı ve 17.06.2020 tarih, 5962 sayı; GETİR’den
18.06.2020 tarih, 5997 sayı; 06.07.2020 tarih, 6832-6830 sayılar ve 20.07.2020 tarih,
7483 sayı; İSTE GELSİN’den 06.07.2020 tarih, 6835 sayı; YEMEK SEPETİ’nden
17.07.2020 tarih, 7431 sayı; A.O.Ç.’den 20.07.2020, tarih, 7521 sayı ve 24.07.2020
tarih, 7739 sayı; ETİ’den 22.07.2020 tarih, 7617 sayı ve 24.07.2020 tarih, 7726 sayı
ve BABAŞ’tan 24.07.2020 tarih, 7744 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(11) Hazırlanan 24.07.2020 tarih ve 2018-3-90/SR sayılı Soruşturma Raporu UNILEVER
vekili tarafından 07.08.2020 tarihinde tebellüğ edilmiştir. Kurum kayıtlarına 10.08.2020
tarih ve 8294 sayı ile intikal eden süre uzatım talebi üzerine Kurulun 20.08.2020 tarih
ve 20-38/530-M sayılı kararı ile ikinci yazılı savunma süresinin bitiminden itibaren 30
gün uzatılmasına karar verilmiştir. UNILEVER’in ikinci yazılı savunması 06.10.2020
tarih ve 10768 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(12) İkinci yazılı savunmaya ilişkin olarak Ek yazılı görüş süresinin uzatılması talebini içeren
13.10.2020 tarih ve 2018-3-90/BN-5 sayılı Bilgi Notu, Kurulun 15.10.2020 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 20-46/635-M sayılı kararla, ek yazılı görüş süresinin
bitiminden itibaren 15 gün uzatılmasına karar verilmiştir.
(13) UNILEVER, Kurum kayıtlarına 27.10.2020 tarih ve 11532 sayı ile intikal eden yazı ile
4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi kapsamında çözüm önerilerini içeren taahhüt
paketini sunmuştur. Bunun üzerine hazırlanan 02.11.2020 tarih ve 2018-3-90/BN-06
sayılı Bilgi Notu 05.11.2020 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 20-48/652-M
sayılı kararla taahhüt başvurusu rekabet sorunlarını gidermekte yetersiz olması
nedeniyle reddedilmiştir.
(14) 15.10.2020 tarihli uzatma kararını takiben hazırlanan 05.11.2020 tarih ve 2018-3-
090/EG sayılı Ek Yazılı Görüş, UNILEVER tarafından 18.11.2020 tarihinde tebellüğ
edilmiştir. 19.11.2020 tarih ve 12499 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden UNILEVER
yazısındaki süre uzatım talebi Kurulun 03.12.2020 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
üçüncü yazılı savunma süresinin bitiminden itibaren 30 gün uzatılmasına 20-52/724-
M sayı ile karar verilmiştir. Üçüncü yazılı savunma, süresi içinde 18.01.2021 tarih ve
14519 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(15) Üçüncü yazılı savunma süresinin bitiminden hemen önce 15.01.2021 tarih ve 14477
sayı ile UNILEVER 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi kapsamında çözüm önerilerini
içeren ikinci taahhüt paketini sunmuştur. Taahhüt paketinde yer alan bazı yazım ve
hesaplama yanlışlarını ise 18.01.2021 tarih ve 14493 sayılı yazısı ile düzeltmiştir. Söz
konusu başvuru Kurulun 28.01.2021 tarih ve 21-05/55-M sayılı kararı ile mevcut
aşamada uygun olmaması nedeniyle reddedilmiştir.
(16) 4054 sayılı Kanun’un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılması
hususunun görüşülmesi konusu 28.01.2021 tarihli Kurul toplantısında ele alınmış ve
21-05/55-M(2) sayı ile sözlü savunma toplantısının 09.03.2021 tarihinde yapılmasına
karar verilmiştir. Sözlü savunma toplantısı anılan tarihte gerçekleştirilmiştir.
(17) Yürütülen soruşturmaya ilişkin Rapor, Ek Görüş, toplanan deliller, yazılı, sözlü
savunmalar ve incelenen dosya muhteviyatına göre nihai karar tesis edilmiştir.
(18) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
1. UNILEVER’in endüstriyel dondurma pazarında, anında tüketilen dondurma
pazarında ve evde tüketilen dondurma pazarında hâkim durumda olduğu,
21-15/190-80
5/147

2. Mezkur teşebbüsün uyguladığı indirimler vasıtasıyla hâkim durumunu kötüye
kullandığı ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği, dolayısıyla anılan
teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari para cezası
uygulanması gerektiği,
3. UNILEVER’in, GETİR ile akdettiği sözleşmede bu teşebbüse 2008 Kararı’nda
yasaklanan rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiği ve 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği, dolayısıyla UNILEVER hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesi uyarınca idari para cezası uygulanması gerektiği,
4. UNILEVER’e ait dolapların kullanılmasını düzenleyen ariyet sözleşmelerinin
münhasırlık hükmünün 100 m2 altında kapalı satış alanı bulunan satış
noktalarındaki rekabeti engellediği ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiği, münhasırlık hükmünün çıkartılması şartıyla ilgili sözleşmelere 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınabileceği,
5. Bu çerçevede UNILEVER ve/veya distribütörlerinin,
a) 100 m2 ve altında kapalı net satış alanına sahip satış noktalarında olmak
üzere,
b) UNILEVER’e ait dolap dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir
başka dondurma dolabı yoksa,
c) Anılan teşebbüse ait dondurma dolaplarının kullanılmasını düzenleyen
ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmının ve satış noktasındaki
toplam dolap hacminin %50’sinin rakip ürünlerin kullanımına izin
verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesi gerektiği,
6. UNILEVER’in ve/veya distribütörlerinin satış noktalarıyla yaptığı ariyet
sözleşmelerinin bu karar ile getirilen düzenlemelere uygun olarak yeniden
düzenlenmesi ve bayi/distribütörler ile nihai satış noktalarına UNILEVER
tarafından bildirilmesi ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin anılan teşebbüs
tarafından kararın tebliği tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Kurula tevsik
edilmesi gerektiği, aksi halde UNILEVER hakkında soruşturma açılacağının ve
4054 sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarınca işlem yapılacağının tarafa
bildirilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Taraflar: UNILEVER
(19) Tamamı halka açık uluslararası bir şirket olan Unilever pLc 1930 yılında İngiliz ve
Hollandalı şirketlerin birleşmesi sonucunda kurulmuştur. Unilever Grubu güzellik
kişisel bakım, ev bakımı, dondurma, gıda ve içecek alanlarında faaliyet göstermektedir.
Portföyünde Dove, Knorr, Domestos, Hellman’s, Lipton, Magnum, Persil, Wall’s, P&G
tips, Ben&Jerry’s ve Lynx gibi markalar yer almaktadır.
(20) UNILEVER, Unilever Grubu şirketlerinden biri olup, Türkiye’de hızlı tüketim malları
(HTM) pazarında gıda, ev ve kişisel bakım ile temizlik kategorilerindeki ürünlerin
üretim, dağıtım ve pazarlamasını yapmaktadır. Teşebbüsün ortaklık yapısına
aşagıdaki tabloda yer verilmiştir:



21-15/190-80
6/147

Tablo 1- UNILEVER’in Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Miktarı (TL) Pay Oranı (%)
Unilever N.V. (….) (….)
Unilever Turkey Holdings B.V (….) (….)
Marga B.V. (….) (….)
Mavibel B.V. (….) (….)
Dosan Konserve Sanati ve Ticaret
AŞ
(….) (….)
Aliye Erim Ataman (….) (….)
Fatma Serpil Ataman (….) (….)
Mehmet Ali Ataman (….) (….)
Toplam (….) 100
Kaynak: ALGİDA
(21) UNILEVER’in dondurma iş kolu ise 1990 yılından itibaren Türkiye’de endüstriyel
dondurma pazarında kendisine ait global bir marka olan ‘‘ALGİDA’’ üst markasıyla
faaliyet göstermektedir. 2019 yılı itibarıyla ALGİDA’nın portföyünde yer alan, üretimini
ve satışını gerçekleştirdiği dondurma ürünleri ile bunların çeşitlerine ilişkin bilgi şu
şekildedir:
Tablo 2- ALGİDA’nın Satışını Gerçekleştirdiği Ürün Çeşitleri
Ürün grubu Çeşidi
Magnum
Yarım Yağlı Dondurma
Yarım Yağlı Çeşnili Dondurma
Yağlı Çeşnili Dondurma
Bitkisel Yağlı Sütlü Buz
Cornetto
Yarım Yağlı Çeşnili Dondurma
Bitkisel Yağlı Sütlü Buz
Atıştırmalık

Yarım Yağlı Dondurma
Nogger
Frootie
Classics
Bitkisel Yağlı Sütlü Buz Nogger Oreo
Maraş Stick
Sütlü Buz
Maraş Cup
Frigola Sorbe
Boom Boom
Conbo
Max ( çocuk)
Su Buzu
Sütlü Buz
Meyveli Buz
Yarım Yağlı Dondurma
Bitkisel Yağlı Sütlü Buz
Maraş Yarım Yağlı Dondurma
Carte d'Or
Bitkisel Yağlı Sütlü Buz
Yarım Yağlı Dondurma
Meyveli Buz
Keyif Bitkisel Yağlı Sütlü Buz
Kaynak: ALGİDA
(22) UNILEVER’in 2019 yılına ait toplam cirosu (….), ALGİDA aracılığıyla elde ettiği
dondurma satış net cirosu ise (….) TL olarak gerçekleşmiştir.


21-15/190-80
7/147

I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
(23) Soruşturma kapsamında incelemeye konu olan ALGİDA’nın üretimini ve satışını
gerçekleştirdiği ürünlere ilişkin iki temel yasal düzenleme dikkat çekmektedir. İlgili
ürünlerin, tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretim, hazırlama, işleme, muhafaza,
depolama, taşıma ve pazarlamasını sağlamak üzere özelliklerini belirlemek amacı
taşıyan genel düzenlemelerden ilki 2004/45 sayılı Türk Gıda Kodeksi Dondurma
Tebliği (TGK Dondurma Tebliği)’dir. Söz konusu Tebliğin 4. maddesinde;
“Dondurma: Dondurma karışımının ısıl işlem sonrası, tekniğine uygun olarak
işlenmesi ile elde edilen, yumuşak halde ya da sertleştirildikten sonra piyasaya
arz edilen ürünü,
Dondurma karışımı: Süt ve/veya süt ürünlerini, içme suyu, şeker ve izin verilen
katkı maddelerini bulunduran, içerisinde tat ve çeşidine göre istenildiğinde salep,
yumurta ve/veya yumurta ürünleri, aroma vericiler ve aroma verme özelliği
taşıyan gıda bileşenlerini ve çeşni maddeleri gibi bileşenleri içeren, emülsiyon
yapıdaki henüz dondurulmamış sıvı haldeki karışım ürünü”
olarak tanımlanmaktadır. Aynı maddenin devamında dondurma tipleri piyasaya
sunuluş ve bileşimlerine göre aşağıdaki şekilde açıklanmaktadır:
“Sade dondurma: Süt veya vanilya aromaları hariç olmak üzere, aroma maddeleri
ve çeşni maddeleri ihtiva etmeyen dondurma karışımından elde edilen
dondurma,
Meyveli dondurma: Dondurma karışımına meyve, meyve suyu, meyve
konsantresi, meyve püresi, meyve ezmesi katılması ile üretilen dondurma,
Maraş usulü dondurma: Maraş dondurması tekniğine göre üretilen, süt, şeker,
salep ve/veya izin verilen diğer katkı maddeleri ve/veya çeşni maddelerinden
oluşan dondurma,
Maraş dondurması: Maraş dondurması tekniğine göre üretilen, süt, şeker, salep
ve/veya izin verilen diğer katkı maddelerinden oluşan dondurma.”
(24) Öte yandan, 2005/43 sayılı Türk Gıda Kodeksi Yenilebilir Buzlu Ürünler Tebliği (TGK
Buzlu Ürünler Tebliği)’ne göre;
“Yenilebilir buzlu ürünler: Buz karışımları ve sütlü buz ürünleri,
Buz karışımları: İçme suyu, şeker ve gerektiğinde izin verilen katkı maddeleri,
kazein, bitkisel yağ veya süt yağı, aroma ve çeşni maddelerinin kullanılmasıyla
hazırlanan ürün,
Sütlü buz ürünleri: Süt ve/veya süt ürünleri, içme suyu, şeker, süt proteinleri, süt
yağı ve/veya bitkisel yağ ve/veya yumurta yağı ile gerektiğinde izin verilen katkı
maddeleri, aroma ve çeşni maddeleri gibi bileşenleri içeren ürün”
olarak tanımlanmaktadır. Yenilebilir buzlu ürünler piyasaya sunuş ve bileşimlerine göre
aşağıdaki şekilde açıklanmaktadır:
“Su buzu: Buz karışımları genel tanımına uyan, meyve ve/veya aroma maddeleri
içeren, kuru maddesi ağırlıkça en az %12 olan buz karışımları,
Meyveli buz: Buz karışımları genel tanımına uyan, kuru maddesi ağırlıkça en az
%12 olan ve ağırlıkça en az %15 meyve içeren buz karışımları,
21-15/190-80
8/147

Sorbe: Buz karışımları genel tanımına uyan, kuru maddesi ağırlıkça en az %12
olan ve ağırlıkça en az %25 meyve içeren buz karışımları,
Sütlü buz: Sütlü buz ürünleri genel tanımına uyan, ağırlıkça en az %2,5 süt yağı
ve ağırlıkça en az %6 yağsız süt kurumaddesi içeren, süt orjinli olmayan protein
ve yağ içermeyen sütlü buz ürünleri,
Bitkisel yağlı sütlü buz: Sütlü buz ürünleri genel tanımına uyan, bitkisel yağ
ve/veya süt yağı ve/veya yumurta yağını ağırlıkça en az %5 oranında içeren ve
süt proteini dışında protein içermeyen ve süt proteini içeriği ağırlıkça en az %2,2
olan sütlü buz ürünleri.”
(25) 2008 Kararı’nda belirtildiği üzere tüketiciler tarafından dondurma ve yenilebilir buzlu
ürünler ayrımı çoğunlukla bilinmemekte ve yenilebilir buz ürünleri de dondurma olarak
algılanmaktadır.
(26) 2018 yılı için büyüklüğü yaklaşık (….) TL olan toplam atıştırmalık pazarı kapsamında
dondurma kategorisi %(….) pay ile gazlı içecekler ve bisküvi/kekler ile beraber en büyük
paya sahip üç kategori arasında yer almaktadır. 2018 yılı Euromonitor Türkiye
Dondurma Sektör Raporu’na göre dondurma kategorisi, HORECA (otel, restoran ve
kafeler) kanalında tüketilen (yerinde tüketime konu olan) dondurma ürünleri ile birlikte
(….) TL büyüklüğe ulaşmaktadır. Yine aynı yılda kişi başı yıllık dondurma tüketimi
gelişmiş pazarlar olan Avrupa’da 7,5 litre, Amerika Birleşik Devletleri’nde ise 18 litre
iken tüketim Türkiye 3,5 litre ile daha düşük seviyelerde seyretmektedir.
(27) Dondurma tüketimi ülkemizde mevsimsel karakter gösterdiğinden, sektörde sezon
olarak adlandırılan yaz-ilkbahar mevsimlerinde, toplam tüketimin %78’inden fazlası
gerçekleşmektedir. Aşağıdaki tabloda Türkiye’de mevsimlere göre dondurma satışları
yer almaktadır.
Tablo 3- Türkiye’de Mevsimlere Göre Dondurma Satışları (2019)
Mevsimler Pay (%)
Sonbahar 21
Kış 2
İlkbahar 19
Yaz 59
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(28) Dondurma üretiminde başlıca maliyetler, hammaddeler, ambalaj, fabrika ve depo
maliyetleri, soğuk zincir lojistik ağı, kabin tedarik, hijyen, tamir ve yenileme
maliyetleridir:
- Dondurmanın başlıca hammaddeleri süt ve süt ürünleri, çikolata, şeker, yağ ve
kuruyemişlerdir.
- Fabrika ve depo maliyetleri, ürünlerin alıcıya ulaştırılmasında kurulan lojistik ağı
maliyetidir. Dondurma tüketiminin mevsimsel karakterli olması kısa sürede
fabrikaların kapasitesinin ve aktif çalışma sürelerinin artmasıyla
sonuçlanmaktadır.
- Nisan ayı ile birlikte başlayan sezonda, fabrikadan çıkan ürünlerin sahaya
ulaştırılması ve tüketicinin tüketimine hazır hale getirilmesi için “soğuk zincir”
dağıtım ağına ihtiyaç duyulmaktadır. Soğuk zincir dağıtım sisteminde
dondurma, üretimin ardından tüketiciye ulaşıncaya kadarki her dağıtım
seviyesinde belli bir derecenin altında muhafaza edilmektedir. Dağıtımda
21-15/190-80
9/147

gereken soğuk ortamın sağlanamaması durumunda ürün; mikrobiyolojik, fiziksel
ve kimyasal olarak bozulma tehlikesi ile karşılaşmaktadır.
- Özellikle geleneksel kanaldaki satış noktaları kendi dondurma kabinlerine sahip
olmadıkları için firmalar bu noktalara kabin tedarik etmek, hijyen standartlarını
korumak, kabin ile ilgili meydana gelen problemlerde tamir ve yenileme
maliyetlerine katlanmak zorunda kalmaktadırlar.
(29) Dondurma üretim biçimi temelinde endüstriyel ve artisan olmak üzere ikiye
ayrılmaktadır. Endüstriyel dondurma, büyük ölçekli tesislerde seri bir şekilde üretilen,
belli bir ambalaj içerisinde pazara sunulan ve “fabrikasyon dondurma” olarak da anılan
dondurmadır. Artisan dondurma ise küçük ölçekli işletmelerce
(pastaneler/dondurmacılar) basit makinelerde üretilen, çoğunlukla külahta satılan ve
“açık dondurma” veya “pastane dondurması” olarak bilinen dondurmalardır. İki
dondurma çeşidi arasındaki en önemli fark, artisan dondurmanın genellikle üretildiği
yerde veya civarında tüketilmesidir. Endüstriyel dondurmada ise teşebbüsler
kurdukları soğuk zincir ile ürünlerini nihai satış noktalarına ve böylece tüketicilere
ulaştırmaktadır. Bu noktada soğuk zincirin son halkasını nihai satış noktalarındaki
soğutucu kabinler oluşturmaktadır.
(30) Aşağıdaki tabloda Türkiye’de endüstriyel ve artisan dondurma pazarlarının gelişimi yer
almaktadır:
Tablo 4- 2017-2019 yıllarında Endüstriyel ve Artisan Dondurma Pazarının Hacim (Litre) ve Ciro (1000
TL) Bazında Büyüklüğü
Dondurma
Pazarı
2017
(Hacim)
2017
(Ciro)
2018
(Hacim)
2018
(Ciro)
2019
(Hacim)
2019
(Ciro)
Endüstriyel 200.853.136 3.192.521 202.476.173 3.699.103 184.885.835 4.388.073
Artisan 17.601.000 602.594 17.746.000 698.297 18.272.000 917.865
TOPLAM 218.454.136 3.795.115 220.222.173 4.397.400 203.157.835 5.305.938
Kaynak2: ALGİDA (Nielsen ve Euromonitor) verileri
(31) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, toplam dondurma pazarının 2018 yılında bir önceki
yıla göre ciro bazında %16, hacim bazında %1 oranında büyüdüğü, 2019 yılında ise
bir önceki yıla göre ciro bazında %21 büyüdüğü hacim bazında ise %8 küçüldüğü
görülmektedir.
(32) Toplam dondurma pazarı 2001 yılından bu yana hacim bazında %216, 2006 yılından
bu yana ise %48 büyümüştür. Söz konusu büyüme içerisinde endüstriyel dondurma
pazarı önemli bir rol oynamıştır. Son 18 yılda endüstriyel dondurma pazarı %279,
artisan dondurma pazarı ise %18 oranında büyümüş; son 13 yılda ise endüstriyel
dondurma pazarı %51, artisan dondurma pazarı ise %26 oranında büyümüştür.
(33) Hacim bazında toplam dondurma satışları içerisinde 2006 yılından bu yana artisan
dondurmanın payının %9 seviyelerine gerilediği görülmektedir.

2 ALGİDA tarafından gönderilen yazıda, endüstriyel dondurma pazarının impulse ve take home
kanalındaki verilerin Nielsen tarafından sağlandığı, catering kanalı verileri Euromonitor verilerinden yola
çıkılarak tahmini olarak hesaplandığı, ayrıca artisan dondurma verilerinin de Euromonitor verilerinden
yola çıkılarak tahmini olarak hesaplandığı belirtilmiştir. Bu çerçevede endüstriyel dondurma pazarındaki
veri Nielsen ve Euromonitor tarafından sağlanan verilerden elde edilmiştir. Catering ürünler yerinde
tüketime konu olan ürünlerin toplu tüketime uygun büyük boy ambalajlarda üretileni tüketiciler tarafından
restoran, pastane, çay bahçesi gibi noktalarda tüketilen bu ürünler bu noktalar tarafından sunulan
hizmetin bir parçası olmaktadır.
21-15/190-80
10/147

Grafik 1- Artisan ve Endüstriyel Dondurmanın Toplam Pazar İçindeki Payları (Hacim Bazında)

Kaynak3: Nielsen ve Euromonitor verileri ve 2008 Kararı
(34) Pazar gelişimi kapsamında değinilmesi gereken bir diğer unsur ise satış yapan
noktalardır. Dondurma satışları Nielsen Retail verilerine göre modern ticaret ve
geleneksel ticaret olmak üzere iki farklı kanala ayrılmaktadır. İndirim marketleri ve
süpermarketler modern kanalda; bakkallar, kuruyemişçiler, büfeler ve benzin
istasyonları gibi noktalar geleneksel kanalda değerlendirilmektedir. Aşağıdaki tabloda
geleneksel ve modern kanalda faaliyet gösteren toplam nokta sayısına ve dondurma
satışı yapılan nokta sayılarına yer verilmektedir:














Tablo 54- 2017-2019 yıllarında Perakende Satış Kanallarının (Geleneksel Perakende, Süpermarketler
ve İndirim Marketleri) Toplam Sayısı ve Endüstriyel Dondurma Satan Nokta Sayıları

32001 ve 2006 yılına ait veriler 2008 Kararı raporundan alınmıştır.
4 ALGİDA tarafından gönderilen Nielsen verileri ile üretici teşebbüsler tarafından gönderilen satış noktası
verileri arasında farklılıklar/tutarsızlıklar olduğu anlaşılmıştır. Öyle ki ALGİDA tarafından satış yapılan
nokta sayısı Nielsen’in sunmuş olduğu uzaydan daha yüksek çıkmaktadır. Soruşturma sürecinde söz
konusu husus ALGİDA’ya sorulmuş ve ALGİDA veriler arasındaki farklılıklarının nedenini;
76%
89% 92% 92% 91%
24%
11% 08% 08% 09%
00%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
2001 2006 2017 2018 2019
Endüstriyel Artisan
21-15/190-80
11/147

(35) Endüstriyel dondurma ürünleri de kendi içerisinde tüketim kalıpları bakımından
farklılaşabilmektedir. Anlık tüketilen (impulse) dondurma tüketicilerin ağırlıklı olarak
gördükleri zaman satın alma kararı verdikleri ve satın aldıktan sonra hemen tüketmeye
başladıkları bir ürün olup ürün plansız alışverişe konu olmaktadır. Bu özelliği nedeniyle
de impulse ürünler küçük ambalajlarda çubuklu, külahlı ve küçük kâselerde
satılmaktadır. Evde tüketilen (catering) ürünler ise teşebbüslerin yarım, bir ve bir buçuk
litrelik ambalajlarda piyasaya sürdükleri ve tüketicilerin evde, misafirlikte tükettikleri ve
daha uzun süreli tüketim için aldıkları ürünlerdir.
(36) İmpulse ürünler nitelikleri gereği sezonsallıktan catering ürünlere göre daha çok
etkilenmektedir. İmpulse ürünlerin ev dışında tüketilmesi satışların çok önemli bir

- Nielsen uzayının toplam dondurma pazarının tamamını kapsamadığı, Nielsen'den temin edilen
bilgiye göre, Nielsen'in dondurma kategorisi bazında gerçek pazarın yaklaşık %84'ünü
kapsadığının tahmin edildiği,
- Nielsen'in veri setlerine esas aldığı müşterilerin perakendecilerle sınırlı olduğu, ALGİDA’nın
dondurma satışı yatığı askeriye, okul gibi satış noktalarını kapsamadığı, benzer şekilde yerinde
tüketim ürünlerinin satıldığı satış noktalarını da kapsamadığı, buna karşılık ALGİDA kayıtlarında
bu müşterilerin hepsinin geleneksel kanal altında kayıtlı olduğu,
- Nielsen'in nokta sayısı hesaplama metodolojisindeki farklılıktan dolayı, bir yıl için dondurma
satılan satış noktalarını hesaplarken tüm ayların ortalamasını esas aldığı, buna karşılık
ALGİDA’nın satış yaptığı nokta sayılarını ortalama almaksızın yüksek sezonda ya da yılın geri
kalanında gittiği tüm nokta sayılarını esas alarak kayıtlarında tuttuğu, bu kapsamda Ocak ayınca
bir defa satış yapılmış satış noktasının bile o yıl için ALGİDA’nın müşterisi olarak göründüğü
şeklinde açıklamıştır.
ALGİDA tarafından ayrıca Nielsen’in verileri Mart ayında yılda bir kez topladığı ve bütün yıl için aynı
olduğunu kabul ettiği belirtilmiştir.

Satış Kanalı 2017 2018 2019
Toplam İndirim Marketleri Sayısı 16.253 18.750 21.047
Dondurma Satışı Yapan İndirim Marketleri
Sayısı
15.075 17.422 20.030
İndirim Marketleri İçinde Dondurma Satışı
Yapılan Nokta Sayısı Oranı
%92,8 %92,9 %95,2
Satış Kanalı 2017 2018 2019
Toplam Süpermarket Sayısı (….) (….) (….)
Dondurma Satışı Yapan Süpermarket Sayısı (….) (….) (….)
Süpermarketler İçinde Dondurma Satışı Yapılan
Nokta Sayısı Oranı (%)
%94,4 %93,4 %92,9
Satış Kanalı 2017 2018 2019
Toplam Geleneksel Perakende Sayısı (….) (….) (….)
Dondurma Satışı Yapan Geleneksel Perakende
Sayısı
(….) (….) (….)
Geleneksel Kanal İçerisinde Dondurma Satışı
Yapılan Nokta Sayısı Oranı (%)
%59,9 %59,4 %52,9
Satış Kanalı 2017 2018 2019
Toplam Satış Noktası (….) (….) (….)
Toplam Dondurma Satışı Yapan Satış Noktası (….) (….) (….)
Dondurma Satışı Yapılan Nokta Sayısı Oranı
(%)
%64,7 %64,7 %59,8
Kaynak: 2017-2018 arası Nielsen ve 2019 Nielsen
21-15/190-80
12/147

kısmının yaz aylarında gerçekleşmesine neden olurken catering ürünlerin ev
ortamında tüketime konu olması ürünün sezonsallık karakterini azaltmaktadır. Yerinde
tüketime konu olan (catering) ürünler ise toplu tüketime uygun büyük boy ambalajlarda
üretilmektedir. Tüketiciler tarafından restoran, pastane, çay bahçesi gibi noktalarda
tüketilen bu ürünler bu noktalar tarafından sunulan hizmetin bir parçası olmaktadır.
Catering ürünler sadece yerinde tüketim noktalarında satılırken impulse ve catering
ürünler geleneksel ve modern kanalın bir arada yer aldığı perakende kanalında
satılmaktadır. Geleneksel kanal olarak nitelendirilen bakkal, büfe, kuruyemişçi ve orta
market gibi satış noktalarında ağırlıklı olarak impulse ürünler, organize perakende
kanalında ise ağırlıklı olarak catering ürünler satılmaktadır.
(37) Aşağıdaki tabloda endüstriyel dondurma pazarında gerçekleşen toplam dondurma
satışlarının kanal bazında dağılımına yer verilmektedir:
Tablo 6- 2017-2019 Döneminde Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin
Organize ve Geleneksel Kanalda Pazar Payları (Hacim, ve Ciro bazında %)
Endüstriyel Dondurma Pazarı Kanal Bazlı Dağılım (%)
2017 2018 2019
Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro
Geleneksel Perakende 47 53 44 52 42 48
İndirim Marketleri 31 22 35 25 38 28
Süpermarketler 22 25 21 24 20 24
Toplam Perakende 100 100 100 100 100 100
Kaynak: ALGİDA’dan elde edilen veriler.
(38) Tablodan da görüleceği üzere geleneksel perakende, pazarın hem hacim hem de ciro
bazında neredeyse yarısını oluşturmakta, organize perakende pazarında ise ciro
bazında indirim marketleri ve süper marketler pazarı (….) paylaşırken, hacim bazında
bu oran indirim marketleri lehine (….) artmaktadır.
(39) Aşağıdaki tablolarda endüstriyel dondurma pazarında gerçekleşen toplam dondurma
satışlarının ürün grupları (impulse, catering, catering) bazında dağılımına aşağıdaki
tabloda yer verilmektedir.
Tablo 7- 2017-2019 yıllarında Endüstriyel Dondurma Ürünleri İçinde Ürün Gruplarının Hacim (Litre) ve
Ciro (TL) Bazında Payları (%)
Ürün Grupları
2017
(Hacim)
2017
(Ciro)
2018
(Hacim)
2018
(Ciro)
2019
(Hacim)
2019
(Ciro)
İmpulse-Anlık Tüketim 43,1 46,5 42,9 47,7 43,2 46,2
Catering-Ev Tipi Tüketim 46,2 30,4 46,4 29,2 44,7 28,2
Catering-Yerinde Tüketim 10,7 23,1 10,7 23,1 12,1 25,6
TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Kaynak: Nielsen ve Euromonitor Verileri
(40) Tablo 7’de yer alan bilgiler doğrultusunda, impulse ürünlerin pazarın yaklaşık %46’sını
oluşturduğu, ev tipi tüketim ve yerinde tüketim dondurmanın ise pazarın diğer yarısını
oluşturduğu görülmektedir.





21-15/190-80
13/147

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(41) Yukarıda da belirtildiği üzere dondurma, üretim şekli dikkate alındığında endüstriyel
dondurma ve artisan dondurma olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. İncelemeye konu olan
ALGİDA’nın faaliyetleri ise endüstriyel dondurma pazarında gerçekleşmektedir.
(42) Önceki bölümde detaylı olarak açıklandığı üzere, endüstriyel dondurma pazarında,
hem tüketici talebi hem de ürün gramajı, ambalaj farklılığı gibi arz unsurları açısından
farklılık gösteren üç tip dondurma bulunmaktadır. Bu sebeple, “impulse ürünler”,
“catering ürünler” ve “catering ürünler” olarak adlandırılan bu üç ürünün de ayrı ilgili
ürün pazarları olarak belirlenebilmesi mümkündür. İmpulse ürünlerin ağırlıklı olarak
geleneksel, catering ürünlerin organize perakende kanalında, catering ürünlerin
yerinde tüketim noktalarında satılıyor olması nedeniyle söz konusu ayırım aynı
zamanda geleneksel, organize perakende ve yerinde tüketim kanalı olarak da
yapılabilecektir.
(43) Dondurma satışlarının yaklaşık dörtte biri restoran, pastane, çay bahçesi gibi yerinde
tüketim noktalarında tüketilen catering dondurma çeşidinden oluşmaktadır. Bu ürünler
nokta tarafından sunulan hizmetin bir parçası olarak kabul edildiğinden, bu noktalarda
tüketici ürünün markasından çok sunuma odaklanmaktadır. Ayrıca, catering
kanalındaki otel zincirleri, askeri birlikler, yemek şirketleri gibi büyük miktarlarda alım
yapan müşteriler genellikle ihale yolu ile çalışmaktadır.
(44) Dolayısıyla endüstriyel dondurma pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki
en yoğun rekabet tüketiciye markalarıyla ulaştıkları impulse ve evde tüketim tipi
dondurmalarla geleneksel ve organize perakende kanallarında yaşanmaktadır.
(45) Bu bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı “endüstriyel dondurma pazarı”nın yanında
“anında tüketilen (impulse) endüstriyel dondurma pazarı” ve “evde tüketilen (catering)
endüstriyel dondurma pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(46) Dondurma ürünü açısından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşım, üretim, dağıtım,
pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak
ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. 15.05.2008 tarih ve 08-33/421-147 sayılı Kararı (2008 Kararı)
(47) Kurulun 20.09.2004 tarih ve 04-60/864-M sayılı kararı ile endüstriyel dondurma
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin satış noktaları ile rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren anlaşmalarının, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) çerçevesinde incelenmesine, Tebliğ’de
öngörülen grup muafiyetinden yararlanıyor olsa bile söz konusu anlaşmaların 2002/2
sayılı Tebliğ’in “Muafiyetin Geri Alınması” başlıklı 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmesine karar vermiştir.
(48) İlgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin satış noktaları ile münhasırlık içeren
anlaşmalar yapıp yapmadıkları veya fiili münhasırlık yaratan faaliyetler içerisinde
bulunup bulunmadıklarının tespiti amacıyla resen başlatılan inceleme kapsamında,
münhasırlığın piyasadaki etkilerini ölçmek amacıyla GfK Türkiye isimli bağımsız
araştırma şirketi vasıtasıyla 100 m² altı perakendeci ve yerinde tüketim noktalarına
yönelik bir pazar araştırması, zincir mağazalardaki uygulamaları araştırmak amacıyla
ise Kurum bünyesinde oluşturulan bir zincir mağaza anketi düzenlenmiştir.
(49) 2008 Kararı’nda ALGİDA ile ilgili olarak;
21-15/190-80
14/147

- Marka bilinirliği, reklam harcamaları, soğuk zincir dağıtım ağı kurma maliyeti ve
satış kanallarına ulaşımın, endüstriyel dondurma pazarında giriş engeli
oluşturduğu,
- Uzun yıllara dayanan yüksek pazar payı ve giriş engelleri sebebiyle pazara
girişlerin ALGİDA üzerinde çok sınırlı bir etki yarattığı,
- ALGİDA’nın endüstriyel dondurma pazarı ve bu pazarın alt pazarlarında hakim
durumda olduğu,
- Sözleşme ile yapılan münhasırlık açısından kapama oranının düşük olduğu,
ancak dolap ve diğer fiili münhasırlık uygulamalarından kaynaklanan oranların
pazarda önemli seviyelere ulaştığı, bu nedenle ALGİDA ve distribütörlerinin
satış noktalarıyla imzaladıkları sözleşmelerde yer alan münhasırlık şartlarının
ve fiilen münhasırlığa yol açan uygulamalarının ilgili pazarlarda etkin rekabetin
oluşmasının önünde engel oluşturduğu
tespitlerine yer verilmiştir.
(50) Soğutucu kabin münhasırlığı ile ilgili olarak ise dolapların rakiplere açılmasının
pazarda rekabeti artırıp artırmayacağı incelenmiştir. Bu kapsamda endüstriyel
dondurma pazarındaki dolap münhasırlığı, gazlı içecekler pazarı ve bu pazar özelinde
yapılan pazar araştırmasının sonuçları ile kıyaslanmıştır. İlgili kararda;
- Pazar araştırmasına göre, ALGİDA satan noktalarda diğer markalara olan
talebin %2,05 olduğu, ayrıca ALGİDA ile münhasır çalışan noktaların %30’unun
ALGİDA dolaplarında rakip ürün bulundurmak istediği, %70’inin ise ALGİDA
müsaade etse bile dolaplarda rakip ürün bulundurmayacaklarını belirttiği,
dolayısıyla rakip ürünlere talebin güçlü olmadığı,
- Gazlı içecekler dosyasında5 ise Coca Cola İçecek AŞ’nin münhasır olduğu
noktaların %67’sinde rakip ürünlere talep olduğu,
- Anılan verilerden gazlı içecekler pazarında soğutucu dolap münhasırlığı yoluyla
tüketici talebinin kısıtlandığı ancak endüstriyel dondurma pazarında rakip
ürünlere yönelik bir talebin olmadığı, dolayısıyla dondurma pazarında kabinlerin
rekabete açılmasının, mevcut pazar ve talep koşulları dikkate alındığında bu
aşamada fiili durumu değiştirmeyeceği,
- ALGİDA ve/veya distribütörlerinin satış noktalarına sağladığı soğutucu
kabinlere ilişkin olarak kabin münhasırlığının kaldırılmasına bu aşamada gerek
olmadığı, ancak gerekli görülmesi halinde pazarın incelenebileceği
değerlendirmelerine yer verilmiştir.
(51) Diğer taraftan 2007/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinde
Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ” ile getirilen değişiklikler sonrasında, ALGİDA’nın
satış noktalarıyla yaptıkları sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliği ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanmadığına hükmedilmiştir.
(52) İlgili pazarda etkin rekabetin tesis edilebilmesi amacıyla, ALGİDA’nın nihai satış
noktalarıyla ilişkilerinde uymaları gereken bir takım yasaklamalar getirilmiştir. Buna
göre; ALGİDA’nın, Algida Shop’lar dışındaki satış noktalarıyla yaptığı rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren anlaşmaları ya da fiili münhasırlık yaratan uygulamaları ve satış

5 Bahsi geçen pazar araştırmasının gazlı içecekler pazarı ile ilgili kısımları, 10.09.2007 tarih, 07-70/864-
327 sayılı Kurul kararında değerlendirilmiştir.
21-15/190-80
15/147

noktalarına, bir önceki yıldaki satışların belli bir oranı üzerinden hesaplanan miktardaki
ürünü satın alması şartı koşması ya da bu şarta bağlı avantajlar sağlaması
yasaklanmıştır. Diğer yandan ilgili kararda, kamu ve/veya özel sektör ihaleleri sonucu
münhasır satış hakları verilen yerinde tüketim noktalarıyla yapılan anlaşmalardaki
rekabet etmeme yükümlülüğü şartlarına bir yılı geçmemek kaydıyla; ALGİDA’nın belirli
spor sanat ya da eğlence olaylarını desteklemek amacıyla, reklam amaçlı bir yan unsur
olarak yer aldığı sponsorluk anlaşmalarına bir yılda 60 günü geçmemek kaydıyla
bireysel muafiyet tanınmıştır.
I.4. Dosya Kapsamında Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.4.1. ALGİDA’da Yapılan Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler6
(53) Yerel Perakende Kanalı Müdürü (….)’tan ALGİDA çalışanlarına gönderilmiş 24.03.2016
tarihli “Tokat Piyasa Ziyareti Notları” konulu e-postada şu ifadeler bulunmaktadır:
“Arkadaşlar merhaba,
Geçen hafta Tokat piyasamızda yapmış olduğumuz ziyaretin notlarını aşağıda
paylaşıyorum.
Rakip bulunurluğunun yüksek olduğu bölgede bu sene ciddi aksiyonlar aldık. Şu
anda da ek aksiyonlar için planlarımızı zaten yapıyoruz.
Bu noktada özellikle (….)’a teşekkür edelim. Tokat merkez piyasamız ve ana
cadde üzerindeki bulunurluğumuzu %(….)’a getirmişiz. Ek olarak 4 senedir
çalışmadığımız (….) ile de anlaşmış olmamız ayrı bir başarı. Tüm piyasanın bu
şekilde olması gerekiyor. Fakat hala çok fazla gidecek yolumuz. Her gün
ajandamızın en başında tutmamız gerekiyor. Bir sonraki ziyaretimde tüm ilçeleri
geziyor olucaz.
Genel olarak kabin planogramlarımızda problemimiz var. Gerekli bilgilendirme
toplantılarını yaptığınıza ve piyasa ziyaretleri ile kontrole başladığınıza
inanıyorum.
Ek olarak tüm kabin görsellerimizin yenilenmesi gerekiyor. Özellikle 2014’e ait
eski görselimizin kesinlikle olmaması gerekiyor.
12 ay sattığımız MT7 piyasamızın tüm yıl jilet gibi olması gerekiyor. Pazar
payımızın %(….) olduğunu düşündüğünüzde, özellikle büyük metrekareli MT
noktalarında 1 adet rakip kabini var ise 3 adet Algida kabini konumlandırıyor
olmalıyız. MT rutumuza ve yönetimine ayrıca bakmalısınız.”
(54) ALGİDA Satış Müfettişi (….) tarafından 25.12.2017 tarihinde gönderilen ve Satış
Direktörü (….)’in bilgi kısmına eklendiği “RE: Tavuk dolapları/Vispera kapsamında
aksiyonlar /Çivril” konulu gönderilmiş olan e-postada şu ifadeler yer almaktadır:
‘‘(….) bey merhaba,
Depomuzun en büyük gt rutu olan Çivril ‘de ,
Kümülatif Çivril rutu’nun % (….) sini yapan müşterilerimizde geçtiğimiz yıllarda
müşteriye verilmiş olan tavuk kabinlerinin alınmasıyla ilgili aksiyonlar ve (….)
(….)’in hazırlamış olduğu sunum ekdedir.

6 Aşağıda yer alan yazım, imla hataları belgedeki orijinal ifadelerin aktarılmasından kaynaklanmaktadır.
7 MT, ulusal müşteriler olarak kullanılmaktadır.
21-15/190-80
16/147

(….) bu önemli aksiyon için çok teşekkürler , en büyük demirbaşımız olan ekmek
teknemize bizler sahip çıkmazsak hiç kimse sahip çıkmaz , eline sağlık.’’
(55) Ulusal market kanalında yönetici asistanı olan (….) tarafından UNILEVER çalışanları
gönderilen 04.05.2018 tarihli “Migros Reyonbaşı Uygulama – 2018” konu başlıklı e-
postada şu ifadeler yer almaktadır:
“…NOT 1 : Fiziksel olarak uygun olmayan, yeri olmayan mağazalar
konusunda merkezi satınalmanın da yapacak birşeyi yok. Bu gibi mağazalara
gondolbaşı kurulamıyorsa ek, uygun magnumizing kabinleri ya da AOJ
uygulamarını anlatıp bunları koydurmaya ikna edelim…”
(56) ALGİDA Satış Uzmanı (….) tarafından 06.03.2018 tarihinde ALGİDA Satış Sorumlusu
(….)’e gönderilen “2018 Yılın’da Rakip Firmanın MVC Müşterilerimize Maraş Dolabı
Konumlandırması” başlıklı e-postada “… 2018 Yılında Algida ve Golf satan
müşterilerimizle ilgili bir çalışma yaptım.” ifadesi bulunmakta olup, çalışmada ise
müşteri numarası, unvanı, bütçesi ve görseli gibi verilere yer verilmiştir.
(57) İlgili e-posta ALGİDA Satış Sorumlusu (….) tarafından 06.03.2018 tarihinde Bölge
Müdürü (….)’a iletilmiş e postada şu ifadeler yer almaktadır:
“ (….) Bey Merhaba ,
Bölgemizde Golf Dondurma’nın bu yıl başlatmış olduğu potansiyel müşterilerimize
ilave Golf Maraşım kabinlerini yüksek bedelsizler vererek konumlandırması durumunun
tespitini yaptık…”
(58) Bölge Müdürü (….) tarafından ise aynı gün (….) ve (….) bilgi kısmına eklenerek (….)’a
konuya ilşkin e-posta gönderilmiştir. Gönderilen epostada şu ifadeler yer almaktadır:
“(….),
SMB Urla piyasamızda böyle bir aksiyon var (Diğer yerleri araştırıyorum).Bizim
karşılık olarak yapabileceğimiz şeyler var.
Örneğin ;Maraş kabini konumlandırılan heryere, bizimde safkan Maraş kabini
konumlandırmak vs gibi ama bunun için Maraş (mesela çifte dövülmüş stickeri)
sticker ve az bir SBP ihtiyacım olablir.Şu an tüketim başlamadığı için yarınlık bir
konu değil ,ama Nisan da aksiyon almaya başlamamız gerekli…”
(59) Daha sonrasında (….) tarafından UNILEVER çalışanlarına gönderilmiş olan 06.03.2018
tarihli “FW:2018 Yılın’da Rakip Firmanın MVC Müşterilerimize Maraş Dolabı
Konumlandırması” başlıklı e-postada şu ifadeler yer almaktadır:
“Sevgili arkadaşlar,
Önce bu uygulamanın ne kadar yaygın olduğunu anlayıp ,sonra bir plan yapıp
ardından aksiyon alacağız.Sizler öncelikle hangi müşteride böyle uygulamalrın
olduğunu tespit etmeniz gerekli…”
(60) ALGİDA Bölge Yöneticisi Asistanı (….) tarafından UNILEVER çalışanlarına “Ege Bölge-
müşteri risk analizi” başlıklı gönderilen e-postada şu ifadeler yer almaktadır:
“Arkadaşlarım,
Öncelikle Ege Bölgelerimizde bu durumdaki müşterilerinizi tespit etmeliyiz.
Sizden ricam 09 Mart 2018 saat 17:00’ye kadar ekteki linkteki dosyaya,
(….)’in sunumundaki gibi diğer firma kabini tespit ettiğimiz müşterilerimizin
bilgilerini girmenizi istiyorum.
Saat 17:00’ye kadar bilgi girmeyen arkadaşlarımın operasyonların bu şekilde
müşterimiz “yoktur” diye anlayacağım”
21-15/190-80
17/147

(61) (….) tarafından (….), Satış Direktörü (….) ve (….)’in bilgi kısmına eklendiği 18.10.2018
tarihli “East Anatolia CMI Report” konu başlıklı e-postada şu ifadeler yer almaktadır.
 “… Yerel oyunculara odaklanmanın yanı sıra Golf ve Panda 'nın bazı
şehirlerde dolap bulunurluğu olarak Ev Dışı ürünleri ile ön planda olduğu
gözüküyor. Ev Tipi ürünler için daha çok yerel markalar tehdit oluşururken, Ev
Dışı ürünler için daha tanıdık bir rekabetten bahsediyoruz.
 En güçlü yerel rakibimiz Dondurmacı Amca ve Alpedo. Bu markaların
portföyü çoğunlukla maraş ürünlerinden oluşuyor ve dolaplarında Ev Tipi maraş
ürünlerinin ağırlığı çok fazla
 Hem Alpedo hem Dondurmacı Amca'nın çok porsiyonlu ürünlerine yer
vererek Doğu'daki geniş aileleri büyük ürün, farklı tatların yer verildiği paketler
ve uygun fiyat ile hedeflediklerini söyleyebiliriz.
 Dondurmacı Amca ve Alpedo güçlü yerli oyuncular olarak ilk sıralarda
geliyor. Ev Tipi Maraş Ürünlerinde Alpedo daha uygun bir fiyat aralığı sunarken
Dondurmacı Amca’nın da tercih edilmesinde yine uygun fiyat etkili oluyor.
…
Golf’e dikkat ! Kayıplarımızdan Golf faydalanmış görünüyor, geçen seneye göre
ciddi dolap penetrasyonu artışı söz konusu !! Golf Maraşım Keçi 500 ürünlerinin
yanısıra Sizin İçİn’de Doğu’da 1750 ml skularır ile yuksek satışlar yakalıyor”
(62) ALGİDA çalışanı (….) tarafından gönderilen Yerel Perakende Kanalı Müdürü (….)’un
bilgi olarak eklendiği 12.07.2018 tarihli “Algida & Happy Center 2018 Yarıyıl
Değerlendirmesi” konu başlıklı e-postada ise şu ifade yer almaktadır; “…Geçen yıl çift
tedarikçi(Algida+Golf) ile çalıştığınız ve bu yıl tek tedarikçi(Algida) ile ilerleme kararı
aldığınız noktalarda ise toplam Algida büyümemiz %31,91 (ortalamanın +%11,28
üzeri) olarak gerçekleşti…’’
(63) ALGİDA’nın Karadeniz Bölge Müdürü (….) tarafından gönderilen 25.03.2019 tarihli ve
“1 NİSAN’DA SEZONLUK DOLAPLAR MİGROSLARA! (2019 EK DSA PLANI)” konulu
e-postada şu ifadeler yer almaktadır:
“… DSA elbette bize bir rehber olacak fakat Migros’lardaki kabin sayımızın her
sezon yayınlanan DSA’nın 2 katı olduğunu yeniden hatırlatmak istiyorum.
Bu sebeple her bölgede EK KABİN ajandası yaratılması konusunda desteğinizi
bir kez daha rica ediyoruz. Bu sene de konumlandıracağımız ek kabinler bu
DSA’nın en az 2 katı olmalı…”
(64) ALGİDA Güneydoğu Anadolu Bölgesi Satış Müfettişi (….) tarafından Müdür Yardımcısı
(….)’a gönderilen 13.03.2019 tarihli “FW:A101 İletişim Bilgileri & Toplantı Planma” konu
başlıklı e posta da şu ifadeler yer almaktadır.
“(….) merhaba,
Ekte Güneydoğu Bölge Mevcut Mağaza bilgilerimiz ve Ek olarak talep ettiğimiz
kabin bilgileri mevcut.
Gecen yıl Bu yıl Gsv rakamlarına baktığımızda şuanki rakamlar bizleri yanıltır
nedeni ise yeni Fiyat gecişi Gecen yıl Bu yıl içerisinde acılan mağazaların
bazları,
Özetle havalar ısındıkca kabin konumlarının yerlerinin değişimi satış konusunda
bizleri geri götüreceği kacınılmaz olacaktır,
Ancak ektede belirttiğimiz üzere ek İmpulse kabinimizi mağazalarda cıkış yönü
kasalara yakın yerlere bırakabilirsek Korktuğumuz kayıp Gsv rakamını telafi
edebiliriz belki.
21-15/190-80
18/147

Bölgemiz için Ek kabin anlaşması konusunda yardımlarınızı rica eder Müsait bir
zamanında Bizim bölgeyede bekleriz.”
(65) 29.04.2019 tarihinde Yerinde Tüketim Kanalı Müdürü (….)’den Satış Direktörü (….)’e
gönderilen “Büyükada Müşteri hk.” konulu e-postada şu ifadeler bulunmaktadır:
“Patron,
(….) noktayı bugün ziyaret etti. Müşteri sadece mavi dondurmayı Golf den almış.
Geçen sene bizimle anlaşma yaparken de sadece maviyi rakipten alacağını
söylemiş.
Bizde de mavi var (bluesky) ama renk olarak düz mavi olmadığı ve müşterinin
de bu ürünümüzün artisanal görünmediğini düşünmesinden dolayı rakibinkini
tercih ediyormuş.
Sadece 1 çeşit ürün için bunu yapmış. Bunun dışında tüm ürünler bizim.
Stok kabinleri de bizim ürünler ile dolu.
Müşteri, artisanal görünüm olması için de kendi şeffaf kovasına bizim ürünleri
döküyor ve 2 kovayı üst üste tek kova yaparak dolapta sergiliyor […]
(….) mavi dondurma için konuşmuş . Takip ediyor. Onu da çıkartmaya
çalışacak.”
I.4.2. UNILEVER ve Rakipler Tarafından İletilen Görüşler
I.4.2.1. UNILEVER
(66) ALGİDA dolaplarının bir kısmının rakiplerin kullanımına açılması durumunda, bu
dolaplarda yer alacak ALGİDA harici ürünlerin tanıtımının sağlanabilmesi için dolabın
üstünün ve çevresinin nasıl kullanılması gerektiğine yönelik olarak;
(67) UNILEVER tarafından;
- Kabin münhasırlığının kaldırılması halinde karşılaşılması muhtemel pek çok
sorun olacağı ve bu sorunlara yer vermeden ürünlerin tanıtımı adına dolabın
üstünün ve çevresinin nasıl kullanılacağına ilişkin görüş verilemeyeceği,
- Reklam malzemelerinin yerleştirilmesinin öncelikle bedavacılık sorununa yol
açacağı, kabin maliyetlerine katlanan ALGİDA’nın dolaplarına rakip ürün
reklamlarının yerleştirilmesinin makul olmadığı,
- Bağımsız araştırma şirketi Nielsen’e yaptırılan “Farkındalık Araştırması”nın da
bu görüşü desteklediği, nitekim ankete katılan kişilerin (….) dondurma alma
kararlarında ALGİDA dondurma kabininin çok etkili, (….) ise “etkili” olduğunu
ifade ettiği, dolayısıyla katılımcıların (….) satın alma kararlarında ALGİDA
kabininin etkili olduğu,
- Yine aynı araştırmaya göre, kabinin düz beyaz bir dolap olması halinde,
katılımcıların (….) satın alımının azalacağı, (….) ise azalacağı, geleneksel
kanalda satılan dondurmaların anlık tüketime konu olduğu ve kabinlerin beyaz
ve sıradan olmasının tüketiciyi çekmediği,
- Sepetlerin renklendirilmesinin de çözüm olmayacağı, yatay kabinlerde sepet
renginin görünmeyeceği, böyle bir senaryoda ürünlerin yerlerinin kolaylıkla
değişebileceği ve ürünlerin hangi markaya ait olduğu noktasında karmaşa
21-15/190-80
19/147

yaşanacağı, her sepetin her bölmesinde üreticiyi açıkça gösteren etiketler
olması gerektiği,
- Gazlı içecekler ve bira pazarından farklı olarak dondurma pazarında oldukça
fazla ürün çeşitlendirmesi olduğu, ALGİDA dolabında bulunması sebebiyle
tüketici tarafından rakip ürünlerin ALGİDA markası zannedilebileceği ve bu
nedenle tercih edilebileceği,
- Farkındalık Araştırması kapsamında tüketicilerin karma dolaplarla tanıştırıldığı
ve sonuçların ölçümlendiği, buna göre karma dolaplardan önce tüketicilerin (….)
ALGİDA’yı pazardaki en kaliteli dondurma üreticisi olarak gördüğü, karma
dolaplardan sonra ise bu oranın (….) düştüğü,
- Dolapların ortak kullanılması sonucu tüketicinin yeterince geniş ürün portföyüne
ulaşamayacağı, bedavacılık sorunlarının ortaya çıkacağı ve elektrik kesintisi,
arızalanma, hukuki sorumluluk gibi bazı teknik konularda uyuşmazlıklar
yaşanacağı,
- Bu nedenle kabin münhasırlığının kaldırılmaması, başka çözüm yollarının
hayata geçirilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
(68) Teşebbüs tarafından ayrıca;
- Dolap arızası durumunda gerek arızalı kabinin tamiri gerekse bu kabinin
değişim sürecinde, kabinde rakip marka dondurma ürünleri bulunması halinde
bu dondurmaların güvenliğini teminden sorumlu markanın belirsiz ve rakiplerin
ürünlerini satış noktasına önceden satmış olacağı için UNILEVER ile satış
noktasının karşı karşıya gelmesinin kaçınılmaz olacağı,
- Elektrik kesintisi durumunda ürünlerin elektrik kesintisi giderilene dek noktaya
ulaşan kamyonda saklandığını, böyle bir durumda rakip ürünlerin ALGİDA
kamyonlarında saklanmasının beklenemeyeceği,
- Sezon sonlarında ALGİDA dolaplarının yaklaşık %(….)’unun geri toplandığını,
geri alınmayan kabinlerin çoğunun da fişi çekilerek noktada bırakıldığını, bu
durumda dolaplardaki rakip ürünlerin ne olacağının belirsiz olduğu,
- Olası bir kabin paylaşımı durumunda bakım onarım masraflarının da kabinde
birlikte bulunan şirketler arasında paylaşılması gerektiği ancak bu masraf
dağılımının nasıl ve hangi kriterler kapsamında yapılacağının önemli bir sorun
olduğu,
- Dolapların rakibe açılması durumunda noktaları ziyaret sıklığının artmasından
dolayı maliyetlerin artacağı veya ziyaret sıklığı artırılmayarak tüketicilerin stoku
tükenen ürünlere erişiminin kısıtlanacağı,
- Rakiplerin dolaplara ürünlerini yerleştirirken ALGİDA ürünlerine zarar
verebileceği,
- Satış noktası dışına yerleştirilen dolaplar açısından belediyelere ödenen işgal
harcının nasıl paylaştırılacağının önemli bir sorun olduğu,
- Dolapların mülkiyeti UNILEVER’de olduğu için olası bir yangın vb. durumda
sorumluluğun nasıl paylaştırılacağının önemli bir sorun olduğu,
- Pazarda artizan dondurma ve endüstriyel dondurma ayrımının net olmadığını,
geleneksel kanalda yer alan bakkalların bu ayrımı gözetmesinin
21-15/190-80
20/147

beklenemeyeceğini, bu muğlaklığın ise pastaneler gibi yerel oyuncuların
kendilerine ALGİDA dolaplarında yer bulmalarına imkan tanıyacağı
belirtmiştir.
I.4.2.2. GOLF
(69) GOLF tarafından endüstriyel dondurma pazarına ilişkin olarak;
- Endüstriyel dondurma pazarında aşağıdaki engellerinin mecut olduğu;
 Marka imajı reklam ve pazarlama harcaları, (Nihai satış noktası ile sözleşme
yapma/imza parası karşığında satış noktalarına pazarda taviz olarak bilinen
peşin ödeme, ücretsiz ürün tedariki, elektrik desteği, şemsiye, çöp kutusu,
tabela vb. ürün tedariki gibi fayda sağlanmaktadır. Ayrıca satış noktalarına
ücretsiz olarak soğutucu kabin tedarik edilmektedir).
 Görünürlük ve bulunabilirlik maliyeti, (fiili münhasırlık uygulamalarının
neticesidir geleneksel kanalın büyük ölçüde yeni girişlere kapalı olduğu,
pazardaki teşebbüsler ariyet (emanet) sözleşmeleri ile soğutucu kabinleri
geleneksel satış noktalarına ücretsiz olarak tedarik etmekte ve kabinlere
sağlayıcı firmanın ürünleri haricinde ürün konulmasını yasakladığı),
- Dondurma satan noktalarda ALGİDA’nın fiili münhasırlık oranının (….)
seviyesinde olduğunun tahmin edildiği, bunun önemli bölümünde (toplamda
dondurma satan noktaların yaklaşık (….)) ALGİDA’nın iki veya daha fazla
soğutucu kabininin bulunduğu,
- GOLF’ün bilinirliği ve ürünlerine olan talebin arttığı, hâkim teşebbüsün dışlayıcı
davranışları sebebiyle bulunurluk oranının yıldan yıla düştüğü (2015’te (….) iken
2018’de (….) kadar gerilediği),
- Geleneksel kanalda dondurma satan noktalar arasında birden fazla teşebbüsün
ürünlerini satan noktaların oranının yalnızca %7-8 olarak tahmin edildiği,
- Bununla birlikte nokta sayısının artmadığı, dondurma satmayan noktaların
toplam geleneksel kanal uzayı içerisinde yalnızca %4-5 seviyesinde olduğu ve
bunların -marjinal bir bölümü haricinde- kabin yeri bulunmaması veya
bulunduğu lokasyon itibarıyla dondurma satmaya başlamasının mümkün
gözükmediği,
hususları ifade edilmiştir.
(70) Dolap paylaşımı konusunda teşebbüs tarafından;
- Dondurma ürünlerinin tanıtımı için kullanılan temel araçların; dolap giydirme ve
dolapların üzerinde yer alan ürün fiyat listeleri olduğu, şemsiye, çöp kutusu,
tente ve benzeri materyallerin de reklam amaçlı kullanıldığı, dolap giydirmenin
maliyetinin ortalama (….)’nin altında olduğu, dolap giydirmesinin markalar
tarafından ortaklaşa yapılabileceği veya hiçbir markayı öne çıkarmayacak
şekilde markalardan bağımsız şekilde yapılabileceği,
- Giydirme ile ilgili olarak; teşebbüslerin iki/üç markalı tasarımları birlikte
belirleyebileceği, kararın gereklerine bağlı olarak; örneğin iki marka %50-%50,
üç marka %50-%25-%25 ya da iki marka %70-%30 modelinin
benimsenebileceği, rakiplerin, satış noktası ile anlaşmaları durumunda,
önceden mutabık kalınan tasarıma uygun şekilde ve maliyeti kendisine ait olmak
üzere giydirmeyi değiştirebileceği, üçüncü bir markanın daha dahil olması veya
21-15/190-80
21/147

ikinci markanın değişmesi halinde, yeni gelen markanın aynı şekilde maliyetleri
kendisine ait olmak üzere giydirmeyi değiştirebileceği, dolabın ömrünün dolması
veya değiştirilmesi durumunda, ALGİDA noktaya yeni dolap gönderecekse, bu
dolabı maliyetleri kendisine ait olmak üzere eski dolabın giydirilmesine uygun
şekilde giydirerek noktaya teslim edebileceği, başka bir yöntem olarak
mıknatıslı magnetlerin kullanılabileceği, ALGİDA dolabına ürünlerini yerleştiren
rakip markanın, logo ve benzeri görseller içeren magnetlerini kendi bölümlerinin
çevresine yapıştırabileceği, bu alternatifin uygulamada daha pratik olduğu,
- Fiyat Listesi bakımından, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un
54/1 maddesi uyarınca tüm ürünlere ilişkin fiyat listelerinin kolay görünebilir
şekilde konumlandırabilmesinin kanuni bir yükümlülük olduğu, fiyatların fiyat
listesi demiri ile dolaplara monte edildiği,
- Diğer tanıtım materyalleri açısından, noktanın serbest olmasının yeterli olacağı,
- Hâlihazırda ALGİDA ve diğer markaların ürünlerinin süpermarket kanalında
aynı dolapta satıldığı, dolayısıyla dolapların ortak kullanılmasının prensip olarak
problemlere sebep olmayacağı, kuru buzu kimin getireceği veya ürünleri dolaba
kimin yerleştireceği gibi soruların bahane ve problem yaratmaya yönelik olduğu,
- Dolap içi alanların paylaşımı ile ilgili olarak; dolu bir dondurma dolabının
yüzeyde görünen dondurma çeşitlerinden ve altta alan stoklardan ibaret olduğu,
yüzeydeki alanın “yüz payı” olarak anıldığı, dolap içi paylaşımın “yüz payı” ve
“hacim payı” olarak düşünülmesi gerektiği, dolap türlerinin bir kısmında
sepetlerin bulunduğu, bunların olduğu dolaplarda paylaşımın sepetler
aracılığıyla yapılabileceği, fakat birçok dolapta sepet bulunmadığından
paylaşımda “yüz payı” ve “hacim payı” unsurlarının göz önünde bulundurulması
gerektiği, dolap paylaşımı ile ilgili olarak “motor üstü” bölümlerin stok
kapasitesinin oldukça sınırlı olduğu, bu bölümlerin tercih edilmediği, bir markaya
motor üstü bölüm verilmesi halinde hem ürün çeşitliliği hem stok açısından
verimli bir kullanım sağlanmamış olacağı,
- Dağıtım ağının organizasyonu bakımından ALGİDA dolaplarının belirli bir
bölümünün noktaların serbest kullanımına bırakıldığı, ariyet sözleşmelerinin bu
şekilde tadil edildiği bir düzende, ALGİDA’nın toplam ürün satışı ve ciro
üzerinden prim sistemlerini kullanması veya belirli çok satan ürünlerin satışı için
farklı ürünlerin de mutlaka alınması ile ilgili sistemlere yönelebileceği, bazı
dışlayıcı faaliyetlerin, bayilerin kendi kararı olarak yansıtılabileceği, bu sebeple
ALGİDA’nın dağıtım ağının da kontrol edilmesi gerektiği
belirtilmiştir.








21-15/190-80
22/147

I.4.2.3. PANDA
(71) PANDA tarafından endüstriyel dondurma pazarına ilişkin olarak;
- Özellikle 90’lı yıllarda yabancı sermayeli firmaların pazara girişi ile artan rekabet
koşulları sonucunda Türkiye endüstriyel dondurma pazarının büyüdüğü, ancak
bununla birlikte üretim maliyetleri, satış, dağıtım ve pazarlama giderlerinin de
arttığı,
- Pazar hakimi firmanın satış noktalarıyla yaptığı münhasırlık anlaşmalarının ve
münhasırlık anlaşmalarına karşı verdiği bütçenin artmasının PANDA dahil
olmak üzere diğer firmaları da zorladığı,
- Dolap/kabin yatırımının kaçınılmaz olduğu sektörde, yüksek sezon öncesi satış
noktaları ziyaret edilerek bedelsiz ürün bütçeleri perakende nokta bazında
bağlandığı, genel uygulama yıllık cironun ortalama (….) tekabül eden bir tutarda
bedelsiz ürün verilmesi olmakla birlikte kendi içinde (….) aralığında oranlara
varan bütçe anlaşmaları yapılabildiği,
- Bu anlaşmalara direnç gösterilmesi halinde hakim firmanın satış noktaları ile
rakip firmaların teklif ettiğinden daha yüksek bedelsiz bütçe koşulları ile anlaşma
yaptığı,
- 1990 yılına kadar derin dondurucuların noktaya depozito karşılığında verilirken,
rekabetin baskısıyla bugün (….) değerindeki soğutucu kabinin noktaya bedelsiz
verildiği aynı zamanda rakibin münhasırlık anlaşmalarına karşı teklif ettiği
bedelsiz ürün ile rekabet etmek zorunda kalındığı,
- Hakim firmanın PANDA’nın ağırlıklı satmış olduğu ürünlerde ve kanalda fiyat
baskısının olduğu, bu baskıya örnek olarak 2003’te satış fiyatı 50 kuruş olan
Stix ürününün 2019 güncel piyasa koşullarında halen aynı fiyata satılması ve
kornet ürününün 2006’dan bu yana aynı fiyatta kalmasının verilebileceği,
- Organize ticaret (ulusal zincir marketler) ve online satış sitelerinde de hakim
firmanın baskısı ve bazı kanallarla münhasırlık anlaşmalarının bulunduğu (dijital
satış kanallarından biri olan Getir firması ile iletişim kurduğumuzda, pazardaki
oyunculardan biri ile münhasıran çalıştığını belirttiği), özellikle organize ticaret
kanalına giriş bedelleri, iskonto oranları ve bu kanallarda marka tutundurma
faaliyetleri için talep edilen pazarlama bütçelerinin oldukça zorlayıcı olduğu
hususları ifade edilmiştir.
(72) PANDA tarafından dolap paylaşımı hakkında;
- Dolapların paylaşılması durumunda içindeki ürün ve markaların dolabın
dışından da görülebilir olması gerektiği, dış giydirmede rakiplerin dolap içinde
bulunan ürün çeşitliliğine ilişkin görsellerin yer almasına izin verilmesi ve bu
giydirmenin eşit olması gerektiği,
- Yine rakiplerin dolapların içini paylaşma oranlarından bağımsız olarak,
dolapların yan tarafına dik gelecek ve tüketiciye dolabın içindeki
marka/markaların varlığından haberdar edecek şekilde rakip ürünlerin
gösterildiği pano, poster, fiyat kartı gibi eşit oranda ve büyüklükte görsel
malzemelerin yerleştirilmesine de izin verilmesi gerektiği,
21-15/190-80
23/147

- Dolabın, tüketicinin dolaba dışardan (kuş bakışı/yukarıdan ya da karşıdan)
baktığında, dolapta bulunan tüm çeşitleri görebileceği şekilde düzenlenmesi
gerektiği,
- Görsel malzemelerin tüketici için seçenekleri eşit algılatacak şekilde
yerleştirilmesi gerektiği,
- Olası bir elektrik kesintisi ya da dolap arızası durumunda, dolaplardaki ürünlerin
nasıl muhafaza edileceğinin dondurma sektöründe faaliyet gösteren her üretici
tarafından bilindiği,
- Hâlihazırda zincir marketlerde ve indirim marketlerinde ALGİDA’nın rakipleriyle
aynı dolapta satıldığı, yıllardan beri süregelen bu uygulamada herhangi bir
teknik soruna rastlanmadığı
belirtilmiştir.
I.4.2.4. ETİ
(73) ETİ tarafından endüstriyel dondurma pazarına ilişkin olarak;
- Türkiye, endüstriyel dondurma pazarının pazara yeni giriş yapacak firmalar için
cazip olmadığı, ALGİDA’nın dağıtım altyapısı, dolap sayısı, güçlü markaları ve
yoğun iletişim desteği ile pazarın açık ara lideri olduğu, pazara girme ve
tutunmanın yüksek yatırım ve maliyet gerektirdiği, geleneksel kanalda
dolapların münhasır kullanılmasının pazara giriş koşullarını zorlaştırdığı, yeni
girişler için dolap yatırımı yapılması ve dolapların satış noktasında yer bulması
gerektiği ama bu durumun hem yatırım maliyetleri hem de satış noktalarının
fiziksel koşulları sebebiyle yeterince gerçekleşmediği,
- Alaska Frigo markasının dondurma tebliği tanımına göre “dondurma” sınıfına
girmediği, ürün tebliğe göre soğuk tatlı bar olarak tanımlandığı, Alaska Frigo’nun
-18 derecede soğutucu kabinlerde muhafaza edilmesinden ve tüketicilerin
gözünde dondurmaya muadil olmasından dolayı Nielsen verilerinde dondurma
pazarında ölçümlendiği, her ne kadar markalarının yasal olarak dondurma
olarak tanımlanmasa da soğuk tüketilmesi gereken bir atıştırmalık olmasından
dolayı ALGİDA’yı kendilerine rakip gördükleri,
- Geleneksel kanal noktalarının fiziksel alan darlığı sebebiyle noktalara ikinci bir
soğutucu kabin yerleştirmenin mümkün olmadığı, mevcut dolaba girmenin de
zaman zaman çok zor olduğu, Alaska Frigo’nun sınırlı sayıda dağıtımının
yapıldığı, tüm Türkiye genelinde dağıtımına karar verilmesi durumunda satış
noktalarındaki fiziksel yetersizliğin pazara girişte ve gelişmelerinde olumsuz
etkileyeceği
hususları ifade edilmiştir.
(74) Dolap paylaşımı hususunda ETİ tarafından;
- Dolap üzerinde bulunan fiyat tabelasında ALGİDA harici ürünler için boş alan
bırakılması ya da ALGİDA dışındaki firmalar için birden fazla fiyat tabelasının
konumlandırılmasına imkan sağlanması,
- Dolabın iç kullanımı ile ilgili ALGİDA ve ALGİDA dışındaki markalar için ayrılan
alanının fiziksel olarak belirlenmesi,
- Dolap dış giydirmelerinde, rakip firmalara yan yüzlerde yer verilmesi gerektiği
21-15/190-80
24/147

ifade edilmiştir.
(75) Son olarak, ETİ tarafından; Alaska Frigo markalı ürünlerin Bozüyük fabrikasında
üretildiği, bu ürünlerin geleneksel kanal, organize perakende kanalı ve sinemalarda
soğuk dolap yatırımları ile satışa sunulduğu ifade edilmiştir. ETİ’nin 2017-2019 yılları
arasındaki dolap sayısına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

Tablo 8- ETİ’nin 2017-2019 Yıllarında Kanal Bazında Dolap Sayısı
2017 2018 2019
Organize Kanal (….) (….) (….)
Geleneksel Kanal (….) (….) (….)
Kaynak: ETİ
I.4.2.5. BABAŞ
(76) BABAŞ tarafından endüstriyel dondurma pazarına ilişkin olarak;
- SCHÖLLER dondurmanın piyasaya girişi ile beraber ALGİDA’nın pazarı
kapatarak tekel oluşturmaya başladığı nitekim

i. İstanbul’da Alaska Dondurmanın,
ii. Bursa’da Geye Dondurma,
iii. İzmir’de Memo Dondurma,
iv. Samsun’da Sakız Dondurma
v. Ankara’da Flaş Dondurma ve Aliş Dondurma
vi. Adana’da Göneri Dondurma
Yalova’da Pendo Dondurma
vii. farklı illerde ise Lili Dondurma, Sedo Dondurma, Akdo Dondurma,
Dido Dondurma, Akdoğan Dondurma, Aydo Dondurma, Dosa
Dondurmanın faaliyetlerini sonlandırdığı;

- ALGİDA’nın satış noktalarında tek bulunabilmek için agresif satış stratejilerine
yıllar içerisinde devam ettiği, satış noktası rakip markanın dondurmasında bir
sezonda ne kadar ürün satıyorsa örneğin 5.000 TL, ALGİDA’nın diğer markayı
satış noktasından kaldırma karşılığında noktaya 10.000 TL teklif ettiği,
ALGİDA’nın Türkiye’de tamamen tekelleştiği ve eğer önlem alınmazsa
Türkiye’de yerli dondurma üreticisinin kalmayacağı

ifade edilmiştir.
(77) Ayrıca, BABAŞ tarafından;
- Dolapların ortak kullanımı ile ilgili olarak, ALGİDA dolaplarının sol üst köşesine
diğer tüm dondurmaların buluşma noktası ibaresi yazılabileceği
belirtilmiştir.
(78) BABAŞ tarafından ayrıca; geleneksel organize ve yerinden tüketim kanalı için soğuk
dolap yatırımlarının bulunduğu, toplamda (….) adet soğutucu dolabın satın alındığı
ifade edilmiştir. Bu dolapların dağılımına aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir:
Tablo 9- BABAŞ’ın 2017-2019 Yıllarında Toplam Dolap Sayısı
2017 2018 2019 Toplam
Dolap Sayısı (….) (….) (….) (….)
Kaynak: BABAŞ
21-15/190-80
25/147

Tablo 10- BABAŞ’ın Toplam Dolap Sayısının Kanal Bazında Dağılımı
Geleneksel (….)
Yerimde Tüketim (….)
Organize Kanal (….)
Toplam (….)
I.4.2.6. A.O.Ç
(79) A.O.Ç. tarafından endüstriyel dondurma pazarına ilişkin olarak;
- Endüstriyel dondurmanın, Türkiye’de ve dünyada gıda sektöründe kar marjı
yüksek bir ürün grubu olduğu, endüstriyel dondurma görünümlü olarak piyasada
tüketilen ürünlerin büyük çoğunluğunun meyveli buz olduğunun tahmin edildiği,
Türkiye’de endüstriyel dondurma pazarına giriş ve tutunabilmeyi etkileyen dört
faktörün bulunduğu bunların i)ürünün çeşitliliği, ii)Dağıtım ağı veya
yaygınlaşmış bayilik sistemi, iii)reklam ve iv) soğutucu dolap sayısı olduğu,
özellikle dolap sayısının fazlalığı satış oranlarının arttırdığı ve pazara hakimiyeti
de beraberinde getirdiği

ifade edilmiştir.
(80) A.O.Ç. tarafından dolap paylaşımına yönelik olarak;
- Tüm dolapların üzerindeki ALGİDA reklamlı dolap giydirmelerinin sökülmesi ve
hiçbir firmanın adı geçmeyecek şekilde giydirme yapılması gerektiği, örnek
olarak tüm dolapları üzerine “DONDURMA” yazısı yazılabileceği, ancak dolap
içerisindeki ürünlerin fiyatının yazılabilmesi için ALGİDA’nın daha önce
kullandığı fiyat levhalarının kullanılabileceği
belirtilmiştir.
(81) Teşebbüs son olarak; bayi, market, zincir market ve kamu kurumlarında ürünlerin
pazarlanması için soğuk dolap yatırımı yapıldığını, piyasada mevcut durumda (….) adet
dolaplarının bulunduğunu ifade etmiştir.
I.4.2.7. PERNİGOTTİ
(82) PERNİGOTTİ tarafından; geçmişte geleneksel kanal, organize kanal ve yerinde
tüketim kanalına yönelik olarak soğuk dolap yatırımları bulunurken 2016-2017
yıllarından itibaren aşağıdaki nedenlerden ötürü kabin yatırımında bulunulmadığı
belirtilmiştir;
- ALGİDA’nın satış noktalarının kısıtlı olan alanını kendi soğutucu dolabı için
kapattığı ve bu sebeplerle rakip teşebbüslerin kendi dolaplarını koyacak yer
bulmakta zorlandığı, ALGİDA’nın çoğu zaman noktada tekel konumuna geldiği
ve rakiplerin rekabet edebilme potansiyelini azalttığı,
- ALGİDA’nın çok fazla soğutucu dolaba sahip olmasının, rakiplerin rekabet
etmesini ve piyasaya yeni girişleri güçleştirdiği,
- ALGİDA’nın dolap hacimleri ortalama (….) litre iken, kendilerinin (….) litre hacimli
dolaplarla rekabet etmeye çalıştıkları, bu durumun adil rekabet ortamını
zedelediği.
(83) Ellerinde sağlıklı olarak sadece 2018 yılına ait dolap sayısı verilerinin bulunduğu bu
verilerin 2017 ve 2019 yılları için de geçerliliğini koruduğu ifade edilmiştir.

21-15/190-80
26/147

Tablo 11- 2018 Yılında PERNİGOTTİ’nin Toplam Dolap Sayısı
Hacim-Model
100 200 300 420 1.850 440 Toplam
(adet)
Geleneksel
Kanal
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Organize
Kanal
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Dolap Hacmi
Toplam
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kaynak: PERNİGOTİ
(84) PERNİGOTTİ tarafından ayrıca;
- ALGİDA dolabının belirlenecek bir orandaki kısmının rakiplerin kullanımı için
boş bırakılıp, dolapların üzerine rakip firmaların isim, logo ve ürünlerini içeren
bir görsel ya da sticker konulabileceği
belirtilmiştir.
I.5. Değerlendirme
I.5.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Tespit ve
Değerlendirmeler
(85) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri”
yasaklanmaktadır.
(86) Daha önce değinildiği üzere, 2008 Kararı’nda; ALGİDA’nın nihai satış noktaları ile
yapmış olduğu rekabet etmeme yükümlülüğü içeren yazılı anlaşmaları ve fiili
uygulamaları Kanun’un 4. maddesi kapsamında ve ayrıca 2002/2 sayılı Tebliğ
çerçevesinde değerlendirilmiştir. Yapılan inceleme neticesinde; ALGİDA ve/veya
distribütörlerinin satış noktalarıyla yaptıkları sözleşmelerin anılan Tebliğ ile tanınan
grup muafiyeti kapsamında olduğu, ancak ilgili teşebbüsün pazar payı itibarıyla 2007/2
sayılı Rekabet Kurulu Tebliği ile Değişik Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nden yararlanamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, ALGİDA ve/veya
distribütörlerinin satış noktalarıyla imzaladıkları sözleşmelerde yer alan münhasırlık
şartlarının ve fiilen münhasırlığa yol açan uygulamalarının endüstriyel dondurma
pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde engel oluşturması sebebiyle endüstriyel
dondurma pazarında etkin rekabetin tesis edilmesi için ALGİDA ve/veya
distribütörlerinin ALGİDA Shop’lar dışındaki son satış noktalarıyla yaptıkları rekabet
etmeme yükümlülüğü içeren anlaşmalar yasaklanmıştır.
(87) Bu çerçevede ALGİDA’nın ve distribütörlerinin satış noktaları ile yapmış olduğu mevcut
durumda geçerli tüm sözleşmeleri tekrar değerlendirilmiştir.
I.5.1.1. ALGİDA’nın Müşterileri ile Akdettiği Sözleşmeler
(88) ALGİDA, müşterilerine/satış noktalarına distribütörleri aracılığıyla ve doğrudan satış
yoluyla olmak üzere iki farklı yöntemle ulaşmaktadır. Bu kapsamda, ALGİDA ile
müşterileri arasında akdedilen sözleşme örneklerine aşağıda yer verilmektedir.

21-15/190-80
27/147

I.5.1.1.1. Ulusal Kanal, İndirim Marketleri ve Yerel Direkt Müşteriler ile Yapılan
Sözleşmeler
(89) ALGİDA’nın doğrudan çalıştığı müşteri grupları içerisinde yer alan ulusal müşteriler,
yerel müşteriler ve indirim marketleri ile yapılan 2019 yılına ait sözleşme örnekleri
incelendiğinde;
- Ulusal müşterilerden (….) ((….)) ile yapılan “Tedarik Sözleşmesi” başlıklı
sözleşme örneğinin konusunun tedarikçinin perakendeci tarafından verilen
siparişlerin, sipariş edilen miktarda, belirtilen noktalara, süresinde teslimine
ilişkin şekil ve şartlar ile tarafların hak ve yükümlülüklerini düzenlemek olduğu,
bununla birlikte “2019 (….)Yıllık Anlaşma Koşulları” başlıklı belgede ise
“Operasyonel Verimlilik”, “İş Geliştirme” ve “Diğer” başlıkları altında yer alan
koşullara göre verilecek prim oranlarının bulunduğu, anlaşılan vade üzerinden
zamanında ödeme, yeni ürün listeleme ve mevcut portföy bulunurluğu, ek kabin
(mevcut kabinlere ek olarak birer ve/veya ikişer ek kabin) bulundurulması, kasa
önü kabin ile çalışılması, adil raf payı, data paylaşımı vb. kriterler özelinde
belirlenen prim oranları ile ayrıca önceki yıla ait net alış ciro üzerinden
büyümeye bağlı olarak da performans primi verildiği,
- Yerel direkt müşterilerden (….) ile yapılan “Zincir Mağazalar Sözleşmesi” başlıklı
örnek sözleşmenin konusunun, müşteri ile UNILEVER arasında sözleşme
süresi boyunca uygulanacak olan alım satım ilişkisi esaslarının, özel şartların
ve tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin, tespit edilmesi olduğu,
sözleşmenin süresinin her yıl kendiliğinden yenilenmek suretiyle (….) olduğu,
bununla birlikte sözleşmenin “Prim Sistemi”, “Bozuk İade Prosedürü”, “Yıllık
Kabin Planı”, “Büyüme/Ciro Hedefleri”, “Ek Kabin Alanları” ve “Insert Plan”
eklerinin bulunduğu; prim sisteminin bir önceki sözleşme örneğine benzer
olarak zamanında ödeme, etkili kabin konumlandırma, kasa önü kabin
konumlandırma, 12 ay dondurma satış, yeni ürün listeleme, insert katılım (ek
kabin yeri temini), data paylaşımı ve büyüme kriterlerine göre düzenlendiği,
ayrıca taraflar arasında akdedilen Ek Protokol’de belirlenen başlıklar altında
müşteriye yapılan ödemenin yer aldığı,
- İndirim marketlerden (….) ile akdedilen “Özel Satın Alma Şartları”na göre
müşteriye zamanında ödeme, bulunurluk, kış dönemi bulunurluk, kabin ve ek
kabin bulundurma, mağaza katılım (yeni açılan mağazalarda belirlenen
portföyün satışı için), büyüme oranları vb. koşullara göre verilecek primlerin
belirlendiği, ilaveten taraflar arasında düzenlenen “Ek Pazarlama Protokolü”nde
mağaza dış cephesine asılacak afişler ve mağaza içinde kullanılacak görseller
için müşteriye yapılacak ödemenin bulunduğu
görülmektedir.
I.5.1.1.2. İndirekt Yerel Müşteriler ile Yapılan Sözleşmeler
(90) ALGİDA, yerel market zinciri niteliğindeki bazı müşteriler ile distribütörleri aracılığıyla
çalışmakta ve bunları “indirekt yerel müşteriler” olarak gruplandırmaktadır. Bu
kapsamda yer alan müşterilerden (….) ile yapılan “Zincir Mağazalar Sözleşmesi”
başlıklı örnek sözleşmenin önemli görülen hükümlerine aşağıda yer verilmiştir:
“1. SÖZLEŞMENİN KONUSU
21-15/190-80
28/147

İşbu sözleşme, taraflar arasındaki ticari ilişkileri/anlaşmaları yöneten ve koşulları
düzenleyen, genel nitelikli bir sözleşme olup, Müşteri ve Satıcı arasında
imzalanmış olan tüm sözleşmelerin yerini alacaktır. (…).
2. SÖZLEŞMENİN SÜRESİ
İşbu sözleşme, 01 Ocak 2018 tarihinde yürürlüğe girecek olup, Fesih başlıklı 13.
Madde hükmü uyarınca taraflardan herhangi biri tarafından feshedilmediği
sürece her yıl kendiliğinden yenilenmek suretiyle, (….) süre ile yürürlükte
kalacaktır.
4. SİPARİŞ/SEVKİYAT – İADE
…
e. Müşteri, Unilever-Algida kabinleri içerisinde, Ürünler dışında herhangi bir (su,
içecek, tavuk, pizza, hamur dahil hiçbir) yabancı madde bulundurmayacaktır.
13. FESİH
… Sözleşmede öngörülen yükümlülüklerden herhangi birinin ihlali veya
zamanında yerine getirilmemesi halinde, tarafların (….) süre vermek sureti ile
yapmış olduğu ihbara rağmen, ihtar gereği yerine getirilemezse, diğer tarafın işbu
sözleşmeyi derhal fesih hakkı mevcuttur. Taraflardan herhangi biri, en az (….)
önce yazılı olarak diğer fesih iradesini bildirmek kaydı ile sözleşmeyi neden
göstermeksizin tek taraflı olarak fesih edebilir.”
(91) Sözleşmenin ayrıca “Prim Sistemi”, “Bozuk iade Prosedürü”, “Yıllık Kabin Planı”,
“Büyüme/Ciro Hedefleri”, “Ek Kabin Alanları” ve “Insert Planı” eklerinin bulunduğu; prim
sisteminin zamanında ödeme, etkili kabin konumlandırma, kasa önü kabin
konumlandırma, 12 ay dondurma satış, yeni ürün listeleme, insert katılım (ek kabin yeri
temini), data paylaşımı ve büyüme kriterlerine göre düzenlendiği, ayrıca belirlenen
büyüme hedefleri doğrultusunda prim hak ediş oranlarının belirlendiği görülmektedir.
Sunulan belgeler içerisinde yer alan “Ek Protokol”de ise sezon uzatma ve Magnum ve
Maraş ek kabini karşılığında prim verileceği yer almaktadır.
I.5.1.1.3. Yerinde Tüketim Kanalında Yer Alan Müşteriler ile Yapılan Sözleşmeler
(92) ALGİDA, yerinde tüketim kanalında yer alan müşterileri ile distribütörleri aracılığıyla
çalışmaktadır. Bu kapsamda yer alan müşterilerden (….) ile yapılan örnek sözleşmenin
önemli görülen hükümlerine aşağıda yer verilmiştir:
“1. TANIMLAR VE SÖZLEŞMENİN KONUSU
Bu Sözleşmenin konusu SATICI ile MÜŞTERİ arasında sözleşme süresi
boyunca, Algida markalı dondurma ürünlerinin alım satımına ilişkin esasların ve
tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin tespit edilmesidir.
2. SÖZLEŞMENİN SÜRESİ:
Bu sözleşme, 10/04/2019 tarihinden itibaren (….) yıllık bir süre için akdedilmiştir.
Süre sonunda sözleşme kendiliğinden sona erer.
…
9. FESİH:
Taraflardan birisinin iflası, konkordato ilan etmesi veya hakkında tasfiye kararı
verilmesi hallerinde diğer taraf sözleşmeyi derhal feshedebilir. Bu şartlar dışında
MÜŞTERI dilediği zaman sözleşmeyi feshedebilir, ancak bu durumda MÜŞTERİ
21-15/190-80
29/147

SATICI’ya fesihten itibaren en geç (….) iş günü içinde Madde 5’de belirtilen
miktardaki yatırım tutarını yatırımın verildiği tarihten itibaren işleyecek reeskont
faizi ile birlikte nakden ve defaten ödemeyi kabul ve taahhüt eder.”
I.5.1.1.4. Geleneksel Kanalda Yer Alan Müşteriler ile Yapılan Sözleşmeler
(93) ALGİDA, geleneksel kanalda yer alan müşterileri ile distribütörleri aracılığıyla
çalışmaktadır. Bu kapsamda yer alan müşterilerden (….) ile yapılan örnek sözleşmenin
önemli görülen hükümlerine aşağıda yer verilmiştir:
“1. TANIMLAR ve SÖZLEŞMENİN KONUSU
…
Bu Sözleşme’nin konusu SATICI ile MÜŞTERİ arasında sözleşme süresi
boyunca, Algida markalı dondurma ürünlerinin alım satımına ilişkin esasların ve
tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin tespit edilmesidir.
2. SÖZLEŞMENİN_SÜRESI:
Bu sözleşme, 01/01/2019 tarihinden itibaren (….) yıllık bir süre için akdedilmiştir.
Süre sonunda sözleşme kendiliğinden sona erer.
…
5. ÖZEL ŞARTLAR
SATICI, MÜŞTERİ’ye sözleşme süresince mağazasında Algida markalı
dondurmaları satması karşılığında; (….) verildi.
MÜŞTERİ, Algida kabinleri içerisinde Algida markalı ürünler dışında (su, içecek,
tavuk, pizza, hamur vs) yabancı maddeler bulundurmayacaktır.
…
9. FESİH:
Taraflardan birisinin iflası, konkordato ilan etmesi veya hakkında tasfiye kararı
verilmesi hallerinde diğer taraf sözleşmeyi derhal feshedebilir.
Bu şartlar dışında MÜŞTERI dilediği zaman sözleşmeyi feshedebilir, ancak bu
durumda MÜŞTERİ SATICI’ya fesihten itibaren en geç (….) iş günü içinde Madde
5’de belirtilen miktardaki yatırım tutarını yatırımın verildiği tarihten itibaren
işleyecek reeskont faizi ile birlikte nakden ve defaten ödemeyi kabul ve taahhüt
eder.”
I.5.1.1.5. E-ticaret Kanalında Yer Alan Müşteriler ile Yapılan Sözleşmeler
(94) Her ne kadar ALGİDA tarafından sunulan cevabi yazıda e-ticaret müşterileri ile
distribütörler aracılığıyla çalışıldığı ifade edilmiş olsa da örnek olarak gönderilen
GETİR’e ait “E-Ticaret İşbirliği Sözleşmesi”nin doğrudan ALGİDA ile 29.06.2015
tarihinde akdedildiği görülmektedir. Aşağıda söz konusu sözleşmenin önemli görülen
hükümlerine yer verilmiştir:
“3. Süre
İşbu Sözleşme imza tarihi itibariyle yürürlüğe girecek olup, Taraflarca 15 gün
öncesinden yazılı olarak bildirilmedikçe kendiliğinden birer seneler halinde aynı
hüküm ve şartlarda yenilenir.
5. Dondurma Kabinlerine İlişkin Yükümlülükler
21-15/190-80
30/147

İşletmenin bulunduğu alanda, sözleşme süresi boyunca münhasıran Algida
markalı dondurma ürünleri veya Unilever tarafından açıkça ve yazılı olarak izin
verilen diğer ürünler satılacaktır.
a) Dondurma ürünlerinin stoklanması için (….) toplam (….) adet dondurma kabini
((….)) Unilever tarafından bilabedel tedarik edilecek olup, stok ürünlerin iyi ve
sıhhatli durumda tutulmasından İşletmeci sorumludur. Dondurma dolapları ve
kabinleri sözleşmenin herhangi bir sebeple sona ermesi durumunda Unilever’e
iade edilecektir. Mücbir sebep halleri saklıdır. Dondurma dolaplarının ve
kabinlerinin sayısı gereklilikler dahilinde Unilever tarafından artırılabilir veya
azaltılabilir.
b) Kabinlerin arızalanması halinde Unilever durumdan derhal haberdar
edilmelidir. Kabinlerin, bakım ve tamirinden Unilever sorumludur.
c) Kabinler, teslim tesellüm tutanağı karşılığında Getire teslim edilir ve teslim
alınır.
15. Fesih
Tarafların işbu Sözleşme’nin herhangi bir maddesini ihlal etmeleri halinde ihlale
uğrayan Tarafın işbu Sözleşme’yi tek taraflı olarak feshetme hakkı saklıdır.”
(95) Sözleşme ekinde yer alan “Ticari Çalışma Koşulları” başlıklı Ek-2’de “Minimum Sipariş
Miktarı” kategorisi altında “Anlaşılan ürün ve kategorilerde Unilever’in belirlediği
miktarda ((….)) olmak üzere sipariş verilmesi” halinde %(….) oranında prim verileceği
görülmektedir.
I.5.1.1.6. Ariyet Sözleşmeleri
(96) Yukarıda yer verilen sözleşmelere ek olarak, distribütör yoluyla ulaşılan satış
noktalarında yer alan kabinlerin UNILEVER’e ait olduğu ve bu kabinlerin ariyet
sözleşmesi ile distribütörler tarafından satış noktalarına/müşterilere teslim edildiği
ifade edilmiş olup, aşağıda bahse konu “Kullanım Ödüncü Sözleşmesi” başlıklı
sözleşmede yer alan hükümlere yer verilmiştir:
“1.KONU
Unilever’in sahibi olduğu derin dondurucu kabininin Satıcı’ya münhasıran
Unilever’in ürettiği ve/veya satış ve dağıtımını yaptığı dondurma (ve buz krem)
çeşitlerinin satışını yapmak üzere kullanım ödüncü olarak tesliminin ve
kullanımının esas ve şartlarının belirlenmesidir.
4.TEMİNAT
Ödünç olarak verilen kabinin kaybolması, hasar görmesi veya iade edilmemesi
sebepleri ile ortaya çıkan zarar ve ziyanın teminatı olarak Satıcı, Unilever'e,
Unilever tarafından kabul edilecek bir biçimde teminat vermeyi kabul ve taahhüt
etmiştir. Teminat biçim ve miktarı her yıl günün koşullarına göre güncellenir.
5.KABİNİN KULLANIM ESASLARI
a. Satıcı, kabini işbu sözleşmeye ve yasaya uygun şekilde ve özenle kullanmakla
yükümlüdür.
b. Satıcı, kabini işyerinde Unilever ile birlikte tayin edeceği yere yerleştirip,
münhasıran Unilever'in (ürettiği dondurma/buzkrem çeşitlerinin satış ve
muhafazası için kullanacağını ve kabini işyerinden başka bir yere
nakledemeyeceğini kabul ve taahhüt eder.
21-15/190-80
31/147

…
f. Satıcı kabini yalnız ve yalnız Unilever dondurma/buzkrem çeşitlerinin satış ve
muhafazası için kullanacağını ve iyiniyet kurallarına göre tedbirli bir
esnaf/basiretli bir tacir gibi kabini iyi şekilde muhafaza edeceğini kabul ve taahhüt
eder. (..)
8. SÖZLEŞMENIN FESHİ
Tarafların her biri, yazılı olarak bildirimde bulunmak kaydıyla işbu sözleşmeyi
dilediği zaman herhangi bir neden göstermeksizin feshetme hakkını haizdir.
Satıcı böyle bir durumda kabini aynen ve mutad kullanmadan meydana gelen
yıpranma dışında temiz, işler vaziyette olmak kaydıyla derhal Unilever'e iade
eder. Unilever'in kabini kontrolü sonucu herhangi bir hasar veya zarar yok ise,
Satıcı'nın teminatı iade edilir. Aksi halde, hasar ve zarar bedeli tenzil edilip bakiye
iade edilir. Teminat hasar ve zararı karşılamaz ise Unilever'in bakiyeyi Satıcıdan
talep hakkı saklıdır.
12. SÖZLEŞMENİN SÜRESİ
Bu kullanım ödüncü sözleşmesi imza tarihinden itibaren (….) bir süre için
akdedilmiştir. Taraflar, bir yılın veya uzatma dönemlerinin bitiminde, tarafların
herhangi birisi tarafından fesih ihbarında bulunulmadıkça, Sözleşmenin her
seferinde aynı kayıt ve şartlarla birer yıllık sürelerle uzayacağı konusunda
anlaşmışlardır. Ancak, uzatma dönemleri de dahil olmak üzere toplam süre (….)
yılı aşamaz. Sözleşme süresinin bu şekilde (….) yıla ulaşması halinde, (….) yılın
sonunda taraflar sözleşmenin yenilenip yenilenmeyeceğini ve eğer yenilecekse
hangi şartlarla yenileneceğini görüşeceklerdir.”
(97) Ariyet sözleşmelerinin değerlendirilmesine ilerleyen bölümlerde yer verilmiştir. Bunun
dışındaki sözleşme türlerine ilişkin hükümler incelendiğinde, e-ticaret müşterileri
arasında yer alan GETİR ile yapılan sözleşme dışında kalan diğer sözleşmelerde
herhangi bir münhasırlık hükmünün bulunmadığı görülmektedir.
I.5.1.2. ALGİDA ile GETİR arasında İmzalanan Sözleşme
(98) ALGİDA tarafından verilen bilgilere göre, e-ticaret kanalındaki müşteriler distribütörler
aracılığıyla çalışılan indirekt müşteriler olarak kategorize edilmekte ve sınırlı sayıdaki
e-ticaret müşterilerinden bazıları ile doğrudan satış yoluyla çalışılmaktadır.
ALGİDA’nın e-ticaret kanalındaki müşterileri GETİR ve İSTEGELSİN olup,
İSTEGELSİN ile distribütörler aracılığıyla ve herhangi bir yazılı sözleşme olmadan
çalışılmaktadır. Diğer taraftan ALGİDA, GETİR ile imzaladığı “E-Ticaret İşbirliği
Sözleşmesi”yle (SÖZLEŞME) GETİR’e doğrudan satış yapmaktadır.
(99) YEMEK SEPETİ tarafından; YEMEK SEPETİ ile UNILEVER arasında, ALGİDA
ürünlerinin Banabi adlı platformda satılmasına ilişkin ürün tedariği sözleşmesine dair
müzakerelerin devam ettiği mevcut durumda (….) ile çalışıldığı belirtilmektedir.
(100) ALGİDA ile Glovoapp Turkey Teknoloji AŞ arasında da bir “İşbirliği Sözleşmesi”
imzalanmış olmakla birlikte ilgili sözleşme UNILEVER ürünlerinin tamamına ilişkin
olup, ALGİDA özelinde herhangi bir hüküm içermemektedir.
(101) Söz konusu sözleşmeler incelendiğinde, GETİR ile yapılan sözleşme dışında kalan
diğer sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı bir hüküm
barındırmadığı görülmüştür. Bu kapsamda izleyen bölümde GETİR ile UNILEVER
21-15/190-80
32/147

arasında düzenlenen SÖZLEŞME, 4054 sayılı Kanun ve ikincil mevzuat kapsamında
değerlendirilmiştir.
(102) İnternet sitesi ve mobil uygulamalar aracılığıyla hızlı tüketim mallarını tüketicilere
ulaştırarak bir tür online market hizmeti sunan GETİR, aynı zamanda yiyecek ve içecek
hizmeti veren restoranlar ile anlaşmalar yaparak bu restoranların ürünlerinin de
pazarlamasını ve satışını gerçekleştiren bir satış noktasıdır.
(103) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde dikey anlaşmalar, “Üretim veya dağıtım zincirinin
farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal
veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” olarak
tanımlanmaktadır. Bu anlamda GETİR ile UNILEVER arasında imzalanan SÖZLEŞME
dikey bir anlaşmadır.
(104) 2008 Kararı’nda UNILEVER’in ve/veya distribütörlerinin satış noktalarıyla imzaladıkları
sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin endüstriyel dondurma
pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde engel oluşturması sebebiyle endüstriyel
dondurma pazarında etkin rekabetin tesis edilmesi için UNILEVER’in ve/veya
distribütörlerinin son satış noktalarıyla yaptıkları rekabet etmeme yükümlülüğü içeren
anlaşmalar yasaklanmıştır.
(105) UNILEVER’in GETİR ile olan sözleşmesi incelendiğinde ise 5. maddede yer alan
rekabet etmeme yükümlülüğü ile sözleşmenin süresine ilişkin hüküm dikkat
çekmektedir:
“İşletmenin bulunduğu alanda, sözleşme süresi boyunca münhasıran Algida
markalı dondurma ürünleri veya Unilever tarafından açıkça ve yazılı olarak izin
verilen diğer ürünler satılacaktır.”
“İşbu Sözleşme imza tarihi itibariyle yürürlüğe girecek olup, Taraflarca 15 gün
öncesinden yazılı olarak bildirilmedikçe kendiliğinden birer seneler halinde aynı
hüküm ve şartlarda yenilenir.”
(106) UNILEVER’in, satış noktaları ile yaptığı ariyet mal alım sözleşmelerinin tümünde
sözleşme süresi en çok beş yılla sınırlandırılırken, GETİR ile imzalanan ve rekabet
etmeme yükümlülüğü içeren SÖZLEŞME’nin süresi belirsiz olarak düzenlenmiştir.
(107) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde ise
Tebliğ ile tanınan muafiyetin, alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
(108) Bununla birlikte Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 40. paragrafında ise “…Şayet
alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi belirsiz ise yine grup muafiyeti
uygulanamayacaktır. Beş yıllık süreyi aşacak şekilde zımnen yenilenebilen rekabet
etmeme yükümlülükleri de grup muafiyeti kapsamında değildir. …” şeklinde açıklama
yapılmıştır. Bu çerçevede 2002/2 sayılı Tebliğ açısından önemli olan husus,
anlaşmanın yapıldığı tarihten itibaren en geç beşinci yılın sonunda, alıcının mevcut
anlaşmayı sonlandırmak ya da yeniden müzakere ederek azami beş yıllık bir süre için
yenilemek konusundaki özgür iradesini tam olarak ortaya koyabilecek olmasıdır. Ancak
GETİR ile yapılan sözleşmenin “Süre” başlıklı 3. maddesinde yer alan hüküm
doğrultusunda inceleme konusu anlaşmanın sonlandırılması için tarafların yazılı
beyanının arandığı görülmektedir. Ancak söz konusu Kılavuz’un yukarıda yer verilen
21-15/190-80
33/147

35. paragrafına göre, anlaşmaların devam ettirilmesi/yenilenmesi için tarafların açık
iradesi gerekmektedir. Dolayısıyla, GETİR sözleşmesindeki rekabet etmeme
yükümlülüğünün mevcut durumda belirsiz süreli olduğu değerlendirilmektedir.
(109) Soruşturma bildirimi ile söz konusu hükmün incelemeye alındığının bildirilmesinin
akabinde UNILEVER, GETİR ile imzalanmış olan SÖZLEŞME’yi 25.11.2019 tarihli “Ek
Protokol” ile revize ettiğini bildirmiştir. Buna göre maddelerin yeni halleri aşağıdaki gibi
olacaktır.
“Madde 3- DÜZENLEMELER”
3.1. Taraflar, Sözleşme’nin “Dondurma Kabinlerine İlişkin Yükümlülükler” başlıklı
5. maddesinin yalnızca dondurma kabinlerine ilişkin Taraflar’ın yükümlülüklerini
belirlediği ve bu hükmün kendileri tarafından hiçbir zaman bunun ötesine geçen
bir münhasırlık yükümlülüğü olarak anlaşılmadığı hususunda mutabıktır.
3.2. Bununla birlikte, Taraflar ilgili maddenin ilk cümlesinde yer alan ifadelerin
herhangi bir üçüncü kişi tarafından yanlış anlaşılmaya mahal vermesinin de
önlenmesi adına ilgili maddenin ilk cümlesinin değiştirilmesinin ve Taraflar’ın
Sözleşme’ye yönelik esas iradelerini daha net bir şekilde gösterecek şekilde
revize edilmesinin uygun olacağına kanaat getirmiştir.
3.3. Bu çerçevede Taraflar, işbu Protokol ile Sözleşme’nin 5. maddesinin … ilk
cümlesini aşağıdaki şekilde değiştirmektedir.
‘Getir, kendisine Unilever tarafından sağlanan kabinleri münhasıran Algida
markalı dondurma ürünlerin satış ve muhafazası için kullanacağını kabul ve
taahhüt eder.’
3.4.İşbu Protokol ile Taraflar Sözleşme’nin 3. maddesini de değiştirmektedir.
Sözleşme’nin 3. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
‘İşbu Sözleşme imza tarihi itibariyle yürürlüğe girecek olup, Taraflarca 15 gün
öncesinden yazılı olarak bildirilmedikçe kendiliğinden birer seneler halinde aynı
hüküm ve şartlarda yenilenir. Sözleşme’nin süresi herhalükarda (….) yıl ile
sınırlıdır. Sözleşme, (….). senenin sonunda Tarafların karşılıklı ve açık
mutabakatı ile uzayabilecek olup, Taraflar bir mutabakata varamaz ise sona
erecektir”
(110) Yukarıda da yer verildiği üzere 25.11.2019 tarihli Ek Protokol ile revize edilmiş
SÖZLEŞME’nin süresi (….) yılla sınırlandırılmıştır. Ek olarak SÖZLEŞME’nin
“Dondurma Kabinlerine İlişkin Yükümlülükler” başlıklı 5. maddesinde yer alan
“İşletmenin bulunduğu alanda…” ifadesinin tamamen kaldırıldığı ve giriş cümlesinin
“Getir, kendisine Unilever tarafından sağlanan kabinleri münhasıran Algida markalı
dondurma ürünlerin satış ve muhafazası için kullanacağını kabul ve taahhüt eder.”
şeklinde güncellendiği görülmektedir.
(111) Ek Protokol’de yapılan söz konusu değişikliklere gerekçe olarak, SÖZLEŞME’nin 5.
maddesinin yalnızca dondurma kabinlerine ilişkin olarak tarafların yükümlülüklerini
belirlediği ve bu hükmün kendileri tarafından hiçbir zaman bunun ötesine geçen bir
rekabet etmeme yükümlülüğü olarak anlaşılmadığı, bununla birlikte, üçüncü kişiler
tarafından herhangi bir yanlış anlaşılmaya mahal vermemek adına, ilgili maddenin ilk
cümlesinin tarafların esas iradelerini daha net bir şekilde gösterecek şekilde revize
edilmesinin uygun olacağı belirtilmiştir.
21-15/190-80
34/147

(112) UNILEVER’in beyanlarını destekler şekilde GETİR tarafından da ilgili hükümlerin kabin
münhasırlığı kapsamında anlaşıldığı, UNILEVER tarafından teklif edildikten sonra
25.11.2019 tarihli Ek Protokol ile SÖZLEŞME’deki hükümlerin revize edildiği, 2020
Temmuz ayından itibaren (….) markası ile de çalışmaya başladıkları, daha öncesinde
farklı bir marka ile çalışma gereksiniminin doğmadığını ve bunun tamamen GETİR’in
tercihlerine dayandığı ifade edilmiştir.
(113) SÖZLEŞME’nin “tanımlar” başlıklı 2. maddesinde satıcı, müşteri, uygulama,
imalatçı/üretici, reklam veren, mecra, içerik, içerik sağlayıcı ve yer sağlayıcı terimleri
tanımlanırken, SÖZLEŞME’nin 5. maddesinde yer alan “işletmenin bulunduğu alanda”
ifadesinin açıklanmadığı görülmektedir. Bu şekilde, SÖZLEŞME’de geçen “işletmenin
bulunduğu alan” ifadesinin GETİR’in depolarının bulunduğu fiziki alana işaret ettiği
anlaşılabileceği gibi, GETİR’in faaliyet gösterdiği dijital platformu işaret ettiği de
söylenebilecektir. Ne var ki “işletmenin bulunduğu alanda” ifadesinden hiçbir şekilde
“dondurma kabini”nin anlaşılmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmaktadır.
(114) UNILEVER’in GETİR gibi e-ticaret kanalındaki müşterileri ile doğrudan sözleşme
yaptığı bir örnek bulunmazken, süpermarket olarak faaliyet gösteren ve aynı zamanda
ALGİDA ürünlerini sahip oldukları online platformlarda da pazarlayan satış
noktalarından; (….) ile imzalanan “Zincir Mağazalar Sözleşmesi”nin “Sipariş/Sevkiyat-
İade” başlıklı hükmü incelendiğinde de dolaplara ilişkin yükümlüleri ifade eden
maddelerde anlam karmaşasına yol açmayacak şekilde “Algida Kabinleri içerisine”
ifadesinin kullanılması dikkat çekmektedir.
“4.SİPARİŞ/SEVKİYAT-İADE
e.Müşteri, Unilever-Algida kabinleri içerisinde, Ürünler dışında herhangi bir (su,
içecek, tavuk, pizza, hamur dahil hiçbir) yabancı madde bulundurmayacaktır.”
(115) Yukarıda yer verilen sözleşmelere ek olarak, distribütörler vasıtasıyla ulaşılan satış
noktalarında yer alan kabinlerin kullanımına ilişkin “Kullanım Ödüncü Sözleşmesi”
başlıklı sözleşmelerin hiçbir maddesinde de “işletmenin bulunduğu alanda” ifadesinin
kullanılmadığı, kabinlere ilişkin yükümlülüklerin belirlenmesinde, kabin münhasırlığını
açık şekilde ifade eden terimlerin kullanıldığı görülmektedir.
(116) GETİR’den edinilen bilgilere göre, UNILEVER ile SÖZLEŞME’nin imzalandığı
29.06.2015 tarihinden sonra GETİR satış platformu üzerinden rakip dondurma
ürünlerinin satışı yapılmamıştır. Her ne kadar GETİR tarafından rakip ürünlerin
satışının yapılmamasının kendi ticari tercihleri olduğu ve ilgili hükmün kabin
münhasırlığını ifade ettiği belirtilse de sözleşmenin imzalandığı 29.06.2015 tarihinden
2020 Temmuz ayına kadar platform üzerinde rakip ürünlerin satışının yapılmamasının,
GETIR’in ilgili hükmü rekabet etmeme yükümlülüğü olarak algıladığını gösterdiği
değerlendirilmektedir. Üstelik önaraştırma sürecinde PANDA tarafından gönderilen
cevabi yazıda GETİR ile iletişim kurduklarında GETİR’in pazardaki oyunculardan biri
ile münhasıran çalıştığını belirttiği ifade edilmiştir.
(117) Bu bilgiler çerçevesinde, GETİR ile UNILEVER arasında imzalanan SÖZLEŞME’nin
Kurulun 2008 Kararı’na aykırı olduğu değerlendirilmektedir. Zira 2008 Kararı’nda
ALGİDA’nın, Algida Shop’lar dışındaki satış noktalarıyla yaptığı rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren anlaşmaları ya da fiili münhasırlık yaratan uygulamaları ve satış
noktalarına, bir önceki yıldaki satışların belli bir oranı şeklinde bir miktarı satın alması
şartı koşması ya da bu şarta bağlı avantajlar sağlaması yasaklanmıştır.
(118) UNILEVER ile GETİR arasındaki SÖZLEŞME 29.06.2015 tarihinde imzalanmış olup,
SÖZLEŞME’nin süresi 25.11.2019 tarihli Ek Protokol ile tadil edildiği haliyle yaklaşık 4
21-15/190-80
35/147

yıl 5 ay süre ile uygulanmıştır. ALGİDA, bu dönem boyunca GETİR platformu
üzerinden rakip markalı dondurma ürünlerinin satışının yapılmasını engellemiş,
SÖZLEŞME’nin tadil edilmesinin ardından GETİR, 2020 Temmuz’dan itibaren GOLF
markası ile de çalışmaya başlamıştır.
(119) Netice itibarıyla, UNILEVER’in müşterisine rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiği
SÖZLEŞME, 2008 Kararı’na aykırı bir şekilde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiğinden, UNILEVER hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi gereğince idari
para cezası uygulanması gerekmektedir.
I.5.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(120) Bu başlık altında yapılan değerlendirmede öncelikle UNILEVER’e ilişkin hakim durum
analizi yapılmış, ardından UNILEVER’in soruşturma konusu eylemlerinden kabin
münhasırlığına ilişkin uygulamaları 4054 sayılı Kanun’un 4., 5. ve 6. maddesi
kapsamında incelenmiş ve son olarak indirim sistemleri Kanun’un 6. maddesi
kapsamında ele alınmıştır.
I.5.2.1. Hakim Durum Analizi
(121) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır.
(122) Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Hâkim Durum Kılavuzu) ise
durum değerlendirmesi yapılırken esasen, incelenen teşebbüsün rekabetçi
baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiğinin araştırıldığı ve söz konusu
değerlendirmede, her bir olayın kendine özgü koşullarının göz önünde bulundurulması
gerektiği belirtilmektedir. Yine Hâkim Durum Kılavuzu’na göre yapılacak
değerlendirmede;
- İncelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu,
- Pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri,
- Alıcıların pazarlık gücü
unsurları da göz önünde bulundurulacaktır. Bu kapsamda, ALGİDA’nın ilgili pazarda
hakim durumda olup olmadığına tespiti amacıyla aşağıda her bir unsura ilişkin
değerlendirmelere yer verilmiştir.
- İncelenen Teşebbüsün ve Rakiplerin İlgili Pazardaki Konumu
(123) Bu başlık altında ilgili ürün pazarı bölümü ile paralel olarak, “endüstriyel dondurma
pazarı”nda hakim durum değerlendirmesi yapılmış olup, söz konusu pazarın alt
kırılımları olarak tanımlanabilecek olan “impulse ürünler”, “catering ürünler” ve
“catering ürünler” ilgili pazarlarındaki değerlendirmelere de yer verilmiştir. Diğer
taraftan, dosya konusu ürünlerin satıldığı geleneksel, organize perakende ve yerinde
tüketim kanallarının her biri ayrı özellikler sergilediğinden, gerektiğinde bu tüketim
kanalları ile ilgili değerlendirmelere de yer verilmiştir.
(124) Hâkim Durum Kılavuzu’nda da yer verildiği gibi incelenen teşebbüsün ilgili pazardaki
konumunun birincil göstergesi, teşebbüsün sahip olduğu pazar payıdır. Endüstriyel
dondurma pazarındaki toplam satışların tüketim kanallarına dağılımına bakıldığında,
2019 yılı için ciro bazında satışların %(….)’sı catering, %(….)’i catering ve %(….)’sı
impulse olarak gerçekleşmiştir. Bu kapsamda, ilgili pazarda satışların neredeyse yarısı
21-15/190-80
36/147

impulse tüketime konu olmakta, bir başka deyişle anlık olarak tüketilmektedir. İmpulse
satışların büyük bir kısmı geleneksel kanal olarak adlandırılan küçük market, bakkal
ve büfelerde gerçekleştiğinden, ALGİDA’nın bu tüketim kanalındaki pazar payı aynı
zamanda geleneksel kanaldaki gücünü göstermesi bakımından önem arz etmektedir.
(125) Aşağıdaki tabloda endüstriyel dondurma pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin
2017-2019 dönemine ait tahmini pazar paylarına yer verilmiştir. Görüleceği üzere,
endüstriyel dondurma pazarında ALGİDA lider konumda olup, onu sırasıyla GOLF ve
PANDA takip etmektedir.
Tablo 12- 2016-2019 Döneminde Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin
Pazar Payları (%)8
Endüstriyel Dondurma Pazarı
2016 2017 2018 2019
Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro
ALGIDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
GOLF (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PANDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PERNİGOTTİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
ETİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
A.O.Ç. (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Özel Markalı9 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer10 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)11
(126) Tablo 12’de görüldüğü üzere ALGİDA’nın endüstriyel dondurma pazarındaki pazar
payı yıllar itibarıyla hacim bazında %(….), ciro bazında ise %(….) aralığında
seyretmiştir. 2019 yılında pazar payı %(….) seviyesine ulaştığında, en yakın rakibi
GOLF’ün pazar payı %(….), ikinci rakibi PANDA’nın pazar payı ise %(….) olarak
gerçekleşmiştir. Başka bir ifadeyle ALGİDA en yakın rakibinin (….) katı bir pazar
büyüklüğüne sahiptir.
(127) Diğer taraftan pazardaki en büyük ikinci ve üçüncü oyuncu olan GOLF ve PANDA
pazar payı kaybetmektedir. Özel markalı ürünler hariç, pazarda faaliyet gösteren ilk üç
sıradaki teşebbüs dışında kalan teşebbüslerin pazar payı toplamı en iyi ihtimalle %(….)
olarak gerçekleşmiştir. Bu haliyle rakiplerin pazardaki konumuna bakıldığında,
rakiplerin ALGİDA üzerinde rekabetçi baskı uygulamaktan bir hayli uzak olduğu
ortadadır.
(128) İlgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin “catering ürünler”, “impulse ürünler” ve
“catering ürünler” kırılımında pazar paylarına aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir.







8 Daha önce adı geçmeyen teşebbüslerin ticaret ünvanları; Infinity Sağlık ve Gıda San. Tic (INFINITY),
Kuzin Gıda San. AŞ (KUZİN GIDA) ve Nestle Türkiye Gıda San. AŞ (MOVENPICK) şeklindedir.
9 ALGİDA tarafından sunulan bilgilerde, özel markalı ürünlerin %(….)’unun GOLF tarafından üretildiği
ifade edilmiştir.
10 MOVENPICK, KUZİN GIDA, INFINITY, BABAŞ ve diğerlerinden oluşmaktadır.
11 ALGİDA tarafından endüstriyel dondurma pazarı verisinin Nielsen tarafından sağlandığı, catering
verisinin Nielsen’de bulunmadığı bu nedenle cathering hariç verilerin paylaşıldığı belirtilmiştir.
21-15/190-80
37/147

Tablo 13- 2016-2019 Döneminde Catering Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Pazar Payları
(%)
Catering
2016 2017 2018 2019
Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro
ALGİDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
GOLF (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PANDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PERNİGOTTİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
ETİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
A.O.Ç. (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Özel Markalı (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer12 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(129) 2016-2019 döneminde ALGİDA catering kanalında %(….)’in üzerinde pazar payına
sahip olmuştur. Bu kanalda pazar payı artışı yalnızca özel markalı ürünler bakımından
yaşanmıştır.
Tablo 14- 2016-2019 Döneminde İmpulse Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Pazar Payları
(%)
İmpulse
2016 2017 2018 2019
Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro
ALGİDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
GOLF (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PANDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PERNİGOTTİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
ETİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
A.O.Ç. (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Özel Markalı (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer13 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(130) ALGİDA impulse kanalında, 2016-2018 yılları arasında istikrarlı bir şekilde %(….)
civarında pazar payına sahipken 2019 yılında pazar payını (….) puan artırarak %(….)’e
ulaşmıştır. ALGİDA’nın impulse ürünlerdeki pazar payı eğilimi toplam endüstriyel
dondurma pazarındaki eğilimine benzerlik göstermektedir. Nitekim pazarın büyük bir
bölümünün impulse ürünlerden oluşması bunun en önemli nedenlerinden biri olarak
görülebilecektir.14




12 INFINITY, KUZIN GIDA, MOVENPICK, BABAS GIDA ve diğerlerinden oluşmaktadır.
13 BABAŞ, INFINITY, KUZİN GIDA, MOVENPİCK ve diğerlerinden oluşmaktadır.
14 ALGİDA tarafından catering pazarında diğer teşebbüslerin pazar payı verisine ulaşılamadığı ifade
edilmiştir. Dolayısıyla tabloda yalnızca ALGİDA’nın pazar payı bilgisi yer almaktadır. GOLF ve PANDA
tarafından gönderilen cevabi yazılarda da catering pazarına yönelik pazar payı verisi sunulmamıştır.
21-15/190-80
38/147

Tablo 15-2016-2019 Yıllarında Catering Pazarında ALGİDA’nın Pazar Payı (%)
Catering
2016 2017 2018 2019
Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro Hacim Ciro
ALGİDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kaynak: ALGİDA (Euromonitor)
(131) Yukarıdaki tablo incelendiğinde ALGİDA’nın catering kanalındaki pazar payının arttığı
görülmektedir. Bu artışın HORECA kanalının endüstriyel üretilen dondurmaları
nispeten daha fazla satmaya başlamasından kaynaklandığı değerlendirilmektedir.
(132) Tablolardan da görüleceği üzere ALGİDA’nın 2019 yılında ciro bazında endüstriyel
dondurma pazarındaki ve endüstriyel impulse dondurma pazarındaki payları %(….) ve
%(….) olarak gerçekleşmiştir.
(133) Aşağıdaki tabloda endüstriyel dondurma pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin
payları, organize perakende (süpermarket ve indirim marketleri) ve geleneksel
perakende pazarı kırılımında verilmiştir:
Tablo 16- 2016-2019 Döneminde Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin
Organize ve Geleneksel Kanalda Pazar Payları (Ciro bazında, %)*
2016 2017 2018 2019
G İ S G İ S G İ S G İ S
ALGİDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
GOLF (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PANDA (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PERNİGOTTİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
ETİ (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
A.O.Ç. (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Özel Markalı (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Diğer15 (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
*Geleneksel Kanal G, İndirim Marketleri İ ve Süpermarketler S olarak kısaltılmıştır.
(134) Tablo 16’dan da görüleceği üzere ALGİDA son üç yılda geleneksel kanalda ve
süpermarketlerde %(…..)’in üstünde bir oranla istikrarlı bir pazar payına sahip
olmuştur. İndirim marketlerindeki payının düşük olması, özel markalı ürünlerin indirim
marketlerinde sahip olduğu pay ile birlikte değerlendirilmelidir. Bu noktada özel markalı
ürünler dışında kalan payın neredeyse tamamının da ALGİDA’ya ait olduğu
görülmektedir. Diğer taraftan ALGİDA’nın en yakın rakibi GOLF’ün, ilgili pazarda en
önemli satış kanalı olan geleneksel kanalda pazar payı kaybettiği dikkat çekmektedir.
(135) Belirli bir pazarda teşebbüsün yüksek pazar payına sahip olması, hâkim durumun
varlığının ispatı yönünde güçlü bir karine teşkil etmektedir. Komisyon’un Hoffman-La
Roche kararında16 çeşitli ilgili ürün pazarları bakımından %70 ila %90 arasında pazar
payına sahip olan teşebbüsün söz konusu pazar payının “hâkim durumun varlığını
ispatlayacak seviyede” yüksek olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla sahip olduğu pazar
paylarının ALGİDA’nın ilgili pazarda hakim durumda olduğuna yönelik güçlü bir karine
teşkil ettiği değerlendirilmektedir.

15 BABAŞ, INFINITY, MOVENPICK ve diğerlerinden oluşmaktadır.
16 Hoffman-La Roche kararı, Case 85/76, ECR 461, paragraf 38-40.
21-15/190-80
39/147

(136) 2008 Kararı’nda ALGİDA’nın endüstriyel dondurma pazarındaki payı 2003, 2004, 2005
ve 2006 (ilk dokuz ay) yıllarında sırasıyla %79,0 %71,1, %67,8 ve %68,0 olarak,
catering, impulse ve catering kategorileri bakımından ise 2006 yılı ilk dokuz ay için
sırasıyla %70,5, %67,2 ve %65,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu bilgilerden görüldüğü
üzere ALGİDA hâlihazırdaki yüksek pazar payını yaklaşık 20 yıldır sürdürmektedir. İlgili
pazarda ALGİDA’nın sahip olduğu yüksek oranda pazar payının yanı sıra, bu payı
uzun süre koruyabilmesi de hâkim durum tespiti açısından önem arz etmektedir.
- Pazara Giriş ve Pazarda Büyüme Engelleri
(137) Bu noktada hâkim durum değerlendirmesinin ikinci aşaması olarak pazara yeni
teşebbüslerin girmesinin ya da pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin büyümesinin
önünde engeller bulunup bulunmadığının incelenmesi gerekmektedir. Hâkim Durum
Kılavuzu’nda pazara yeni teşebbüslerin girme olasılığının, incelenen teşebbüsün
davranışları üzerinde rekabetçi bir baskı oluşturabileceği, ancak böyle bir baskıdan
bahsedebilmek için büyümenin ya da pazara yeni girişin; muhtemel olması, uygun
zamanda gerçekleşebilecek ve yeterli düzeyde olması gerektiği belirtilmektedir.
(138) 2008 Kararı’nda, endüstriyel dondurma pazarında marka gücü ve reklâm harcamaları,
grup avantajları, dağıtım maliyeti, satış kanallarına giriş ve portföy gücü gibi giriş
engellerinin varlığı ve düzeyi incelenmiştir. Bahsi geçen karardaki tespitlerin hala
geçerli olduğu değerlendirilmektedir. Nitekim 2008 Kararına karşı yargı yoluna
gidilmemiş ve bu karar kesinleşmiştir. Buna göre marka bilinirliğinin yüksek olduğu
endüstriyel dondurma pazarında, pazara yeni giriş yapan bir teşebbüsün yoğun reklam
harcamaları yapması gerekebilecektir. Diğer taraftan ilgili pazardaki ürünlerin soğuk
zincir ile taşınması ve saklanması gerektiğinden, bu ürünler, dağıtım maliyeti en
yüksek ürün grupları arasında yer almaktadır. Kabin ve dağıtım maliyetinin yüksekliği,
marka bilinirliği sebebiyle reklâm yapılması zorunluluğu en önemli pazara giriş
engelleri olarak değerlendirilmektedir.
(139) Aşağıdaki tablolarda marka bilinirliğine ilişkin analizlere yer verilmiştir:
Tablo 17- 2017-2019 Yıllarında 2. ve 3. Çeyrek Dönemlerinde Yardımsız Marka Bilinirliği17 (%)
Marka 2017 2018 2019
ALGİDA
Cornetto 35 31 32
Magnum 47 50 52
Carte d’Or 16 14 14
Max 21 22 25
Nogger 2 3 3
Frigola 2 2 5
Algida Maraş Usulü - 1 -
Algida Keyif 2 4 8
GOLF
Bravo 4 4 5
Lungo (…..) (…..) (…..)
Royal (…..) (…..) (…..)
Golf Maraşım (…..) (…..) (…..)

17 Marka skorlarının bağımsız danışmanlık şirketlerinden biri olan Millward Brown tarafından
hesaplandığı ve verinin her yılın 2. ve 3. çeyrek dönemleri için toplandığı ifade edilmiştir. Yardımsız
marka bilinirliğinin hesaplanması için “Şimdi bildiğiniz tüm dondurma markalarını düşünün. Aklınıza
hangi markalar geliyor?” sorusunun katılımcılara sorulduğu ve cevaplara göre yüzde değerler
hesaplandığı belirtilmiştir.
21-15/190-80
40/147

Tablo 17’nin devamı
DİĞER
2017 2018 2019
Panda Kornet/Sen&Ben (…..) (…..) (…..)
Açık Dondurma (…..) (…..) (…..)
L’era Fresca (…..) (…..) (…..)
Pernigotti (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA (Millward Brown)
Tablo 18- 2017-2019 Yıllarında 2. ve 3. Çeyrek Dönemlerinde Marka Gücü Skorları18 (%)
Marka 2017 2018 2019
ALGİDA
Cornetto (…..) (…..) (…..)
Magnum (…..) (…..) (…..)
Carte d’Or (…..) (…..) (…..)
Max (…..) (…..) (…..)
Nogger (…..) (…..) (…..)
Algida Classic (…..) (…..) (…..)
Algida Maraş Usulü (…..) (…..) (…..)
Algida Keyif (…..) (…..) (…..)
GOLF
Bravo (…..) (…..) (…..)
Lungo (…..) (…..) (…..)
Royal (…..) (…..) (…..)
Golf Maraşım (…..) (…..) (…..)
DİĞER
Panda Catering (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA (Millward Brown) (Belge 73/13-15)
(140) Yukarıdaki tablolardan, yardımsız olarak en yüksek oranda hatırlanan markaların
ALGİDA markalı dondurmalar olduğu görülmektedir. ALGİDA’nın pazar payıyla ilgili
yapılan tespitlere paralel olarak, tüketici nezdinde bilinirlik bakımından da ALGİDA’nın
pazarda lider konumunda olduğu anlaşılmaktadır. Tablo 18’den ise, bazı markalar
tüketiciye sunulduğunda ALGİDA’nın Magnum ((…..)), Cornetto ((…..)) ve Carte d’Or
((…..)) adlı ürünlerinin bilinirliğinin, en yakın rakibi GOLF’ün belirtilen ürünlere rakip
olan markaları Bravo ((…..)), Lungo ((…..)) ve Royal’in ((…..)) bilinirliklerine göre
hemen hemen dört kat daha yüksek puanlara sahip olduğu görülmektedir.
(141) Yüksek düzeyde marka bilinirliği ve gücü ALGİDA’nın ilgili pazardaki konumunu
güçlendirmekle birlikte, ALGİDA’nın satış kanallarındaki bulunurluk oranları da hâkim
durum göstergelerinden birisi olarak görülebilecek olup, söz konusu bulunurluk oranları
pazara giriş ve büyüme engelleri kapsamında değerlendirilebilecektir. Bulunurluk,
ağırlıklı ve sayısal dağılım (numerik) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Ağırlıklı dağılım,
bir ürünün içinde bulunduğu kategorinin toplam satışında ağırlıklı paya sahip
perakende satış noktaları içinde bulunurluğunu ifade etmektedir. Bir başka deyişle ilgili
ürünün satışının gerçekleştiği perakende satış noktalarının toplam kategori satışı
içindeki yüzdesel payıdır. Sayısal dağılım ise, bir ürünün tüm perakende satış noktaları

18 Millward Brown tarafından hesaplanan verilerde, tüketicilere beş soru sorulduğu, soru ekranında
görüşmecilerin bildikleri markaların yer aldığı ve görüşmecilerin her soruda markaları uygun gördükleri
aralıkta değerlendirdikleri ifade edilmiştir.
21-15/190-80
41/147

(uzay) içerisinde satıldığı (bulunurluğunun olduğu) noktaların, toplam perakende satış
noktası sayısına (uzaya) oranıdır.
(142) Endüstriyel dondurma pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin bulunurluk oranlarına
aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir:
Tablo 19- 2016-2019 Yıllarında Endüstriyel Dondurma Pazarında Bulunurluk Oranları (Numerik Dağılım,
%)*
2016 2017 2018 2019
G İ S G İ S G İ S G İ S
ALGİDA (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
GOLF (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
PANDA (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
PERNİGOTTİ (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
ETİ (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
A.O.Ç. (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
Özel Markalı (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
Diğer19 (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
*Geleneksel Kanal G, İndirim Marketleri İ ve Süpermarketler S olarak kısaltılmıştır.
(143) ALGİDA ilgili ürün pazarında, sayısal olarak rakiplerinin çok üzerinde bulunurluk
oranlarına sahiptir. ALGİDA tarafından yukarıdaki tablonun dondurma satan noktaları
içerecek şekilde düzenlendiği ifade edilmiştir. Ürünlerin dağıtımının gerçekleştirildiği
tüm alt kanallarda da ALGİDA’nın rakiplerinden çok yüksek oranlarda bulunurluğa
sahip olduğu görülmektedir. Dondurma satışları bakımından geleneksel kanalın hala
çok güçlü olduğu değerlendirildiğinde, ALGİDA’nın en yakın rakibinin bile bahsi geçen
kanaldaki bulunurluk oranı 2019 yılı için %(…..) oranı ile oldukça düşük kalmaktadır.
(144) Aşağıdaki tabloda ise ağırlıklı bulunurluk oranlarına yer verilmiştir:


















19 BABAŞ, INFINITY, MOVENPICK ve diğerlerinden oluşmaktadır.
21-15/190-80
42/147

Tablo 20- 2016-2019 Yıllarında Endüstriyel Dondurma Pazarında Bulunurluk Oranları (Ağırlıklı Dağılım,
%) *
2016 2017 2018 2019
G İ S G İ S G İ S G İ S
ALGİDA (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
GOLF (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
PANDA (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
PERNİGOTTİ (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
ETİ (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
A.O.Ç. (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
Özel Markalı (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
Diğer (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...)
Toplam (...) (...) (...) (...)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
*Geleneksel Kanal G, İndirim Marketleri İ ve Süpermarketler S olarak kısaltılmıştır.
(145) Endüstriyel dondurma pazarında satılan ürünlerin ağırlıklı bulunurluk oranlarına
bakıldığında ALGİDA’nın; 2016-2019 yıllarında geleneksel ve süpermarket kanalında
%(….) ve üzeri bir oranla yer aldığı, 2019 yılında bütün alt kanallar bakımından %(…..)
ve üzeri bulunurluğa ulaştığı görülmektedir. ALGİDA’nın en yakın rakibi GOLF’ün
2016-2019 yıllarında geleneksel kanaldaki bulunurluk oranları düşerken (%(…..)’dan
%(…..)’e), bu oranlarının indirim marketlerinde arttığı gözlemlenmiştir. ALGİDA’nın
ikinci en yakın rakibi PANDA’nın ise yalnızca geleneksel kanalda %(…..) seviyelerinde
bulunurluğa sahip olduğu özellikle 2017 yılı ve sonrasında organize kanalda yer
almadığı görülmektedir.
(146) Son olarak aşağıdaki tabloda anında tüketilen/impulse ürünler bakımından bulunurluk
oranlarına yer verilmiştir:
Tablo 21- 2016-2019 Yıllarında İmpulse Endüstriyel Dondurma Pazarında Bulunurluk Oranları (Ağırlıklı
Dağılım, %)
2016 2017 2018 2019
ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
PERNİGOTTİ (…..) (…..) (…..) (…..)
ETİ (…..) (…..) (…..) (…..)
A.O.Ç (…..) (…..) (…..) (…..)
Özel Markalı (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(147) Ağırlıklı bulunurluk oranları yalnızca impulse ürünleri içerecek şekilde hesaplandığında
ALGİDA’nın bulunurluk oranlarının yıllar itibarıyla arttığı, PANDA’nın ise azaldığı
görülmektedir. Pazardaki ikinci en büyük oyuncu GOLF’ün bulunurluk oranları ise
%(…..) civarında olup, ALGİDA’nın çok gerisinde kalmaktadır.
21-15/190-80
43/147

(148) Bu doğrultuda, ALGİDA’nın mevcut bulunurluk oranlarının, bir önceki bölümde pazar
paylarına dayanılarak yapılan hakim durum değerlendirmesini desteklediği
değerlendirilmektedir.
(149) 2008 Kararına göre 2005 yılı Haziran ayı itibarıyla ALGİDA’nın geleneksel kanaldaki
bulunurluk oranları ortalama %(…..) olarak, süpermarket kanalında ise %(…..) olarak
gerçekleşmiştir. Aynı dönemde en yakın rakibi GOLF’ün geleneksel kanaldaki
bulunurluk oranı ortalama %(…..), süpermarket kanalında ise %(…..)’dir. ALGİDA’nın
geleneksel kanaldaki bulunurluk oranları hala rakiplerin çok üzerindeyken, en yakın
rakibinin bulunurluk oranı geleneksel kanal için %(…..)’den %(…..)’a süpermarket
kanalı için %(…..)’den %(…..) civarına düşmüştür. Bu analiz de yapılan hakim durum
değerlendirmesini güçlendirmektedir.
(150) Bu bölümde yıllar itibarıyla pazara yeni girişlerin olup olmadığına da değinilmesinde
fayda görülmektedir. Türkiye’de dondurma pazarında endüstriyel üretim yapan ilk
dondurma üreticisi İzmir merkezli İzmir Süt Mamulleri Sanayi ve Tic. AŞ’dir (MEMO).
Ulusal çapta faaliyet gösteren ilk endüstriyel dondurma üreticisi ise 1984 yılında pazara
giren PANDA olmuştur. ALGİDA Türkiye pazarında 1990 yılında, GOLF ise 1999
yılında faaliyet göstermeye başlamıştır. O dönemde GOLF’ü kontrolünde bulunduran
Ülker Grubu’nun 2003 yılında Schöller’i devralmasından sonra pazar payı yaklaşık üç
kat artırmıştır.20
(151) Aşağıdaki tabloda 2008 Kararı’nda, 2001-2006 yılları için ciro bazında hesaplanan
pazar paylarına yer verilmiştir:
Tablo 22- 2001-2006 Döneminde Perakende Kanalı İmpulse ve Catering Pazar Payları (%)
2001 2002 2003 2004 2005 2006
ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Kaynak: 2008 Kararı
(152) Aşağıdaki tabloda ise inceleme döneminde hesaplanan pazar paylarına yer verilmiştir:
Tablo 23- 2016-2019 Döneminde Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin
Pazar Payları (%)
2016 2017 2018 2019
ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)21
(153) ALGİDA, GOLF ve PANDA’nın ilgili pazarda uzun yıllardır faaliyet gösteren ilk üç büyük
oyuncu olduğu, PANDA ve GOLF’ün ALGİDA’dan değil birbirlerinden pazar payı
aldıkları görülmektedir. Tablolardan da anlaşılacağı üzere, ALGİDA 2006 yılında
%(…..) olan pazar payını, 2019 yılında %(…..)’ye çıkarmıştır. Aynı yıllarda GOLF’ün
payı %(…..)’ten %(…..)’a, PANDA’nın payı ise %(…..)’ten %(…..)’e düşmüştür.

20 2008 Muafiyet Kararı, para. 340.
21 ALGİDA tarafından endüstriyel dondurma pazarı verisinin Nielsen tarafından sağlandığı, catering
verisinin Nielsen’de bulunmadığı bu nedenle cathering hariç verilerin paylaşıldığı belirtilmiştir.
21-15/190-80
44/147

Halihazırda endüstriyel dondurma pazarında bahsi geçen ilk üç teşebbüs dışında
%(…..)’in üzerinde paya sahip olan oyuncu bulunmamaktadır.
(154) Ayrıca BABAŞ GIDA tarafından, 2008 Kararı’nda adı geçen MEMO, Dinamik Gıda
Üretim ve Pazarlama San. Tic. Ltd. Şti. (Alaska), Geye Dondurma Gıda San. ve Tic.
AŞ ve Özerişen Süt Gıda San. ve Tic. AŞ (Flaş) gibi teşebbüslerin yanında Sakız
Dondurma ve Süt Mam. Gıda San. Tic. AŞ ve Defne Gıda San. Dış. Tic. Ltd. Şti.
(Pendo Dondurma) gibi teşebbüslerin pazarda başarılı olamadıkları ifade edilmiştir.
(155) Bu çerçevede ilgili pazara GOLF dışında başarılı bir giriş yapılamamış, küçük çapta
pek çok firma ise pazardan çıkmıştır. Pazardaki rakiplerin konumunun uzun yıllardır
değişmemesi, hatta ALGİDA’nın pazar payını artırması da pazardaki büyüme
engellerinin varlığına işaret etmektedir.
- Alıcı Gücü
Hâkim Durum Kılavuzu’na göre alıcı gücü; incelenen teşebbüsün müşterileri görece
büyük, alternatif temin kaynakları hakkında yeterince bilgili ve makul bir süre içerisinde
başka bir sağlayıcıya geçmek ya da kendi arzını yaratmak imkânına sahip olması
durumunda ortaya çıkmaktadır. İnceleme kapsamında ALGİDA’nın üç tür alıcısı
bulunduğu söylenebilecektir. Bunlardan ilki ALGİDA’nın distribütörleri, ikincisi tüm
Türkiye çapında faaliyet gösteren ulusal zincirler ve sonuncusu belirli bölgelerde
faaliyet gösteren yerel zincirlerdir. Endüstriyel dondurma pazarında söz konusu
müşteri grupları özelinde ALGİDA karşısında güçlü alıcıların olup olmadığını tespit
edebilmek için aşağıdaki tablo oluşturulmuştur.

Tablo 24- 2018 Yılında ALGİDA’nın Müşteri Grupları Arasında Ciro Bazında En Yüksek Paya Sahip İlk
Beş Müşterisi (%)
Distribütör Adı 2018 Cirosundaki Payı 2019 Cirosundaki Payı
KARSAN GRUP (…..) (…..)
SMB GRUP (…..) (…..)
ZİRVE UNITRAK-ZİRVEGÜL (…..) (…..)
BAŞAK GRUP (…..) (…..)
ALDO GRUP (…..) (…..)
Ulusal Zincir Müşteri Adı (…..) (…..)
A-101 (…..) (…..)
MİGROS (…..) (…..)
ŞOK (…..) (…..)
CARREFOUR (…..) (…..)
BİM (…..) (…..)
Yerel Zincir Müşteri Adı (…..) (…..)
ÇAĞDAŞ (…..) (…..)
HAKMAR (…..) (…..)
ÖZEN (…..) (…..)
HAPPY CENTER (…..) (…..)
YUNUS MARKET (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA
21-15/190-80
45/147

(156) ALGİDA organize perakende kanalındaki müşterileri ile doğrudan çalışmakta olup,
geleneksel kanalda ürünlerini distribütörler vasıtasıyla satış noktalarına
ulaştırmaktadır. Dolayısıyla buradaki nihai müşteri distribütörden ürünleri satın alan
çok sayıda küçük market, büfe ve bakkal gibi satış noktalarıdır. Bu kapsamda herhangi
bir alıcı gücünden bahsedilemeyecektir.
(157) Tablo 24’ten görüldüğü üzere organize perakende pazarında ALGİDA’nın en büyük
müşterisi olan (…..)’in toplam satışlar içeresindeki oranı %(…..) ilk beş müşterisinin
toplam payı ise %(…..)’dir. Bahsi geçen veriler ALGİDA’nın hâkim durumu karşısında
yeterli seviyede rekabetçi baskı yaratabilecek ölçüde bir alım gücü olmadığını
göstermektedir. Bu veriler ALGİDA’nın marka bilinirliği ile birlikte değerlendirildiğinde,
ALGİDA ürünlerine yönelik güçlü talep nedeniyle marketlerin bu ürünleri ürün
gamlarından çıkarması mümkün görünmemektedir.
(158) Yukarıda yer alan tüm bu bilgiler ışığında, ALGİDA’nın ilgili pazar olarak belirlenen
endüstriyel dondurma pazarında ve bu pazarın alt kırılımları olarak tanımlanan anında
tüketilen dondurma ve evde tüketilen dondurma pazarlarında hâkim durumda olduğu
kanaatine ulaşılmıştır.
I.5.2.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasına İlişkin Değerlendirme
(159) 4054 sayılı Kanun’un “Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesinde bir
veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya
hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasının hukuka aykırı ve yasak
olduğu düzenlenmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında, sınırlayıcı olmamak üzere
kötüye kullanım hallerinin özellikle şunlar olduğu hükme bağlanmıştır:
- Ticarî faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı
olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını
amaçlayan eylemler,
- Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar
ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması,
- Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasını veya
aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin,
diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da
satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış
halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi,
- Belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticarî
avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet
koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler,
- Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin
kısıtlanması.
(160) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin uygulanmasında bir teşebbüsün hâkim durumda
olması tek başına ihlal olarak değerlendirilmemekte ve teşebbüslerin kendi iç
etkinlikleri sonucu rekabette ön plana çıkmalarına imkân tanınmaktadır. Bununla
birlikte, hâkim durumdaki teşebbüslerin sahip oldukları pazar gücünün avantajından
faydalanarak gerçekleştirdikleri tüketici refahını azaltıcı nitelikteki eylemleri mezkur
Kanun tarafından yasaklanmaktadır. Bu itibarla, hâkim durumdaki teşebbüslerin,
21-15/190-80
46/147

eylemleri ile rekabetin kısıtlanmasına yol açmama şeklinde “özel sorumluluğu”nun
bulunduğu kabul edilmektedir.
(161) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde yasaklanan eylemleri genel itibarıyla sömürücü,
ayrımcı ve dışlayıcı nitelikteki eylemler olarak gruplamak mümkündür. Sömürücü
eylemler, esas olarak hakim durumdaki teşebbüsün müşterilerinden aşırı fiyatlama
veya benzer yollarla değer transferini hedef alan eylemlerdir. Ayrımcılık ile hâkim
durumdaki teşebbüs, ilgili piyasada var olan rekabet şartlarını kendi lehine çevirmeye
çalışmaktadır. Dışlayıcı eylemlerin kapsamına ise hakim durumdaki teşebbüsün
rakiplerini pazar dışına itmeye yönelik eylemleri girmektedir.
(162) Bu çerçevede, ALGİDA’nın geleneksel kanaldaki kabin münhasırlığı ve indirim
uygulamalarıyla nihai satış noktalarında rakip ürünlerin satışını engelleyerek fiili
münhasırlık yarattığı şeklindeki başvuru konusu iddiaların anılan Kanun’un 6. maddesi
uyarınca dışlayıcı kötüye kullanma kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
I.5.2.2.1. Kabin Münhasırlığına İlişkin Değerlendirme
(163) ALGİDA’nın satış noktaları ile akdettiği matbu bir sözleşme olan kullanım ödüncü
(ariyet) sözleşmesinde “Satıcı kabini yalnız ve yalnız Unilever dondurma/buzkrem
çeşitlerinin satış ve muhafazası için kullanacağını … kabul ve taahhüt eder.” hükmü
yer almaktadır. Dolayısıyla ALGİDA’nın satış noktalarına ariyet sözleşmesi
karşılığında verilen soğutucunun münhasır olarak kullanılmasıyla ilgili olarak bir
uygulaması bulunmaktadır.
(164) Dondurma, niteliği gereği belirli bir soğukluk derecesinde muhafaza edilmesi ve
tüketiciye ulaştırılması gereken bir üründür. Dolayısıyla, soğutucu dolaplar ürünü
tüketiciye sağlıklı bir şekilde ulaştırmak için olmazsa olmaz bir unsurdur. Dondurmanın
soğutucu dolap olmaksızın/rafta sunumu mümkün değildir. Bu özelliğinden dolayı,
satış noktasında bir firmaya ait tek bir soğutucu dolap bulunması hali dolap içi
münhasırlık uygulaması ile birlikte değerlendirildiğinde, satış noktasında başka bir
firmanın ürününün satılamaması anlamına gelmektedir (satış noktası münhasırlığı).
(165) 2008 Kararı kapsamında gerçekleştirilen pazar araştırmasına göre satış noktalarındaki
soğutucuların neredeyse tamamı dondurma üreticisi teşebbüslerin mülkiyetindedir.
Satış noktalarının soğutucu yatırımı yapmama nedenlerini, soğutucuların bedelsiz
veriliyor olması ve alım ve bakım maliyetinin yüksekliği olarak sıralamak mümkündür.
Satış noktalarının soğutucu dolap yatırımında bulunmamaları, soğutucu
münhasırlığının aynı zamanda nokta münhasırlığına yol açarak kapama etkisi
doğurmasına imkân tanıyabilmektedir.
(166) 2008 yılındaki ilgili karara yansıyan pazar araştırmasına göre satış noktalarının ilave
dolap koymayı istememe nedenlerinin başında ise yer sorunu ve elektrik masrafları
gelmektedir. Pazar araştırmasında geleneksel kanaldaki satış noktalarında ortalama
soğutucu dolap sayısı 1 (1,16), en uygun (ideal) dolap sayısı ise 1 (1,25) olarak
ölçülmüştür. Bu bilgiler ışığında, özellikle fiziksel yer sıkıntısının olduğu geleneksel
kanaldaki satış noktalarında ekstra soğutucu dolabı koyma imkânının mevcut olmadığı
ve dolayısıyla dolap münhasırlığının satış noktası münhasırlığına yol açtığı
anlaşılmaktadır.
(167) İkinci bir dolaba yer olmayan noktalar bakımından dolap münhasırlığının nokta
münhasırlığı yarattığı tespiti Avrupa Komisyonu tarafından 1998 tarihli UNILEVER
21-15/190-80
47/147

kararında22 yapıldığı gibi 2008 tarihli Muafiyet Kararı’nda da yapılmıştır. Bununla
birlikte 2008 Kararı’nda, yapılan anket sonuçlarına göre satış noktalarının sadece
%30’unun rakip ürün koyabileceklerini, %70 gibi önemli bir kesimin ise ALGİDA
müsaade etse bile rakip ürünleri koymayacaklarını dile getirdikleri, mevcut durumda
rakip ürünlere yönelik talebin olmadığının görülmesinden hareketle bu pazarda
soğutucu kabinlerin eşik getirilmesi yoluyla rekabete açılmasının, mevcut pazar ve
talep koşulları dikkate alındığında bu aşamada fiili durumu değiştirmeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
Söz konusu kararın alındığı 2008 yılından günümüze önemli bir süre geçtiği de dikkate
alındığında, pazar koşullarının yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir. Mevcut pazar
koşullarının ortaya konulabilmesini teminen, ALGİDA ve rakiplerinin son üç yıla ilişkin
dolap sayıları, bulundukları nokta sayıları gibi hususlar analiz edilerek dolap
münhasırlığının rekabet üzerindeki etkilerinin incelenmesi gerekmektedir. Bu analizde
geleneksel kanalın durumunun ortaya konulması önemli olmakla birlikte, karşılaştırma
yapılmasına imkân sağlaması amacıyla söz konusu bilgiler indirim, ulusal ve yerel
marketler bakımından da yapılmıştır.
- Teşebbüslerin Satış Noktası ve Dolap Sayılarına İlişkin Değerlendirme
(168) Aşağıdaki tablolarda ALGİDA’nın 2019 yılında çalıştığı satış noktaları ile bu noktalarda
yer alan dolap sayıları gösterilmiştir:

Tablo 25- ALGİDA’nın Müşteri Grupları Özelinde Toplam Satış Noktası ve Soğutucu Dolap Sayısı ile
Ortalama Soğutucu Dolap Sayısı -2019

Geleneksel
Perakende
İndirim Marketleri
Ulusal Zincir
Süpermarketler
Yerel Zincirler
Toplam Satış Noktası (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Dolap (…..) (…..) (…..) (…..)
Ortalama Dolap (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA
(169) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere ALGİDA’nın ürünlerinin bulunduğu geleneksel
nokta sayısı (…..)’dır. Nielsen verilerine göre 2019 yılında dondurma satışı yapılan ve
yapılmayan toplam (…..) geleneksel nokta bulunmaktadır. Bu itibarla ALGİDA
geleneksel kanalın %(…..)’inde bulunmaktadır.
(170) ALGİDA’nın ortalama soğutucu dolap sayıları, 2008 Kararı’nda yapılan tespiti destekler
niteliktedir: Geleneksel kanalda ortalama dolap sayısı (…..)’dir. Müşteri grupları
özelinde ortalama dolap sayıları ise tahmin edilebileceği üzere mağaza satış alanı
büyüklüğü ile paralel olarak artış göstermektedir. Bu noktada indirim mağazalarına ayrı
bir parantez açmak gerekmektedir. İndirim mağazacılığı faaliyeti yürüten A101 ve
ŞOK, mağazalarında tedarikçiye ait dolap bulundurmakta iken BİM mağazalarında
sadece kendine ait soğutucu dolap bulundurmaktadır. Bu nedenle geleneksel kanala
göre mağaza satış alanı büyüklüğü daha fazla olan indirim mağazalarındaki
ALGİDA’nın ortalama dolap sayısı diğer tüm satış kanallarından düşüktür.
(171) ALGİDA’nın 2019 yılında geleneksel kanalda toplam (…..) dolabı bulunmaktadır. Bu
dolapların farklı noktalardaki dağılımı aşağıdaki gibidir:

22 Commission Decision (98/531/EC), Case Nos IV/34.073,IV/34.395,IV/35.436 Van den Bergh Foods
Limited
21-15/190-80
48/147


Tablo 26- ALGİDA’nın Müşteri Grupları Özelinde Satış Noktalarında Yer Alan Soğutucu Dolap Sayısı-
2019
Dolap Sayısı
Geleneksel
Perakende
İndirim Marketleri
Ulusal
Süpermarket
Zincir
Yerel Zincir
1 (…..) (…..) (…..) (…..)
2 (…..) (…..) (…..) (…..)
3 (…..) (…..) (…..) (…..)
4 (…..) (…..) (…..) (…..)
5 (…..) (…..) (…..) (…..)
6 (…..) (…..) (…..) (…..)
7 (…..) (…..) (…..) (…..)
>7 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA
(172) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere ALGİDA, geleneksel noktaların %(…..)’den
fazlasında tek bir dolap ile çalışmaktadır. Bu durumun, geleneksel kanalda yer alan
satış noktalarının ilave dolap konusunda yaşadıkları yer sorunundan kaynaklandığı
değerlendirilmektedir. Nitekim yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere ALGİDA, iki
dolabını yerleştirebileceği yerlere iki, daha çok dolabın girebileceği noktalara daha
fazla dolaplarla girmektedir.
(173) Aşağıdaki tablolarda ise ALGİDA ve rakiplerinin bulunduğu noktalar son üç yıl için
verilmiştir:
Tablo 27- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin Ürünlerinin Bulunduğu Satış
Noktası Sayısı
Yıl Teşebbüs
Geleneksel
Perakende
İndirim
Marketleri
Ulusal Zincir
Müşteriler
Yerel Zincir
2
0
1
7

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
8

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
9

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
(174) Tablodan da görüldüğü üzere ALGİDA, ürünlerinin bulunduğu satış noktası sayısını
her bir kanalda istikrarlı bir şekilde artırmıştır. İndirim ve ulusal marketlerde
bulunmayan PANDA’nın ürünlerinin bulunduğu satış noktası sayısı ise hem geleneksel
21-15/190-80
49/147

kanalda hem yerel zincirlerde sürekli bir şekilde azalmıştır. Yine GOLF, indirim
marketleri hariç diğer tüm satış kanallarında satış noktası kaybı yaşamıştır.
(175) Tablo geleneksel kanal bakımından incelendiğinde, ALGİDA’nın bu kanalda
bulunduğu nokta sayısının rakiplerin bulunduğu nokta sayısının ortalama beş katı
olduğu, son üç yıl içinde ALGİDA’nın bulunduğu noktalarda artış yaşanırken, rakiplerin
bulunurluklarının sürekli düştüğü görülmektedir. Yine tablodan görüldüğü üzere,
dondurma ürününün satıldığı toplam perakende noktalarında her sene bir azalma
yaşanmaktadır. Satış yapan toplam nokta sayısı azalmaktayken, ALGİDA’nın ürünün
satıldığı nokta sayısının artması ise, rakip ürünü satan noktaların ALGİDA noktası
haline geldiğini, ALGİDA’nın söz konusu noktalardaki varlığını artırmasının pazarın
büyümesinden kaynaklanmadığını göstermektedir.
(176) Aşağıdaki tabloda ise teşebbüs dolaplarının bulunduğu nokta sayılarına yer verilmiştir:
Tablo 28- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin Dolabının Bulunduğu Satış Noktası
Sayısı
Yıl Teşebbüs
Geleneksel
Perakende
İndirim
Marketleri
Ulusal Zincir
Müşteriler
Yerel Zincir
2
0
1
7

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
8

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
9

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
(177) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere ALGİDA’nın dolap sayısı tüm kanallarda artış
göstermiştir. Öte yandan GOLF, yine sadece indirim marketlerinde dolap
bulunurluğunu artırırken PANDA, gerek geleneksel kanalda gerekse zincir marketlerde
düşüş yaşamış, indirim ve ulusal marketlerde ise bulunmamıştır.
(178) Tablo geleneksel kanal bakımından incelendiğinde, ALGİDA’nın dolabının bulunduğu
nokta sayısı sürekli artarken, rakiplerinin dolabının bulunduğu nokta sayısının sürekli
azaldığı görülmektedir. Daha önce ifade edildiği üzere nokta sayısında herhangi bir
artış yaşanmadığı dikkate alındığında, ALGİDA’nın rakiplerin dolaplarının yerini
aldığını söylemek yanlış olmayacaktır.
(179) Aşağıdaki tabloda ise teşebbüslerin dolap sayılarına yer verilmiştir:









21-15/190-80
50/147



Tablo 29- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin Satış Noktalarındaki Toplam Dolap
Sayısı
Yıl Teşebbüs
Geleneksel
Perakende
İndirim
Marketleri
Ulusal Zincir
Müşteriler
Yerel Zincir
2
0
1
7

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA* (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
8

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA* (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
9

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA* (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
* PANDA, envanter sistemlerinden dolayı toplam dolap sayılarını veremediğini belirtmiştir.
(180) Teşebbüslerin satış noktalarındaki toplam dolap sayılarına bakıldığında, ALGİDA’nın
dolap sayılarının PANDA ve GOLF’ün dolap sayılarından belirgin bir şekilde fazla
olduğu göze çarpmaktadır. Geleneksel kanaldaki dolap sayıları aynı kalan ALGİDA
diğer tüm kanallarda dolap sayılarını arttırmıştır. Buna karşılık rakiplerinin dolap
sayılarının yıllar itibarıyla azalmasından dolayı ALGİDA’nın tüm kanallardaki payı
artmıştır. GOLF’ün dolap sayıları ise yalnızca indirim mağazacılığı kanalında artış
gösterebilmiştir.
(181) Dolap sayıları geleneksel kanal bakımından incelendiğinde ise ALGİDA’nın dolap
sayısının en yakın rakibinden ortalama dört kat fazla olduğu, bununla birlikte rakiplerin
dolap sayılarında sürekli bir azalış yaşanırken, ALGİDA’nın dolap sayısının
değişmediği görülmektedir. 2019 yılı itibarıyla geleneksel kanaldaki dolapların %(…..)’i
ALGİDA’ya aittir. Bu oran 2017 yılı için %(…..), 2018 yılı için ise %(…..) olarak
gerçekleşmiştir.
(182) Yukarıda ifade edildiği üzere ALGİDA, geleneksel kanaldaki noktaların ortalama
%(…..)’ine tek dolap ile hizmet verirken, bu noktaların %(…..)'unda iki veya daha fazla
dolapla bulunmaktadır. Bu durumun diğer teşebbüsler ile karşılaştırılabilmesi için
aşağıda öncelikle teşebbüslerin birden fazla dolap sayısının olduğu satış noktaları,
akabinde ise bu noktalardaki dolap sayılarına yer verilmiştir:











21-15/190-80
51/147


Tablo 30- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin Birden Fazla Dolabının Bulunduğu
Satış Noktası Sayısı
Yıl Teşebbüs
Geleneksel
Perakende
İndirim
Marketleri
Ulusal Zincir
Müşteriler
Yerel Zincir
2
0
1
7

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
8

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
9

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
(183) Tablonun incelenmesinden, ALGİDA’nın birden fazla dolabının bulunduğu ulusal ve
yerel zincir kanallarındaki nokta sayısının arttığı, rakiplerin ise bu kanallardaki birden
fazla dolabının bulunduğu nokta sayılarının düştüğü görülmektedir. Geleneksel kanal
bakımından ise her üç yılda ALGİDA’nın birden fazla dolabının bulunduğu nokta sayısı
en yakın rakibinin ortalama beş katından fazla olarak gerçekleşmiştir. ALGİDA 2019
yılı itibarıyla birden fazla dolabının bulunduğu nokta sayıları açısından geleneksel
pazarın %(…..)’ine hitap etmektedir.
(184) Aşağıdaki tabloda işe teşebbüslerin birden fazla dolabının bulunduğu noktalardaki
dolap sayıları bulunmaktadır:
Tablo 31- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin Birden Fazla Dolabının
Bulunduğu Satış Noktalarındaki Dolap Sayısı
Yıl Teşebbüs
Geleneksel
Perakende
İndirim
Marketleri
Ulusal Zincir
Müşteriler
Yerel Zincir
2
0
1
7

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA* (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
8

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA* (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
9

ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA* (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
* PANDA, envanter sistemlerinden dolayı toplam dolap sayılarını veremediğini
belirtmiştir.
21-15/190-80
52/147

(185) Teşebbüslerin birden fazla dolabının olduğu satış kanallarındaki dolap sayıları
incelendiğinde, ALGİDA dolaplarının geleneksel kanalda bir miktar azalmış olmasına
rağmen teşebbüse ait dolap sayılarının diğer kanallarda artış gösterdiği görülmektedir.
GOLF dolaplarının seyrinin istikrarsız olduğu, 2019 yılı itibarıyla tüm kanallarda sayısal
bir düşüş yaşandığı görülmektedir. Ancak bu düşüş GOLF’ün tek dolabının bulunduğu
noktalardaki yaşadığı düşüşten daha azdır.
(186) Hâlihazırda toplam dolap sayıları düşen ve birden fazla dolabının bulunduğu
noktalardaki toplam dolap sayısı ALGİDA’ya göre oldukça az olan GOLF’ün geleneksel
kanal özelinde, toplam dolap sayıları içinde birden fazla dolaba sahip olduğu
noktalardaki dolap sayısı oranı artmaktadır. Bu kapsamda hâlihazırda birden fazla
dolap ile bir noktada bulunan GOLF’ün söz konusu noktalarda güçlü konumunu
koruyabildiği, ancak tek dolabının olduğu noktalardan çıkmak zorunda kaldığı
söylenebilecektir.
(187) İlaveten, geleneksel kanal bazında özellikle ALGİDA açısından birden fazla dolap
sayısının olduğu noktalardaki toplam dolap sayısının azalması özellikle fiziksel yer
sıkıntısı bağlamında birden fazla dolap açısından kanalın belli bir doygunluğa ulaştığını
da gösterebilmektedir.
(188) Bununla birlikte, birden fazla dolabın olduğu noktalardaki toplam dolap sayıları
içerisinde ALGİDA’nın payı ve hâkimiyeti çok daha belirgindir. Nitekim toplam dolaplar
içerisinde ALGİDA’nın payı %(…..) seviyelerinde iken birden fazla dolabın olduğu
noktalardaki ALGİDA dolap sayısının oranı %(…..) seviyelerine ulaşmaktadır.
(189) Yukarıda da belirtildiği üzere, özellikle geleneksel satış kanalında fiziksel olarak yer
sıkıntısı yaşanan satış noktalarında ilave soğutucu dolap koyma imkânı olmaması,
dolap münhasırlığının satış noktası münhasırlığına dönüşmesine sebebiyet
vermektedir. Mevcut bu duruma ek olarak, satış noktalarında aynı markaya ait iki
ve/veya daha fazla soğutucu dolap bulundurulmasının, muhtemel başka bir teşebbüse
ait soğutucunun ilgili satış noktasına girmesini imkânsız hale getireceği
değerlendirilmektedir.
(190) Coca-Cola İçecek AŞ (CCİ) ve bayilerinin nihai satış noktaları ile yaptıkları ve 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında yararlandıkları muafiyetin geri alınması hususunun
incelendiği 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı Kurul kararında soğutucular
hakkında da bir değerlendirme yapılmıştır. İlgili kararda satış noktalarına ariyet
sözleşmesi çerçevesinde tahsis edilen dolapların, fiili münhasırlığa yol açan etkileri
nedeniyle önemli bir fonksiyonunun bulunduğu, 100 m²’nin üzerindeki perakende satış
noktalarında münhasırlık etkilerinin sınırlı olduğu, dolap münhasırlığının fiili
münhasırlığa dönüşmesindeki temel unsurun noktanın büyüklüğü olduğu ifade
edilmiştir. Kararda ayrıca soğuk bulunurluğun önem arz ettiği geleneksel kanaldaki
satış noktalarında yer darlığının sınırlı sayıda dolabın bulunmasına neden olduğu ve
bu sebeple dolapların önemli bir giriş engeli oluşturduğu hususuna da yer verilmiştir.
(191) Bu kapsamda dolaplara rakip ürünlerin konulması açısından bir dizi kural öngörülen
anılan kararda dolap konusuna ilişkin olarak getirilen temel düzenleme aşağıdaki
gibidir:
- Ev kanalında 100 m² ve altında net satış alanına sahip satış noktaları için; bir
noktada eğer CCİ’ye ait dolap dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir
başka alkolsüz ticari içecek dolabı yoksa bu noktada CCİ’ye ait dolapların
kullanılmasını düzenleyen ariyet sözleşmeleri, dolabın görünür kısmının ve
21-15/190-80
53/147

satış noktasındaki toplam dolap hacminin %20’sini kapsayacak şekilde rakip
ürün konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmelidir.
- Yerinde tüketim kanalındaki noktalar için; bir noktada eğer CCİ’ye ait dolap
dışında sıhhi açıdan içecek depolanmasında sakınca bulunmayan bir başka
alkolsüz ticari içecek dolabı yoksa bu noktada CCİ’ye ait dolapların
kullanılmasını düzenleyen ariyet sözleşmeleri, dolabın görünür kısmının ve
satış noktasındaki toplam dolap hacminin %20’sini kapsayacak şekilde rakip
ürün konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmelidir.
(192) Bira pazarına ilişkin Kurulun 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararında ise
soğutucu dolaplarla ilgili olarak;
- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret AŞ (EFPA) ve Bimpaş Bira ve Meşrubat
Pazarlama AŞ’nin (BİMPAŞ) kendilerinin veya distribütörlerinin / bayilerinin hem
açık satış yapan nihai satış noktaları hem de kapalı satış yapan nihai satış
noktaları ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer
sınırlamaların (tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma / satış
yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma
şartına bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin
oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna,
- Pazarda etkin rekabetin tesis edilmesi bakımından, EFPA’nın, BİMPAŞ’ın
kendilerinin ya da distribütörlerinin / bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış
noktaları hem de kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri bu tür
münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan muafiyetin Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına,
- EFPA’nın, BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin /
bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş oldukları soğutucu dolaplara rakip
ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada rekabetin oluşmasının önünde
önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin
konulmasının yasaklanması uygulamasına son verilmesine
hükmedilmiştir.
(193) 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararda dolaplara rakip ürün konulmasına
ilişkin herhangi bir sınırlama getirilmemiş olması ve dolabın ne kadarının ve hangi
bölümünün rakibe açık olduğunun açıkça belirtilmemiş olması nedeniyle Kurulun
10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı kararında dolaplara yönelik ek
düzenlemelere gidilmiştir.
(194) 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı kararda, kola kararındaki ev kanalında 100
m²’nin altında satış alanına sahip noktalarda sadece CCİ’ye ait dolap/dolapların
bulunması durumunda fiili münhasırlığı önlemek amacıyla rakip teşebbüslerin bu
dolaplara dolap kapasitesinin %20’sini aşmayacak şekilde ürün yerleştirmelerine atıfta
bulunularak 100 m² eşiğinin geleneksel kanaldaki noktaları temsil etmesi bakımından
anlamlı olacağı belirtilmiş ve 100 m² altında satış alanına sahip noktalarda sadece
EFPA/BİMPAŞ dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü
içecek dolabı yoksa bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanılmasını
düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmının ve satış noktasındaki
toplam dolap hacminin %20’sini kapsayacak şekilde rakip ürün konulmasına izin
verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
21-15/190-80
54/147

(195) Yukarıda yer verilen kararlardan görüleceği üzere perakende satış noktaları
bakımından teşebbüse ait dolapta rakip ürün bulundurulmasına ilişkin temel kriter satış
alanının büyüklüğü (100 m2) olarak ortaya çıkmaktadır. Diğer taraftan yerinde tüketim
kanalına ilişkin bu yönde bir sınırlama olmadığı görülmektedir. Bununla birlikte gerek
yerinde tüketim gerekse ev kanalı bakımından satış noktalarında birden fazla
teşebbüse ait dolabın olması durumunda söz konusu dolaplarda rakip ürün
bulundurulması yönünde bir yükümlülüğün söz konusu olmadığı ilgili karardan
anlaşılmaktadır.
(196) Endüstriyel dondurma pazarı bakımından özellikle yer sorunu nedeniyle dolap
sayısının artırılamadığı satış noktaları açısından dolap münhasırlığının fiili
münhasırlığa yol açması endişesi kola ve bira kararlarında olduğu gibi daha çok 100
m2’nin altındaki noktaları ilgilendirmektedir. Kaldı ki, sıcak/rafta satışın mümkün olduğu
kola/bira pazarlarından farklı olarak, dondurmanın dolap dışında satışının mümkün
olmadığı pazarda, özellikle yer sorunu yaşayan satış noktaları açısından dolap
münhasırlığı doğrudan fiili münhasırlığa dönüşebilecek ve rakipler hiçbir şekilde söz
konusu noktaya erişemeyebileceklerdir. Buna karşılık, 100 m2 üstü noktalarda satış
alanlarının geniş olması dolap münhasırlığını ve bu yolla fiili münhasırlığı sınırlı
kılabilecektir.
(197) Daha önce ifade edildiği üzere 2008 Kararı’nda yapılan pazar araştırmasına göre
geleneksel kanal açısından ideal dolap sayısı 1,25’dir. ALGİDA tarafından sunulan
bilgilerde geleneksel kanalın dolap ortalaması sadece 1,18 iken, bu oran ulusal ve
yerel zincirlerde sırasıyla 2,47 ve 2,71 seviyesine çıkmaktadır. Ayrıca, ALGİDA
tarafından sunulan geleneksel kanal satış noktaları içerisinde 100 m2 üstü noktaların
da olduğunu, bu noktaların çıkarılması neticesinde ilgili oranın daha da düşeceğini
belirtmek gerekmektedir.
(198) Yukarıda verilen bilgiler ışığında endüstriyel dondurma ürünü bakımından da dolap
münhasırlığının etkilerinin ikinci bir dolaba yer olmadığı varsayılan 100 m2’nin altındaki
alanlarda görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu noktada, geleneksel kanaldaki 100 m2’nin
altında toplam kaç nokta olduğu ve bu noktaların kaç tanesinde sadece ALGİDA
ürünlerinin bulunduğunun ortaya konulması faydalı olacaktır. Nitekim bu yolla, 100 m2
altı pazarın ne kadarının ALGİDA tarafından rakiplere kapatıldığı tespit edilebilecektir.
(199) Dosya mevcudu belge ve bilgilere göre, Nielsen satış noktalarını satış alanlarına (m2)
göre sınıflandırmadığından, geleneksel perakende noktalarının ne kadarının 100
m2’nin altında, ne kadarının üstünde olduğu bilgisi sağlanamamaktadır.
(200) İlaveten, ALGİDA ve rakip teşebbüsler tarafından münhasıran kendi ürünlerinin
satıldığı noktalar hakkında bilgi sunulamamıştır. Bu nedenle gerek 100 m2’nin altındaki
nokta sayıları gerekse bu noktalardaki ALGİDA ve rakiplerin tek başına varlıkları
aşağıda sunulan bir dizi varsayım altında hesaplanmıştır.
(201) İlk olarak teşebbüslerden satış yaptıkları noktalardan 100 m2‘nin altında olanlarının
belirtilmesi talep edilmiştir. ALGİDA’dan gelen cevabi yazıda söz konusu bilginin temin
edilemediğinin görülmesi üzerine yapılan ikinci talebe karşılık gönderilen yazıda ise
böyle bir bilginin sağlanamayacağı, ancak hangi geleneksel kanal müşterilerinin büfe,
hangilerinin kuruyemişçi, benzin istasyonu vb. olduğunu gösteren bir çalışmayı
paylaşabilecekleri, büfelerin genel olarak 100 m2’nin altında alana sahip olduğu
söylenebilecek olmakla birlikte fazla sayıda kabin bulundurabilen benzinlik ve askeriye
kantinleri gibi büfelere göre oldukça geniş mağaza alanına sahip müşterilerin genel
olarak 100 m2’nin üzerinde alana sahip olduğunun kabul edilebileceği bilgisini
paylaşmıştır.
21-15/190-80
55/147

(202) ALGİDA tarafından paylaşılan bilgilerde geleneksel kanal içerisinde yer alan satış
noktaları bakkal&market (Küçük), benzin, BP petrol, büfe&kuruyemiş,catering
yemekhane, e-ticaret, ekomini, gıda dışı, kamu kantinleri, LMT23 Anadolu indirekt,
LMT Ege direkt, LMT Ege indirekt, normal perakendeci, okul, orta&büyük süpermarket,
otel, pastane unlu mamul, restaurant, Shell, spor eğlenme dinlence, su dağıtıcıları
şeklinde sınıflandırılmıştır. ALGİDA vekillerinin açıklamaları ile birlikte benzin, BP
petrol, catering yemekhane, e-ticaret, kamu kantinleri, LMT Anadolu indirekt, LMT Ege
direkt, LMT Ege indirekt, orta&büyük süpermarket, otel, pastane, unlu mamul,
restaurant, Shell ve spor eğlence dinlence noktalarının 100 m2 üstü noktalar olduğu
değerlendirilmiştir. Bununla birlikte büyüklükleri hakkında fikir sahibi olunamayan gıda
dışı ve normal perakendeci noktaların da 100 m2 üstü olduğu varsayılmıştır.
(203) Bu değerlendirmeler ışığında 2017 yılında tüm noktalar olan (…..) nokta içerisinde 100
m2 altı olduğu değerlendirilen toplam nokta sayısı (…..)’dir. 2018 yılında bu rakamlar
sırasıyla (…..) ve (…..) iken 2019 yılında (…..) ve (…..) olarak hesaplanmıştır.
(204) GOLF tarafından sunulan bilgilere göre 2017-2019 yıllarında GOLF ürünleri sunulan
100 m2 altı nokta sayıları sırasıyla (…..) ve (…..)’dir. PANDA tarafından herhangi bir
bilgi sunulamaması sebebiyle PANDA’nın geleneksel kanalda bulunduğu tüm noktalar
100 m2 altı varsayılmıştır (PANDA tarafından gönderilen bilgilere göre, PANDA
ürünlerinin bulunduğu nokta sayısı ile PANDA dolabının bulunduğu nokta sayıları
aynıdır).
Tablo 32- 2017-2019 Teşebbüslerin Ürünlerinin Bulunduğu 100 m2 Altı Nokta Sayıları
(205) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, 100 m2 altı geleneksel noktalarda ALGİDA’nın
rakiplere kıyasla önemli bir hâkimiyeti bulunmaktadır. ALGİDA son üç yılda en yakın
rakibinin bulunduğu nokta sayısının ortalama dört katı fazla noktada bulunmaktadır.
Bunun yanı sıra, ALGİDA noktalarında istikrarlı bir artış görülürken, rakipler sürekli
nokta kaybetmektedir. Her teşebbüsün söz konusu noktalardaki tek marka olduğu
varsayımı altında, bu noktalardan oluşan uzayın 2017-2019 yıllarında sırasıyla %(…..),
%(…..) ve %(…..)’sinin sadece ALGİDA ürünlerini sattığı söylenebilecektir.
(206) 100 m2 altı satış alanına sahip noktalardaki fiziksel yer sıkıntısından dolayı noktaların
ağırlıklı olarak tek dolapla çalıştığına daha önce değinilmiştir. Bu sebeple, bu
noktalarda rakip dondurma dolaplarının bulunması olası gözükmemektedir. Konu ile
ilgili olarak pazarda faaliyet gösteren üretici teşebbüsler, kaç noktada sadece kendi
dolaplarının olduğunu kaç noktada rakipleri ile bir arada dolaplarının olduğunu
bilemediklerini belirtmişlerdir. Bu itibarla, teşebbüsler arasındaki bir diğer
karşılaştırmanın tek dolap ile bulundukları nokta sayılarının değerlendirilmesi
vasıtasıyla yapılabileceği değerlendirilmektedir. Bu çerçevede, aşağıdaki tabloda
verilen karşılaştırma, 100 m2 altı noktalarda bulunan dolap hangi üreticiye aitse o
noktada sadece o üreticinin dolabının olduğu varsayımı altında yapılmıştır:

23 LMT kısaltması yerel müşteriler anlamını taşımaktadır.
ALGİDA GOLF PANDA Toplam Nokta ALGİDA(%)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
21-15/190-80
56/147

Tablo 33- 2017-2019 Döneminde Teşebbüslerin Tek Dolabının Bulunduğu 100 m2 Altı Satış Noktası
Sayısı ve Oranı (%)
ALGİDA GOLF PANDA
Adet Oran (%) Adet Oran (%) Adet Oran (%)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2019 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
(207) Yukarıdaki tablodan, 100 m2 altı satış alanına sahip ve tek dolabı olan noktalardaki
ALGİDA hâkimiyetinin son üç yıl itibarıyla önemli miktarda arttığı (2017-2019 yıllarında
sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..)) görülmektedir. Bununla birlikte pazardaki
rakiplerinin her ikisi de satış noktası kaybetmiş ve dolayısıyla dolabını noktadan
çıkartmak zorunda kalmıştır. GOLF’deki düşüş (…..) puan, PANDA’daki düşüş (…..)
puan iken, ALGİDA 2017 yılı itibarıyla %(…..) seviyesinden iki yıl içerisinde (…..) puan
artışla %(…..) seviyesine gelmiştir.
(208) Dondurma satışının dolap dışında yapılmasının mümkün olmaması sebebiyle
teşebbüslerin geleneksel kanaldaki dolap sayılarının karşılaştırılması, bu noktalardaki
varlıklarının gösterilmesi bakımından önemlidir. Bu karşılaştırmada, teşebbüslerin
geleneksel kanaldaki dolap sayıları değerlendirmeye alınmış ve bu kanaldaki toplam
dolap sayısına oranlarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir: Bu karşılaştırmada
geleneksel kanalda bulunan noktaların tamamının 100 m2 altı olduğu varsayılmıştır:
Tablo 34- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin 100 m2 Altı Satış Noktalarındaki
Toplam Dolap Sayısı Oranı (%)
ALGİDA GOLF PANDA TOPLAM
2017 (…..) (…..) (…..) 100
2018 (…..) (…..) (…..) 100
2019 (…..) (…..) (…..) 100
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
(209) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, son üç yılda 100 m2 altı satış alanına sahip
noktalarda bulunan dolapların ortalama %(…..)’i ALGİDA’ya aittir. Bu noktalardaki
ALGİDA’nın dolap sayısı yıllar itibarıyla istikrarlı bir şekilde artmıştır (%(…..)-%(…..)-
%(…..)).
(210) Pazarın ikinci büyük oyuncusu olan GOLF’ün toplam sayısı ise son üç yıl içinde sürekli
düşüş göstermiştir. İstikrarsız bir yapı sergileyen PANDA’nın oranı ise toplamın
%(…..)’ünü aşamamıştır.
(211) Yukarıda yer verilen her üç varsayım altında yapılan analizde de 2019 yılı itibarıyla
ALGİDA’nın 100 m2 altı noktaların ortalama %(…..)’inde tek başına olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle, dolap münhasırlığı sebebiyle 100 m2 altı noktaların
%(…..)’i rakiplere kapalı durumdadır. Yine yapılan analizlere göre, ALGİDA’nın tek
başına olduğu nokta sayısı 2017 yılından bu yana sürekli artarken, rakiplerin
bulunduğu nokta sayısı azalmıştır. Geleneksel kanalda yer alan nokta sayısının
azaldığı dikkate alındığında, ALGİDA’nın rakiplerinden pay olarak büyüdüğü açıkça
görülmektedir.

21-15/190-80
57/147

- Kabin Münhasırlığının 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından
Değerlendirilmesi
(212) Yukarıda yer verilen bölümde ALGİDA’nın geleneksel kanalda ürünlerinin bulunduğu
nokta sayısını, dolabının bulunduğu nokta sayısını arttırdığı, buna karşılık rakiplerinin
gerek nokta sayılarında gerekse dolap sayılarında sürekli düşüş yaşadığı tespit
edilmiştir. Ayrıca, rakipleri azalırken, ALGİDA’nın 100 m2 altı geleneksel kanaldaki
varlığını yıllar itibarıyla sürekli arttırdığı ve 2019 yılında bu kanalın %(…..)’inin rakiplere
kapalı olduğu anlaşılmıştır. Tüm bu tespitler esasen teşebbüslerin geleneksel
kanaldaki pazar paylarının seyrinden de görülebilmektedir:
Tablo 353- 2016-2019 Döneminde Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin
Geleneksel Kanalda Pazar Payları (%)
Geleneksel Kanal
2016 2017 2018 2019
Teşebbüs Litre Ciro Litre Ciro Litre Ciro Litre Ciro
ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DİĞER24 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM ~100,00 ~100,00 ~100,00 ~100,00 ~100,00 ~100,00 ~100,00 ~100,00
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(213) Yukarıda yer verildiği üzere, son dört yılda, rakiplerin payı azalırken ALGİDA pazar
payını %(…..) den %(…..)’e yükseltmiştir. Bununla birlikte, aynı dönemde rakiplerin
varlıklarını diğer kanallarda arttırabilmiş olmaları dikkat çekicidir:
Tablo 36- 2016-2019 Yıllarında Endüstriyel Dondurma Pazarında Bulunurluk Oranları (Sayısal Dağılım,
%)*
2016 2017 2018 2019
G İ S G İ S G İ S G İ S
ALGİDA (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
ALGİDA Toplam (…) (…) (…) (…)
GOLF (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
GOLF Toplam (…) (…) (…) (…)
PANDA (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
PANDA Toplam (…) (…) (…) (…)
SANSET (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
SANSET Toplam (…) (…) (…) (…)
ETİ (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
ETİ Toplam (…) (…) (…) (…)
A.O.Ç. (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
A.O.Ç. Toplam (…) (…) (…) (…)
Özel Markalı (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
Özel Markalı Toplam (…) (…) (…) (…)
Diğer25 (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
Diğer Toplam (…) (…) (…) (…)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(214) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere genel olarak rakiplerin varlığı diğer kanallarda bir
artış eğilimindeyken, hiçbir rakip geleneksel kanaldaki varlığını arttıramamaktadır. Bu

24 Diğer grubu Sanset, Eti, A.O.Ç., BABAŞ ve diğerlerinden oluşmaktadır.
25 BABAŞ GIDA, INFINITY, MOVENPICK ve diğerlerinden oluşmaktadır.
21-15/190-80
58/147

durumun piyasanın normal işleyişiyle açıklanabilmesinin mümkün olmadığı
değerlendirilmektedir.
(215) Bilindiği gibi anında tüketim (impulse gör/al) ürünleri bakımından firmalar arası rekabet
çok büyük oranda nokta-içi rekabeti ifade etmektedir. Talebin genel olarak tüketicinin
gördüğü an geliştiği bu çeşit ürünler için markalar arası rekabet, noktanın tek bir
markayı satması halinde tamamen ortadan kalkmakta, ilgili noktada sadece aynı
firmanın farklı ürünleri açısından bir rekabet yaşanabilmektedir. Bu durumda tüketiciler,
üreticilerin birbirleriyle rekabetinden faydalanamamaktadır. Alım sırasında ürünleri
karşılaştıramayan tüketici, daha az bir ürün çeşidi ve daha zayıf bir fiyat rekabeti
sonucu oluşmuş fiyatlar ile karşılaşmaktadır.
(216) Geleneksel kanalda satışı yapılan dondurma türü ağırlıklı olarak anında tüketilen
(çubuk, külah veya kasede, alındığı yere yakın yerde tüketilmeye başlayan)
dondurmadır. Bu dondurma çeşidi için de talep bir anda (ürün görüldüğünde)
oluşmakta ve genel olarak ertelenmemektedir. Büyük oranda, noktada bulunmayan
marka satın alınmamakta, tüketici başka bir marka için farklı noktaları ziyaret
etmemektedir. Bu anlamda, ALGİDA’nın dolap münhasırlığı, anında tüketilen
dondurmanın satıldığı geleneksel kanaldaki rekabeti kısıtlamaktadır. Dolap
münhasırlığı nedeniyle ALGİDA, bu noktalarda bulunmayan markaların rekabetinden
etkilenmemektedir.
(217) ALGİDA’nın dolap münhasırlığı önceki bölümde detaylı olarak gösterildiği üzere
rakiplerin zayıflatılmasıyla ALGİDA’nın hâkim durumunu daha da güçlendirmesine
olanak sağlamaktadır. ALGİDA bu yolla, anında tüketim dondurma bakımından 2006
yılında %(….) olan pazar payını 2019 yılı itibarıyla %(….)’e çıkartabilmiştir. Öte
yandan, zincir marketlerin kendi mülkiyetinde olan soğutucu dolapların ortak
kullanıldığı indirim marketlerde ALGİDA’nın pazar payı son üç yılın tamamında %(….)
civarında kalmıştır.
(218) Hâkim durumda olan bir firmanın münhasır anlaşmaları, pazarın az bir bölümünü
bağlasa bile bu anlaşmaların rekabeti önemli ölçüde kısıtlama olasılığı bulunmaktadır.
Nitekim hâkim durumda bir firmanın olduğu piyasada rekabet zaten kısıtlıdır. Hâkim
durumda bulunması sebebiyle satıcılar tarafından öncelikli tercih edilecek bu
teşebbüsün bir de münhasırlık uygulamalarıyla noktaları sadece kendine bağlaması
piyasadaki rekabetin seviyesini kuşkusuz daha da düşürecektir.
(219) Benzer şekilde, ülkemizde endüstriyel dondurma pazarı ALGİDA’nın uzun yıllardır
hâkim durumda bulunduğu, dolayısıyla rekabetin kısıtlı yaşandığı bir piyasadır. Ayrıca,
Kurulun 15.05.2008 tarih, 08-33/421-147 sayılı ve 17.03.2011 tarih, 11-16/287-92
sayılı kararlarında da tespit edildiği üzere ALGİDA ürünleri, gerek marka imajı gerekse
bilinirliği sebebiyle satıcıların noktalarında bulundurması zorunlu (must stock)
ürünlerdir. Öncelikli tercih sebebi olan ALGİDA’nın girdiği noktada uyguladığı dolap
münhasırlığı ise noktayı rakiplere tamamen kapatarak piyasadaki rekabeti daha da
zayıflatmakta, ALGİDA’nın hâkim durumunu güçlendirmektedir.
(220) Üstelik, önceki kısımda ifade edildiği üzere, dolap münhasırlığı dolayısıyla geleneksel
kanaldaki kapama oranı %(….) gibi oldukça yüksektir. Teşebbüslerin pazar paylarının
seyrinden görüldüğü üzere, geleneksel kanal rakip rekabetine neredeyse tamamen
kapanmış durumdadır.
(221) Ek olarak, marka gücü ve dolayısıyla noktaların zaten ALGİDA satmak isteyecekleri
dikkate alındığında, ALGİDA’nın potansiyel olarak çok daha yüksek kapama oranlarını
önümüzdeki dönemde de hızlı bir şekilde göstermeye devam edeceğini söylemek
21-15/190-80
59/147

yanlış olmayacaktır. ALGİDA’nın geleneksel kanalda son dört yılda pazar payını sürekli
arttırabilmiş olması bu durumu açıkça gösterir niteliktedir.
(222) Dolap münhasırlığı filli rekabeti kısıtlamakla birlikte, potansiyel rekabeti de engeller bir
nitelik taşımaktadır. Geleneksel kanalda yer alan noktalar ürünün reklamının
yapılması, imajının yerleştirilmesi ve dolayısıyla tüketici tercihinin oluşturulması adına
önemli noktalardır. Bu anlamda, görünürlüğün önemli olduğu geleneksel satış
notalarında yaşanan bir münhasırlık, endüstriyel dondurma pazarına giriş engeli
yaratabilecek bir potansiyel taşımaktadır.
(223) Dolap münhasırlığının rekabeti kısıtlayıcı söz konusu etkileri Avrupa Komisyonu
tarafından, UNILEVER iştiraki Van den Bergh Foods Limited’in İrlanda endüstriyel
dondurma pazarındaki hâkimiyetini kötüye kullanıp kullanmadığının değerlendirildiği
kararda26 da gösterilmiştir. Komisyona göre, geleneksel kanaldaki noktaların
büyüklüklerinin ikinci bir kabin için yeterli olmaması sebebiyle bu noktalara rakibin veya
noktanın kendisine ait yeni bir dolabın yerleştirilebilmesi mümkün değildir. Bu durum
rakip markaların ilgili noktada satış yapmasını engellemektedir. Noktada sadece
UNILEVER dolabının bulunması, noktanın UNILEVER’e bağlanması ve noktadan
rakiplerin dışlanması sonucunu doğurmaktadır. Dolayısıyla Komisyona göre,
geleneksel noktalardaki tek dolap noktanın filli biçimde dolabın sahibi firma ile
münhasıran çalışmasına yol açarak ilgili piyasadaki üreticiler arasındaki rekabeti
kısıtlamaktadır. Bu çerçevede Komisyon, UNILEVER ile noktalar arasında dolaplarla
ilgili olarak akdedilen sözleşmelerdeki münhasırlık hükmünün Avrupa Birliği rekabet
kurallarına aykırı olduğuna hükmetmiştir.
(224) Tüm bu bilgiler ışığında, UNILEVER ile 100 m² ve altında satış alanına sahip noktalar
arasında yapılan ve soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engelleyen
anlaşmaların, noktaların fiilen başka bir teşebbüs ile çalışmasını engellemek suretiyle
endüstriyel dondurma pazarındaki rekabeti kısıtladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Dolayısıyla söz konusu sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı
olduğu değerlendirilmektedir.
- Kabin Münhasırlığının 4054 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi Bakımından
Değerlendirilmesi
(225) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen şartların tamamının varlığı halinde
teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının 4. madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar verilebilir. Dolap
münhasırlığının 5. madde de sayılan şartlar bakımından değerlendirilmesine aşağıda
yer verilmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
(226) Soğutucu dolabın münhasıran kendi ürünleri için kullanılmasının UNILEVER’in
planlama, lojistik ve planlama faaliyetlerinde birtakım etkinlikler kazanmasına yol
açabileceği söylenebilecektir. Öte yandan değerlendirme konusu koşul ile kast edilen,
belli bir firmanın avantaj yaşamasından ziyade piyasanın gelişimine olumlu katkı
sağlayacak bir iyileşmenin yaratılmasıdır. Bu bağlamda, UNILEVER konumunu korur
ve güçlendirirken, mevcut rakiplerin rekabet etmesini önemli ölçüde kısıtlayan,
piyasaya yeni girişleri engelleyen soğutucu münhasırlığının, sadece tek bir firmaya

26 Commission Decision (98/531/EC), Case Nos IV/34.073,IV/34.395,IV/35.436 Van den Bergh Foods
Limited
21-15/190-80
60/147

(UNILEVER’e) birtakım avantajlar sağlaması sebebiyle dağıtımda etkinlik veya
iyileşme sağlayan bir uygulama olarak kabul edilebilmesi mümkün değildir.
(227) Bu itibarla, ilgili sözleşmelerdeki münhasırlık hükmünün 4054 sayılı Kanun’un 5 (a)
maddesindeki koşulu karşılamadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
b) Tüketici Faydası
(228) Dolap münhasırlığı, UNILEVER dolabının dışında bir teşebbüsün dolabının
bulunmadığı noktalarda sadece UNILEVER ürünlerinin satılmasına yol açmaktadır.
Esasen, anında tüketilen ürünler söz konusu olduğunda, noktada bulunmayan çeşit
tüketici için tamamen değerlendirme dışında kalmaktadır. Anında tüketilen dondurma
söz konusu olduğunda da, başka marka ürün için talebin ertelenmesinin mümkün
olduğunun iddia edilebilmesi mümkün değildir.
(229) Bu bağlamda dolap münhasırlığı, satıcının diğer marka ürünleri satma özgürlüğünü,
bunun sonucu olarak da tüketicinin diğer firma ürünlerine erişimini kısıtlamaktadır.
Markalar arası rekabetten faydalanamayan tüketici, farklı ürün çeşitlerine ulaşamadığı
gibi daha zayıf bir fiyat rekabeti sonucu oluşmuş fiyatlar ile karşılaşmaktadır.
(230) Sonuç olarak, ilgili sözleşmelerdeki münhasırlık hükmü 4054 sayılı Kanun’un 5 (b)
maddesindeki koşulu karşılamamaktadır.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(231) Bu şarta göre muafiyet kapsamında değerlendirilmesi istenen anlaşma, uyumlu eylem
veya kararın neden olduğu rekabet sınırlaması, ilgili pazarda rekabeti önemli ölçüde
ortadan kaldırmamalıdır.
(232) Yukarıda detaylı olarak yer verildiği üzere dolap münhasırlığı, UNILEVER’in hâkim
durumunu güçlendirerek piyasadaki rekabeti önemli ölçüde kısıtlamaktadır.
Hâlihazırdaki durumda geleneksel kanal bakımından markalar arası rekabet
yaşanmamakta, tüketiciler, üreticilerin birbirleriyle rekabetinden faydalanamamaktadır.
(233) Bir önceki bölümde detaylı olarak yer verildiği üzere, 2019 yılı itibarıyla dolap
münhasırlığı sebebiyle 100 m2 altı noktaların %(….)’i rakiplere kapalı durumdadır.
Dolayısıyla dolap münhasırlığı ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmasına yol açmıştır.
(234) Yine yapılan analizlere göre, UNILEVER’in tek başına olduğu nokta sayısı 2017
yılından bu yana sürekli artarken, rakiplerin bulunduğu nokta sayısı azalmıştır.
Dolayısıyla pazardaki kapanma oranı yıllar geçtikçe artmaktadır. UNILEVER’in
“bulundurulması zorunlu ürün” niteliği de dikkate alındığında, kapamanın artarak
devam edeceği de açıktır. Bu noktaların kapanması mevcut aktörlerin pazarda etkin
bir şekilde rekabetçi güç yaratmasının önünde engel oluşturduğu gibi pazara girmek
isteyen teşebbüsler için de önemli bir giriş engeli yaratmaktadır.
(235) Bu çerçevede, ilgili sözleşmelerdeki münhasırlık hükmünün 4054 sayılı Kanun’un 5 (c)
maddesindeki koşulu karşılamadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(236) Anılan bent rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmamasına yöneliktir. Yukarıda belirtildiği üzere dolap
münhasırlığı her iki bendi karşılamamakla birlikte ilgili piyasadaki rekabeti
kısıtlamaktadır. Dolayısıyla münhasırlık hükmü 4054 sayılı Kanun’un 5 (d)
maddesindeki koşulu da sağlamamaktadır.
21-15/190-80
61/147

(237) Yukarıda yapılan değerlendirmeler sonucunda UNILEVER’in dolap münhasırlığının
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşulları karşılamadığı, dolayısıyla söz konusu
hükmü içeren sözleşmelerin bireysel muafiyetten yararlanamayacağı görülmektedir.
Bu itibarla ilgili sözleşmelerdeki dolap münhasırlığına yönelik hükümlerin ilgili
sözleşmelerden çıkartılması gerekmektedir.
(238) Dolap münhasırlığına son verilmesine yönelik diğer açıklamalara geçilmeden önce,
konu ile ilgili olarak ALGİDA tarafından öne sürülen çekinceler değerlendirilmiştir.
- Dolapların Ortak Kullanılmasına İlişkin Çekincelerin Değerlendirilmesi
(239) 2008 Kararı’nda soğutucu dolapların ortak kullanılmasıyla ilgili olarak ALGİDA
tarafından ileri sürülen endişelere yer verilmekle birlikte, kabin münhasırlığının
kaldırılmasına 2008 yılında gerek görülmediği için bu endişelere yönelik olarak
herhangi bir analizde bulunulmamıştır. Söz konusu endişelere ilişkin
değerlendirmelere aşağıda sırasıyla yer verilmektedir.
(240) Dolap arızası ya da elektrik kesintisi hallerinde kabin içinde yer alan rakip marka
ürünlerin ne olacağı hususunda ALGİDA, dolap arızası ya da elektrik kesintisi halinde
ürünlerin emaneten alındığını ve sorun giderildikten ya da elektrik geldikten sonra
noktaya ürünlerin iade edildiğini belirtmiş, ayrıca elektrik kesintisinin kısa süreceği
durumlarda noktalara kuru buz dağıtımının yapıldığını ifade etmiştir. Böyle bir durumda
rakip firmanın kabin içindeki ürünlerini gereken sürede alıp alamayacağının, almaması
durumunda dolaba sağlanan kuru buz ya da dolabın hemen yenisiyle değiştirilmesi
sayesinde rakip ürünlerin de korunmasının ALGİDA’nın sorumluluğu olmaması
gerektiğini dile getirilmiştir.
(241) Konu ile ilgili olarak (….) tarafından, organize kanalda tüm teşebbüslerin
dondurmalarının tek kabinde bulunduğu, herhangi bir elektrik kesintisi durumunda
satış ekibi ve noktanın yapacaklarının belirli olduğu, bu konuyla ilgili satış ekibinin
eğitildiği, elektrik kesintisi durumunda satış temsilcisinin hızla noktaya ulaşacağı, 2–3
saatlik kesintilerde kuru buz ile müdahale edileceği, 2–3 saati aşan kesintilerde
ürünlerin emaneten frigorifik kasalara alınacağı, söz konusu süreler içinde hiç
müdahale edilemediği durumlarda ise ürünlerin gün içinde toplanıp imha edileceği,
impulse ürünlerin ambalajları sıcak yapıştırma tekniği ile kapatıldığından erimiş
dondurmanın ambalaj dışına çıkamayacağı, kabinlerde ürün dizilimi için plastik ya da
plastik kaplı tel sepetler kullanılabileceği belirtilmiştir.
(242) (….), ortak kullanılan kabinlerin arızalanması, elektrik kesintisi ve benzeri sebeplerle
yeterli soğukluk seviyesini sağlayamaması gibi durumlarda alınacak olan önlemlerin
ve izlenecek olan yolun mevcut durumdan farklı olmadığını, günümüzde özellikle
büyükşehirlerde ve turistik yörelerde elektrik kesintisi ve benzeri sebeplerle
dondurmaların erime ihtimaline maruz kalması ve bir müdahalenin gerekmesinin
nadiren rastlanan bir durum olduğunu, kesinti ya da arıza olması halinde kuru buz
koyarak erimenin engellendiğini, eğer zamanında müdahale edilemezse ve ürünler
kullanılamaz hale gelirse, bozulan ürünlerin iade alınarak yenileri ile değiştirildiğini,
kabinin içerisinde kendi satışını yaptığı ürünler azınlıkta bile olsa, satış noktasının
talebi halinde imkânlar elveriyorsa kuru buz ile tüm ürünler için koruma sağlanacağını,
kuru buz takviyesi için noktaya gidildiğinde, kabinin içindeki ürünlerin %10'u veya
%100'ü için kuru buz sağlama arasında kayda değer bir maliyet farkı bulunmadığını,
kuru buz ile çözüm sağlamanın mümkün olmadığı ihtimalde ise ürünlerin muhafazaya
alınacağını, her bir üreticinin doğal olarak kendi ürünlerini muhafazaya alacağını,
üretici ürünlerini teslim almazsa, ürünlerin bozulacağını ve satış noktasının üreticiye
21-15/190-80
62/147

iade edeceğini ve bu durumun rakip üreticiyi etkileyecek bir konu olmadığını
belirtmiştir.
(243) (….) ayrıca, satış noktalarının bu gibi durumlarda mağdur edilmesinin ticari menfaatler
açısından mantıklı olmadığını, satış noktası ile gelecekte de çalışmak için uygun
çözüm önerileri getirmenin menfaatlerine olacağını, kabin içerisindeki ısının korunması
açısından uygun olmayan, sadece kendi ürünlerinin üzerini kuru buz ile kaplama ya da
sadece kendi ürünlerinin üzerine güneş gelmemesi için bez koyma gibi davranışların
ticari hayatın olağan akışına aykırı olduğunu vurgulamıştır. Bununla birlikte kabin
arızası ve elektrik kesintisi halinde kabinin kendisinin muhafazaya alınması gibi bir
uygulamanın olmadığını, kabinin arızalanması durumunda tamiratının çoğunlukla
noktada yapıldığını, tamiratın mümkün olmadığı hallerde dolap değişiminin yapıldığını
ve bu değişim sırasında noktanın ya da üretici teşebbüsün tüm ürünleri yeni dolaba
aktarmamasının makul olmadığını eklemiştir.
(244) Dolap arızasına ilişkin (….), ortak kullanılan soğutucu dolaptaki kullanım payına göre
tüm giderlerin aynı dolabı kullanan firmalarca eşit oranda ya da kullanım oranlarına
göre karşılanabileceğini, arıza konusu soğutucu dolabı kullanan her üretici firmanın
arıza nedeniyle oluşacak ürün bozulmalarından kendisinin sorumlu olacağını
vurgulamıştır.
(245) Kabinin rekabete açılması durumunda kabin içinde ALGİDA ürünlerinin güvenli bir
şekilde yer almasının mümkün olmayacağı hususunda ALGİDA, kabin içinde ürünü
bulunan her bir firmanın daha görünür olması amacıyla ürünlerini üstte sergilemeye
çalışacağını, bu durumda da ALGİDA satış elemanlarının noktaya her ziyaretlerinde
kabini tekrar düzenlemek zorunda kalacağını ve zaman kaybedeceğini belirtmiştir.
Ayrıca rakip firma elemanlarının ürünleri kabine yerleştirme esnasında ALGİDA
ürünlerinin düzenini bozabilecekleri ve ürünleri kasıtlı olarak deforme edebilecekleri
ifade edilmiştir.
(246) Kabinde satılamayacak durumda olan rakip malların bulunması halinde nasıl bir yol
izleneceğine ilişkin olarak ALGİDA, noktalara yaptıkları düzenli ziyaretler ile
satılamayacak durumda olan ürünleri derhal geri alarak imha ettiklerini ve bu durumun
kabindeki sağlam ürünlerin de güvenilirliğini koruduğunu belirtmiştir. Ayrıca kabinde
rakip firmaya ait bozuk bir ürünün bulunmasının ürünün ALGİDA kabini içinde yer
alması nedeniyle tüketicide ürünün ALGİDA’ya ait olduğu yönünde bir düşünce
yaratabileceği, buna ek olarak yıllardır, dolaplarda sadece ALGİDA ürünlerinin
bulunması yönünde uğraş verildiği, münhasırlığın kaldırılması halinde içecek, meyve,
et vb. ürünlerin de kabine girme ihtimalinin bulunduğu ve bu durumun da kalite
güvenilirliğini sonlandıracağı ifade edilmiştir.
(247) Her iki iddiaya ilişkin olarak (….) tarafından, kabinlerdeki ALGİDA harici markalara ait
dondurmaların yerlerinin ve sağlam ürünlerin de ALGİDA tarafından bozulabileceği ve
bu riskin tüm taraflar için geçerli olduğu belirtilmiş ve satış noktalarının gözetimi ve
denetimi sırasında bu yönde bir davranışın geçekleşmesinin mümkün olmadığı
belirtmiştir.
(248) Dolapların geri alınması ya da toplanması konusunda ALGİDA, sezon sonunda bazı
noktalardan kabinlerin toplandığını, bazı noktalarda sadece ürünlerin iade alındığını,
kabinin satış noktasında bırakıldığını, satışı yetersiz olan noktalardan ise kabinin
tamamen alındığını ifade etmiş ve bu tür durumlarda kabin içinde yer alan rakip
ürünlerin ne olacağı hususunun muğlak olduğunu dile getirmiştir.
21-15/190-80
63/147

(249) (….) bu konuya ilişkin olarak, kural olarak sezonun kapanması ya da noktanın dolap
iade talebi durumunda dolaptaki ürünlerin üretici firma tarafından iade ya da emanete
alındığını, ALGİDA’nın kabinine girecek olan markaların üreticilerine ürünlerini almaları
için süre verebileceğini ve belirtilen süre içinde alınmaması durumunda ürünlerin kabin
dışında kalmasından sorumlu olmayacağını belirtebileceğini, bu tür konuların özel
hukuk konuları olduğunu ve tarafların anlaşmasına bağlı bulunduğunu belirtmiştir.
(250) ALGİDA, dolapların tamir ve bakım masrafının tamamıyla ALGİDA’ya ait olduğunu
ancak rakip firmaların ürünlerini dolapta bulundurarak dolapların eskimesine neden
olmakla birlikte bakım masraflarının paylaşılmamasının haksızlık yaratacağını, ayrıca
ALGİDA’nın kabinleri satış noktalarında bulundurmak için belediyelere reklam ve işgal
bedeli ödediği, diğer şirketlerin dolap koymadan ürünlerini bu alanlarda satmasının
ticari açıdan uygunsuz olduğunu ifade etmiştir.
(251) Bu konuya ilişkin olarak (….), rakip ürün (dondurma) bulundurmanın dolabın
eskimesine veya yıpranmasına sebep olmayacağını, buna karşılık dondurma tanımı
dışındaki Meybuz gibi ürünlerin kabine alınmaması için Kurul kararında bu konuya
dikkat çekilebileceğini, özel hukukun konusu olan sorumluluk paylaşımına ilişkin bir
kural/şart getirilmesinin genel ticaret hukuku prensipleri ile ticari hayatın akışına aykırı
olduğunu dile getirmiştir.
(252) ALGİDA tarafından dile getirilen bedavacılık sorununa ilişkin olarak (….), bedavacılık
sorununun pazar açısından gerçekçi bir problem olmadığını, (….) ve ALGİDA'nın
hâlihazırda bulunduğu noktadan daha fazla sayıda soğutucu kabininin noktalarda
olmasının da bunun bir göstergesi olduğunu belirtmiştir.
(253) Dosya mevcudu bilgiler de (….) iddiasını destekler niteliktedir. (….) dolap sayıları son
dört yılda geleneksel kanaldaki bulunduğu nokta sayılarından fazladır. Öte yandan bu
teşebbüsler, dolap yatırımı yapmış olmalarına rağmen nokta kaybetmişlerdir.
Dolayısıyla pazarın hâlihazırdaki durumunda rakip teşebbüslerin hedefi bedava bir
şekilde ALGİDA’nın dolaplarını kullanmak değil, zaten var olan dolaplarıyla satış
noktalarında yer alabilmektir. Dolap yatırımı yapmasına rağmen bu dolapları
kullanamayan rakiplerin bedavacılık yapacağının iddia edilmesi gerçekçi
görünmemektedir.
(254) Merdiven altı ürünlerin dolaplara girmesinin ne şekilde engelleneceğine ilişkin ALGİDA,
bu tür ürünlerin kabin içindeki ürünlerin nefasetini bozması halinde, tüketiciye karşı
kimin sorumlu olacağını, ayrıca kabinin dondurmayı sağlıklı bir şekilde korumasının
kabinin düzeni, yerleşimi ve temizliğiyle bir bütün olduğunu, böyle bir sistemde dolaba
birçok firmanın müdahale etmesinin ürünün kalitesi hakkında garanti verme imkânını
ortadan kaldıracağını belirtmiştir.
(255) Hangi ürünlerin dolaba konulması gerektiğine ilişkin olarak (….), dondurma kabinlerine
sadece endüstriyel ambalajlı dondurma çeşitlerinden olan, soğuk zincirlerle taşınan ve
dondurma kabinine -18 derece ile giren dondurma, sütlü buz ve yenilebilir buzun
(dondurma) dâhil edilebilme şartının getirilmesini, bu vesileyle ortada herhangi bir
kaygı kalmayacağını önermiş, ayrıca dondurmaların sepetler içinde kabine
yerleştirileceği için her markanın kendi dondurmasının temizliği ve sağlıklı bir şekilde
korunmasından sorumlu olacağını ve her firmanın mevcut durumda kendi ürünleri için
gösterdiği hassasiyetin devam edeceğini ifade etmiştir.
(256) Soğutucu dolapların ortak kullanılmasının sağlık açısından sorun teşkil edip
etmeyeceğine ilişkin olarak (….), soğutucu dolap içerisinde dondurma dışında farklı bir
ürün grubu olmadığından dolayı dolapların ortak kullanımının sağlık açısından sorun
21-15/190-80
64/147

teşkil etmeyeceğini, dondurma ve benzeri donuk gıdaların soğuk zincir kırılmadan
ambalajları ile birlikte soğutucu dolaba girdikleri ve Gıda Hijyeni Yönetmeliği gereği
taşıma ve muhafaza esnasında soğuk zincirin korunmasının kanuni bir zorunluluk
olduğunu, kaldı ki büyük süpermarketlerdeki herhangi bir markaya ait olmayan
dolaplarda birden fazla üreticiye ait dondurmalarının ortak bulundurulmasının yaygın
bir uygulama olduğunu belirtmiştir.
(257) (….), aynı soğutucu kabinde farklı üreticilere ait dondurmaların birbirine mikrobiyolojik
risk teşkil edeceği iddiasının bilimsel gerçeklikten uzak olduğunu, ambalajlı ürünlerden
birinin bozuk olması, hijyen ve sağlık koşullarına uygun olmaması ve benzeri
durumların diğer ambalajlı ürünün bozulmasına sebep olmayacağını, hijyen ve sağlık
koşullarına zarar vermeyeceğini, soğutucu kabinlerin Türkiye'deki kullanımları ele
alındığında MİGROS, CARREFOUR, BİM, ŞOK, A101 gibi marketlerin soğutucu
kabinlerinde farklı markaların ürünlerinin satışa sunulduğunu ve bu ürünlerin sağlık ve
hijyen koşullarının bozulduğuna dair herhangi bir şikayet veya sorundan haberdar
olunmadığını belirtmiştir.
(258) Konu ile ilgili olarak ayrıca BİM, A101 ve ŞOK’a görüşleri sorulmuştur. BİM tarafından
gönderilen yazıda, mağazalarında bulunan tüm soğutucu kabinlerin kendilerine ait
olduğu ve bu kabinlerde farklı markalı dondurma ürünlerine birlikte yer verildiği
belirtilmiştir. BİM tarafından ayrıca, kabinlerinde farklı üreticilere ait ürünlerin birlikte
bulunmasının herhangi bir sakınca yaratmadığı ifade edilmiştir.
(259) Benzer şekilde ŞOK’tan gelen yazıda da kendilerine ait olan demirbaş dolaplarda
çalışılan tüm teşebbüslerin ürünlerinin yer aldığı, teşebbüslere ait olan sezonluk
dolaplarda ise her teşebbüsün kendi dolabına kendi ürünlerini koyduğu belirtilmiştir.
(260) A101 ise tüm dondurma dolaplarının üretici teşebbüslere ait olduğunu belirtmiştir.
Bununla birlikte A101, kabinlerin farklı üreticilerce ortak kullanılmasının sağlık
açısından sorun teşkil etmeyeceğini dile getirmiştir.
(261) Soruşturma süreci içerisinde (….), farklı markalara ait dondurmaların aynı soğutma
dolabında bulunmasının insan sağlığını tehdit edip etmediğine ilişkin Bursa Teknik
Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü'ne
görüşünü sormuş ve alınan uzman görüşünü dosyaya intikal ettirmiştir.
(262) (….) tarafından sunulan uzman görüşünde özetle;
- Farklı markalara ait ambalajlı dondurmaların aynı dolapta bulunması ve satışa
sunulması durumunda ürünler arasında mikrobiyolojik kontaminasyon (bulaşı)
riski ve insan sağlığını tehdit etme olasılığı konusunda yapılan literatür
taramasında, ambalajlı dondurmalarda bir üründen diğer ürüne çapraz
kontaminasyon olduğuna yönelik herhangi bir bilimsel kanıt bulunmadığı,
- Uluslararası Gıda Güvenliği otoritelerinden; FDA (Food and Drug
Administration: Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) ve EFSA’nın (European Food
Safety Authority: Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi) dondurmaya ilişkin geri
çağırma kayıtları incelendiğinde dondurmada patojen (hastalık yapan)
mikroorganizma riski nedeniyle yapılan geri çağırma operasyonlarında söz
konusu bulaşma ihtimali (sağlam ambalajlı üründen diğer sağlam ambalajlı
ürüne) doğrultusunda herhangi bir geri çağırmaya rastlanmadığı,
- Kayıtlarda mikrobiyolojik kontaminasyonun temel nedeninin üretim hatları
ve/veya içeriğınde kullanılan girdiler olarak bildirildiği, aynı veya farklı marka
ambalajlı bir üründen diğerine mikrobiyal bulaşmanın görüldüğü ve bu suretle
21-15/190-80
65/147

aynı dolaptaki tüm ürünlerin insan sağlığını tehdit eder duruma geldiği
değerlendirilen herhangi bir vakaya rastlanmadığı
belirtilmiştir.
(263) ALGİDA tarafından dile getirilen bir başka husus kabinlerin rekabete açılması halinde
ALGİDA’nın ürün portföyünü satış noktalarında sergilemekte sıkıntı yaşayacağı,
çocuklar, gençler ve yetişkinler tarafından farklı dondurmaların talep edilmesi
nedeniyle bir kabinde çok çeşitli ürün bulundurulmasının ticari bir zorunluluk olduğu
ancak standart bir kabinde dahi tüm ürünlerin sergilenemediği, kabinlerin rakiplere
açılması halinde bu imkânın tamamen ortadan kalkacağı ve tüketiciye sunulan
seçeneklerin azalacağı olmuştur.
(264) Yukarıda detaylı olarak yer verildiği üzere dolap münhasırlığı, UNILEVER’in hâkim
durumunu güçlendirerek piyasadaki rekabeti önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Bu
anlamda söz konusu piyasada rekabetten beklenen faydaların elde edildiğinin
söylenebilmesi mümkün değildir. Hâlihazırdaki durumda geleneksel kanal bakımından
markalar arası rekabet yaşanmamaktadır. Bu durumda tüketiciler, üreticilerin
birbirleriyle rekabetinden faydalanamamaktadır. Alım sırasında ürünleri
karşılaştıramayan tüketici, daha az bir ürün çeşidi ve daha zayıf bir fiyat rekabeti
sonucu oluşmuş fiyatlar ile karşılaşmaktadır. Söz konusu olumsuz etkileri karşısında,
tek bir firmanın (UNILEVER) ürün çeşidini azaltabileceği endişesiyle dolap
münhasırlığının korunabilmesi mümkün değildir.
(265) (….) bu hususta ayrıca, UNILEVER’in tüm çeşitlerini zaten her satış noktasında
satmadığını, bu sorunun diğer markalar için de geçerli olduğunu, onların da sınırlı
alanda faaliyet göstereceğini, sınırlı ve ilgili satış noktasına konulacak çeşitlilikteki
ürünün bitmesi halinde her markanın ürün takviyesini gerçekleştirmek durumunda
kalacağını belirtmiştir.
(266) ALGİDA tarafından ayrıca özellikle geleneksel kanalda halen dondurma satışı
yapmayan çok sayıda satış noktası olduğu (2019 yılı Nielsen verilerine göre toplam
(….) geleneksel perakende noktası bulunmakta, bunların (….)’unda dondurma satışı
yapılmaktadır) ve geleneksel kanalda hâlihazırda %47 oranında bir serbestlik oranının
olduğu belirtilmiştir. 2008 Kararı’nda da bu konu ele alınmış ve 2008 yılı itibarıyla da
geleneksel kanalda %45-49 oranında bir serbestlik olduğu belirtilmiştir. Geride kalan
10 yılı aşkın süreye bakıldığında geleneksel kanalın serbestlik oranı değişmemişken
UNILEVER pazardaki dolap sayısını ve pazar payını sürekli artırmış, buna karşılık
rakipleri gerek dolap sayısı gerek pazar payı olarak sürekli düşüş yaşamışlardır.
Nitekim söz konusu Muafiyet Kararı’nda %65-69 olan UNILEVER’in pazar payı 2019
yılı itibarıyla %(….) seviyesine ulaşmıştır. Üstelik rakiplerin dolabının bulunduğu nokta
ve dolap sayıları düşerken UNILEVER’in dolap bulunan nokta ve toplam dolap sayısı
artmıştır.
(267) Bu bağlamda, Nielsen verilerine dayanılarak gösterilen pazarın potansiyel girişlere
açık kısmına ilişkin tahminlerin pazarın gerçekleriyle uyumlu olmadığı
söylenebilecektir. Kaldı ki Nielsen verileri işbu dosya kapsamında teşebbüslerden elde
edilen veriler ile de uyumlu değildir. Konuya ilişkin olarak ALGİDA;
- Nielsen uzayının toplam dondurma pazarının tamamını kapsamadığını,
Nielsen'den temin edilen bilgiye göre, Nielsen'in dondurma kategorisi bazında
gerçek pazarın yaklaşık %84'ünü kapsadığının tahmin edildiğini,
- Nielsen'in veri setlerine esas aldığı müşterilerin perakendecilerle sınırlı
olduğunu, ALGİDA’nın dondurma satışı yaptığı askeriye, okul gibi satış
21-15/190-80
66/147

noktalarını kapsamadığını, benzer şekilde yerinde tüketim ürünlerinin satıldığı
satış noktalarını da kapsamadığını, buna karşılık ALGİDA kayıtlarında bu
müşterilerin hepsinin geleneksel kanal altında kayıtlı olduğunu,
- Nielsen'in nokta sayısı hesaplama metodolojisindeki farklılıktan dolayı, bir yıl
için dondurma satılan satış noktalarını hesaplarken tüm ayların ortalamasını
esas aldığını, buna karşılık ALİGDA’nın satış yaptığı nokta sayılarını ortalama
almaksızın yüksek sezonda ya da yılın geri kalanında gittiği tüm nokta sayılarını
esas alarak kayıtlarında tuttuğunu, bu kapsamda Ocak ayınca bir defa satış
yapılmış satış noktasının bile o yıl için ALGİDA’nın müşterisi olarak
göründüğünü
belirtmiştir.
(268) Soruşturma sürecinde ALGİDA, soğutucu dolapların rakiplere açılması durumunda
yaşanabilecek zorluklara ilişkin itirazlarda bulunmuştur. Söz konusu itirazlar 2008
Kararı’nda ileri sürülen itirazlarla aynı kapsamda olup özetle;
- Dolap tamir ve bakımları ile bunlara ilişkin maliyetlerin ALGİDA tarafından tek
başına karşılanması durumunda bedavacılık sorununun gündeme geleceği,
paylaşılması durumunda ise paylaşılmasının nasıl ve hangi kriterler bağlamında
yapılacağının pratikte önemli bir sorun olduğu,
- Özellikle geleneksel kanalda belediyelere ödenen işgal harcının ALGİDA
tarafından tek başına karşılanması durumunda bedavacılık sorununun
gündeme geleceği, paylaşılması durumunda ise hangi somut kriterler
bağlamında yapılacağının belirlenmesinin mümkün olmadığı,
- Soğutucu dolaplardan kaynaklı yangın gibi bir hasar olması durumunda dolap
sahipliğinden ötürü tüm sorumluluğunun ALGİDA üzerinde olmasından dolayı
hukuki sorumlulukların paylaştırılması anlamında da somut problemlerle
karşılaşılacağı,
- Dolap arızası durumunda gerek arızalı kabinin tamiri gerekse bu kabinin
değişim sürecinde, kabinde rakip marka dondurma ürünleri bulunması halinde
bu dondurmaların güvenliğini teminden sorumlu markanın kim olacağı
hususunun problem teşkil edeceği,
- Elektrik kesintisi durumunda aynı kabinde rakip marka dondurmalar bulunması
halinde bu ürünlerin muhafazasından hangi markanın sorumlu olacağı
hususunun ayrı bir sorun olduğu,
- Rakip marka çalışanlarının dolaba müdahale imkânı olduğunda, kendi ürünlerini
yerleştirirken ALGİDA ürün yerleşimlerine müdahale edebileceği ve ALGİDA
paketlerini deforme edebileceği,
- Rakip ürünlerden kaynaklı olarak bozulma durumunda tüm dolabın güvenliğinin
tehlikeye düşeceği, merdiven altı ürünlerin yetkisiz satışına imkân sunulacağı,
üreticilerin sezon başlangıç tarihleri farklılığından dolayı sezona geç başlayan
diğer üreticilere ayrılan yerlere noktalar tarafından dondurma dışı ürünler
koyulabileceği ve tüm bunlardan dolayı dolap sahibi olarak ALGİDA markasının
zarar göreceği,
- Rakip ürünlerin kabinlerde yer bulması halinde kendi markalarının reklam
materyallerini yerleştirme ihtiyacı doğabileceği ve bu durumun bedavacılık
21-15/190-80
67/147

sorununu doğuracağı, bu konuda da rakip üreticilerle sonuca bağlanması
mümkün olmayan anlaşmazlıkların çıkacağı,
- Hâlihazırda geniş ürün portföyünün satış noktalarında sergilenmesinde sıkıntı
yaşandığı ve kabinlerin rakiplere açılması durumunda bu sorunun daha da
büyüyeceği, kabinlerin belli bir yüzdesinin açılması durumunda içecek
dolaplarından farklı olarak dondurma dolaplarında söz konusu oranın dolap
içinde belli edilmesinin zor olduğu, üstelik bu orana uyulup uyulmadığının
takibinin kimin sorumluluğunda olduğu ve şikayetinin nereye yapılacağının bir
belirsizlik oluşturduğu,
- Kabinlerdeki ALGİDA ürünlerinin azalmasından dolayı noktaları ziyaret
sıklığının artacağı, bu nedenle ortaya çıkacak maliyet artışından dolayı artan
maliyetleri karşılayamayan bazı operasyonların ve bu operasyonlarla çalışan
distribütörlerin kapanabileceği, maliyet artışı nedeniyle fiyatların artabileceği ve
tüketicinin zarar görebileceği, artan fiyatlar nedeniyle daralabilecek talep
sonrası satış noktalarının da zarar görebileceği
şeklindedir.
(269) ALGİDA tarafından dile getirilen ve 2008 Kararı’ndaki iddialarla paralellik taşıyan
endişelerin büyük bir kısmına karşılık rakipler ve müşterilerden gelen bilgilere ve
cevaplara yer verilmiştir. Bununla birlikte ALGİDA tarafından ilk defa ileri sürülen
endişelerin de değerlendirilmesi gerekmektedir.
(270) ALGİDA tarafından kabinlerin belli bir yüzdesinin açılması durumunda içecek
dolaplarından farklı olarak dondurma dolaplarında söz konusu oranın dolap içinde belli
edilmesinin zor olduğu ileri sürülmüştür. Zira dondurma sektöründe dikey dolaplara
nazaran ağırlıklı olarak yatay dolapların kullanıldığı ve bu dolap tiplerinde de alt üst
sepet uygulamasına yer verildiği belirtilmiştir. Bu kapsamda dolap hacmi ile orantılı bir
şekilde dolap görünür kısımlarının belirlenen oranlar dahilinde rakiplere bırakılmasının
gerektiği değerlendirilmektedir. Bunun için de gerekirse dolapların plakalarla
bölümlendirilmesi ve/veya dolap içinde yer alan sepetlerin ebatları ile oynamak dahil
olmak üzere sepetlerin üretici firmalara göre farklı renklere boyanması gündeme
gelebilecektir.
(271) ALGİDA’nın bir diğer endişesi de kabinlerdeki ALGİDA ürünlerinin azalmasından
dolayı noktaları ziyaret sıklığının artacağı, bu nedenle ortaya çıkacak maliyet
artışından dolayı artan maliyetleri karşılayamayan bazı operasyonların ve bu
operasyonlarla çalışan distribütörlerin kapanabileceği, maliyet artışı nedeniyle
fiyatların artabileceği ve tüketicinin zarar görebileceği, artan fiyatlar nedeniyle
daralabilecek talep sonrası satış noktalarının da zarar görebileceği yönündedir.
(272) Yukarıda yer verildiği üzere dolapların rakiplere açılmasıyla pazardaki rekabetin
artması beklenmektedir. İlgili pazarda markalar arası etkin bir rekabetin yaşandığı
durumda UNILEVER de dahil olmak üzere bütün teşebbüslerin gerçek bir fiyat
rekabetine de gireceği açıktır. Artan maliyetlerin tüketicilere yansıtılması durumunda
aynı dolapta rakiplerin de yer alması neticesinde bu durumun ALGİDA’nın aleyhine
olabileceği değerlendirilmektedir. Üstelik talebin rakip ürünlere kayması durumunda
satış noktasının satışlarında da kayıp olması beklenmeyebilecektir. Nitekim BİM
örneğinde de görüldüğü üzere rakip ürünlerin aynı dolapta yer alması durumunda
rakiplerin ciddi satış rakamları elde ettiği ve tüketici talebini kendi ürünlerine doğru
yönlendirebildikleri tecrübe edilmiştir.
21-15/190-80
68/147

(273) Kaldı ki söz konusu iddia ALGİDA’nın mevcut dolaplarında tam kapasite ile çalıştığı
varsayımı içinde geçerli olabilecektir. Ancak, ALGİDA’nın noktayı ziyaret ettiği iki
ziyaret arasında dolaptaki tüm ürünlerin tükendiği varsayımında dolaptaki hacim kaybı
nedeni ile ALGİDA’nın aynı satış rakamına ulaşmak için noktayı daha sık ziyaret
etmesi gerekecektir. Bunun dışında ALGİDA’nın dolabını açtığı her nokta için her
halükarda ziyaret sıklığını artırması anlamına gelmemektedir. Üstelik kabin başına
satış miktarları farklılık gösteren pazardaki üreticiler açısından noktaların haftalık
ziyaret sıklıkları arasında ciddi farklılıklar bulunmamaktadır.
(274) Sonuç olarak, UNILEVER’in dolapların ortak kullanılmasına ilişkin endişelerine
yukarıda belirtilen gerekçelerle katılmak mümkün değildir.
- Tüketici Tercihinin Değerlendirilmesi
(275) Yukarıda ayrıntılı olarak yer verildiği üzere, yapılan analizlerle dolap münhasırlığı
sonucunda ilgili piyasadaki rekabetin önemli ölçüde engellendiği ve tüketici tercihlerinin
kısıtlandığı tespit edilmiştir. Dolap münhasırlığı yoluyla tüketici sadece tek bir firmanın
ürünleri arasından seçim yapmak zorunda bırakıldığı gibi, daha az rekabetçi koşullarda
oluşmuş fiyatlardan da alım yapmak zorunda kalmaktadır.
(276) Bu itibarla, ilgili piyasadaki rekabetin arttırılabilmesi için dolapların rakiplere
açılmasının gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Mevcut durumda dolapların ortak
kullanıldığı kanal ve noktalarda yaşanan rekabetin seviyesinin gösterilmesi, bu tespitin
doğruluğuna ışık tutması bakımından önemlidir:
Tablo 37- 2016-2019 Döneminde Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin
Organize ve Geleneksel Kanalda Pazar Payları (Ciro bazında, %)*
2016 2017 2018 2019
G İ S G İ S G İ S G İ S
ALGİDA (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
GOLF (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
PANDA (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
SANSET (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
ETİ (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
A.O.Ç. (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
Özel Markalı (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
Diğer27 (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…) (…)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
*Geleneksel Kanal G, İndirim Marketleri İ ve Süpermarketler S olarak kısaltılmıştır.
(277) Yukarıda yer alan tablodan da görüldüğü üzere ALGİDA’nın pazar payı, GOLF ve özel
markalı ürünler ile birlikte satışa sunulduğu indirim mağazacılığı kanalında %(…..)
seviyelerine kadar düşebilmektedir. Üstelik bu durum tek bir sene için değil, son dört
sene için istikrarlı bir şekilde aynen tekrarlanmaktadır. Bu durum, dolapların rakiplere
açılması halinde tüketiciler tarafından rakip ürünlere önemli oranda bir talebin
gelişebildiğini ve rakiplerin pazar paylarını hızlı bir şekilde arttırabileceklerini açıkça
göstermektedir.

27 BABAŞ GIDA, INFINITY, MOVENPICK ve diğerlerinden oluşmaktadır.
21-15/190-80
69/147

(278) Benzer sonuçlar BİM satışlarının incelenmesinden de görülmektedir. Kabin
münhasırlığının olmadığı ve dolayısıyla ALGİDA ürünlerinin GOLF ürünleriyle birlikte
satıldığı BİM’de gerçekleşen son iki yıldaki paylar aşağıdaki gibidir.
Tablo 38- BİM’de Ortak Dolaplarda Satılan ALGİDA ve GOLF’ün Kendi İçlerindeki Payları (%)
2018 2019
ALGİDA (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..)
Kaynak: BİM
(279) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, pazar payı bakımından ALGİDA’nın çok
gerilerinde kalan GOLF aynı dolaba girdiklerinde tüketici tarafından tercih
edilebilmekte ve ALGİDA’yı yakalayabilmektedir.
(280) Ayrıca, bu hesaplamada sadece markalı ürünlerin kullanıldığını belirtmekte fayda
bulunmaktadır. BİM’de özel markalı ürünler de satılmaktadır. Yine aynı dolaplarda
yapılan özel markalı dondurma satışları gerek GOLF’ün gerekse ALGİDA’nın
satışlarının oldukça üzerinde gerçekleşmektedir. Yukarıdaki tabloya özel markalı
ürünlerin satışları da eklendiğinde payları aşağıdaki gibi olmaktadır:
Tablo 39- BİM’de Ortak Dolaplarda Satılan Dondurma Markalarının Payları (%)
2018 2019
Özel Markalı (…..) (…..)
ALGİDA (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..)
Kaynak: BİM
(281) Yukarıdaki tablo, soğutucu dolaplarda birden fazla teşebbüsün yer alması durumunda
rakiplerin ALGİDA karşısına etkin bir rakip olarak çıkabileceklerinin gösterilmesi
bakımından önemlidir. Benzer bir şekilde söz konusu tablo, dondurma ürünü
bakımından birden fazla marka ile karşılaşan tüketicilerin tercihini çoğunlukla ucuz
ürüne yönlendirdiğinin gösterilmesi bakımından da dikkat çekicidir.
(282) Ayrıca, (…..) tarafından sunulan yazıda, (…..) markalarının toplam bilinirliğinin 2009
yılında %71 iken, 2017 yılı itibarıyla (…..) seviyesine yükseldiği, dolayısıyla nihai satış
noktalarının ALGİDA’nın izin vermesi veya baskı yapmaması halinde başka markaları
da satmaya başlayacağının tahmin edildiği belirtilmektedir. Gerçekten de yukarıda yer
alan tablolardan da görüleceği üzere rakiplerin aynı dolapta bir arada bulunması
durumunda tüketicilerin tercihlerinde değişiklik olmaktadır.
- Soğutucu Dolapların Rakiplere Açılmasına Yönelik Değerlendirmeler
(283) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler neticesinde, endüstriyel dondurma pazarındaki
rekabetin tesis edilebilmesi için UNILEVER’in dolap münhasırlığına son verilmesinin
zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. Rakiplerden de dolap münhasırlığın kaldırılması
yönünde talepler gelmiştir.
(284) Kabin münhasırlığına ilişkin görüşleri sorulan teşebbüslerden (…..) ; satış noktalarında
ortak kabin kullanılmasının özellikle kısıtlı alanı olan satış noktalarında tüm firmaların
ürünlerinin yer alabilmesi için bir gereklilik olduğunu, ortak kabin kullanılması ile satış
noktalarında soğutucu dolaplarda bütün firmalara ait ürünlerin yer alabileceğini ve
kendileri gibi teşebbüslerin de pazarda büyümeleri için bir şanslarının olabileceğini
belirtmiştir.
21-15/190-80
70/147

(285) Muafiyet Kararının yeniden gözden geçirilmesine ilişkin önerilerde bulunan
teşebbüslerden (…..) da;
- Dolapların %20-30’unun rakiplere açılmasını, dolabın görünür kısmının ve
toplam hacminin %20-30’unu kapsayacak şekilde rakip ürün konulmasına izin
verilmesini,
- Ambalajlı endüstriyel dondurmanın tanımının yapılmasını,
- Dolaplara sadece “ambalajlı endüstriyel dondurma” konulmasının şart
koşulmasını
talep etmiştir.
(286) (…..) ise, 100 m2 altı satış noktalarının yer noksanlığı vb. sebeplerle ilave soğutucu
kabini kabul edememesinin daha muhtemel olduğunu, nokta bazında farklı bir rejimin
uygulanması ihtimalinde, 100 m2 altı noktalardaki serbestinin kendileri açısından daha
kritik öneme sahip olduğunu, özellikle satış noktasına veya başka bir üreticiye ait
soğutucu kabini olmayan noktalarda, eşit şartlarla, etkin rekabetin sağlanabilmesi için,
yurtdışı örneklerinde de olduğu gibi, soğutucu kabinlerin eşit şekilde giydirilmesinin
uygun olacağını belirtmiştir.
(287) İngiltere Rekabet Komisyonu (CC) da, UNILEVER’in İngiltere’de dondurma işiyle iştigal
eden teşebbüsü olan Birds Eye Wall’s Limited’in (BEW) kabin münhasırlığını
değerlendirdiği kararında, BEW dolaplarının %50’sinin rakiplere açılmasının gerekli
olduğuna karar vermiştir28. CC’nin bu kararı almasında pazardaki rekabeti artırmak için
daha fazla rekabet edilebilir alanın olmasının arzulandığı, dolapların %50’sinin
münhasır olması ve %50’lik kısmının yarışılabilir olmasının hem BEW hem Office of
Fair Trading (OFT-Adil Ticaret Bürosu) hem de %50’lik kısma girmek isteyen rakipler
için izlenmesinin ve uygulanmasının daha kolay olacağı belirtilmiştir. CC’nin raporunda
yer verilen ve dolap münhasırlığının kaldırılmasına dayanak teşkil eden
değerlendirmeleri özetle şunlardır:
(288) İngiltere’de dondurma pazarında rekabetin korunması amacıyla hazırlanan 2000 Yılına
İlişkin Raporda CC, BEW’in dolap münhasırlığının rakiplerin perakende satış
noktalarına erişimini kısıtladığını, BEW'in dolap münhasırlığı konusundaki mevcut
uygulamalarını sürdürmesi durumunda rakiplerin pazar payını artırmalarının veya
BEW'e karşı etkili bir rakip olma ihtimalinin düşük olduğu tespit etmiştir.
(289) İngiltere dondurma pazarında başta BEW, Mars ve Nestle olmak üzere çok sayıda
yerel ve ulusal üretici ve sağlayıcı bulunmaktadır. Yalnıza BEW’in impulse
dondurmada %55, ambalajlı impulse dondurmada %65 paya sahip olduğu İngiltere
dondurma pazarında Nestle ve Mars da bu hesaplamaya dahil edildiğinde söz konusu
oranlar sırasıyla %72 ve %86 olmaktadır. Ayrıca Raporda sadece BEW’in istikrarlı bir
şekilde karlılıkla çalıştığı belirtilmektedir. Raporda 1998 yılı itibarıyla satış noktalarında
BEW’in 87.000, Nestle’nin 20.000, Mars’ın 25.000 ve bu üreticiler dışında yaklaşık 30
dondurma üreticisinin toplam 9.500 münhasır dondurma kabininin bulunduğu
belirtilmektedir.
(290) Ayrıca anılan Rapor kapsamında yapılan anket çalışmasında pastane/tekel
bayii/büfeler ile bakkallarda %65 oranında, benzin istasyonlarında ise %74 oranında
tek bir soğutucu dolabın bulunduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, tek bir münhasır
dolabı olan pastane/tekel bayii/büfeler ve bakkallar ile benzin istasyonlarının yaklaşık

28 The supply of impulse ice cream: A report on the supply in the UK of ice cream purchased for
immediate consumption, Cm 4510, January 2000
21-15/190-80
71/147

%60’ı ve sportif ve sosyal tesislerin yaklaşık %30’u eğer münhasırlık olmasa diğer
marka dondurmaları da satabileceklerini belirtmişlerdir. Söz konusu rakamlar ankete
katılanlardan pastane/tekel bayii/büfeler ile bakkalların yaklaşık %16’sını, petrol
istasyonlarının yaklaşık %21’ini ve sportif ve sosyal tesislerin yaklaşık %8’ini
oluşturmaktadır.
(291) Ayrıca soğutucu dolaplardan münhasırlığın kaldırılması durumunda ne yapacakları
sorulan küçük ölçekli perakendecilerden toplam ankete katılanlardan pastane/tekel
bayii/büfeler ile bakkalların yaklaşık %3’ünün, petrol istasyonlarının yaklaşık %4’ünün
ve sportif ve sosyal tesislerin yaklaşık %6’sının dondurma satmayı bırakacağı
belirtmiştir. Kabin münhasırlığı olmasa ne olurdu iddiasına ilişkin olarak; Mars
tarafından satış noktalarındaki münhasır dolapların, birçok üreticinin ürünlerinin
satılabileceği münhasır olmayan endüstriyel dolaplarla değiştirilmesini konu alan bir
dizi test çalışması yapılmış ve bu çalışmanın sonuçları kamuoyuyla paylaşılmıştır. Söz
konusu çalışmalar uyarınca büyük satış noktaları baz alınarak yapılan testlerde bazı
noktalardaki münhasır BEW dolapları; BEW, Mars ve Nestle ürünlerinin satılabileceği
dolaplarla değiştirilmiş ve halen BEW dolaplarını münhasıran bulunduran noktalarla
kontrol amaçlı karşılaştırılmıştır. Test grubu başlarda sadece BEW dondurması
bulundururken dolap değişimi sonrası test döneminde her üç markaya ait dondurmaları
da bulundurmuştur. Tutarlı sonuçların alınabildiği, beş test noktası ve 10 kontrol
noktası verileri uyarınca test grubu satışları kontrol grubu satışlarına göre %27
artmıştır. Bununla birlikte test grubu ile kontrol grubu arasındaki varyansa da bakılmış
ve %95 anlamlılık düzeyinde test grubu ile kontrol grubu ortalamaları arasında fark
olmadığına dair istatistiksel hipotezin reddedilemediği belirtilmiştir.
(292) Buna karşılık pastane/tekel bayii/büfeler baz alınarak yapılan testlerde Nestle ve
Mars’ın impulse dondurmaları ile Nestle’nin catering dondurmalarını satan Nestle
dondurma dolapları, impulse dondurma satan endüstriyel bir dolap ve Nestle’nin
catering dondurmalarını satan Nestle dondurma dolabı ile değiştirilmiştir. Baz
dönemde sadece Nestle ve Mars dondurmaları satan test grubu, test döneminde BEW,
Nestle ve Mars dondurmaları satmıştır. Test sonuçlarına göre 10 test noktasında 10
kontrol noktasına göre satışlar %21 artmıştır. Yine test grubu ile kontrol grubu
arasındaki varyansa da bakılmış ve bu kez %95 anlamlılık düzeyinde test grubu ile
kontrol grubu ortalamaları arasında fark olmadığına dair istatistiksel hipotezin
reddedilebileceği belirtilmiştir.
(293) Söz konusu Rapor’da sektörün içinde yer alan tüm paydaşlara kabin münhasırlığı
hakkındaki görüşleri ve münhasırlığın kaldırılmasının etkileri de sorulmuştur. Mars,
BEW’in pazarın lider oyuncusu olduğunu ve sadece kendisinin karlı bir şekilde faaliyet
gösterdiğini, Mars ve Nestle’nin sınırlı bir şekilde faaliyetlerini sürdürdüğünü, bunun da
pazara girişteki ve karlı bir şekilde karşılık vermedeki zorlukla ve düşen karlılık
neticesinde reklam harcamalarındaki düşüşle görülebileceğini ifade etmiştir. Nestle ise
tüm ürün gamı dikkate alındığında kabin münhasırlığı olmadan BEW’le rekabet
edemeyeceklerini dile getirmiştir. Bazı küçük üreticiler de kabin münhasırlığının
rekabet edebilmeleri için gerekli olduğunu vurgulamışlardır. Buna karşılık üreticilerin
büyük bir kısmı kabin münhasırlığının yasaklanmasının kendileri ve pazar açısından
satışların azalmasından ziyade satışların artmasına vesile olacağını belirtmişlerdir.
Öte yandan, bazı özel distribütörler, kabin münhasırlığının markalar arası rekabeti ve
fiyat rekabetini olumsuz etkilediğini ifade etmiştir. BEW ise kabin münhasırlığının
perakendeciler tarafından tercih edilen bir iş modeli olduğunu ve bir giriş engeli olarak
değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.
21-15/190-80
72/147

(294) Pazardaki oyuncuların ve paydaşların iddialarını değerlendiren CC, kabin
münhasırlığının satış noktaları açısından finansal kolaylıklar sağladığını, Mars ve
Nestle’nin mevcut pazar seviyelerinde bile pazar payını korumak için önemli kayıplar
yaşamak zorunda kaldığını, geçmiş yıllara göre tek marka satan nokta sayılarında
azalış yaşanmasına rağmen bunda özellikle geri dönüş alamasa bile Mars’ın ve
diğerlerinin önemli miktardaki yatırımlarının etkisinin olduğunu, küçük üreticilerin
büyüme ve gelişmelerinin kabin münhasırlığı nedeniyle engellendiğini vurgulamıştır.
Ayrıca geniş bir ürün portföyü ile çalışmayan küçük dondurma üreticileri için rekabet
edebilirlik açısından dolap münhasırlığının olumsuz etkilerinin olacağını, nitekim zayıf
markaları ve kısıtlı ürün gamları ile satış noktalarıyla dolap münhasırlığı yapmak
istediklerinde maliyetlerinin artacağını tespit etmiştir. Buna karşılık BEW’in, güçlü
markaları ile özellikle sadece bir donduruculuk yeri olan noktalar için son derece güçlü
bir konumda olduğunu ve BEW’in tahminlerine göre pastane/tekel bayii/büfelerin
satışlarının %80’ini oluşturduğunu belirtmiştir.
(295) Öte yandan CC, BEW’in münhasır satış yapmayan noktalardaki satışlarının daha
düşük olduğunu, BEW’in münhasır olamayan süpermarket dolaplarındaki düşük çoklu
ambalajlı dondurma satışlarının bunun önemli bir göstergesi olduğunu ve diğer
üreticilerin ürünleri için potansiyel bir giriş olabileceğini dile getirmiştir. Kararda CC,
BEW’in dolap münhasırlığının rakiplerin perakende satış noktalarına erişimini
kısıtladığını, BEW'in dolap münhasırlığı konusundaki mevcut uygulamalarını
sürdürmesi durumunda rakiplerin pazar payını artırmalarının veya BEW'e karşı etkili
bir rakip olma ihtimalinin düşük olduğunu belirtmiştir.
(296) Ayrıca BEW’in noktalarla yapmış olduğu anlaşmaların uzun vadede bile rekabeti
geliştirebileceğine inanılmadığını, nitekim fikri mülkiyet haklarından elde edilen
faydaya benzer bir faydanın oluşmayacağını, dolap münhasırlığının pazara giriş ve
genişleme önünde bir engel olmaya devam edeceğini vurgulamıştır. BEW yanında
Nestle ve Mars’ın da dolap münhasırlığı yapmasının üreticiler arasındaki rekabeti
etkilediğini, buna karşılık küçük üreticiler tarafından yapılan dolap münhasırlıklarının
üreticiler arasındaki rekabeti önlemediğini, kısıtlamadığını veya bozmadığını ifade
etmiştir.
(297) BEW’in İngiltere’de sağlanan münhasır kabinlerin %60’ından fazlasını tek başına
sağladığını, Mars’ın münhasır dolap faaliyetlerine BEW’in faaliyetleri sonrası
başladığını ve ancak bu şekilde BEW ile rekabet edebileceğini, Mars’ın münhasır dolap
uygulamalarının da küçük üreticilere karşı rekabeti kısıtladığını ve bozduğunu ancak
BEW’e karşı etkili rekabet edebilmek adına rekabete olan faydalarının söz konusu
kısıtlama ve bozulmadan daha ağır bastığını belirten CC, Nestle’nin de İngiltere’deki
münhasır kabinlerin %10-15’ini sağladığını, BEW ile rekabet edebilmesi için tüm ürün
gamıyla girebileceği kabin münhasırlığının gerekli olduğunu, ürünlerinin birçoğunun
BEW'in ürünleri yanında sergilenmesi durumunda rekabet edemeyeceğini tespit
etmiştir. Benzer şekilde Nestle’nin, BEW ile etkili bir şekilde rekabet edebilmesi için
kabin münhasırlığı yapabileceğini, sınırlı pazar payı uyarınca münhasırlık sayesindeki
rekabet edebilme kabiliyetinin rekabete olan faydasının münhasırlık dolayısıyla
rekabeti kısıtlama ve bozmadan daha ağır bastığını dile getirmiştir. Buna karşılık
BEW’in münhasır dolap uygulamasına ilişkin olarak pazardaki konumu ile birlikte
rakiplerin maliyet etkin bir şekilde pazara girişlerinin engelleneceğini, bu vesileyle
rekabetin azalacağını ve nihayetinde tüketicilerin ürün tercihleri, ürünlerin fiyatları,
kalitesi ve inovasyon üzerinde olumsuz etkilerinin olacağını vurgulamıştır.
(298) Şatış noktalarıyla, bu noktalara verilen soğutucu kabinlerde başka üreticilerinin
ürünlerinin bulunmamasına ilişkin yapılan anlaşmaların diğer dağıtıcı ve üreticilerin
21-15/190-80
73/147

rekabet etmesini engellemek suretiyle kamu yararına aykırı olduğu sonucuna ulaşan
CC, soğutucu dolaplarındaki münhasırlığın tüketicilerin ve satış noktalarının
paketlenmiş dondurma tercihlerinin kısıtlanmasına, üretim kalitesinin ve yeniliklerin
azalmasına yol açtığını ve bu durumda oluşan fiyatların diğer durumlarda oluşacak
fiyatlara göre daha yüksek olduğu da belirtilmiştir.
(299) Çözüm olarak CC ilk olarak, BEW’in dolaplardaki satış alanı ve görünür kısımların
%40’ının rakiplere açılmasını ve söz konusu münhasırlık yasağının Nestle ve Mars da
dahil impulse dondurma satışlarından elde edilen geliri 10 milyon Pounddan fazla tüm
üreticileri kapsamasına ilişkin değerlendirmelerini kamuoyunun görüşlerine açmıştır.
(300) İlgili kararda CC, rakip ürünlerin perakendeciler tarafından satışını teşvik etme fırsatı
sağlamak için BEW’e ilişkin kabin münhasırlığı yasağı olması gerektiği ve bu yasağın
impulse dondurmanın teşhiri veya depolanması için perakende satış noktasında
kullanılan tüm donduruculara uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Bununla birlikte
BEW dolaplarına ilişkin tüm dolabı kapsayan tam bir münhasırlık yasağına gerek
olmadığını, kabinlerdeki makul bir alanın rekabet edilebilir olmasının yeterli olduğunu,
bu vesileyle diğer üreticilerin ürünlerini tanıtma fırsatı yakalayacağını ve
perakendecilerin de ek kabine ihtiyaç duymadan yeni ürünleri deneme fırsatı
bulacağını ifade etmiştir.
(301) Başlangıçta BEW’in dolaplardaki satış alanı ve görünür kısımların %60’ına sahip
olması gerekip gerekmediğini değerlendiren ve bu kapsamda görüşleri toplayan CC,
nihai olarak kabin teşhir alanının %50’den fazlasının BEW’e ayrılmaması gerektiğine
karar vermiştir. CC bu kararı alırken pazardaki rekabeti artırmak için daha fazla rekabet
edilebilir alanın olmasının arzulandığı, dolapların %50’sinin münhasır olması ve
%50’lik kısmının yarışılabilir olmasının hem BEW hem OFT hem de %50’lik kısma
girmek isteyen rakipler için izlenmesinin ve uygulanmasının daha kolay olacağı
belirtilmiştir29.
(302) Öte yandan dolapların görünür kısımlarının dışında, dolaplardaki stoklama alanları ile
ilgili olarak ürünlerin teslimatlarına ilişkin BEW'in ürünleri için herhangi bir depolama
alanı ayırma hakkına sahip olmamasının, satış noktasının depolama alanının nasıl
tahsis edileceğine tamamen kendisinin karar vermesinin gerektiği belirtilmiştir.
(303) Ayrıca CC, normal şartlar altında satış noktasının dolabın kalan bölümünde istediği
oranda BEW ürünü bulundurabileceğini, bu noktada dolabın boş bölümlerine hangi
ürünlerin konulacağı kararının tamamen satış noktasının olması gerektiğini ve satış
noktasına diğer üreticilerin ürünlerini koyma yönünde baskı uygulanmaması
gerektiğini, BEW’in doğrudan veya dolaylı olarak hangi ürünlerin dolaba gireceğine
ilişkin satış noktalarına herhangi bir yükümlülük öne süremeyeceğini, bununla birlikte
BEW’in doğrudan veya dolaylı olarak hangi ürünlerin rekabete açık alanda
stoklanacağına ilişkin satış noktalarına herhangi bir yükümlülük öne sürememesine
rağmen satış noktalarının diğer üreticilerle bu alana kısıtlama getirilmesine ilişkin
anlaşmalarını sözleşmeyle yasaklayabileceğini, BEW tarafından dondurucuda
stoklanan ürünler için dondurucu üzerinde olup olmamasından bağımsız olarak
ürünlerin tanıtımını yapan reklam/tanıtım materyallerinin kısıtlanamayacağını ve
BEW’in münhasırlığı güçlendirecek hiçbir uygulamada30 bulunamayacağını belirtmiştir.

29 Örneğin BEW’e ayrılan bölümün kolaylıkla takip edilebilmesi için dolap içerisinde yer alan dondurma
sepetlerinin farklı renklere boyanabileceği önerisi ileri sürülmüştür.
30 Örneğin BEW’in tüketiciler için daha az tercih edilir ürünleri münhasır alana koyup da tüketicilerce çok
tercih edilir ürünlerini rekabete açık alana koymayı şart koşmasına izin verilemeyeceği belirtilmiştir.
21-15/190-80
74/147

(304) Bu kapsamda CC, BEW’in satış noktaları ile impulse dondurma ürünlerinin
stoklanması ve/veya teşhiri için dondurucuların görünür alanlarının %50’ye kadarı ve
stoklama alanının tamamına kadarı için münhasırlık içeren yükümlülükler öne
süremeyeceğine, BEW’in herhangi bir rakip üreticinin rekabete açık alana erişimi
kapsamında; dolabın münhasır olmayan bölümü için herhangi bir yükümlülük
öngöremeyeceğine ve rakiplerin bu alana girişini engelleyemeyeceğine (bu alanın
satış noktası tarafından bir diğer üreticiye ayrılmasının önlenmesi hariç), hangi
ürünlerinin münhasır alanda stoklanacağını şart koşamayacağına, dondurucuda
stoklanan rakip ürünlerin satış noktalarınca tanıtımının kısıtlanamayacağına ve
dolabın dört tarafındaki toplam görünür alan ile dolabın kapağı ve dolabın hemen
üzerinde tabela için ayrılan alanın %50’sinden fazla alanı kullanamayacağına
hükmetmiştir.
(305) Ayrıca bu bölümde, kabin münhasırlığı nedeniyle hakkında yürütülen inceleme
kapsamında UNILEVER’in Portekiz Rekabet Otoritesine sunduğu taahhütler hakkında
bilgi verilmesi de faydalı olacaktır. Anılan incelemeye başlanmasının hemen akabinde,
rekabet karşıtı endişelerin giderilmesi amacıyla UNILEVER tarafından dolapların
%20’sinin rakiplere açılması taahhüt edilmiş ve otorite tarafından bu taahhüt kabul
edilmiştir. Kararın detaylarına aşağıda yer verilmektedir:
(306) Masterfoods Portgual, Inc. (Mars) tarafından, 28.02.2007 tarihinde Portekiz Rekabet
Otoritesi (Otorite)’ne yapılan şikayet başvurusunda özetle;
- Unilever Jeronimo Martins, Lda. (UNILEVER) tarafından perakendecilere
verilen impulse dondurma kabinleri için kabin münhasırlığı getirildiği ve
kabinlerde yalnızca UNILEVER tarafından tedarik edilen ürünlerin muhafaza
edilmesine izin verildiği,
- Satış noktalarında yalnızca tek bir marka paketlenmiş impulse dondurma satma
yükümlülüğü getirilerek satış noktası münhasırlığı oluşturulduğu,
- UNILEVER ve diğer soruşturma tarafı teşebbüs olan Ola Ice-Cream Production
and other Food Associated Products, S.A. (OLA)’nın sahip oldukları araçların,
üçüncü taraflara stoklama ve dağıtım hizmeti verilme amacıyla kullanılmasının
yasaklanarak münhasır dağıtım sistemi uyguladıkları,
- UNILEVER kabinlerine rakip ürünlerin de konulmasına izin verilmesi gerektiği,
- Uygun bir ücret karşılığında şikayetçinin de UNILEVER tedarik zincirine dahil
olmasına izin verilmesi gerektiği,
- UNILEVER'in pazarın etkin bir şekilde girişe açılması amacıyla alınacak önleyici
tedbirleri tüm satış noktalarına bildirimle yükümlü kılınması gerektiği
ifade edilmiştir.
(307) Şikayet üzerine başlatılan soruşturma kapsamında, UNILEVER 14.05.2007 tarihinde,
Otorite'ye "Portekiz İmpulse Dondurma Pazarındaki Rekabet Koşullarının
İyileştirilmesine Yönelik Eylem Planı" başlıklı bir belge sunmuştur. Söz konusu plana
göre UNILEVER tarafından tedarik edilmiş ve yalnızca bir kabini olan perakendecilere
istedikleri takdirde kabinin fiziksel alanının %20'sini diğer ürünleri bulundurmak için
kullanabilme hakkı sağlanacaktır. Bu hak "ihale usulü tedarik yöntemini benimseyen
müşterileri" kapsamayacaktır. Otoriteye sunulan eylem planı uyarınca UNILEVER
kabinleri için akdedilen ariyet sözleşmeleri tadil edilmiş ve sözleşmelere şu hüküm
ilave edilmiştir: "impulse dondurmanın satışı için elzem soğuk zincirin önemli bir
parçası olan ekipmanlara ilişkin olarak, Unilever Jeronimo Martins’e ait bir kabini ödünç
21-15/190-80
75/147

alan satış noktasının mağazasında dondurma satışı için yalnızca bir dolabı bulunması
durumunda, Unilever Jeronimo Martins tarafından temin edilen bu kabin hacminin
%80'i münhasıran Unilever Jeronimo Martins ürünlerine tahsis edilecektir". Ayrıca
daha önce sözleşmelerde yer alan, diğer markalara ait tanıtım materyalleri ile fiyat
kartlarının yasaklanması hükmü sözleşmelerden çıkarılmıştır. Söz konusu düzenleme
aşamalı bir plan kapsamında hayata geçirilecek olup UNILEVER, iki yıl içerisinde
impulse dondurma cirosunun %75'ini temsil edecek sayıda müşterinin anlaşma
tadillerinin tamamlanacağını öngörmektedir.
(308) 02.05.2008 tarihinde şikâyetçi bahsi geçen tedbirlerin rekabet koşullarını sağladığı
gerekçesiyle şikâyetinden feragat etmiştir. Otoritenin verdiği kararda dondurma ürünü
ile ilgili olarak şu tespitlere yer verilmiştir;
- Sektörde, markanın impulse dondurma satışlarında önemli bir rolü bulunmakta,
bu rol satışlar ile yakın ilgisi olan reklam ve diğer tanıtım faaliyetlerine yapılan
büyük yatırımların meşruluğunu ortaya koymaktadır.
- İmpulse dondurmanın üretim ve satışı, farklı seviyelerde yapılması yüksek
yatırımlar gerektirdiğinden, Avrupa'nın tümünde genellikle büyük uluslararası
gruplara ait şirketler tarafından gerçekleştirilmektedir.
- Satış noktaları genellikle tek tedarikçi ile çalışmayı tercih etmekte ve
mağazalarına birden fazla dondurma dolabı yerleştirmekten imtina etmektedir.
Birden fazla impulse dondurma tedarikçisiyle çalışmak isteyip istemedikleri
sorulduğunda, satış noktalarının %70'i olumsuz yanıt vermiştir. Tedarikçilerini
değiştirme istekleri sorulduğunda ise %73'ü belirli koşullar altında tedarikçilerini
değiştirebileceğini belirtmiştir.
(309) Portekiz’de impulse dondurma üretim ve pazarlama pazarındaki teşebbüslerin ilgili
soruşturma dönemindeki pazar payları şu şekildedir:
Tablo 40- Portekiz İmpulse Dondurma Pazarında Paylar (%)
Teşebbüs 2004 2005 2006
Unilever (Olá dondurması) 80,36 81,68 81,57
Nestlé (Camy / Nestlé dondurması) 13,70 12,62 12,67
Menorquina (Menorquina dondurması) 1,55 1,52 1,49
Masterfoods (Mars dondurması) 1,03 1,17 1,30
General Mills (Häagen Dazs dondurması) 0,76 0,69 0,73
Gelados Águia, Lda. (Águia dondurması) 0,24 0,22 0,22
Frígida Olhanense (Gelvi dondurması) 0,22 0,18 0,18
TOPLAM 100.00 100.00 100.00
Kaynak: Otorite Kararı
(310) Portekiz impulse dondurma pazarında, yaklaşık %82'lik bir pazar payı ile UNILEVER
lider konumundadır. "Ola" marka dondurmaları satan satış noktalarının en az %38'inin
münhasıran bu markayı sattığı tespit edilmiştir. Kararda, satış noktası sahiplerinin
birden fazla tedarikçiyle çalışmalarına yönelik sözleşmesel şartlar ve motivasyon
eksikliği göz önüne alındığında; birçok üreticinin pazardaki konumlarının değişme
olasılığının düşük olduğu belirtilmiştir. Ancak perakendecilerin büyük çoğunluğu belirli
koşullar altında, dondurma tedarikçilerini değiştirebileceklerini ifade etmiştir.
Dolayısıyla pazardaki yapısal kısıtlamaların kaldırıldığı bir durumda diğer işletmeler
21-15/190-80
76/147

için potansiyel bir pazara giriş ve/veya pazarda genişleme imkânı ortaya çıkacağı
değerlendirilmiştir.
(311) 07.08.2008 tarihli kararda, Portekiz’de impulse dondurma pazarının özelliklerine ilişkin
olarak yukarıda atıfta bulunan olgular çerçevesinde soruşturmaya konu UNILEVER
davranışının 18/2003 sayılı ve 11 Haziran tarihli Kanun’un 4. ve 6. maddesini, AT
Anlaşmasının 81. ve 82. maddesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte
Otorite; UNILEVER tarafından sunulan eylem planındaki önlemlerin benimsenmesi ve
bunların uygulanmasına ilişkin periyodik raporların bildirilmesini; şikâyetçinin
başvurusunu geri çekmesini ve UNILEVER'in diğer hiçbir rakibinin, önemli bir endişeyi
dile getirmediğini dikkate alarak, Portekiz impulse dondurma pazarında rekabete
elverişli bir ortamın geliştirilmesi için gerekli koşulların karşılandığını değerlendirmiş ve
mevcut soruşturmanın kapatılmasına karar vermiştir.
(312) Karar kapsamında benimsenen önlemlerin etkinliğinin değerlendirilebilmesi adına
UNILEVER’in Otorite’ye, yıllık olarak rapor göndermesine hükmedilmiştir. Raporlar
UNILEVER tarafından önerilen ve Otorite tarafından onaylanan bağımsız bir kuruluş
tarafından hazırlanacaktır.
(313) Daha önce ifade edildiği üzere Kurum tarafından geçtiğimiz yıllarda gazlı içecek ve bira
pazarlarındaki rekabeti önemli ölçüde kısıtladığı gerekçeleri ile ilgili pazarlarda hâkim
durumda bulunan teşebbüslerin dolaplarındaki münhasırlığın kaldırılmasına karar
verilmiştir. 100 m2’nin altındaki geleneksel kanal noktalarındaki dolapların açılmasına
imkân tanıyan bu kararlarda dolabın %20’sinin rakiplere açılması gerektiği hüküm
altına alınmıştır. Gazlı/gazsız içecek ve biranın soğutucu dolapların dışında ilgili
noktalardaki raflarda da sunulabildiği, öte yandan dondurma ürününün dolap dışında
sunulmasının mümkün olmadığı dikkate alındığında, ilgili pazarda etkin rekabetin
sağlanabilmesi için dondurma dolaplarının daha yüksek oranlarda açılması
gerekecektir.
(314) Kaldı ki Kurul, yapısı gereği dondurmadan farklı olarak soğutucu dolaplar yerine rafta
da saklanabilen rakı ve benzeri alkollü ürünler bakımından dahi satış alanının
%30’unun rakiplerin kullanımına açılmasına karar vermiştir. Mey İçki San. ve Tic. AŞ
(MEY İÇKİ) hakkında MEY İÇKİ’nin rakı satış noktaları üzerinde tavizler ve birtakım
uygulamalar yoluyla baskı oluşturarak rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdığı
iddialarının değerlendirildiği 16.02.2017 tarih, 17-07/84-34 sayılı Kurul kararında, MEY
İÇKİ’nin rakı pazarında rakiplerinin pazardaki faaliyetlerini zorlaştırma amacı ve etkisi
taşıyan uygulamaları ile hâkim durumunu kötüye kullandığı sonucuna ulaşılarak,
teşebbüse idari para cezası uygulanmıştır. İlgili kararın sonuç bölümünde, 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin birinci fıkrası kapsamında, MEY İÇKİ’nin ihlale son vermesine
yönelik bazı düzenlemelere yer verilmiştir. Bu kapsamda “MEY İÇKİ’nin geleneksel
kanaldaki satış noktalarında rakı bulunan raflar bakımından, rafın görünür bölümünün
ve diğer nokta içi rakı teşhir alanlarının (modül, stant gibi) yalnızca %70’ine ilişkin
olarak dizilim tavsiyesinde bulunması, tavsiyelerinin yalnızca MEY İÇKİ rakı ürünlerine
ilişkin olması ve rakip ürünlerin raflardaki yerleşimine ilişkin olarak satış noktalarında
tavsiyede bulunmaması” gerektiğine karar verilmiştir.
(315) Yukarıda detaylarına yer verilen İngiltere Rekabet Otoritesi’nin kararı incelendiğinde
de, pazardaki rekabeti arttırmak için daha fazla rekabet edilebilir alan yaratılması
gerektiği ve getirdiği pratiklik sebebiyle dolabın %50’sinin rakiplere açılması
gerektiğine karar verildiği görülmektedir.
(316) Önceki bölümlerde detaylı olarak yer verildiği üzere, UNILEVER geleneksel kanalda
ağırlıklı olarak satılan anında tüketilen dondurma pazarında %(…..) pazar payına sahip
21-15/190-80
77/147

olduğu gibi, yapılan analizlere göre geleneksel noktaların yaklaşık %(…..)’inde tek
başına bulunmaktadır. Bu kanalda UNILEVER en yakın rakibinin (…..) katı büyüklüğe
sahiptir. Geleneksel kanaldaki ikinci en büyük rakibinin pazar payı ise sadece
%(…..)’tir Bu itibarla, hâlihazırda oldukça zayıf olan rekabet seviyesinin arttırılarak ilgili
pazarda rekabetin tesis edilebilmesi için Türkiye’deki pazar koşulları dikkate alınarak,
dolapların %30’unun açılmasının gerektiği değerlendirilmektedir. Ayrıca bu oran, gerek
uygulanmasındaki gerekse izlenmesindeki kolaylık sebebiyle uygulamanın piyasada
hızla yerleşmesine de olanak sağlayabilecek bir niteliktedir.
(317) Bununla birlikte, dolapların %30’unun rakiplere açılıp açılmayacağı, açıldığı takdirde
rakiplere açılan bölümde hangi teşebbüs veya teşebbüslere yer verileceği kararı
tamamen satıcılara bırakılmalıdır. Bu noktada UNILEVER’in, doğrudan veya dolaylı
herhangi bir yönlendirmesi olmamalıdır.
(318) Hâlihazırda uygulandığı gibi dolabın yanları ve üstündeki alanda UNILEVER tanıtımını
yapmaya devam edebilmekle birlikte, dolap içinde bulunup bulunmamasından
bağımsız olarak rakip ürünlerin tanıtımını yapan reklam/tanıtım materyallerinin,
dolabın etrafında veya satıcı tarafından uygun bulunan herhangi bir alanda yer
almasını engellememelidir.
(319) Tüm bu bilgiler çerçevesinde, UNILEVER’in ve/veya distribütörlerinin, 100 m2 ve
altında kapalı net satış alanına sahip satış noktalarında olmak üzere, UNILEVER’e ait
dolap dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka dondurma dolabı yoksa,
UNILEVER’e ait dondurma dolaplarının kullanılmasını düzenleyen ariyet
sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmının ve satış noktasındaki toplam dolap hacminin
%30’unun rakip ürünlerin kullanımına izin verilmesini temin edecek şekilde
düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
- 100 m2 ve Altı Satış Noktalarında ALGİDA Dondurma Kabinlerine Rakip Ürün
Konulmasına İzin Verilmesi
(320) ALGİDA dolaplarının %30’unun rakip markalı ürünlere açılması noktasında, hangi
ürünlere dolaplarda yer verileceği hususu önem kazanmaktadır.
(321) Yukarıda sektöre ilişkin bilgiler bölümünde de bahsedildiği üzere, ALGİDA’nın üretimini
ve satışını gerçekleştirdiği ürünlere ilişkin düzenleyici çerçeve incelendiğinde, TGK
Dondurma Tebliği ve TGK Buzlu Ürünler Tebliği olmak üzere iki temel düzenleme
dikkat çekmektedir. Bahsi geçen tebliğlerde dondurma, dondurma türleri ve yenilebilir
buzlu ürünler tanımlanmaktadır. Bununla birlikte, dosya kapsamında Tarım ve Orman
Bakanlığı (Bakanlık), Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün de görüşüne
başvurulmuştur. Bakanlıktan alınan bilgiler doğrultusunda ilgili pazarda üretilen ürünler
genel olarak şu düzenlemelere tabidir;
(322) Hem TGK Dondurma Tebliği’nin hem de TGK Buzlu Ürünler Tebliği’nin “Taşıma ve
depolama” başlıklı 14. maddesinde "Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerin
taşınması ve depolanması Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin Gıdaların Taşınması ve
Depolanması bölümünde yer alan kurallara uygun olmalıdır." hükmü bulunmaktadır.
Bahsi geçen Tebliğlerin atıf yaptığı Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin 10. maddesinde
ise Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nde ve Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları
Yönetmeliği’nde yer alan kurallara uyulması gerektiği düzenlenmiştir.
(323) Bakanlık, gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelere ilişkin işlemleri, 5996
sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’na (5996 sayılı Kanun)
ve buna dayanarak çıkarılmış ikincil mevzuata göre denetlemektedir. Bu kapsamda
21-15/190-80
78/147

ürünler TGK Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği’nde yer alan
hükümlere uygun olmalıdır.
(324) 5996 sayılı Kanun’a dayanarak çıkarılmış Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay
İşlemlerine Dair Yönetmelik (Kayıt ve Onay İşlemleri Yönetmeliği) ile gıda
işletmelerinin kayıt ve onay işlemlerine dair usul ve esaslar, Gıda Hijyeni Yönetmeliği
ve Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği ile gıda güvenirliği
açısından tüketicinin korunmasını sağlamak amacıyla gıda işletmecisinin, gıdanın
birincil üretiminden son tüketiciye arzına kadar uyması gereken gıda hijyenine ilişkin
genel kurallar ve süt ve süt ürünleri gibi hayvansal gıda üreten gıda işletmecisinin bu
kurallara ek olarak uyması gereken özel hijyen gereklilikleri belirlenmiştir.
(325) Ürünler gıda kodeksi açısından ürünün hâkim tipi ve içeriğine göre sınıflandırılmakta
ve TGK Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği uyarınca ürünün
niteliği ambalajında belirtilmektedir.
(326) Bahsi geçen düzenlemelerin ilgili hükümleri incelendiğinde, TGK Dondurma Tebliği ve
TGK Buzlu Ürünler Tebliği dışında, dondurma ve/veya buzlu ürünlere ilişkin özel bir
hüküm bulunmadığı görülmektedir. Başkaca ürünlere ilişkin özel hükümlerin yanında,
ürünlerin uygun araçlarla, uygun soğuklukta taşınması, aynı araçtaki diğer ürünlere
bulaşmasının ve hijyen kurallarının ihmal edilmesinin engellenmesi gibi düzenlemeler
yer almaktadır. Bu hususa ilişkin olarak, Bakanlıktan gelen cevabi yazıda, TGK
Dondurma Tebliği Taslak çalışmasının “Taşıma ve Depolama” başlıklı 15. maddesinin
ikinci fıkrasında "Ürünlerin taşınması depolanması ve son tüketiciye arz edilmesi
sırasında sıcaklık en yüksek -18°C'de olur" hükümlerinin bulunduğu ifade edilmiştir.
Yürürlükteki mevzuatta dondurma ve yenilebilir buzlu ürünlerin taşıma ve depolama
soğukluğu ile ilgili değer belirtilmemiş olsa da, ürün güvenliği dikkate alındığında soğuk
zincirin devamlılığı için taşıma ve depolama sıcaklığının derin dondurulmuş ürünlerde
en yüksek -18 derecede olması ve soğuk zincirin bozulmaması gerektiği ifade
edilmiştir.
(327) Bu bilgiler ışığında, dondurma kabinlerinin, endüstriyel dondurma pazarında faaliyet
gösteren rakip teşebbüslere açılması kapsamında, Bakanlık tarafından çıkarılan
mevzuata uygun olarak faaliyet gösteren teşebbüslerin ürünlerinin dondurma
kabinlerine konulabileceği anlaşılmaktadır.
(328) TGK Dondurma Tebliği ve TGK Buzlu Ürünler Tebliği’nde tanımlanan ve bu Tebliğlere
tabi olarak satışa sunulan ürünler aşağıdaki gibi sınıflandırılabilecektir:

Tablo 41- Endüstriyel Dondurma Pazarında Yer Alan Ürünler
Dondurma Yenilebilir Buzlu Ürünler
Sade Dondurma Su Buzu
Meyveli Dondurma Meyveli Buz
Maraş Usulü Dondurma Sorbe
Maraş Dondurması Sütlü Buz
Bitkisel Yağlı Sütlü Buz
Kaynak: TGK Dondurma Tebliği, TGK Buzlu Ürünler Tebliği
(329) İlgili ürün pazarında faaliyet gösteren ilk üç büyük oyuncunun ürünlerinin tamamı bu
tanımlar içerisinde yer almaktadır.
(330) Diğer taraftan ETİ tarafından üretilen Alaska Frigo markalı ve KUZİN GIDA tarafından
üretilen Clasigo gibi markalar TGK Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme
21-15/190-80
79/147

Yönetmeliği uyarınca soğuk tatlı bar olarak sınıflandırılmaktadır. Bu noktada konunun
rekabet hukuku perspektifinden ele alınması yerinde olacaktır. Bu bağlamda öne çıkan
en önemli husus ürünlerin tüketici gözünde nasıl algılandığıdır.
(331) Rakip kavramı, 2002/2 sayılı Tebliğ’de aynı ürün pazarında faaliyette bulunan veya
bulunma potansiyeline sahip sağlayıcılar olarak tanımlanmaktadır. İlgili ürün pazarı ise
tüketicinin gözünde fiyat, kullanım amacı ve nitelik bakımından aynı sayılan mal veya
hizmetlerden oluşmaktadır. Endüstriyel dondurma pazarında yer alan ürünlerin
özellikleri ve kullanım amaçları, ilgili ürün pazarındaki ikame ilişkisini belirleyen temel
etkenlerdir.
(332) Nielsen tarafından yapılan araştırmaya göre tüketici gözünde buzlukta/soğuk
kabinlerde (-18 derece) satılan ürünlerin tamamı dondurma ve dondurma ikamesi
olarak algılanmaktadır. Bu sebeplerle ETİ’nin satışları da Nielsen tarafından dondurma
pazarında ölçümlenmektedir. Yine, piyasada faaliyet gösteren oyuncular ETİ’yi rakip
olarak gördüklerini, ETİ ise ALGİDA’yı rakip olarak gördüğünü belirtmiştir.
(333) ETİ tarafından Alaska Frigo markasına ilişkin olarak, Ekim 2017’de İpsos’a yaptırılan
araştırmada elde edilen tespitlerden bazıları ise şu şekildedir:
- Tüketicilere bu ürünleri yardımsız olarak hangi kategoride değerlendirdikleri
sorulduğunda, ilgili markanın dört ürünü için %(…..) ile %(…..) arasındaki
oranlarda dondurma, yaklaşık %(…..) oranında dondurulmuş çikolata yanıtını
vermiştir,
- Ürünlerin ağızda bıraktığı tat ve verdiği ferahlık, serinlik hissi tüketici nezdinde
%(…..)’a varan oranlarda beğenilmiştir.
- Tüketiciler, değerlendikleri dört ürünü en fazla yazın, havalar sıcakken ve
dondurma yerine tüketebileceklerini belirtmişlerdir.
(334) 2008 Kararı’nda da yer verildiği üzere tüketiciler açısından yenilebilir buz ürünleri de
dondurma olarak algılanmaktadır. Aynı şekilde soğuk tatlı bar olarak sınıflandırılan
ürünler de serinlik hissi yaratması, bu ürünlerin; yaz mevsiminde tüketilmesi, dondurma
kabinlerinde saklanması nedeniyle tüketici gözünde dondurmanın ikamesi olarak
algılanmaktadır.
(335) Bu noktada Bakanlık tarafından uygulanan mevzuat kapsamında dondurma ya da
yenilebilir buzlu ürün tanımına uymasa da, soğuk tüketilmesi, satış yapılan tüm
kanallarda dondurma ürünleri ile aynı operasyonel süreçlerde dağıtılması ve tüketicide
yarattığı deneyimler bu ürünlerin de dondurma ile ikame olduğunu göstermektedir.
(336) ALGİDA ve rakipleri hâlihazırda bu ürünleri üretmiyor olsa da yakın gelecekte hem
tüketici tercihlerinde hem de teşebbüslerin stratejileri doğrultusunda farklı formatta
ürünler üretebilecek ve dondurma kabinlerinde pazarlayabilecektir. Bu doğrultuda
hâlihazırdaki Bakanlık düzenlemelerine tabi üretilmekle birlikte bu düzenlemelerde
tanımlanmayan ürünlerin soğutucu dolaplara alınamayacağının söylenmesi, ilgili
pazardaki olası innovasyonların önünün kesilmesi ile UNILEVER de dâhil olmak üzere
tüm teşebbüsler ve tüketici için olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.
(337) Tüm bu bilgiler ışığında sonuç olarak, başta dondurma ve yenilebilir buzlu ürünler
olmak üzere, tüketicinin gözünde bu ürünlere ikame olarak algılanan ve ilgili mevzuat
gerekliliklerine uygun olarak üretilen ve dağıtılan ürünler rakip ürün olarak kabul
edilecek ve UNILEVER dolaplarında (…..) oranında yer alabilecektir.

21-15/190-80
80/147

I.5.2.2.2. İndirim Sistemleri Yoluyla Fiili Münhasırlığa Yol Açılmasına İlişkin
Değerlendirme
I.5.2.2.2.1. UNILEVER’in Müşterileri ile Çalışma Usulleri ve İndirim ile Taviz
Uygulamaları
(338) ALGİDA tarafından satış noktalarına sağlanan yatırım desteği ve benzeri avantajlara
(nakit destek, bağış, prim, elektrik desteği, bedelsiz ürün, tente, ışıklı pano vs.) ilişkin
yapılan açıklamada; tüm satış noktalarına yönelik olarak uygulanan standart bir “taviz
sistemi” bulunmadığı, bir satış noktası ile çalışabilmek için aşağıda sıralanan tavizlerin
bazen biri bazen de birden fazlasının verilmesi söz konusu olabildiği belirtilmiştir:
 Özellikli soğutucu kabin,
 Fatura altı indirim,
 Tente, şemsiye, çöp kovası vb. ürün muhafaza amaçlı fonksiyonel görünürlük
malzemeleri,
 Dış mekânda bulunan kabinleri çalınmalara karşı koruma kabin muhafazaları,
 Yüksek sezon dışında kabinini erken açan ve/veya geç kapatan müşterilere
destek amaçlı bedelsiz ürün,
 Perakendecinin tüketiciye yaptığı dönemsel indirim ve insert çalışmalarına
destek amaçlı yapılan indirimler,
 Elektrik masraflarına destek amaçlı bedelsiz ürün.
(339) ALGİDA tarafından ayrıca;
- Pazardaki müşteri portföyünün geleneksel kanal, yerel market zincirleri ve
ulusal müşteriler olarak üç genel gruba ayrıldığı,
- ALGİDA’nın bazı müşteriler ile doğrudan bazılarıyla ise distribütörleri
aracılığıyla çalıştığı,
- Özellikle geleneksel kanal için satış noktasının; konumu, kaç ay boyunca satış
yapabildiği, noktayla daha önce çalışıldıysa toplam cirosu, çalışılmadıysa satış
potansiyeli tahmini, büyüme potansiyeli ve hedef müşteri kitlesine göre noktaya
çeşitli tavizler verilebildiği, bu tavizlerin ise özellikli soğutucu kabin, fatura altı
indirim, tente, şemsiye, çöp kovası vb. ürün muhafaza amaçlı fonksiyonel
görünürlük malzemeleri, dış mekanda bulunan kabinleri çalınmalara karşı
koruma kabin muhafazaları, yüksek sezon dışında kabinini erken açan ve/veya
geç kapatan müşterilere destek amaçlı bedelsiz ürün, perakendecinin tüketiciye
yaptığı dönemsel indirim ve insert çalışmalarına destek amaçlı yapılan indirimler
ve elektrik masraflarına destek amaçlı bedelsiz üründen ibaret olduğu,
- Yerel müşteri kanalında genel olarak; operasyonel etkinlik (zamanında ödeme),
iş geliştirme (kabin, insert, sezon) ve diğer (büyüme, B2B veri paylaşımı) başlığı
altında primler sağlandığı,
- Ulusal müşteri kanalında da yerel müşteri kanalındaki primler ile büyük ölçüde
aynı primlerin uygulandığı
ifade edilmiştir. ALGİDA’nın doğrudan ve dolaylı çalıştığı müşteriler aşağıdaki
tablodaki gibidir:


21-15/190-80
81/147

Tablo 42-ALGİDA’nın Müşteriyle Çalışma Yöntemi
(340) Yukarıda yer verilen açıklamalardan görüldüğü üzere UNILEVER, farklı kanaldaki
müşteriyle farklı yollarla çalışmakta, her bir satış noktası bazında farklı indirim türlerini
uygulayabilmekte ve her bir satış noktası özelinde farklı indirim/tavizler
verebilmektedir.
(341) Rekabet hukukunda, indirim sistemleri genellikle indirim türlerine göre ele alınmaktadır.
Geriye dönük, artan oranlı, kişiselleştirilmiş, büyüme ve hedef indirimlerinin sadakat
arttırıcı etkisi yüksek kabul edilirken; sabit oranlı ve standart hedefli indirimlerin sadakat
arttırıcı etkisinin düşük olacağı genel kabul görmektedir. Ancak verilen indirimin türü
ne olursa olsun, indirimlerle ilgili olarak temel araştırma konusu hâkim durumdaki
teşebbüs tarafından verilen indirimin sadakate yol açıp açmayacağıdır.
(342) Bu itibarla indirim sistemleri her teşebbüs için ve her olay bazında farklı farklı
incelenebilmektedir. Bu sebeple gerek literatürde gerekse rekabet otoriteleri ve
mahkeme uygulamalarında farklılıklar görülmekte, öne çıkan tek bir yöntem
bulunmamaktadır. Örneğin UNILEVER’in indirim sistemlerini incelediği kararında
İtalyan Rekabet Otoritesi31, UNILEVER’in ticaret politikasının eşit etkinlikteki rakip testi
veya benzer ekonomik analizler ile yeterince yakalanıp ölçümlenemeyecek karmaşık
uygulamalara dayandığına ve UNILEVER’in davranışlarının bir bütün olarak rakiplerin
pazardaki varlığını engellemeyi amaçlayan bir stratejinin parçalarını oluşturduğuna
hükmetmiştir.
(343) Dosya konusu olay bakımından, indirim sistemlerine yönelik inceleme konusu
geleneksel satış noktalarının sayıları oldukça çok olduğu gibi nitelik bakımından da
birbirlerinden farklılık göstermektedir. Bu sebeple UNILEVER tarafından, bu noktaların
her birine müşteri çevresi, satış potansiyeli, konumu, büyüklüğü gibi birçok kriter
dikkate alınarak farklı indirimler uygulanmakta ve uygulanan bu indirimler çok değişken
bir yapı sergilemektedir.
(344) Oldukça sofistike yapıdaki bir sistemde, verilen indirimler ile hâkim durumdaki firmanın
niyetinin, bir başka deyişle indirim stratejisi ile amaçlananın ne olduğunun ortaya
konulması önemli olacaktır. Nitekim sistemin parçalara ayrılarak incelendiği bir
durumda, parçaların sayı olarak çok, nitelik olarak farklı olması sebebiyle bütüne ilişkin
bir sonuca ulaşılması mümkün olmayabilecektir. Bu itibarla işbu dosya bakımından,
indirimlerin kendi içerisinde ayrıştırılmasındansa, satış noktalarına sağlanan toplam
indirim tutarlarının olay bazında ele alınmasının, uygulanan stratejinin ne olduğunun

31 (2018)39/en/pdf
Müşteri Grubu Müşteri Örneği
Doğrudan
Çalışılan
Distribütör Karsan vb.
Ulusal kanal ve İndirim Marketleri Migros, ŞOK, A-101, Metro vb.
Yerel Direkt Müşteriler MOPAŞ, Çağrı, Yeni Çağdaş vb.
Dolaylı
(Distribütör
aracılığıyla)
Çalışılan
İndirekt Yerel Müşteriler Özpaş, Şov Mağazacılık, Hit Gıda vb.
Geleneksel kanal, yerinde tüketim, E-
ticaret
Okul, Askeriye, Bakkal, Büfe,
Kuruyemişçi, Otel vb.
Kaynak: ALGİDA
21-15/190-80
82/147

daha net bir şekilde ortaya konulabilmesi için bir zorunluluk olduğu
değerlendirilmektedir.
(345) Dosya konusu bakımından değerlendirme konusu geleneksel kanaldaki satış
noktalarının temel özellikleri şunlardır:
- Faaliyet gösteren çok sayıda satış noktası bulunmaktadır.
- Anlaşmalar ve bu doğrultuda satış noktalarına sağlanacak olan indirimler bir
yıllık dönemi kapsamaktadır.
- Alıcılar yaygın ve finansal açıdan küçük hacimlidirler.
- Her bir satış noktasının müşteri portföyü farklıdır: Bu vesile ile satış noktalarının
endüstriyel dondurma ürünlerine olan talebi de farklı şekillenmektedir, örneğin
küçük yaştakilerin yoğun olduğu bir mahalle bakkalında endüstriyel dondurma
ürün portföyünden daha çok 50 KR - 1 TL gibi hızlı alışverişe yönelik ürünler
tüketilirken, genç yaştakilerin yoğun olduğu yerlerde daha yüksek fiyatlı
endüstriyel dondurma ürünleri tüketilebilmektedir.
- Her bir satış noktasına, sağlayıcılar tarafından sunulan indirimler farklılık arz
etmektedir: Sağlayıcılar tarafından satış noktalarının potansiyeli ve konumuna
göre, birçok indirim veya taviz, farklı çeşitlerde verilebilmektedir. Bedelsiz ürün
uygulaması, fatura altı iskonto, sezon dışı bulunurluğa göre destek, soğutucu
kabin bulunurluğuna göre indirim, elektrik masraflarına katkı özelinde
değişebilen indirim türleri bulunmaktadır.
- Endüstriyel dondurma ürünlerinin satışı için soğutucu kabin bulunurluğu önem
arz etmektedir.
(346) Pazara ilişkin olarak yukarıda yer verilen özelliklerinden en dikkat çekici olanı ürünlerin
satılması için soğutucu kabin bulunmasının zorunlu olmasıdır. Bunun yanında,
geleneksel kanal noktalarında satış noktalarının satış alanı kapasiteleri kısıtlıdır. Bu
noktalarda, tüketimin artırılması, ek kabin koyularak rut sayılarının azaltılması ve
böylelikle dağıtımda etkinlik sağlanması veya başka bir markanın satış noktasında yer
alabilmesi adına ek soğutucu kabin koyulabilmesi mümkün olamamaktadır. Dolayısıyla
yer sıkıntısının yaşandığı noktalarda hangi firmanın dolabının bulunduğu ve bu dolabın
bir başka firmanınkiyle değiştirilip değiştirilmediği önemlidir. Bu nedenle noktalara
uygulanan indirimler soğutucu sayısı veya hacminden bağımsız olarak
şekillenmemektedir.
(347) Bu çerçevede, UNILEVER’in indirim sistemlerinin etkisi gösterilirken noktaya yapılan
satışların arttırıldığı anlamını taşıyan “noktadaki dolabın hacminin arttırılması” veya
“dolabın sayısının arttırılması” kriterlerinin öncelikli olarak dikkate alınması
gerekmektedir. Nitekim kabin münhasırlığına ilişkin bölümde gösterildiği üzere
UNILEVER geleneksel kanalda ikinci dolaba yer olmayan noktaların büyük
çoğunluğunda bulunduğu gibi, buralardaki varlığını zaten kabin münhasırlığı
vesilesiyle koruyabilmektedir. Bu itibarla, UNILEVER’in indirim sistemlerini kullanarak
rakibi dışlamaya çalışacağı noktalar dolap hacmini veya sayısını arttırabileceği, bir
diğer ifadeyle rakibin girebileceği yerler olacaktır. Dolayısıyla UNILEVER’in indirim
sistemleri incelenirken uzayın “rakibin indirimle dışlanma potansiyeli olan”, “dolabın
hacminin veya sayısının arttırıldığı nokta” sayısı olarak kabul edilmesi, yapılacak
indirim analizinin gerçekçi sonuçlar sunabilmesi için bir zorunluluktur.
(348) Daha önce ifade edildiği üzere UNILEVER’in, geleneksel kanalda birden fazla
dolabının bulunduğu nokta sayısı ile bu noktalardaki dolap sayısı sürekli artmaktadır.
21-15/190-80
83/147

Aşağıda sunulan tablolardan görüldüğü üzere ALGİDA birden fazla dolabın bulunduğu
geleneksel satış noktalarının %(…..)’ine sahiptir. Birden fazla dolabın bulunduğu bu
noktalardaki toplam dolap sayısının yine %85’i UNILEVER’e aittir.
Tablo 43- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin Birden Fazla Dolabının Bulunduğu
Geleneksel Satış Noktası Sayısı Oranı (%)
2017 2018 2019
ALGİDA (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA

Tablo 44- 2017-2019 Döneminde Dondurma Üreticisi Teşebbüslerin Birden Fazla Dolabının
Bulunduğu Geleneksel Satış Noktalarındaki Dolap Sayısı Oranı (%)
2017 2018 2019
ALGİDA (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..)
PANDA* (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00
Kaynak: ALGİDA, GOLF, PANDA
* PANDA, envanter sistemlerinden dolayı toplam dolap sayılarını veremediğini belirtmiştir.
(349) Fiziksel yer sıkıntısından dolayı geleneksel kanal içerisinde yer alan noktaların büyük
bir kısmı tek dolap ile çalışmaktadır. Bununla birlikte bazı noktalar birden fazla dolap
ile çalışabilmektedirler. UNILEVER’in birden fazla dolap olan noktalardaki dolap
sayısındaki hâkimiyeti tek dolabın olduğu noktalara nazaran daha yüksek
seyretmektedir. Bu durumsa zaten tek dolap olan noktalara dahi girmekte zorlanan
rakiplerin birden fazla dolap olan noktalara girmesinin daha da güç olduğunu
göstermektedir.
(350) Sınırlı yere sahip satış noktalarının birden fazla dolap bulundurması, söz konusu satış
noktalarının önemli derecede satış hacmini yakalamış noktalar olabileceği ya da söz
konusu satış noktalarının bulunduğu konum itibarıyla üreticiler açısından ikinci bir
dolap konmayı gerektirecek kadar cazip noktalar olabileceğini gündeme getirmektedir.
Bu kapsamda söz konusu noktalarda bulunmak gerek bulunurluk açısından gerek satış
hacmi açısından her üretici için çok önemli olmaktadır. Ancak kararın ilgili kısımlarında
da ifade edildiği üzere rakiplerin hâlihazırda faaliyet gösterdikleri nokta sayıları hızlıca
azalırken bir de bu tarz noktalardan çıkmak zorunda kalmaları, UNILEVER’e karşı etkin
rakip olamadıklarını göstermektedir.
(351) Bu noktada dolap başına ve söz konusu dolapların hacimlerine göre gerçekleştirilen
ortalama satış miktarlarının da değerlendirilmesi yararlı olacaktır:











21-15/190-80
84/147

Tablo 45- 2016-2018 Döneminde Müşteri Grupları Özelinde Satış Noktalarında Dolap Başına ve Dolap
Hacmi Başına Gerçekleştirilen Satış Miktarı (Litre)
(352) Müşteri grupları arasında kabin başına gerçekleştirilen satış miktarları özellikle
geleneksel piyasada ciddi oranda farklılık göstermektedir. Bu farkın, fiziksel olarak yer
sıkıntısının yaşandığı geleneksel satış kanalında UNILEVER’in ek soğutucu koyması
sonucunda ortalama satış miktarının düşmesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı
sorusu akla gelmektedir. Tabloda dikkat çeken bir diğer husus dolap hacimlerine göre
gerçekleştirilen satışların oranlarıdır. İndirim marketleri dışında kalan diğer tüm müşteri
gruplarında yer alan soğutucu dolaplarının hacimlerine oranla satışlarında düşüş

Müşteri Grupları
Dolap Başına
Satış Miktarı (lt)
Hacim Başına
Satış Miktarı
(lt)*
Dolap Başına
Satış Miktarı (lt)
Hacim Başına
Satış Miktarı (lt)
2
0
1
6

ULUSAL ZİNCİR
MÜŞTERİLER
1.303 3,30
1.347 3,28
İNDİRİM MARKETLERİ 1.272 2,60 1.276 2,52
YEREL ZİNCİR (…..) (…..) (…..) (…..)
GELENEKSEL
PERAKENDE
(…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
7

ULUSAL ZİNCİR
MÜŞTERİLER
(…..) (…..) (…..) (…..)
İNDİRİM MARKETLERİ
(…..) (…..) (…..) (…..)
YEREL ZİNCİR
(…..) (…..) (…..) (…..)
GELENEKSEL
PERAKENDE
(…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
8

ULUSAL ZİNCİR
MÜŞTERİLER
(…..) (…..) (…..) (…..)
İNDİRİM MARKETLERİ (…..) (…..) (…..) (…..)
YEREL ZİNCİR (…..) (…..) (…..) (…..)
GELENEKSEL
PERAKENDE
(…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
2
0
1
9

ULUSAL ZİNCİR
MÜŞTERİLER
(…..) (…..) (…..) (…..)
İNDİRİM MARKETLERİ (…..) (…..) (…..) (…..)
YEREL ZİNCİR (…..) (…..) (…..) (…..)
GELENEKSEL
PERAKENDE
(…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA
21-15/190-80
85/147

yaşandığı görülmektedir. Bu durum UNILEVER’in satış noktalarına ihtiyaç duyulandan
daha büyük hacimlerde dolap koyma ihtimalini ortaya çıkarmaktadır.
(353) Soğutucu dolap başına gerçekleştirilen satış miktarına yönelik bir diğer analiz ise
UNILEVER’in Ankara Bölge Müdürlüğü’nde gerçekleştirilen yerinde incelemede alınan
“Re: Piyasa Kabin Analizi” konulu e-posta ekindeki “Piyasa Kabin Analizi” başlıklı Excel
dosyasında bulunan ‘AN-ANADOLU’ bölgesindeki satış noktalarında yer alan toplam
dolap sayısı ile gerçekleştirilen satış miktarına ilişkin veriler kullanılarak yapılmıştır.

Şekil 1- (… TİCARİ SIR …)

Kaynak: Yerinde incelemede elde edilen belgeler
(354) İlgili excel dosyasındaki verilere göre UNILEVER kabini olan nokta sayısı (…..) , toplam
dolap sayısı ise (…..) ’dir. Bu noktalarca toplam (…..) TL satış gerçekleştirilmiş; buna
göre dolap başına düşen ortalama satış miktarı (…..) TL olarak hesaplanmıştır. Bu
noktada dikkat çeken husus satış noktalarının %(…..)’sinin ((…..) adet) bu miktarın
altında satış gerçekleştirmesi olup, bu noktaların da %(…..)’inde iki ve/veya daha fazla
dolabın olmasıdır.
(355) Yukarıda verilen tüm bilgiler, UNILEVER indirimlerinin rakiplerin noktalardan
dışlanması suretiyle hâkim durumun kötüye kullanılmasına yol açıp açmadığının tespiti
için satış noktalarına verilen soğutucu dolap sayısı veya dolap hacminin arttırıldığı
noktaların incelenmesi gerekliliğini işaret etmektedir.
(356) Bu doğrultuda, yapılan analizlerde öncelikle, UNILEVER’in dolap sayısı veya dolap
hacminde değişim yaşanan geleneksel kanal satış noktaları ele alınmıştır. 2016-2019
yılları, 2016-2017-2018 ve 2017-2018-2019 şeklinde iki dönem esas alınarak yapılan
bu analizde ikinci adım olarak, ilgili dönemlerdeki ortak satış noktaları tespit edilmiştir.
Analizdeki üçüncü adım ise, 2016-2017-2018 dönemindeki satış noktalarından, 2017
yılındaki cirosu 2016 yılına kıyasen daha düşük olan ancak, 2018 yılı başında noktaya
verilen tavizin ve aynı zamanda satış noktasındaki dolap sayısı veya hacminin
artırıldığı noktalar tespit edilmiştir (diğer dönem için de aynı yöntem takip edilmiştir).
Nitekim savunmada yer verildiği üzere, satış noktalarından elde edilen ciro, bir dönem
sonrasında UNILEVER’in indirim ve soğutucu kabin politikasını doğrudan
etkilemektedir. Bununla birlikte, söz konusu ciro düşüşüne rağmen takip eden yılda
satış noktasına daha çok indirim yapılması ticari hayatın olağan akışı dışında
karşılanabilecektir. Ciro düşüşünün rakiplerin satışları sonrasında gerçekleşmiş
olabileceğinden hareketle, bahsi geçen satış noktalarında rakiplerin önceki konumu ve
UNILEVER’in indirim/dolap uygulamaları ile şekillenen konumunun gösterilmesi de
faydalı olacaktır. Bu amaç doğrultusunda, yapılan analizde son adım olarak söz
konusu noktalardaki rakip varlığı incelenmiştir. Bu yolla, anılan indirim ve soğutucu
kabin uygulamalarının fiili münhasırlığa yol açıp açmadığı (rakibi noktaya sokmamak
veya var olan rakibi dışlamak amacıyla verildiği) değerlendirilmiştir.
(357) UNILEVER ve yakın rakiplerinin geleneksel kanalda nokta başına verdikleri indirim
karşılaştırılmalı olarak değerlendirildiğinde, UNILEVER’in indirim/ciro oranlarının
rakiplerinden düşük olması dikkat çekmektedir. UNILEVER’in yüzdesel olarak daha az
indirim vererek daha fazla satış yapabilmesinin, satış noktaları için “bulundurulması
zorunlu ürün” niteliği taşıması ve rakiplerin UNILEVER’e kıyasen satış noktalarında
konumlanmak adına daha yüksek indirimler vermesinin bir göstergesi olduğu
21-15/190-80
86/147

değerlendirilmektedir. Öte yandan, toplam indirim harcamalarına bakıldığında da
UNILEVER’in üstünlüğü görülmektedir. UNILEVER’in 2019 yılında 2017’ye göre
yaptığı harcamadaki artış miktarı, iki rakibin 2019 yılındaki toplam harcamalarından
dahi yüksektir. Diğer yandan PANDA’nın 2017-2019 yıllarındaki toplam indirim
harcaması neredeyse aynı seyretmekteyken, GOLF’ün 2019 yılında 2017’ye göre
%(…..) kaybı bulunmaktadır. UNILEVER’in indirim harcamalarındaki yüzdesel artış
ise %(…..) olarak gerçeklemiştir.
Tablo 46- 2017-2019 Döneminde ALGİDA, GOLF ve PANDA’nın Geleneksel Kanalda Nokta Başına
Ortalama Ciroları, Nokta Başına Ortalama İndirimleri ve İndirim Tutarlarının Ciroya Oranları
2017 2018 2019
ALGİDA GOLF PANDA ALGİDA GOLF PANDA ALGİDA GOLF PANDA
Nokta
Başına
Ortalama
Ciro
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta
Başına
Ortalama
İndirim
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İndirimin
Ciroya
Oranı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam
İndirim
Harcaması
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Raportörlerin Hesaplamaları
(358) UNILEVER tarafından soğutucu kabin sayısında ve/veya hacminde değişiklik olan
noktalar, 2016-2017-2018 yıllarını kapsayacak şekilde tek bir dönem halinde ele
alınmıştır32. Bu doğrultuda, geleneksel kanala yönelik, ilgili dönemde toplam 35.146
noktanın ortak olduğu tespit edilmiştir.
(359) Söz konusu ortak 35.146 noktanın, 8.151’inde 2017 yılındaki cironun 2016 yılındaki
cirodan daha düşük olduğu tespit edilmiştir. 2017 yılında çalışılmayan noktalar
ayıklandığında sayının 6.832, bu noktaların 2018 yılındaki durumu da gösterilmek
adına çalışılmaya devam edenler ayıklandığında ise sayı 4.250’ye düşmektedir. İlgili
noktalara yönelik aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:
Tablo 47- 2017 Yılında Ciro Azalışı Gösteren Noktalar ve 2018 Yılındaki Durumu

2017 Brüt
Ciro (TL)
2017
İndirim (TL)
2017 Satış
Miktarı
(adet)
2017
Toplam
Dolap
Hacmi (lt)
2017
Toplam
Dolap
Sayısı
6.832 Nokta (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta Başına (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

2018 Brüt
Ciro (TL)
2018
İndirim (TL)
2018 Satış
Miktarı
(adet)
2018
Toplam
Dolap
Hacmi (lt)
2018
Toplam
Dolap
Sayısı
4.250 Nokta (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

32 2016-2017 yılında 89.280, 2017-2018 yılında ise 86.045 geleneksel kanal noktasının verisi
bulunmaktadır. Bu veriler ALGİDA dolabı bulunduran geleneksel perakendecilerin yaklaşık %(…..)
kapsamaktadır.
21-15/190-80
87/147

Nokta Başına (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Raportörlerin Hesaplamaları
(360) Cirosu azalan noktalar içerisindeki genel duruma bakıldığında ise söz konusu
noktalarda, dolap hacminin nokta başına sabit sayılabileceği, ancak satış noktası
sayısı %(…..) azalıyorken, nokta başına dolap sayısının ancak %(…..) azaldığı ve
satış noktasına verilen indirim %(…..) oranında yükselirken brüt cironun daha az
oranda, %(…..) yükseldiği görülmektedir. 2018 yılında ilgili noktaların aldığı indirim
oranı esaslı bir değişiklik göstermemiş olup %(…..) iken, %(…..) yükselmiştir.
(361) Daha sonrasında, 2017 yılındaki cironun 2016 yılındaki cirodan düşük olduğu tespit
edilen 8.151 noktaya yönelik, 2018 yılında indirim ve dolap sayısı/hacmi arttırılanlar
koşulu ele alındığında, 2.235 nokta tespit edilmektedir. Tam kıyaslama yapılabilmesi
adına 2.235 nokta içerisinde 2017 yılında ve 2018 yılında aktif olarak çalışılan noktalar
dikkate alındığında, 2017-2018 yıllarında 1.310 nokta ile karşılaşılmaktadır. Yani
UNILEVER’in çalıştığı 1.310 noktada, 2017 cirosu 2016 cirosundan düşük olmasına
rağmen, 2018’de satış noktalarına hem taviz hem de dolap hacmi/sayısına yönelik
yatırımlar yapılmıştır. İlgili noktalara ilişkin aşağıdaki tablo hazırlanmıştır.
Tablo 48- 2017 Yılında Ciro Azalışı Göstermesine Rağmen 2018 Yılında Hem İndirimi Hem Dolap
Sayı/Hacmi Yükselen Noktalara Yönelik 2017-2018 Yılındaki Veriler

2017 Brüt
Ciro (TL)
2017 İndirim
(TL)
2017 Satış
Miktarı (adet)
2017 Toplam
Dolap Hacmi
(lt)
2017 Toplam
Dolap Sayısı
1.310
Nokta
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta
Başına
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

2018 Brüt
Ciro (TL)
2018 İndirim
(TL)
2018 Satış
Miktarı (adet)
2018 Toplam
Dolap Hacmi
(lt)
2018 Toplam
Dolap Sayısı
1.310
Nokta
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta
Başına
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Raportörlerin Hesaplamaları
(362) Satış cirosu azalan ve buna rağmen indirim ve dolap sayısı/hacmi artırılan söz konusu
noktaların, 2017 (cirosunun düştüğü) ve 2018 yıllarında (ilave yatırım yapıldığı), dolap
sayısının %(…..) ve dolap hacminin %(…..) arttığı, satış noktalarına verilen indirim
oranının 2017 yılında %(…..), 2018 yılında %(…..) olduğu görülmektedir
(363) Duruma nokta başına bakıldığında ise nokta başı indirim %(…..) yükselmişken, nokta
başına cironun %(…..) oranında arttığı görülmektedir. Diğer bir deyişle UNILEVER’in
söz konusu noktalara yönelik 1 TL’lik indirim ile 2017 yılında yaklaşık (…..) TL, 2018
yılında ise (…..) TL ciro elde ettiği görülmektedir. Bu durumun, satış noktasının
veriminin düştüğü bir zamanda (2017 yılındaki ciro 2016 yılındaki cirodan düşükken)
yapılması dikkat çekicidir. Ayrıca 2018’de yapılan ekstra yatırımlar ile desteklenmesine
rağmen verimde yine beklenildiği gibi artış olmadığı görülmektedir. Kaldı ki, bu
noktalarda dışlanan rakiplerin varlığı sorgulanmalıdır. Rakibin bulunduğu noktalarda
ise, uygulamanın rakibi dışlayıp dışlamadığı değerlendirilmelidir. Söz konusu
değerlendirmeye ilerleyen bölümde yer verilecektir.
(364) UNILEVER tarafından soğutucu kabin sayısında ve/veya hacminde değişiklik yapılan
noktalar, 2017-2018-2019 yıllarını kapsayacak şekilde bir dönem halinde ele
21-15/190-80
88/147

alınmıştır33. Bu doğrultuda, geleneksel kanala yönelik, ilgili dönemde toplam 33.678
noktanın ortak olduğu gözlemlenmiştir.
(365) Söz konusu ortak 33.678 noktanın, 7.609’unda 2018 yılındaki cironun 2017 yılındaki
cirodan daha düşük olduğu tespit edilmiştir. 2018 yılında çalışılmayan noktalar
ayıklandığında sayı 5.952 olmaktadır. Bu noktaların 2019 yılındaki durumunu da
göstermek adına çalışılmaya devam edilen noktalar ayıklandığında ise sayı 3.678’e
tekabül etmektedir. İlgili noktalara yönelik aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:
Tablo 49- 2018 Yılında Ciro Azalışı Gösteren Noktalar ve 2019 Yılındaki Durumu

2018 Brüt
Ciro (TL)
2018 İndirim
(TL)
2018 Satış
Miktarı (adet)
2018 Toplam
Dolap Hacmi
(lt)
2018 Toplam
Dolap Sayısı
5.952
Nokta
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta
Başına
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

2019 Brüt
Ciro (TL)
2019 İndirim
(TL)
2019 Satış
Miktarı (adet)
2019 Toplam
Dolap Hacmi
(lt)
2019 Toplam
Dolap Sayısı
3.678
Nokta
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta
Başına
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Raportörlerin Hesaplamaları
(366) Cirosu azalan noktalar içerisindeki genel durumu yansıtabilmek adına sunulan söz
konusu noktalarda, dolap hacminin ve sayısının nokta başına sabit sayılabileceği,
ancak satış noktası sayısı %(…..) azalıp ve satış noktasına verilen indirim %(…..)
oranında yükselirken brüt cironun daha yüksek oranda, %(…..) yükseldiği
görülmektedir. 2018 yılında ilgili noktaların aldığı indirim oranı esaslı bir değişik
göstermemiş olup %(…..) iken, %(…..) ’ye düşmüştür.
(367) Daha sonrasında, 2017 yılındaki cironun 2016 yılındaki cirodan düşük olduğu tespit
edilen 7.609 noktaya yönelik, 2019 yılında indirim ve dolap sayısı/hacmi arttırılanlar
koşulu ele alındığında, 2.305 nokta tespit edilmiştir. Tam kıyaslama yapılabilmesi
adına, çalışmanın sonlandırıldığı noktalar dikkate alındığında 2018-2019 yıllarında
1.096 nokta ile karşılaşılmaktadır. Yani, UNILEVER’in çalıştığı 1.096 noktada, 2018
cirosu 2017 cirosundan düşük olmasına rağmen, 2019’da satış noktalarına hem taviz
hem de dolap hacmi/sayısına yönelik yatırımlar yapılmıştır. İlgili noktalara ilişkin
aşağıdaki tablo hazırlanmıştır:
Tablo 50- 2018 Yılında Ciro Azalışı Göstermesine Rağmen 2018 Yılında Hem İndirimi Hem Dolap
Sayı/Hacmi Yükselen Noktalara Yönelik 2018-2019 Yılındaki Veriler

2018 Brüt
Ciro (TL)
2018 İndirim
(TL)
2018 Satış
Miktarı (adet)
2018 Toplam
Dolap Hacmi
(lt)
2018 Toplam
Dolap Sayısı
1.096
Nokta
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta
Başına
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

33 2017-2018 yılında 86.045, 2018-2019 yılında ise (askeriye, polis ve kamu kantinleri dahil olmak üzere)
85.944 geleneksel kanal noktasının verisi bulunmaktadır. ALGIDA dolabı bulunduran geleneksel
perakendecilerin yaklaşık %(…..) kapsamaktadır.
21-15/190-80
89/147


2019 Brüt
Ciro (TL)
2019 İndirim
(TL)
2019 Satış
Miktarı (adet)
2019 Toplam
Dolap Hacmi
(lt)
2019 Toplam
Dolap Sayısı
1.096
Nokta
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nokta
Başına
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Raportörlerin Hesaplamaları
(368) Satış cirosu azalan ve buna rağmen indirim ve dolap sayısı/hacmi artırılan söz konusu
noktaların, 2018 (cirosunun düştüğü) ve 2019 yıllarında (ilave yatırım yapıldığı), dolap
sayısının %(…..) ve dolap hacminin %(…..) arttığı, satış noktalarına verilen indirim
oranının 2017 yılında %(…..), 2018 yılında %(…..) olduğu görülmektedir.
(369) İndirim miktarları nokta başına hesaplandığında da nokta başına indirim %(…..)
artarken, nokta başına cironun %(…..) oranında yükseldiği görülmektedir. Diğer bir
ifadeyle UNILEVER, söz konusu noktalara yönelik 1 TL’lik indirim ile 2018 yılında
uyguladığı yaklaşık (…..) TL, 2019 yılında ise (…..) TL ciro elde etmiştir. Bu durum,
satış noktasının veriminin düştüğü bir zamanda (2018 yılındaki cironun 2017 yılındaki
cirodan düşükken) dikkat çekicidir. Ayrıca 2019’da yapılan ekstra yatırımlar ile
desteklenmesine rağmen veriminde yine beklenildiği gibi artış olmadığı görülmektedir.
Kaldı ki, bu noktalarda dışlanan rakiplerin varlığı sorgulanmalıdır. Rakibin bulunduğu
noktalarda ise, uygulamanın rakibi dışlayıp dışlamadığı değerlendirilmelidir. Söz
konusu değerlendirmeye ilerleyen bölümde yer verilecektir.
(370) Nihai tüketicinin talebi satış noktasının performansını etkilediğinden, dolap yatırımına
rağmen olumsuz sonuçların alınabilmesi mümkündür. Bununla birlikte, ciro veya satış
miktarı azalan noktalardan bazılarına indirimlerin arttırılarak verilmesi ve bu noktalarda
dolap sayısı veya hacminin arttırılmasının rakipleri dışlayıcı olduğu
değerlendirilmektedir.
(371) Hâkim durumdaki bir firma tarafından verilen bu yöndeki indirimlerin; kabin
münhasırlığının bulunduğu ve daha çok ürün bulundurulması/satılması adına her
seferinde satış noktalarına ek dolap koyulmasının fiziki kapasite (satış alanı-m2)
açısından kısıtlı olduğu geleneksel kanalda, fiili münhasırlık etkileri göstereceği açıktır.
(372) Dolap hacminin veya sayısının artırılması, noktaların rekabete açık kısmı açısından
dahi rakiplerden ürün alma güdüsünü etkileyerek noktalara rakiplerin girişini
engelleyecektir. Gerek hacim artışıyla gerekse dolap sayısının artışıyla rakibin noktaya
girmesi engellenerek nokta rakibe kapanacak veya rakip noktadan çıkmak zorunda
kalacaktır. Bu açıdan bakıldığında, inceleme konusu noktalara sağlanan indirim
artışları ile rakiplerin bu noktalardan dışlanmasının amaçlandığı değerlendirillmektedir.
(373) Söz konusu duruma yönelik daha detaylı değerlendirme yapılabilmesi adına rakiplerin
bu noktalardaki bulunurlukları incelenmiştir. Bu kapsamda GOLF ve PANDA’dan ilgili
noktalarda satış yapıp yapmadıkları bilgisi talep edilmiştir. Sunulan cevabi yazılar
incelenerek, aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:
Tablo 51- 1.310 ve 1.096 Nokta Özelinde Rakip Bulunurluk Durumu
1.310 Nokta 2017 2018 Kayıp
PANDA (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
1.096 Nokta (…..) (…..) (…..)
21-15/190-80
90/147

PANDA (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Raportörlerin Hesaplamaları
(374) Yukarıdaki tablodan öncelikle, ilgili noktalarda UNILEVER’in büyük oranda GOLF ve
PANDA olmadan çalıştığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, inceleme konusu dönemlerde,
cironun düştüğü yıl rakiplerin ilgili satış noktalarındaki varlığı dikkat çekmektedir. Aynı
zamanda takip eden yılda, yani UNILEVER’in indirim ve dolap sayısı/hacmini artırdığı
yılda, GOLF ve PANDA ürünlerinin satışını yapan çoğu nokta, söz konusu
teşebbüslerden ürün alımını tamamıyla durdurmuştur. GOLF 2017 yılında (…..)
müşteri ile çalışırken bu sayı 2018 yılında (…..)’ye düşmüştür. 2018 yılında ise (…..)
müşteri ile çalışan GOLF 2019 yılında (…..) müşteri ile çalışmıştır. PANDA açısından
ise, 2017 yılında çalışılan (…..) noktanın (…..)’si, 2018 yılında ise çalışılan (…..)
noktanın (…..)’si ile çalışılmaya devam edildiği görülmektedir.
(375) Dolayısıyla, söz konusu noktalara rakibin dışlanması amacıyla verilen indirimler bu
etkiyi göstermiştir. Bu durumun en önemli göstergesi söz konusu noktalardaki rakibin
varlığının aniden zayıflamasıdır.
(376) 2017 yılı bakımından değerlendirme konusu noktaların %(…..)’ü sadece UNILEVER
ile çalışırken, bu oran 2018 yılında %(…..)’dir. Diğer dönem için değerlendirmeye
alınan noktaların ise 2018 yılı için %(…..)’i, 2019 yılı için ise %(…..)’ü sadece
UNILEVER ile çalışmıştır. Geleneksel perakende açısından pazar genelinde GOLF ve
PANDA’nın bulunurlukları 2017-2019 döneminde sırasıyla %(…..) -%(…..), %(…..) -
%(…..), ve %(…..) -%(…..) olarak gerçekleşirken (Tablo 20), GOLF ve PANDA
toplamda 1.310 noktanın %(…..)’sında bulunurken, indirim ve dolap sayısı/hacminin
artırıldığı 2018 yılında ise uzayın sadece ve toplamda %(…..)’inde bulunmaktadır. Aynı
şekilde 1.096 nokta açısından bakıldığında 2018 yılındaki rakip bulunurluğu %(…..)
olarak gerçekleşirken, indirim ve dolap sayısı/hacminin artırıldığı 2019 yılında ilgili satış
noktalarındaki rakip varlığı %(…..) olmuştur. Sonuç olarak rakip bulunurluğu, ilgili
pazarın genelindekinden daha yüksek iken bu oran bir anda azalmıştır. Dolayısıyla
dolap hacmi veya sayısının ve aynı zamanda indirimin arttırıldığı bu noktalara rakip
teşebbüsler girememiş, bu noktalarda sadece UNILEVER satılmıştır.
(377) UNILEVER’in rakipleri, girebildikleri oldukça sınırlı sayıda noktayı da yukarıda
gösterilen uygulamalar nedeniyle büyük oranda kaybetmiştir. UNILEVER’in inceleme
konusu uygulaması sonucunda GOLF, ilk dönemde bulunduğu noktaların
%(…..)’inden, ikinci dönemde ise %(…..)’ünden çıkmıştır. Aynı şekilde PANDA için bu
oran %(…..) ve %(…..) olmuştur.
Tüm bu bilgiler ışığında, UNILEVER’in geleneksel kanalda uyguladığı indirimlerin
rakiplerinin faaliyetlerinin zorlaştırılması amacını taşıdığı ve bu etkiyi gösterdiği,
dolayısıyla UNILEVER’in söz konusu indirim uygulamalarıyla hâkim durumunu kötüye
kullandığı ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği sonuca varılmıştır.
I.5.2.2.2.2. İndirim Sistemine İlişkin Genel Değerlendirme
(378) Nihai tüketicinin talebi satış noktasının performansını etkilediğinden, dolap yatırımına
rağmen olumsuz sonuçların alınabilmesi mümkündür. Bununla birlikte, dolap sayısı
veya hacmi yükselen, ciro veya satış miktarı azalan noktalardan bazılarına indirimlerin
arttırılarak verilmesi dikkat çekicidir. Bu itibarla, ilgili noktalara sağlanan indirimlerin
ticari anlamda makul olmadığı değerlendirilmektedir.
21-15/190-80
91/147

(379) Hâkim durumdaki bir firma tarafından verilen bu yöndeki indirimlerin; kabin
münhasırlığının bulunduğu ve daha çok ürün bulundurulması/satılması adına her
seferinde satış noktalarına ek dolap koyulmasının fiziki kapasite (satış alanı-m2)
açısından kısıtlı olduğu geleneksel kanalda, fiili münhasırlık etkileri göstereceği açıktır.
(380) Dolabın hacminin veya sayısının artırılması, noktaların rekabete açık kısmı açısından
dahi rakiplerden ürün alma güdüsünü etkileyerek noktalara rakiplerin girişini
engelleyecektir. Gerek hacim artışıyla gerekse dolap sayısının artışıyla rakibin noktaya
girmesi engellenerek nokta rakibe kapanacak veya rakip noktadan çıkmak zorunda
kalacaktır. Bu açıdan bakıldığında, inceleme konusu noktalara sağlanan indirim
artışları ile rakiplerin bu noktalardan dışlanmasının amaçlandığını söylemek yanlış
olmayacaktır.
(381) Söz konusu amacın etki gösterip göstermediğinin değerlendirilmesi açısından
rakiplerin bu noktalarda bulunup bulunmadıkları incelenmiştir. Bu kapsamda
ALGİDA’dan söz konusu noktalarda rakip ürünlerinin satışa sunulup sunulmadığına
yönelik açıklama talep edilmiş olup, gelen yazıda satış noktalarındaki rakip bilgilerinin
sistemlerinde tutulmadığı belirtilmiştir. Bunun üzerine GOLF ve PANDA’dan ilgili
noktalarda satış yapıp yapmadıkları bilgisi talep edilmiştir. Sunulan cevabi yazılar
incelenerek, aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:
Tablo 52-2.171 - 1.851 - 1.517 Nokta Özelinde Rakip Bulunurluk Durumu*
2.171 Nokta 2016 2017 Kayıp
PANDA - 73 -
GOLF 114 76 38
1.851 Nokta 2017 2018 Kayıp
PANDA 51 33 18
GOLF 114 42 72
1.517 Nokta 2018 2019 Kayıp
PANDA 51 22 29
GOLF 68 27 41
Kaynak: PANDA ve GOLF
*Panda 2016 yılında sistem değişikliğine gittiği için ilgili sene verilerini paylaşamamıştır.
(382) Tablodan, ilgili noktalarda ALGİDA’nın büyük oranda GOLF ve PANDA olmadan
çalıştığı anlaşılmaktadır. Aynı zamanda takip eden her sene boyunca, GOLF ve
PANDA ürünlerinin satışını yapan bazı noktalar, söz konusu teşebbüslerden ürün
alımını tamamıyla durdurmuştur. GOLF’ün 2016 yılında çalıştığı 114 müşterinin 2019
yılında yalnızca 26’sı ile çalıştığı; 2017 yılında çalıştığı 114 müşterinin ise 2019 yılında
yalnızca 19’u ile çalıştığı görülmektedir. PANDA açısından ise, 2017 yılında çalışılan
51 noktanın 29’unun kaybedildiği görülmektedir.
(383) Dolayısıyla, söz konusu noktalara rakibin dışlanması amacıyla verilen indirimler bu
etkiyi de göstermiştir. Bu durumun en önemli göstergesi söz konusu noktalardaki
rakibin varlığının zayıflığıdır. Söz konusu noktaların büyük bir çoğunluğu inceleme
konusu yılların tamamında sadece UNILEVER ile çalışmıştır.
(384) 2016 yılı bakımından değerlendirme konusu noktaların %(…..)’i sadece ALGİDA ile
çalışırken, bu oran 2017 yılı için %(…..), 2018 yılı için ise %(…..)’tür. Dolayısıyla dolap
hacmi veya sayısının arttırıldığı, satışların artmamasına rağmen indirimin arttırılarak
verilmeye devam edildiği bu noktalara gerçekten de rakip girememiş, bu noktalarda
sadece ALGİDA satılmıştır.
(385) Rakibin girebildiği oldukça sınırlı sayıda nokta ise yukarıda gösterildiği üzere büyük
oranda kaybedilmiştir. ALGİDA’nın inceleme konusu uygulaması sonucunda 2016
21-15/190-80
92/147

yılında GOLF, bulunduğu noktaların %(…..)’ünden çıkmıştır. 2019 yılında PANDA
bulunduğu noktaların %(…..)’sını, GOLF ise %(…..)’ını kaybetmiştir.
(386) Hâkim durumdaki teşebbüsün, müşterilerin talebinin önemli bir kısmı için vazgeçilmez
bir ticaret ortağı olması durumunda kısa süreli bir münhasırlık bile rekabet karşıtı
piyasa kapamaya yol açabilecektir.
(387) Daha önceden belirtildiği üzere, geleneksel kanaldaki sözleşmeler bir yıllığına
yapılmaktadır. Senelik yapılan analizler sonucunda da, yukarıda yer verildiği üzere,
rakiplerin noktalardan çıkartıldığı gösterilmiştir. Ayrıca, ALGİDA marka ürünler
15.05.2008 tarih, 08-33/421-147 sayılı ve 17.03.2011 tarih, 11-16/287-92 sayılı Kurul
kararlarında “must stock” ürünler olarak nitelendirilmiştir. Bu nedenle, ürünün
mevsimsellik özelliği de dikkate alındığında, daha kısa süreli uygulamaların dahi
rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açtığı söylenebilecektir.
(388) Kaldı ki Kurulun 15.05.2008 tarihli ve 08-33/421-147 sayılı kararında da ALGİDA’nın
perakende satış seviyesindeki münhasırlık sözleşmeleri ve fiili uygulamalarının etkisi
değerlendirilmiş; satış noktalarıyla imzalanan sözleşmelerde yer alan münhasırlık
şartlarının ve fiilen münhasırlığa yol açan uygulamalarının ilgili pazarlarda etkin
rekabetin oluşmasının önünde engel oluşturduğu vurgulanarak, ilgili pazarlarda son
satış noktalarına rakip ürünleri satmama şartına bağlı olarak herhangi bir avantaj
sağlaması ya da fiili münhasırlık yaratan bedelsiz ürün, indirim, kota gibi uygulamaları
ile satış noktalarına belirli bir süre içinde bir önceki yıldaki satışların belirli bir oranı
şeklinde bir miktarı satın alması şartı koşması ya da bu şarta bağlı avantajlar
sağlaması yasaklanmıştır.
(389) Tüm bu bilgiler ışığında, UNILEVER’in geleneksel kanalda uyguladığı indirimlerin
rakiplerinin faaliyetlerinin zorlaştırılması amacını taşıdığı ve bu etkiyi gösterdiği,
dolayısıyla UNILEVER’in söz konusu indirim uygulamalarıyla hâkim durumunu kötüye
kullandığı ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.

I.5.2.2.2.3. UNILEVER’in İndirim Sistemlerine İlişkin Diğer Rekabet Otoritelerinin
Kararları
(390) Bu bölümde son olarak UNILEVER’in indirim sistemleri hakkında rekabet otoriteleri
tarafından verilmiş kararlara değinilmiştir:
(391) 31.10.2017 tarihinde verdiği karar ile İtalya Rekabet Otoritesi (AGCM), UNILEVER'in
dondurma pazarındaki rakiplerinin büyümesini engellemek için dışlayıcı faaliyetlerde
bulunarak Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 102. maddesini ihlal
ettiğine hükmetmiş ve UNILEVER'i 60 milyon Euro idari para cezası ile
cezalandırmıştır. AGCM, rakiplerin zararına olacak şekilde geniş çaplı münhasır
uygulamalar, sadakat uygulamaları, ticari uygulamalar da dahil olmak üzere
UNILEVER’in dışlayıcı uygulamalarının pazardaki rekabeti kısıtladığını saptamıştır.
(392) Kararda, UNILEVER’in İtalya impulse dondurma pazarında hakim durumda olduğu34
ve UNILEVER’in münhasırlık şartı içeren uygulamaları35, kabin münhasırlığı
yükümlülükleri36 ve sadakat indirimleriyle karakterize edilen ticari politikasının
rakiplerini pazardan dışladığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte kararda, UNILEVER’in
distribütörlerinin UNILEVER’e yardımcı bir birim gibi faaliyet gösterdiği ve bu nedenle

34 UNILEVER’in pazarı payı %60 olarak hesaplanmıştır.
35 Münhasırlık şartının pazarın %30-40’ını kapsadığı tespit edilmiştir.
36 Rakip ürün konulmaması koşuluna karşılık ücretsiz dolap temini
21-15/190-80
93/147

distribütörlerin faaliyetlerinin UNILEVER’e atfedilebileceği, UNILEVER’in sözleşmesel
ve fiili uygulamalarının (tek marka yükümlülükleri, kabin münhasırlığı yükümlülükleri,
hedef indirimleri, portföy indirimleri) pazarı rakiplere kapattığı, rekabete en fazla maruz
kalan perakendecilere münhasırlık içeren koşulların seçici bir şekilde uygulandığı
belirtilmiştir.
(393) Sonuç olarak AGCM, UNILEVER’in müşterilerini sadece kendi ürünlerini satması
yönündeki uygulamalarının tüketiciler açısından kalite ve tat olarak ALGİDA’ya tercih
edilebilecek olan rakip ürünlerin bulunurluklarının kısıtlandığını belirtmiş ve
UIİLEVER’in hakim durumunu piyasanın rakiplere kapatılmasına yol açan sözleşmesel
veya fiili birçok uygulamasından oluşan karmaşık bir sistem vasıtasıyla kötüye
kullandığı sonucuna ulaşmıştır. 37
(394) AGCM’nin kararı Mayıs 2018’de İlk Derece Mahkemesi tarafından da onanmıştır.38
(395) Son olarak Brezilya Rekabet Otoritesi (CADE), 2018 yılında UNILEVER hakkında
soruşturma yürütmüştür. CADE, yürütmüş olduğu soruşturmada UNILEVER’in
özellikle küçük ve orta ölçekli noktalardaki münhasırlık koşullarını, kabin münhasırlığı
uygulamalarını ve noktalara uygulanan asgari satış hedeflerini incelemiştir. CADE
yapmış olduğu değerlendirmelerde UNILEVER’in şikayete konu Sao Paulo’da %60-
70, Rio de Janerio’da %80-90 ve ulusal seviyede %60-70 paya sahip olduğunu,
pazarda önemli giriş engelleri bulunduğunu, UNILEVER’in fiili münhasırlık
uygulamalarının önemli seviyelerde olduğunu ve herhangi yazılı bir münhasırlık hükmü
olmasa da satış noktasına verilen indirimlerin fiili münhasırlık ile sonuçlandığını tespit
etmiş ve UNILEVER’i 29,4 milyon Brezilya Reali (yaklaşık 8,1 milyon Dolar) idari para
cezası ile cezalandırmıştır3940
I.6. UNILEVER’in Yaptığı Savunmaların Değerlendirilmesi
- Pazarın Yapısına ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddesine İlişkin Savunmalar
- Türkiye’de endüstriyel dondurma pazarının istikrarlı bir büyüme eğilimi
gösterdiği, 2010-2018 yılları arasında ciro bazında yılda ortalama %15
oranında, litre bazında ise toplamda ortama %4 oranında büyüdüğü, bununla
birlikte Türkiye’de 3,5 litre olan kişi başına yıllık dondurma tüketiminin Avrupa
(7,5 litre) ve Amerika Birleşik Devletleri (18 litre) ile kıyaslandığında düşük
seviyelerde seyrettiği, 2018 yılı itibarıyla toplam perakende satış noktalarının
yaklaşık olarak %17’sinin dondurma satmadığı, dolayısıyla pazarın yeni girişler
için ciddi bir büyüme potansiyeli barındırdığı, nitekim 2015 yılında ETİ’nin Frigo
markası, 2014 yılında Toksöz Holding’in L’era Fresca markası ile pazara giriş

37
obligations-and-fidelity-inducing-rebates-in-the-ice-cream-sector/

10105dc7ca4c/Presentation/PublicationAttachment/2365bb89-752c-4638-8f99-
be59cdf2119e/ICA%20Fines%20Unilever%20Algida.pdf

(2018)39/en/pdf
38 Son erişim tarihi 13.07.2020
39
Mussnich-Aragao/Just-desserts-CADE-fines-company-for-exclusivity-practices-in-ice-cream-
market?redir=1

40 Son erişim tarihi 13.07.2020

21-15/190-80
94/147

yaptığı ve daha sonra Pernigotti markasını portföyüne eklediği, ilgili pazarda
büyüme potansiyelinin mevcut ve pazarın yeni girişlere açık olduğu;
- Son yıllarda indirim marketlerinin en hızlı büyüyen perakende zincirleri olduğu,
BİM, A101 ve ŞOK gibi indirim marketlerinin özel markalı ürün ağırlıklı faaliyet
gösterdiği, dondurma bakımından da BİM ve ŞOK’un özel markalı ürün tercih
ettiği ve her ikisinin de GOLF ile çalışmakta olduğu, piyasadaki özel markalı
dondurma üretiminin neredeyse tamamının (%(…..)) GOLF tarafından
gerçekleştirildiği, GOLF’ün özel markalı ürünler üzerinden kazandığı pazar
payının, toplam pazarda kaybettiği pazar payından oldukça fazla olduğu;
- Toplam HTM perakendeciliği sektörünün yalnızca %3’ünü dondurma
kategorisinin oluşturduğu, 2018 yılında dondurmanın toplam perakende
pazarındaki payının %(…..), indirim marketlerinde %(…..), süpermarketlerde
%(…..) ve geleneksel kanaldaki payının %(…..) olduğu göz önüne alındığında
Soruşturma Bildirimi’nde yer alan tespitlerin aksine, özellikle organize kanal
açısından bir alıcı gücünün varlığından söz edilmesi gerektiği, organize
perakendecilerin ALGİDA ürünlerine olan ihtiyacının, ALGİDA’nın ürünlerini söz
konusu noktalarda satma ihtiyacından daha az olduğu ve bu hususun da
şüphesiz olarak ALGİDA aleyhinde pazarlık gücü yarattığı, ALGİDA’nın bu tür
müşterilere tek taraflı olarak, sözleşme kapsamında belirli şartlar empoze
edebilmesinin mümkün olmadığı;
- Soruşturma Bildirimi’nde, Kurulun GETİR ile yapılan sözleşmeler dışındaki
sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine uygun olduğu sonucuna
ulaştığı, ancak GETİR ile yapılan sözleşmede yer alan ve münhasırlık hükmü
içeren maddenin, muğlak bir lafız barındırması sebebiyle yanlış anlaşıldığı,
hükmün başlığından (Dondurma Kabinlerine İlişkin Yükümlülükler) ve
içeriğinden de anlaşılabileceği üzere, ilgili sözleşmede geçen münhasırlık
bahsinin, 2008 Kararı kapsamında uygulanan kabin münhasırlığına ilişkin
olduğu ve bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği, ayrıca SÖZLEŞME’de
geçen “işletmenin bulunduğu alanda” ifadesinin, online hizmet sunan bir
platform plan GETİR için herhangi anlam ifade etmediği, nitekim GETİR’in
fiziksel bir satış noktası ile hizmet vermediği;
- ALGİDA’nın uyguladığı taviz/indirim sistemlerinin geleneksel ve organize
perakende kanalı bazında ayrı ayrı incelenmesi gerektiği, geleneksel kanalda
koşula bağlı olmayan destek ve tavizler verildiği, sektördeki tüm oyuncuların
tavizler ile faaliyet gösterdiği ve bunun sektörün doğasının bir gereği olduğu,
verilen tavizlere bağlı olarak satış noktasının bir ya da daha fazla marka ile
çalışabildiği, bu kanalda (organize perakendeye oranla) tek bir sağlayıcı ile
çalışmaya yönelik daha yoğun bir eğilim bulunsa da, bir yıl boyunca tek bir
tedarikçi ile çalışıldığı bir durumda dahi, bir sonraki sene tedarikçinin kolayca
değiştirilebileceği, ALGİDA’nın birden çok marka ile çalışan noktalara, diğer
noktalardan farklı tavizler sunmadığı, bu nedenlerle sektördeki taviz
uygulamasının basit bir fiyat rekabetinden ibaret olduğu ve eşit etkinlikteki
rakibe pazarı kapama potansiyelinin bulunmadığı;
- Soruşturma Bildirimi’nde iddia edilenin aksine, tavizlerin büyüklüğünün rekabet
karşıtı pazar kapamaya gösterge olarak tek başına bir anlam ifade etmediği,
Soruşturma Bildirimi’ne göre geleneksel kanalda tavizlerin ciroya oranının 2016-
2018 yıllarında %(…..)’den %(…..)’a yükseldiği ve bu artışın oldukça düşük
olduğu, ALGİDA’nın pazar payı kaybettiği, en yakın rakibi GOLF’ün ise pazar
21-15/190-80
95/147

payı kazandığı süpermarket segmentinde ise bu oranın çok daha yüksek
olduğu, bu nedenle indirim sistemi uygulamalarıyla rekabet karşıtı pazar
kapama ve rekabeti sınırlama etkisinin mevcut olmadığı;
- ALGİDA’nın geleneksel kanaldaki satış noktalarının büyük bir kısmında tek
kabin ile faaliyet gösterdiği, bu noktalarda sezon boyunca talep artışından
kaynaklı olarak ek kabin ihtiyaçlarının doğabildiği, geleneksel kanalda impulse
ürün grubunun yoğun olarak satılmasına rağmen catering ürünler de satılmak
istendiğinde, impulse ürünlerin bulunurluğunu da korumak adına catering
ürünler için ayrı bir kabin yerleştirilmesinin gereklilik haline gelebildiği, organize
perakende bakımından ise mağazalarda soğutucu kabinler için oldukça fazla
uygun alan bulunduğu, bu noktalarda daha geniş yelpazede ürün
bulundurulmaya çalışıldığı ve bu kapsamda hem take-home hem de impulse
ürünlere özgülenmiş kabinlere (Maraş dondurması, magnum kabini gibi) de yer
verildiği; hem geleneksel hem de organize perakende kanalında satış
noktalarına birden fazla ve eskiye göre daha geniş kabin yerleştirilmesinin
makul ve ticari gerekçelerinin bulunduğu, bu gerekçelerin tüketici talebini
karşılayabilmek, yıllar içerisinde artan ürün portföyünün bulunurluğunu
sağlayabilmek ve dağıtım maliyetlerini minimize etmek olarak sıralanabileceği
ve hiçbir şekilde rakip dondurma üreticilerinin girişini engellemek gibi bir
amacının bulunmadığı;
- ALGİDA’nın organize perakende kanalında yer alan satış noktalarına sağladığı
indirim uygulamalarının tüketici refahı üzerindeki etkileri de göz önüne
alındığında, indirim sistemlerinin başlı başına kategorik olarak yasak kabul
edilemeyeceği ve kötüye kullanma teşkil etmesi için etki temelli bir ekonomik
analiz gerektiği, indirim sistemleri incelenirken, ilgili davranışın pazarda dışlama
etkisi doğurup doğurmadığına bakılması ve iddia konusu fiili münhasırlıkla
indirim sistemi arasında bir illiyet bağının olması gerektiği, bu bağın da ispat
standartlarını karşılayacak şekilde eşit etkinlikteki rakip testi ile kurulması
gerektiği, 17.03.2011 tarih ve 11-16/287-92 sayılı Kurul kararında ALGİDA’nın
uyguladığı indirim sisteminin rekabet hukukuna uygun olduğunun
değerlendirildiği, 2011’den günümüze indirim sistemlerinde kayda değer bir
değişiklik olmadığından yola çıkılarak ilgili kararda yer alan değerlendirmelerin
geçerli olduğu;
- 17.03.2011 tarih ve 11-16/287-92 sayılı Kurul kararında riskli görülen ve
Soruşturma Bildiriminde de yer verilen kişiselleştirilmiş, artan oranlı büyüme
indirimi niteliklerine sahip olması sebebiyle sadakat artırıcı etkilerinin yüksek
olduğu belirtilen “performans/büyüme priminin” ALGİDA tarafından verilen
indirimler içerisinde çok küçük bir yer kapladığı, ALGİDA’nın en büyük iki
müşterisinden biri olan MİGROS’a sağlanan toplam %(…..) oranındaki prim
içerisinde, performans priminin maksimum %(…..)’e tekabül ettiği, A101
bakımından ise toplam %(…..) oranındaki prim içerisinde %(…..)’in bile altında
kaldığı
savunulmuştur.
- Soruşturma Bildirimi’nde Yer Verilen Belgelere İlişkin Savunmalar
- 25.03.2019 tarihli ve “1 NİSAN’DA SEZONLUK DOLAPLAR MİGROSLARA!
(2019 DSA PLANI)” konulu e-posta:
21-15/190-80
96/147

(396) DSA’nın değerli satış alanı anlamına geldiği ve MİGROS tarafından kullanılan bir terim
olduğu, mağaza içindeki değerli satış alanlarına (kasa önü gibi) kabin/ürün
yerleştirilmesi hususunda ciddi bir rekabet yaşandığı, MİGROS gibi bir müşterinin
çeşitli sebeplerle ek kabin yerleştirilmesi talebinde bulunabildiği, özellikle yüksek sezon
boyunca sürekli artan talebe yetişebilmek için bu tür durumlar ile karşılaşılabildiği
savunması yapılmıştır.
- (…..) tarafından 25.12.2017 tarihinde gönderilen “RE: Tavuk dolapları / Vispera
kapsamında aksiyonlar / Çivril” konulu e-posta:
(397) ALGİDA’nın satış noktalarına diğer teşebbüslerin kabin konumlandırmasını
zorlaştırma amacı ile tavuk koymaları için kabin vermek gibi bir uygulamasının
olmadığı, aksine satış noktalarının dondurma saklanmak için üretilmiş olan kabinlere
tavuk koyduğu, ilgili e-postanın ALGİDA’nın bunu fark etmesi üzerine, kabinlerini geri
alması kapsamında olduğu savunulmuştur.
- 24.03.2016 tarihli ve “Tokat Piyasa Ziyaret Notları” konulu e-posta:
(398) Söz konusu e-postanın yeterli satış alanına sahip organize perakende kanalındaki
satış noktaları ile ilgili olduğu, e-postada değinilen davranışların ilgili pazarda faaliyet
gösteren herhangi bir teşebbüsten beklenebilecek rekabetçi ticari aksiyonlardan ibaret
olduğu, söz konusu davranışlar ile rakipler açısından dışlayıcı bir etki doğması
ihtimalinin bulunmadığı savunması yapılmıştır.
- (…..) tarafından (…..) ’e gönderilen 09.04.2019 tarihli ve “Büyükada Müşteri Hk.”
konulu e-posta:
(399) Söz konusu e-postada bahsi geçen satış noktasının yerinde tüketim kanalında faaliyet
gösterdiği, kabin münhasırlığı kapsamında ALGİDA’nın kendi kabinleri içerisinde
yalnızca ALGİDA ürünlerinin sergilenmesini talep etme hakkına sahip olduğu
savunulmuştur.
- 12.07.2018 tarihli “Algida & Happy Center 2018 Yarıyıl Değerlendirmesi” konulu
başlıklı e-posta:
(400) Söz konusu e-postada müşterinin ALGİDA’dan mağazalarındaki faturalama gelişimi
hakkında bilgi istediğinin görüldüğü, müşterinin bazı satış noktalarında kendi ticari
kararı neticesinde tek bir firma ile çalışmayı tercih ettiği, bu tür satış noktalarında diğer
noktalara göre daha yüksek bir büyüme yaşanmış olduğu, bu durumun yalnızca
ALGİDA satılması yönünde bir baskı olarak ya da indirim sisteminin sonucu olarak
değerlendirilemeyeceği savunması yapılmıştır.
(401) Yukarıdaki hususlara ek olarak, ALGİDA tarafından hem ulusal (MT) hem de yerel
süpermarketlere (LMT) uygulanan indirim sisteminin değerlendirildiği bir ekonomik
analiz sunulmuştur. Ekonomik danışmanlık hizmeti sunan RBB Economics LLP (RBB)
tarafından hazırlanan iktisadi analiz kapsamında, ALGİDA’nın organize/modern
kanaldaki müşterilerine uyguladığı büyüme indirimleri ve özellikle maliyet altına
düşmeyen bir fiyat vererek, eşit etkinlikteki rakibin uygulanan indirim sistemine karşı
rekabet edip edemeyeceği değerlendirilmiştir.
(402) Yapılan analizde kullanılan eşit etkinlikteki rakip testinin (EER Testi) amacı, hâkim
durumdaki teşebbüs ile eşit etkinlikteki rakiplerin talebin gerçekçi bir şekilde rekabet
edebilecekleri kısmının tamamını (rekabete açık kısım) kendilerine yönlendirmeleri
halinde, söz konusu indirim uygulamasına karşı maliyetlerini de karşılayabilecek
şekilde rekabet edip edemeyeceklerini değerlendirmektir.
21-15/190-80
97/147

(403) İktisadi analizde temel alınan veriler ve varsayımlar özetle şu şekildedir:
- ALGİDA 2017, 2018 ve 2019 yılları için dört adet MT müşterisine (Abi, Migros,
Carrefour, ŞOK) ve beş adet LMT müşterisine (Çağrı, Özdilek, Happy, Kim,
Akyurt) ilişkin işlem verisi ve uyguladığı indirim sisteminin detaylarını
sağlamıştır. Bu kapsamda toplam 12 MT müşterisi-yıl kombinasyonu ve 15 LMT
müşterisi-yıl kombinasyonu için ekonomik analiz yapılmıştır,
- Seçilen müşteriler ALGİDA’nın değer cinsinden 2019 modern kanal satışlarının
yaklaşık %(…..) oluşturmakta, dolayısıyla bu örneklem tüm modern kanal
segmentinin genel olarak temsil edilmesini sağlamaktadır,
- ALGİDA’nın maliyetleri bakımından ortalama kaçınılabilir maliyet esas
alınmıştır,
- İlgili çalışma, her bir müşteri bazında katkı maliyetine (contribution cost) ilişkin
ALGİDA tarafından sağlanan tahminlere dayanmaktadır. Katkı maliyeti, her
müşterinin yalnızca satılan ürünlerin maliyetine değil, aynı zamanda ekipman
maliyeti, ticari promosyonlar, satış ekibi gibi maliyetleri dahil olmak üzere ilgili
teşebbüsün belirli bir müşteriye hizmet etmek için ayrılmış sabit maliyetlerine
katkısını ölçmektedir. ALGİDA, müşteri katkı maliyetini aşağıdaki formülü
kullanarak hesaplamaktadır:
Müşteri katkı maliyeti = Satılan ürünün maliyeti + Ticari koşulların yapısı ±
Müşteri satış ekipmanlar + Satış noktası giderleri + Ticareti geliştirme giderleri
+ Maaş, teşvik ve diğer satış komisyonları
(404) Ekonomik analize göre, ALGİDA’nın büyüme indirimleri, değerlendirilen 12 MT (dört
müşteri, üç yıl) ve 15 LMT (beş müşteri, üç yıl) senaryolarının tümünde eşit etkinlikteki
rakip testini geçmektedir. Analiz sonucuna göre özetle:
- Bu indirimler, özellikle LMT müşterileri tarafından sistematik biçimde elde
edilmemektedir, büyüme indirimlerinin varlığı tek başına sadakat artırıcı nitelikte
olmayacaktır,
- Birçok müşteri yıl kombinasyonunda ALGİDA’nın fiyatı, her türlü olası satış
hacmi veya pazar payı için maliyetin üzerinde kalmaktadır ve eşit etkinlikteki bir
rakip herhangi bir elde edilebilir pazar payı için maliyetin üstünde fiyatlarla
rekabet edebilmektedir,
- Fiyatın satışların bir kısmı için maliyetin altına düştüğü hallerde, bu oran oldukça
düşüktür ve minimum geçiş payı pazarın rekabete açık kısmının kayda değer
ölçüde altındadır. Bu nedenle, eşit etkinlikteki bir rakibin müşteri talebinin
sadece ufak bir kısmını karlı bir şekilde kendisine yöneltemeyeceği doğru olsa
da, söz konusu rakip ALGİDA’nın rakipleri için ulaşılabilir olan daha büyük bir
pay için rekabet ederek bu engeli kolaylıkla aşabilecektir.
(405) Bu kapsamda ekonomik analiz sonucunda, ALGİDA’nın ulusal ve yerel zincirlere
uyguladığı indirim sisteminin rekabet karşıtı pazar kapama endişelerine sebebiyet
vermeyeceği sonucuna ulaşmıştır.
(406) Esasen, modern kanalda verilen indirimlerin incelenmemesi sebebiyle, sunulan
ekonomik analiz hakkında herhangi bir açıklama yapılmasına gerek görülmemektedir.
Bununla birlikte eşit etkinlikteki rakip testi uygulamasının, soruşturma konusu dosya
bakımından uygulanabilirliğinin tartışmalı olduğu da belirtilmelidir.
21-15/190-80
98/147

(407) Soruşturma konusu dosya bakımından farklı büyüklükteki çok sayıda noktada yine çok
sayıda ve farklı fiyatlı ürünlerin bulunmasının rekabete açık talebin, minimum geçiş
payının ve rakibin teklif etmesi gereken etkin fiyatın belirlenmesini özellikle geleneksel
kanalda yapılacak değerlendirmede güçleştirdiği, bunlar belirlense dahi, ilgili test
kullanılarak sağlıklı bir sonuca ulaşılmasını engelleyeceği değerlendirilmektedir.
Ayrıca, daha önce de belirtildiği üzere UNILEVER’in indirim sistemlerini incelediği
kararında İtalyan Rekabet Otoritesi41, UNILEVER’in ticaret politikasının eşit etkinlikteki
rakip testi veya benzer ekonomik analizler ile yeterince yakalanıp ölçümlenemeyecek
karmaşık uygulamalara dayandığına hükmederek, soruşturma süresince sunulan eşit
etkinlikteki rakip testini geçerli kabul etmemiştir.
(408) ALGİDA’nın buraya kadar yer verilen savunmalarına ilişkin açıklamalar yukarıdaki
bölümlerde yapıldığından, bu kısımda sadece itirazlara yer verilmiştir. Diğer
savunmalar ve bunlara ilişkin değerlendirmeler aşağıdadır:
- 15.05.2008 tarih ve 08-33/421-147 sayılı karar (2008 Kararı) kapsamında
muafiyet tanınmış kabin münhasırlığı uygulamasının somut delile
dayandırılmadan ihlal olarak nitelendirildiği, Kurul tarafından 2008 yılında
değerlendirilen ve uygun bulunan kabin münhasırlığı uygulamasına devam
etmekte olan UNILEVER’in 4054 sayılı Kanunu ihlal ettiği ithamında
bulunulduğu, muafiyetin geri alınması yönünde bir karar alınabileceği
savunması.
(409) 2008 Kararı’nda kabin münhasırlığı uygulamasına muafiyet tanınmamıştır. Esasen
muafiyet 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan koşulların değerlendirilmesi
sonucu sağlanmaktadır. Bu çerçevede Karar’da;
- Bir seneyi geçmemek şartıyla, tüm teşebbüslerin katılımına açık ve rekabetçi bir
yapıda düzenlenen, şeffaf ve nesnel şartlarla yapılan kamu ve özel sektör
ihaleleri sonucu münhasır satış hakları verilen yerinde tüketim noktalarıyla
yapılan anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüğüne bireysel muafiyet
tanınmasına,
- UNILEVER’in belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını desteklemek amacıyla
yaptığı ve dondurma tedarikinin reklam amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı
sponsorluk anlaşmalarına bir yılda 60 günü geçmemek şartıyla bireysel
muafiyet tanınmasına
karar verilmiştir. Dolayısıyla “kabin münhasırlığının 2008 Kararı ile UNILEVER’e tahsis
edilmiş bir hak olduğu” iddiası doğruyu yansıtmamaktadır. Kabin münhasırlığına
herhangi bir muafiyet tanınmadığı için, muafiyetin geri alınması yönünde bir kararın
alınamayacağı da açıktır.
(410) 2008 Kararında kabin münhasırlığına yönelik olarak;
“Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’nin ürünlerinin saklanması amacıyla satış
noktalarına sağladığı soğutucu kabinlere ilişkin olarak, kabin münhasırlığının
kaldırılmasına bu aşamada gerek olmadığı, bununla birlikte pazarın düzenli
olarak takip edilmesi amacıyla gerekli verilerin sektörde yer alan teşebbüslerden
Daire tarafından gerekli görülecek dönemlerde Kanun’un 14. maddesi
çerçevesinde istenmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesinin uygun olacağı”

41 (2018)39/en/pdf
21-15/190-80
99/147

karara bağlanmıştır. Dolayısıyla kararda sadece 2008 yılı itibarıyla kabin münhasırlığın
kaldırılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
(411) Şikâyet üzerine, 2020 yılı itibarıyla pazarın geldiği durum incelenmiş ve kabin
münhasırlığının, pazardaki fiili rekabeti ortadan kaldırarak satış noktası münhasırlığına
döndüğü tespitinde bulunulmuştur. Bu yönüyle, 2008 Kararında yapılan “Unilever San.
ve Tic. Türk AŞ’nin ve/veya distribütörlerinin satış noktalarıyla imzaladıkları
sözleşmelerde yer alan münhasırlık şartlarının ve fiilen münhasırlığa yol açan
uygulamalarının endüstriyel dondurma pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde
engel oluşturduğu” tespitiyle de uyumlu olacak şekilde, UNILEVER’in fiili münhasırlığa
neden olduğu tespit edilen kabin münhasırlığı uygulamasının 4054 sayılı Kanun’a
aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
- 2008 Kararı kapsamında Kurulun tüketici talebini ölçmeye yönelik saha
çalışmaları yürüttüğü, 2008 Kararı gibi birçok Kurul kararında izlenen yöntemin
aksine Soruşturma Heyetinin tespit ve değerlendirmelerini pazar araştırması gibi
somut parametrelere değil, kestirme çözümsel varsayımlara dayandırdığı, bu
bağlamda işbu dosya kapsamında da ihlal iddialarını somutlaştırılabilecek en
temel araçlara başvurulmasının beklendiği savunması.
(412) 2008 Kararı’nda yapılıp ilgili raporda yapılmadığı iddia edilen saha çalışması
geleneksel kanal noktalarına rakip ürünü satıp satmadıklarının sorulmasına ilişkin
anket çalışmasıdır. 2008 Kararı’nda yapılan anket sonuçlarına göre satış noktalarının
%30’unun rakip ürün koyabileceklerini, %70’inin ise ALGİDA müsaade etse bile rakip
ürünleri koymayacaklarını dile getirmelerinden hareketle rakip ürünlere yönelik talebin
olmadığı görüldüğünden, soğutucu kabinlerin rakiplere açılmasının o aşamada fiili
durumu değiştirmeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. 2019 yılı itibarıyla yapılan soruşturma
kapsamındaki incelemelerde ise, 2008 yılında söz konusu olmayan, UNILEVER’in
rakiplerle birlikte aynı dolapta satıldığı BİM noktalarındaki pazar payı verileri
kullanılmıştır. Bu noktalarda, tüketici talebi çoğunlukla diğer teşebbüslere yönelmiş
olup, UNILEVER’in pazar payı 2017 yılı için sadece %(…..), 2018 yılı için ise %(…..)
olarak gerçekleşmiştir. Anket çalışmasında verilebilecek niyete dayanan yanıtların
aksine gerçekleşmiş rakamlar olan söz konusu satış sonuçlarının gerçeği yansıtma
kabiliyetinin tartışılamaz olduğu değerlendirilmektedir. Bu itibarla ayrıca tüketici talebini
ölçecek bir anket çalışması yapılmasına gerek görülmemiştir. Diğer yandan,
UNILEVER izin verse dahi rakip ürün satmam diyen noktaların dolaplara rakip ürün
koyulmasının mümkün olduğu bir senaryoda rakipten daha uygun bir indirim alırsa
rakip ürün satmayacağını söyleyebilmek mümkün değildir. esasen rekabetin
kısıtlandığına yönelik tespitten sonra bu noktalarda rekabetin seviyesinin
arttırılabilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği açıktır.
(413) İlaveten, Kurul bazı dosyalarında saha çalışması yaparken/yaptırırken, bu yöntemi her
dosyada tercih etmeyebilmektedir. Aksi halde Kurulun tedbire başvuracağı her
dosyada saha çalışması yapması/yaptırması beklenebilecektir. Oysaki 18.03.2010
tarih ve 10-24/331-119 sayılı kararında Kurul; 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı
kararı ile bira pazarında muafiyetin geri alındığı BİMPAŞ’a herhangi bir saha
çalışmasına başvurmadan pazarda yaşanan gelişmeler neticesinde satış noktaları ile
akdedeceği tip sözleşmelerdeki beş yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına hükmetmiştir.
(414) Bununla birlikte işbu dosya kapsamında, pazardaki rekabetçi dinamikler; UNILEVER
ve rakiplerin geleneksel kanal dolap sayıları, bulundukları nokta sayıları, tek/birden
fazla dolapla bulundukları nokta sayıları, bulunurluk oranları, pazar payları gibi somut
21-15/190-80
100/147

veriler çerçevesinde değerlendirilmiş, kabin münhasırlığı 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesindeki şartlar bakımından detaylı bir analize tabi tutulmuş, Avrupa Komisyonu
ve diğer rekabet otoritelerinin kabin münhasırlığı ve paylaşımı hakkındaki tespitlerine
yer verilmiştir. Dolayısıyla dosya kapsamında ihlal iddialarını somutlaştırabilecek temel
araçlara başvurulmadığı iddiası gerçeği yansıtmamaktadır.
- Kabin münhasırlığına son verilmesine yönelik olası bir tedbirin pazarda
arzulanan rekabetçi etkileri yaratıp yaratmayacağı ve pazardaki olası
sonuçlarının/işlevselliğinin dikkate alınması gerektiği, pazarın gereğinden fazla
regüle edilmesine sebebiyet verecek bir karar alınmaması ve kabinlerin
açılmasının pazarda Kurulun arzuladığı şekilde etkiler yaratıp yaratmayacağının
irdelenmesi gerektiği savunması.
(415) Dosya kapsamında UNILEVER’in dolaplarda münhasıran yer almasının pazarda fiili
olarak rekabeti ortadan kaldırdığı tespit edilmiş, bunun engellenmesi için UNILEVER
dolaplarının rakiplere açılması gerektiği ifade edilmiştir. “Hâkim durumdaki teşebbüsün
dolabının rakiplere açılması”, ikinci dolabın giremeyeceği 100 m2 altı alanlardaki
rekabetin sağlanabilmesini için uygulanagelmiş bir düzenlemedir. Kurul tarafından
daha önce de kola ve bira pazarlarında hâkim durumdaki teşebbüsün 100 m2 altı satış
noktalarındaki dolaplarının rakiplere açılmasına karar verilmiştir. Dondurma ürünü
özelinde, hâkim durumdaki teşebbüsün dolabının rakiplere açılması, İngiltere ve bizzat
UNILEVER tarafından savunmada sunulan karardan da görüldüğü üzere, Portekiz
rekabet otoriteleri tarafından da daha önce hayata geçirilmiş düzenlemelerdir. Kaldı ki,
Portekiz Rekabet Kurumu tarafından dolapların açılması kararı, incelemenin
sonlandırılması amacıyla otoritenin rekabet karşıtı endişelerini gidermek adına bizzat
UNILEVER tarafından sunulan bir taahhüt sonucunda alınmıştır. Dolayısıyla,
pazardaki rekabetin seviyesinin arttırılabilmesi için dolapların açılmasına yönelik
önerinin, pazarın gereğinden fazla regüle edilmesine sebebiyet verecek bir karar
olduğu savunmasına katılmak mümkün olmamıştır.
- Dolap münhasırlığının kaldırılmasının pazarda beklenen etkilerini tespit etmek
üzere bağımsız bir ajans tarafından tüketici talebini anlayabilmek amacıyla pazar
araştırması yapıldığı42, sonucun 2008 Kararı’ndan bu yana tüketici talebi
açısından kayda değer bir değişikliğin olmadığını gösterdiği, anket çalışmasının
kabinlerin açılmasının mevcut pazar aksaklığını gidermeyeceği, pazarda
arzulanan rekabeti artırıcı etkileri doğurmayacağı ve çalışmanın rakip ürünlere
talep bulunmadığının somut bir göstergesi olduğu, sonucun içtihattan dönmek
için pazar koşullarının ters yönde değişmiş olması gerektiği yaklaşımının tam
tersi yönde olduğu savunması.
(416) Yapılan inceleme sonucunda ortaya konulduğu üzere pazarın rekabetçi yapısında
2008 Kararı’ndan bu yana gözle görülür bir bozulma yaşanmıştır. Rakipler ellerinde
dolapları olmasına rağmen satış noktalarına girememişlerdir. Anket sonuçlarında yer
alan “ikinci bir firma ile çalışmak bana getiri sağlamıyor” seçeneğinin muğlak ve
birbirinden farklı anlamlara gelebileceği değerlendirilmektedir. Nitekim noktalara

42 4-21 Eylül 2020 tarihleri arasında Nielsen Perakende Endeksi Hizmetleri raporlarında kullanılan uzayı
temsilen Türkiye’nin tüm coğrafi bölgelerinden seçilmiş 920 adet geleneksel kanal örneklemine göre,
“kabinlere rakip teşebbüs ürünü koyulması mümkün olsa bile yalnızca ALGİDA ürünü satacağını
söyleyen” ALGİDA satış noktalarının oranı 2008’de %70 iken bugün itibarıyla bu oranın (…..) ulaştığı,
ilave olarak yalnızca ALGİDA satan bu satış noktalarının (…..) tek firma ile çalışmalarının birincil nedeni
olarak “ikincil bir firma ile çalışmak bana ekonomik getiri sağlamıyor” seçeneğini ve (…..) ise birincil
neden olarak “müşterilerin diğer ürünleri tercih etmemesi” seçeneklerini işaretlediği belirtilmiştir.
21-15/190-80
101/147

sağlanan indirim ve tavizler neticesinde noktanın bu yönde bir inisiyatifi de
olabilecektir. Sonucuna itibar edilebilecek “müşterilerin diğer ürünleri tercih etmemesi”
oranı ise yalnızca %(…..) seviyesindedir. Böyle bir sonuca ulaşmak içinse satış
noktasının daha önceden ikinci bir teşebbüsle çalışıp bu kanıya varmış olması
gerekmektedir. Yapılan çalışmada bunun sınanıp sınanmadığına ilişkin bir bilgi
bulunmamaktadır. Öte yandan, UNILEVER ve rakip firmaların ürünlerinin birlikte
sergilendiği dolaplarda %(…..) oranında rakiplere talep olduğu açıkça ortaya
konulabilmiştir. Ek olarak, dolaplar rakiplere açıldıktan sonra bile tüketicinin rakip
ürünlere ilişkin talebinin olmaması durumunda nokta UNILEVER ile çalışmaya devam
edebilecektir. Ancak tersi bir senaryoda ise pazardaki rekabet tamamen
sınırlandırılmaktadır.
- ALGİDA dolaplarının %(…..) oranında rakip firmaların kullanımına açılması
yönünde bir önerinin gerekçeden yoksun olduğu, bu oranın belirleyici etkisinin
olduğu görülen İngiltere Kararı’nın hükümden düştüğü, fiilen geçerliliği
kalmadığı ve 20 yıl önce İngiltere’de verilmiş benzer nitelikli kararın dosya ve
pazarın dinamiklerine ve gerekliliklerine ışık tutmasının mümkün olmadığı, bu
kararın içtihadi dayanak olarak kabul edilemeyeceği savunması.
(417) UNILEVER dolaplarının %(…..)’sinin rakiplere açılması hususuna Soruşturma
Raporu’nda yer verilmiş olup, Kurul bu oranı (…..) olarak belirlemiştir. Öte yandan 20
yıl önce verilmiş bir karar pek tabii değerlendirmelerde kullanılabilmektedir. Zira hâkim
durum değerlendirmelerinde 1979 tarihli Hoffman-La Roche kararının çokça
kullanılması bu konuda verilebilecek örneklerden sadece biridir.
(418) Burada önemli olan husus İngiltere Rekabet Otoritesi’nin UNILEVER dolaplarının
%(…..)’sini rakiplere açma kararı alması ve bu kararın uygulanmış olmasıdır. Karar’ın
İngiltere’de pazarın yapısında meydana gelen değişmelerden sonra kaldırılmış veya
değiştirilmiş olması mümkündür.
(419) Nitekim Kurul da 18.03.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı kararında; bira pazarında
EFPA’nın hâkim durumda bulunmaya ve rakipleri karşısında pazar payını artırmaya
devam ettiği, ithalatın pazarda herhangi bir rekabetçi baskı yaratma potansiyelinin
olmadığı, piyasadaki küçük aktörlerin piyasadan çekilerek pazardaki yoğunlaşma
oranının arttığı, bira pazarında son yıllarda EFPA’nın pazar payı artarken BİMPAŞ’ın
hem pazar payı kaybettiği hem de teşebbüsün açık satış noktaları (ASN) ve kapalı
satış noktalarına (KSN) yaptığı satışların azaldığı tespitinde bulunmuştur. Bu nedenle
22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı karar ile bira pazarındaki muafiyeti geri alınan
BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin KSN ve ASN’lerle akdedecekleri tip
sözleşmelerdeki beş yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına hükmetmiştir. Aradan geçen
zamanda pazarda meydana gelen değişiklikler sonrası bu kez Kurul 09.11.2017 tarih
ve 17-36/583-256 sayı ile Tuborg Pazarlama AŞ43 (TUBORG)’nin kapalı pazardaki
payını düzenli bir şekilde artırmış olması, EFPA’nın kaybettiği pazar payının
TUBORG’a kayması, kapalı bira pazarındaki daralmaya rağmen TUBORG’un
münhasırlık şartı olmaksızın uyguladığı sözleşmelerle payını artırmasının TUBORG’un
pazar gücünü göstermesi, bunun yanında TUBORG ürünlerinin sayısal ve ağırlıklı
bulunurluk oranlarının artış eğiliminde ve karar tarihi itibarıyla yüksek seviyelerde
olması gerekçesiyle TUBORG’un söz konusu muafiyetinin kapalı bira pazarı

43 BİMPAŞ’ın yeni unvanı.
21-15/190-80
102/147

bakımından geri alınmasına ve bu pazardaki sözleşmelerinin grup muafiyetinden de
yararlanamadığına karar vermiştir.
(420) Bu itibarla, İngiltere Rekabet Otoritesi kararının yürürlükten kalkması nedeniyle
kullanılamayacağına ilişkin savunmaya katılmak mümkün olmamıştır. Kaldı ki
savunmada belirtildiği şekilde İngiltere Kararı hükümden düşmemiş, aksine karar
uygulanmıştır. Söz konusu iddiaya dayanak olarak savunmada sunulan doküman
İngiltere Rekabet Otoritesi’nin 2017 yılında UNILEVER’in paket tekliflerine ilişkin
yürüttüğü bir incelemeye ilişkindir. İnceleme sonucunda soruşturma açılmasına yer
olmamasının işbu soruşturma konusu ile herhangi bir ilgisi bulunmamaktadır.
Dokümanda geçen, “CMA, şirketler grubu tarafından gerçekleştirilen yeniden
yapılandırmanın ardından Unilever’in dondurma faaliyetini yürütmekte olan tüzel
kişiliğin, Rekabet Komisyonu’nun ‘impulsive’ dondurmalar hakkındaki raporunun
ardından 2000 yılında Birds Eye Walls’ Limited tarafından yapılan taahhütlerle (‘2000
yılındaki taahhütler’) bağlı olmadığı sonucuna vardığı hususunda Unilever’i daha önce
bilgilendirmiştir” ifadesi, verilen taahhütlerin bilinmemesi sebebiyle
değerlendirilememektedir. Bu ifadelerin, savunmada yer verildiği şekilde
“UNILEVER’in 2000 yılında alınan tedbirler ile bağlı olmadığını” belirttiği kabul edilse
dahi, bu durum İngiltere Kararı’nın en azından 2016 yılına kadar uygulandığını açıkça
göstermektedir ki, daha öncede ifade edildiği üzere İngiltere Kararı bakımından işbu
soruşturmada dikkate alınan husus sadece kararın içeriğidir.
- Kabin münhasırlığının pazar kapama etkileri değerlendirilirken esas alınan bazı
verilerin yanlış yorumlandığı, ALGİDA’nın geleneksel kanaldaki bulunurluk
oranının %(…..) değil %(…..) olduğu ve pazarın %(…..)’sinin hala rekabete açık
olduğu, pazara her yıl çok sayıda satış noktasının girip çıktığı, pazarın rekabete
açık kısmına rakiplerin girememesinin nedeninin UNILEVER’in dışlayıcı
faaliyetlerinden değil tüketici talebinin bulunmamasından ileri geldiğinin anket
çalışması ile doğrulandığı savunması.
(421) Yapılan tespitler Nielsen verilerinin teşebbüslerden elde edilen veriler ile uyumlu
olmadığı göstermiş olup bu kapsamda UNILEVER tarafından sunulan açıklamalara bu
kararda yer verilmiştir. Bununla birlikte pazardaki dolap sayıları ve teşebbüslerin
dondurma satışı yaptığı nokta sayılarına ve bulunurluklarına ilişkin hesaplamaların
tamamı teşebbüslerden elde edilen veriler kullanılarak yapılmıştır. Kaldı ki UNILEVER
tarafından sunulan bilgilerde UNILEVER’in geleneksel kanaldaki ağırlıklı bulunurluk
oranı %(…..) seviyesinde gerçekleşmiş ve bu oran %(…..)’in üzerindeki geleneksel
kanal pazar payıyla uyumlu bir görünüm sergilemiştir. Anket sorularına ilişkin
değerlendirmelere yukarıda yer verilmiştir.
- Mağaza içi 100 m2 kriterinin gerçekçi olmadığı, yer sorunundan bahsedilecekse
bu sorunun geleneksel kanalın tümünde söz konusu olduğu varsayımının
kolaycılık olacağı savunması.
(422) 2008 Kararı’nda44 impulse ve catering ürünlerin satıldığı perakende kanalı ayrılarak
100 m2’yi aşan noktaların oluşturduğu süpermarket kanalı ile 100 m2 altı noktaların yer
aldığı geleneksel kanal tanımlamasında bulunulmuş ve bu ayrımdaki temel ölçütün
geleneksel kanaldaki dondurma satışının ağırlıklı olarak impulse ürünlerden ve
süpermarket kanalındaki dondurma satışının ağırlıklı olarak ev tüketimine yönelik
ürünlerden gerçekleşmiş olmasına vurgu yapılmıştır. 2011 Önaraştırma Kararında45,

44 Para. 460
45 17.03.2011 tarih ve 11-16/287-92 sayılı Kurul kararı, Para. 120
21-15/190-80
103/147

ilgili ürün pazarını tanımlarken 100 m2 üstü satış noktaları için süpermarket, 100 m2
altı için ise geleneksel kanal ayrımının yapılabileceği belirtilmiştir. Bu ayrımdaki temel
ölçüt olarak 2008 Kararı’na benzer şekilde geleneksel kanalda genellikle impulse
ürünlerin, süpermarket kanalında ağırlıklı olarak take-home ürünlerin satılması
gösterilmiştir.
(423) Kurulun 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı Coca Cola kararında satış
noktalarına ariyet sözleşmesi çerçevesinde tahsis edilen dolapların fiili münhasırlığa
yol açan etkileri nedeniyle önemli bir fonksiyonu bulunduğu, 100 m²’nin üzerindeki
perakende satış noktalarında münhasırlık etkilerinin sınırlı olduğu, dolap
münhasırlığının fiili münhasırlığa dönüşmesindeki temel unsurun noktanın büyüklüğü
olduğu ifade edilmiş ve kararda 100 m2 ve altındaki net satış alanına sahip satış
noktaları için tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.
(424) Kurulun 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105 sayılı kararında da kola kararına atıfta
bulunularak 100 m2 eşiğinin geleneksel kanaldaki noktaları temsil etmesi bakımından
anlamlı olacağı belirtilmiştir.
(425) Dolayısıyla yukarıda yer verilen kararlar ve dosya kapsamında ele alınan 100 m2
kriterine ilişkin değerlendirmelerin pazar gerçeklerini yansıttığından hareketle
savunmaya katılmak mümkün olmamıştır.
- Kabin münhasırlığının fiili mağaza münhasırlığına sebebiyet vermesinin yer
sorunu ile açıklandığı, mağazaların büyük çoğunluğunun dondurma kabinlerini
mağaza dışındaki alanlarda kullandığı, satış noktasının tercihine bağlı olarak
küçük kabinlerle mağaza içine veya mağaza dışındaki kullanılabilir alana daha
fazla kabin sığdırmanın zaten mümkün olduğu, HTM Perakende Sektör
İncelemesi Raporu’nda geleneksel kanaldaki orta marketlerin ana caddede veya
ana caddeye açılan yan sokak üzerinde yer aldığının ifade edildiği bununla sokak
veya cadde üzerinde kalan dış alandan istifade edebileceğine işaret edildiği, bu
durumun dondurma satışı bakımından fevkalade uygulama alanı bulan bir pratik
olduğu savunması.
- Satış noktalarının yalnızca %(…..)’inde dış mekânda ürün sergilenmesinin
mümkün olmadığı, %(…..)’unun ise (…..) ’nin altında dış alanının bulunduğu, iç
alanın noktanın satış potansiyelini ölçmek için gerçekçi bir ölçüt olmadığı,
yoldan geçen tüketicinin dikkatini çekmek için kabinlerin çoğu kez noktanın
dışına konumlandırıldığı, Nielsen 2020 Pazar Araştırmasına göre, 50 m2 altı iç
mekâna sahip noktalarda bulunan ALGİDA kabinlerinin %(…..)’unun içeride,
%(…..)’ünün dışarıda bulunduğu, 50 m2 üstü iç mekâna sahip noktalardaki
ALGİDA kabinlerinin ise %(…..) içeride %(…..) dışarıda bulunduğu, 100 m2
altındaki noktalarda ise nokta başına düşen ALGİDA kabin sayısının iç mekânda
(…..), dış mekânda ise (…..) olduğu, bu hususun işbu dosyayı kola kararından
farklılaştırdığı, satış alanı tespiti için iç mekânı esas almanın kola kararında daha
anlamlı bir tutum olduğu, 100 m2 üzerinde olan noktaların birden çok dolap
koymak için yeterli yere sahip olduğunun açık olduğu, 100 m2 altında bir
noktanın birden çok dolap koymak için yerinin olmadığı varsayımında isabet
bulunmadığı, nitekim noktaların zaten çoğunlukla dolapları dış mekânda
konumlandırmayı tercih ettikleri ve geniş kaldırım alanına/dış mekâna sahip bir
noktanın iç mekân alanından bağımsız olarak noktaya rahatlıkla birden çok dolap
koyabileceği anlamına geldiği savunması.
(426) Geleneksel kanaldaki satış noktalarının satış alanı büyüklüğü hususunda açık
alanların değerlendirmeye katılması, birçok belirsizlik içermesi nedeniyle mümkün
21-15/190-80
104/147

görünmemektedir. Satış noktalarının önünde bulunan açık satış alanlarının satış
noktasına ait olup olmadığı, satış noktalarının söz konusu açık satış alanını sürekli
kullanıp kullanamayacağı, satış noktalarının belediye veya yerel yönetimle
yaşayabileceği bir ihtilaf neticesinde açık satış alanını kaybedip kaybetmeyeceği, her
satış noktasının önünde kullanabileceği böyle bir alana sahip olup olmadığı, söz
konusu unsurun ölçümlenmesinin ve takibinin mümkün olup olmadığı akla gelen ilk
sorulardır. Açık satış alanına yönelik bu belirsizlikler nedeniyle, ölçüm ve takip
kolaylığı, mülkiyetinin ve/veya kullanımının tamamına sahip olunması ve üstünde her
türlü kullanma hakkına sahip olunması nedenleriyle bu analizde kapalı satış alanlarının
kullanılması bir zorunluluk olarak değerlendirilmektedir.
(427) Mağaza satış alanlarının tespitinde kaldırımların kullanılması ile ilgili olarak endüstriyel
dondurma pazarında faaliyet gösteren rakip teşebbüslere, Türkiye Belediyeler
Birliği’ne, Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne, Çankaya Belediyesi ve İzmir Büyükşehir
Belediyesi’ne bilgi talebi yazısı gönderilmiştir.
(428) (…..) tarafından konu ile ilgili olarak özetle; satış noktalarının yol, meydan, pazar,
iskele gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgal etmesinin
işgal harcına tabi olduğu, işgal harcınınsa 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na tabi
olduğu, belediyeden izin alınmadan işyeri önlerine masa, sandalye koymak suretiyle
ve/veya eğlence faaliyeti için kullanılması durumunda ecrimisil alınması gerektiği
belirtilmiş ise de 2464 sayılı Kanun’un 52. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
“yukarıda sayılan yerlerin izinsiz işgalleri mükellefiyeti kaldırmaz” hükmünden
anlaşılacağı üzere işgaliye harcı alınması için belediyeden önceden izin alınması
şartının bulunmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, bu harçların sosyo-ekonomik çevre koşulları
dikkate alınarak belediyeden belediyeye ve konumdan konuma değişebileceği, konuya
dair her belediyenin harcın ödenme zorunluluğuna ilişkin ayrı yönetmeliklerinin olduğu
eklenmiştir.
(429) (…..) tarafından ayrıca, satış noktasının yapının ortak kullanım alanı içerisinde
bulunması durumunda tasdikli projeden dükkân önündeki alanın nasıl
projelendirildiğine bakılması gerektiği, yapı projelerinde, alanların nasıl kullanacağının
belli olduğu, eğer bu alan yapının ortak kullanım alanı ise ve bu alanın hangi amaçlarla
kullanılacağı belirlendiyse o amaçlara göre hareket edileceği, ortak kullanım
alanlarının maliklerin arsa payı oranında kullanılacağı, proje değişikliğinin sadece bağlı
bulunan belediye tarafından yapılacağı belirtilmiştir.
(430) İlaveten Kat Mülkiyeti Kanunu’nda; taşınmaza ait olan alanlar özel mülk olduğu için bu
kısımlar üzerindeki tüm tasarruf hakkının binanın kat mülkiyetine ait olduğu, bu
kapsamda kat maliklerinin istedikleri gibi bu alanları kullanabileceği, bu alanların
kamusal alan olarak tabir edilen cadde kenarı, kaldırım gibi yerlerde bulunması halinde
ise kurumların izin verdiği ölçüde tüm vatandaşların bu alanlardan eşit şekilde
yararlanma hakkının olduğu, bu nedenle apartman sakinleri ya da işyeri sahipleri
tarafından bu alanların kullanımının kısıtlanmasının yasal olarak mümkün olmadığı,
dolayısıyla satış noktalarının kat maliklerinin ortak alanlarını yukarıda anılan yasal
düzenlemelere uygun olarak kiralayabilecekleri ifade edilmiştir.
(431) (…..) tarafından konu ile ilgili olarak özetle; 2464 sayılı Kanunu’nun 52. maddesi
uyarınca belediye sınırları içinde bulunan yol, meydan vb. umuma ait yerlerin bir
kısmında satış faaliyeti gerçekleştirmek için il veya ilçe belediyelerinden izin alınması
ve işgal harcı ödenmesi gerektiği, aksi durumda ilgili makamların 5326 sayılı
Kabahatler Kanunu’nun 38. maddesi uyarınca idari para cezası kesmesi ve 1068 sayılı
Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 486 Numaralı Kanunun Bazı
21-15/190-80
105/147

Maddelerinin Muadil Kanun hükümleri uyarınca faaliyetin menine karar vermesinin
mümkün olduğu, nitekim (…..) çeşitli satış noktalarına işgal bedelini (ecrimisil)
ödemeleri için destek olduğu, geleneksel noktalar arasında bu işgal bedelini
ödeyenlerinin oranının oldukça düşük olduğu hususları ifade edilmiştir
(432) Ayrıca ilgili noktanın apartman bahçesi veya benzeri bir özel mülkiyete tabi araziyi
kullanması durumunda, satış noktasının dış alanı kullanımının çoğunlukla arazi
sahiplerinin müsaadesi veya göz yumması ile mümkün olabildiği, sonuç olarak açık
alanlarının kullanımına ilişkin çoğunlukla yasal ve kalıcı bir zeminin bulunmadığı
belirtilmiştir.
(433) Türkiye Belediyeler Birliği tarafından özetle; 2464 sayılı Kanunu’nun 52. maddesinde
belirtilen yerlerde satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne
uygun izin alınarak “geçici olarak” işgal edilmesinin işgal harcına tabi olduğu, maddede
belirtilen yerlerin izinsiz işgallerinin mükellefiyeti kaldırmayacağının düzenlendiği, bu
doğrultuda kamuya ait yerler üzerinde geçici işgallere izin vermenin ve gerektiğinde
kaldırmanın belediyenin görevinde ve takdirinde olduğu, geçici şekilde kamunun
kullanımına ayrılan yerlerin işgali konusunda belediyelerin mevzuat ve varsa yetkili
organlarınca alınan kararlar kapsamında işlem yaptığı, TBB ile belediyeler arasında
hiyerarşik bir yapılanma olmadığından belirtilen hükümlerin uygulanması sırasında
belediyelerce alınan kararlar hakkında bilgilerinin bulunmadığı ifade edilmiştir.
(434) Ankara Büyükşehir Belediyesi (ABB) tarafından özetle; 5216 sayılı Büyükşehir
Belediyesi Kanununun 7. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince ilçe belediye
başkanlıklarının görev ve yetkilerine giren işlemlere ilişkin 2464 sayılı Kanun’un 52.
maddesinde yer alan “Belediye sınırları içinde bulunan aşağıdaki yerlerden herhangi
birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin
alınarak geçici olarak işgal edilmesi, İşgal Harcına tabidir…Yol, meydan, pazar, iskele,
köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali…” hükmü
gereğince işgal harcı vb. iş ve işlemlerin ilçe belediyeleri tarafından uygulandığının
bilindiği, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun 7. maddesinin (d) bendi hükmü
gereğince büyükşehir belediyesi mülkiyetinde bulunan büfe işyerlerinin işgallerine
ilişkin 2464 sayılı Kanun’un 52. maddesi kapsamındaki işgallerin tespiti ve işgal
harcına yönelik iş ve işlemlerin Ankara Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Dairesi
Başkanlığınca yürütüldüğü, 5216 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (g) bendinde yer alan
“…Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan
yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile
bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım
projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin
yükümlülükler koymak; ilan ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını
belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaralar ile bunlar üzerinden
binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek…” hükmü ve aynı kanunun 7.
maddesinin k bendinde yer alan “…Büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu veya
işlettiği alanlarda zabıta hizmetlerini yerine getirmek…” hükmü gereğince mahalleleri
ilçe merkezine bağlayan yol, meydan, bulvar, cadde ve ana yollar (yaya yolu ve
kaldırım) üzerinde bulunan işgallerle ilgili işgaliye harcı ilçe belediyesince alınmış olsa
dahi büyükşehir zabıta ekiplerince yapılacak kontrolde tespiti veya şikayet halinde
5326 sayılı Kanun’un 38. maddesinde düzenlenen “Yetkili makamların açık ve yazılı
izni olmaksızın meydan, cadde, sokak veya yayaların gelip geçtiği kaldırımları işgal
eden veya buralarda mal satışa arz eden kişiye, belediye zabıta görevlileri tarafından
elli Türk Lirası idarî para cezası verilir” hükmü gereğince idari para cezası
uygulanacağı, Belediye Kabahatler Talimatnamesi’nin 13/a ve 11/a maddelerine göre
21-15/190-80
106/147

işgale ilişkin Durum Tespit İdari Yaptırım Karar Tutanağı tanzim edilerek karara
bağlanmak üzere belediye encümenine sevk edileceği ve encümenden çıkacak
kararlar doğrultusunda gerekli yasal işlemlerin yapılacağı ifade edilmiştir.
(435) Ankara Çankaya Belediyesi tarafından özetle; 2464 sayılı Kanun’un 52. maddesi
uyarınca işgal harcı alındığı ve yapılan denetimler neticesinde işgal harcına konu olan
alanların kullanımına ilişkin değerlendirmelerin yapıldığı ifade edilmiştir.
(436) İzmir Büyükşehir Belediyesi (İBB) tarafından özetle; Belediye’nin görev, yetki ve
sorumluluk alanlarındaki bakkal, büfe, kuruyemişçi, market gibi satış noktalarının işgal
ettikleri alanlar için işgal harçlarının 14.08.2015 tarih ve 97509404.301.05.776 sayılı
Belediye Meclis Kararı doğrultusunda İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından
alınmadığı ve işgaliyeye izin verilmediği, ilçe belediye başkanlıkları tarafından
belirlenen işgal harçları kapsamı dışında kalan işgaliyeler ile ilgili olarak 5326 sayılı
Kanunun 38. maddesi kapsamında idari para cezası verildiği belirtilmiştir.
(437) Belediyelerden gelen cevabi yazılardan görüleceği üzere umuma açık alanlarının
kullanımına ilişkin çoğunlukla net ve sabit bir uygulama bulunmamaktadır. ABB’nin
mülkiyetinde bulunan büfelerin işgallerine ilişkin işgal harcı alınmakta iken, İBB’nin
görev, yetki ve sorumluluk alanlarındaki bakkal, büfe, kuruyemişçi, market gibi satış
noktalarının işgal ettikleri alanlar için işgal harcı alınmamakta ve işgaliyeye izin
verilmemektedir. ABB ve İBB’de işgaliye harcına ilişkin farklı düzenlemelerin
bulunması, umuma açık yerlerin işgal edilmesi ve buna bağlı olarak işgal harcının
alınması hususunun hukuki belirliliğinin olmadığını tek başına ortaya koymaya
yeterlidir. Kaldı ki Türkiye’deki tüm belediyelerin hesaba katılması durumunda
belediyeler arasındaki oluşacak olan farklıların daha da artacağını söylemek yanlış
olmayacaktır.
(438) Mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yol, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları (yaya
yolu ve kaldırım) üzerinde bulunan işgallerle ilgili olarak, işgaliye harcı Ankara ilçe
belediyelerince alınmış olsa dahi ABB zabıta ekiplerince yapılacak kontrolde durumun
tespiti veya şikâyet halinde Kabahatler Kanunu kapsamında idari para cezası ile
belediye encümenince ilave idari karar alınmaktadır. Söz konusu uygulama farklılıkları
ise satış noktaları nezdinde karışıklığa sebebiyet verebilecek olup satış noktalarının
açık satış alanlarına dolap koyma güdülerini ortadan kaldırabilecektir. Öte yandan,
2464 sayılı Kanun kapsamında usulüne uygun olarak geçici işgallere izin
verilmesinden, noktalarca açık satış alanlarının kalıcı olarak işgal edilmesi gibi bir
sonucun ortaya çıkmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle UNILEVER’in işgaliye bedelini
ödeyerek bugüne kadar satış noktalarının dışında kabin konumlandırabiliyor olması
bugünden sonra da dış alanlarda kalıcı bir şekilde kabin konumlandırabileceği
anlamına gelmemektedir. Bu kapsamda UNILEVER’in soğutucu dolapları çoğunlukla
satış noktasının dışarısındaki alanlarda konumlandırması nedeniyle satış noktalarında
yer sorunundan bahsedilemeyeceği savunmasına katılmak mümkün olmamıştır.
(439) Ayrıca HTM Perakendeciliği Sektör İncelemesi Raporu’nda geleneksel kanaldaki orta
marketlerin ana caddede veya ana caddeye açılan yan sokak üzerinde yer aldığı ifade
edilmiş olsa da satış noktalarının bu alanları rahatlıkla işgal edebileceğine dair bir
değerlendirmede bulunulmamaktadır. Her ne kadar dondurma satışı bakımından
umuma açık yerlerin işgal edilmesi pazarda uygulama alanı bulabilen bir pratiklik olsa
da, bu husus olay ve durum bazında kamu otoritelerinin düzenlemeleri ile çelişebilecek
nitelik taşımaktadır. Bu nedenle metrekare hesabına açık alanların katılmasının
belirsizliği artıracağı ve sübjektif değerlendirmelere zemin hazırlayacağı
21-15/190-80
107/147

değerlendirilmekle birlikte, metrekare hesabının kapalı alan üzerinden yapılması
UNILEVER ve diğer teşebbüsler için öngörülebilirlik sağlayacaktır.
(440) Bir diğer konu ise açık satış alanları kapsamında bir yapının ortak alanlarının kullanımı
hususudur. Bu konuda satış noktasının yapının ortak kullanım alanı içerisinde,
apartman bahçesi veya benzeri bir özel mülkiyete tabi arazide bulunması durumunda
ortak kullanım alanının maliklerin arsa payı oranında kullanılacağı, Kat Mülkiyeti
Kanunu’na göre taşınmaza ait olan alanların özel mülk olmasından dolayı bu kısımlar
üzerindeki tüm tasarruf hakkının binanın kat mülkiyetine ait olduğu, bu kapsamda kat
maliklerinin istedikleri gibi bu alanları kullanabileceği, bu alanların kullanımının
çoğunlukla arazi sahiplerinin müsaadesi veya göz yumması ile mümkün olabildiği, bu
alanların kamusal alan olarak tabir edilen cadde kenarı, kaldırım gibi yerlerde
bulunması halinde ise kurumların izin verdiği ölçüde tüm vatandaşların bu alanlardan
eşit şekilde yararlanma hakkının olduğu anlaşılmaktadır.
(441) Dışarıdaki kullanım alanının belediyenin yetki alanında değil de yapının ortak kullanım
alanı içerisinde bulunması durumunda da, eğer satış noktası kat maliki değilse izinsiz
ve keyfi olarak dışarıdaki alanların kullanamayacağı, eğer kat maliki ise alanı kendi
payına düşen oranda kullanabileceği görülmektedir. Her iki durumda da dışarıdaki
alanın kullanım inisiyatifinin satış noktasında olmadığı, satış noktasının sadece maliklik
oranının yettiği ölçüde dışarıdaki alanı kullanabileceği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda
dış alanların nerede olduğundan bağımsız olarak bu alanların kullanım izinlerinin
noktanın inisiyatifinde olmadan belirli düzenlemelere tabi olduğu görülmektedir.
(442) Sonuç olarak metrekare hesabına açık alanların katılması belirsizliği artıracak ve
sübjektif değerlendirmelere zemin sağlayacaktır. Alan hesabının net kapalı satış alanı
üzerinden belirlenmesi hesaplanabilir, objektif ve öngörülebilir bir kural getirdiğinden
hukukun genel prensipleri ile uyumlu olmaktadır. Bu nedenle satış alanına ilişkin
değerlendirmelerin kola ve bira kararlarında olduğu gibi net kapalı satış alanı üzerinden
yapılması gerekir.
- 100 m2 kriterine ilişkin olarak, hâlihazırda zaten birden çok kabin bulunan bir
noktada ikinci bir kabine yer olduğunun izahtan vareste olduğu, UNILEVER’in
Portekiz grup şirketine karşı yürütülen soruşturmada, UNILEVER’in ilgili grup
şirketinin soruşturmanın erken sonlandırılması için sadece bir kabinin
bulunduğu noktalarda kabinlerinin %20’sini diğer şirketlerin kullanımına açmaya
yönelik bir taahhüt verdiği ve Portekiz Rekabet Otoritesi Kararı’nda sadece bir
adet impulse dondurma kabini bulunan noktaların taahhüdün kapsamına
gireceğini ifade ettiği ve UNILEVER’in iki kabinin bulunduğu noktaların bu
taahhüdün dışarısında bırakılmasının kabul edildiği, bazı noktalarda yer sıkıntısı
olduğu kabul edilse dahi bu tür bir müdahalenin kapsamını daraltmak adına
UNILEVER'in objektif kriterler çerçevesinde alan yokluğu iddiasını bertaraf
etmesine izin verilmesi gerektiği savunması.
(443) UNILEVER tarafından yaptırılan ankete göre UNILEVER’in iki dolaba sahip olduğu
satış noktalarındaki dolapların birçoğunun açık satış alanlarına konumlandırıldığı
anlaşılmaktadır. Bu nedenle iki dolaba sahip olunan noktalarda otomatikman yer
sıkıntısı olmadığı iddiasına katılmak mümkün olmamıştır. Bununla birlikte, UNILEVER
tarafından önerilen objektif kriterler çerçevesinde satış noktalarının alan yetersizliğinin
tespit edilmesi hususunda objektif kriterlerin kim tarafından ve nasıl tespit
edilebileceğine ilişkin bir belirlilik bulunmamaktadır. Bu kapsamda pazarda hâkim
durumda bulunan UNILEVER’in satış noktalarında rakipler için yeterli alanın olup
21-15/190-80
108/147

olmadığına ilişkin objektif bir analiz yapma ihtimalinin bulunmadığı mütalaa
edilmektedir.
(444) Yapılan inceleme sonucunda, 100 m2 kapalı net satış alanına sahip noktalarda
UNILEVER’e ait dolabın dışında başka bir dondurma dolabı yok ise UNILEVER’in
dolabının görünür kısmının ve satış noktasındaki toplam dolap hacminin %(…..)
rakiplere açılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. 100 m2 kapalı net satış alanına
sahip bir noktada birden fazla UNILEVER dolabının bulunması halinde ise, noktadaki
diğer UNILEVER dolaplarının da açılması gerekecektir. Nitekim yukarıda da
bahsedildiği üzere, dolapların dışarıda konumlandırılabilmesi nedeniyle iki dolabın
bulunduğu yerlerde yer sıkıntısının olmadığından bahsedilemeyeceği gibi, bu
dolapların dışarıda bulunup bulunmadıklarının bilinebilmesi, içerde bulunması
durumunda dahi dışarı çıkartılıp çıkartılmadığının sürekli kontrolünün yapılabilmesi
mümkün değildir.
(445) Savunmada yer verilen Portekiz Kararı’nda, UNILEVER ve perakendeciler arasında
akdedilen ariyet sözleşmelerine istinaden perakendecilerin soğutucu kabini
mağazanın dış mekânında görünür bir yerde bulunduracağı belirtilmektedir. Bu
kapsamda satış alanı olarak açık satış alanlarının kabul edilmediği işbu dosyanın, söz
konusu karardan farklılaştığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte kararda neden sadece
bir dolaba sahip noktaların seçildiğine ilişkin bir açıklama bulunmamakta olup,
otoritenin Portekiz piyasasının özelliklerine dayanarak farklı kriterleri dikkate almış
olmasının mümkün olduğu değerlendirilmektedir.
- Rakiplerin ALGİDA dolaplarının %50’sine girmesine izin vermenin esasen
rakiplerin bu tür noktalara kendi dolaplarını yerleştirme yönündeki güdülerini
yok edeceği, bedavacılık imkânının rekabeti öldüreceği, rakiplerin ALGİDA’nın
birinci kabini değil ikinci kabini ile bile rekabet edemeyerek noktaya
girememesinin rekabet hukuku müdahalesini gerektiren bir durumun değil
rekabet sürecinin doğal sonucu olarak görülebileceği, mümkün olduğu ölçüde
birden çok kabine yer olan her noktanın tespit edilmesi ve bu noktalarda rakibe
bedavacılık imkânı vermek yerine kendi kabinini koyma güdüsünün canlı
tutulmasının rekabet hukukunun temel ilke ve amaçları ile uyumlu olduğu
savunması.
(446) İşbu dosya sürecine kadar üretici teşebbüsler kendi dolapları ile pazarda faaliyet
göstermişlerdir. Dolapların rakiplere açılması durumunda teşebbüslerin biranda dolap
yatırımlarından vazgeçip sadece UNILEVER dolaplarını hedef almalarının çok sayıda
stok kodu (SKU) ile çalışan üreticiler açısından pazar gerçekleri ile uyumlu olmadığı
değerlendirilmektedir. Zira bedavacılık konusunda GOLF, bedavacılık sorunun
gerçekçi bir problem olmadığını, kendilerine ait geleneksel kanalda çok sayıda aktif
olmayan dolaplarının bulunduğunu, ALGİDA dolaplarının belirli bölümlerinin açılması
halinde dahi, tüm ürünlerini sergileyebilmek için kendi dolaplarını kullanmayı tercih
edebileceklerini ve dolap yatırımlarının devam edeceğini belirtmiştir.
(447) Yer sorununun olmadığı büyük satış noktalarında herhangi bir tedbire
başvurulmayarak teşebbüslerin eşit bir şekilde rekabet etmeleri muhafaza
edilmektedir. Buna karşılık yer sorununun olduğu noktalarda üreticilerin ürünlerini
tüketici ile buluşturamaması söz konusu üreticilerin rekabet güdülerini ortadan
kaldırabilecektir. Bu kapsamda, dolapların rakiplere açılması uygulaması ile satış
noktalarına girmek isteyip de giremeyen pazardaki üreticilerin ürünlerini tüketicilerle
buluşturabileceği ve talebi kendi ürünlerine yönlendirerek orta-uzun vadede
bulunurluklarını ve dolap yatırımlarını artırabileceği ve nihayetinde rekabetçi sürece
21-15/190-80
109/147

katkı verebilecekleri değerlendirilmektedir. Kaldı ki işbu kararda ALGİDA’nın satış
noktasındaki toplam dolap hacminin %30’unun rakip ürünlerin kullanımına izin
verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine karar verilmiştir.
- Noktaların sadece bir üretici/pazar lideri ile çalışmayı tercih etmesinin
geleneksel kanalın temel bir dinamiği olduğu ve dondurma pazarına özgü bir
durum olmadığı, bunun başkaca ürün kategorileri içinde geçerli olduğu, HTM
Perakendeciliği Sektör İncelemesi Raporu’nda (Sektör Raporu) bu durumun
belirtildiği, noktaların tüketicinin talep edeceğinden emin olduğu lider ürünleri
satma eğiliminde olduğu, nitekim Nielsen 2020 Pazar Araştırması ile de bu
durumun ortaya koyulduğu, ALGİDA’nın tüm firmaların bir arada olduğu
noktalarda bile %(…..) aralığında paya sahip olmasının geleneksel satış
noktasının rakip ürüne yer verme motivasyonunun neden düşük olduğunu
açıkladığı, rekabet hukuku terminolojisi ile konunun yer sıkıntısı olması değil
“eşit etkinlikte” rakip olmamalarından kaynaklandığı savunması.
(448) Satış noktalarının öncelikli ve ağırlıklı olarak hâkim durumda bulunan teşebbüs ve
ürünleri ile çalışmasının ticari hayatın bir gerçeği olduğu izahtan varestedir. Aksi halde
ilgili teşebbüsün hâkim durumu sorgulanabilecektir. Bununla birlikte satış noktalarının
hâkim durumdaki teşebbüsle çalışmaları diğer üreticilerle çalışamayacağı anlamına
gelmemektedir. Bu durumun aksi de ilgili teşebbüsün hâkim durumda olmasından
ziyade tekel konumunda olmasına neden olacaktır. Bu sebeple tüketiciler tarafından
belirli bir tercihe ve bilinirliğe sahip rakip ürünlerinin pazarda tüketicilerle buluşmasının
doğrudan veya dolaylı yollarla hâkim durumdaki teşebbüs tarafından engellenmemesi
gerekmektedir. Ancak UNILEVER’in uyguladığı dolap münhasırlığı rakiplerin satış
noktalarına girememesine neden olmaktadır. Dolap münhasırlığının olmadığı bir
ortamda iddia edildiği gibi tüketicilerin talebinin olmaması durumunda UNILEVER
dolabın tamamında kendi ürünlerini satmaya devam edebilecektir.
- Yeterince ciro getiren çok küçük satış noktalarının dahi iki kabin ile
çalışabildikleri, bu bağlamda geleneksel kanaldaki 100 m2 altı noktaların ikinci
kabine yeri olmaması gibi bir dinamiğin bulunmadığı, satış noktalarının
firmalarla çalışırken kendi karlarını maksimize etmek için uğraştığı ve bu
doğrulta karar verdiği, Nielsen Pazar Araştırmasına göre ankete katılan satış
noktalarının yalnızca %(…..)’inin satış alanının kısıtlı olmasını ikinci kabini
koymaması için birincil neden olarak gösterdiği, öte yandan satış noktalarının
%(…..)’inin tüketici talebinin bulunmadığı için rakip ürün bulundurmayı tercih
etmediklerini belirttikleri, noktanın rakip dondurma üreticisinin kabinini koyarak
cirosunu maksimize edebilecek olsa ALGİDA kabininden, kuruyemiş
stantlarından ya da gazlı içecek kabinlerinin herhangi birisinden feragat
edebileceği, bu nedenlerle geleneksel kanal noktalarının çoğunun sadece
ALGİDA ile çalışmasının yer eksikliğinden değil rakip ürünlere yönelik talep
eksikliğinin sonucu olduğu savunması.
(449) Satış noktalarının sınırlı satış alanları içerisinde bir ürünü satarken kendisi için
alternatifler arasında daha kârlı olana yönelmesi olağandır. Benzer şekilde satış
noktalarının hâkim durumdaki teşebbüse ait ürünlerden veya satış alanına yönelik
rekabet halinde olduğu diğer kategorilere ait ürünlerden daha yüksek gelir elde
etmeleri mümkündür. Ancak bu durum satış noktalarının müşterisi konumundaki
tüketicilerden rakip ürünlere talebin olmadığı anlamına gelmemektedir. Kaldı ki rekabet
hukukunun amacı teşebbüslerin pazardaki alternatiflerinin çokluğunun ve bu vesileyle
başta fiyat rekabeti olmak üzere innovasyonun sürekli canlı tutulmasıdır. Bu kapsamda
satış noktaları için daha az kârlı bir alternatif olsa dahi tüketicilerin talebi olması
21-15/190-80
110/147

durumunda ürünler arasında alternatiflerin muhafaza edilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir. Tüketicilerin talebi olmaması durumunda ise satış noktaları
yüksek kârlılık sağlasa dahi söz konusu ürünleri noktalarında bulundurmayacaklardır.
Buradan hareketle ilgili ürünlere talebin olup olmadığının en iyi ölçümünün tüketicilere
ve dolayısıyla satış noktalarına bu imkânın sunularak sağlanabileceği mütalaa
edilmektedir.
- Satış noktası tek bir üretici ile çalışsa dahi ihale benzeri sürecin ortaya çıktığı
ve üreticilerin ürünlerini noktada bulundurabilmek için kıyasıya rekabet ettiği,
dinamik bir sektör olan dondurma sektöründe satış noktalarının dezavantajlı bir
konuma gelmeden sözleşmeyi feshedebileceği için kapama etkisinin ortaya
çıkmasının olası olmadığı, nokta için rekabetin sezon boyunca devam ettiği,
dolayısıyla nokta tek üretici ile çalışsa bile bu durumun noktanın markalar arası
rekabete konu olmadığı anlamına gelmediği savunması.
(450) Kurulun 15.05.2008 tarih, 08-33/421-147 sayılı ve 17.03.2011 tarih, 11-16/287-92
sayılı kararlarında da tespit edildiği üzere UNILEVER ürünleri, gerek marka imajı
gerekse bilinirliği sebebiyle satıcıların noktalarında bulundurması zorunlu ürünlerdir.
Diğer bir ifade ile satış noktaları öncelikli olarak zaten UNILEVER’i tercih etmektedir.
UNILEVER’in girdiği noktada uyguladığı dolap münhasırlığı ise, noktayı rakiplere
tamamen kapatarak piyasadaki rekabeti daha da zayıflatmakta, UNILEVER’in hâkim
durumunu güçlendirmektedir. Bu itibarla, noktanın UNILEVER ile çalıştığı sezon
boyunca diğer üreticilerin rekabetine açık olduğu iddiasına katılmak mümkün değildir.
- Soruşturma kapsamında atıfta bulunan BİM verilerinin hiçbir şekilde
endüstriyel dondurma pazarındaki genel durumu ya da geleneksel kanal
dinamiklerini yansıtmadığı, geleneksel kanalda daha çok impulse dondurma
ürünü, organize perakende de ise daha çok catering ürünleri satıldığı, bu
ürünlerin ayrı pazar olarak görüldüğü Rekabet Kurumu kararları dikkate
alındığında, organize perakende müşterisinin geleneksel kanal müşterileri için
herhangi bir öngörü sağlamasının mümkün olmadığı, BİM’in organize perakende
kanalında ALGİDA ve GOLF ürünlerinin birlikte satıldığı senaryosunu
yansıtabilecek bir örneklem olmaktan uzak olduğu, BİM’i yöneten Topbaş
Grubu’nun kısmen GOLF’ü de yönettiği, ortaklık yapılarındaki bu örtüşmeden
dolayı BİM örnekleminin ayrıksı nitelikte olduğu savunması.
(451) İndirim mağazaları ve süpermarketlerde daha çok evde tüketim ürünlerin satıldığı
bilinmekle birlikte söz konusu satış noktalarında anında tüketim ürünleri de
satılmaktadır. Bu kapsamda indirim mağazalarında evde tüketim ürünler satılıyor
olması dosya kapsamında yapılan analizlerin geçerliliğini ortadan kaldırmamaktadır.
Kaldı ki geleneksel kanalda yer alan satış noktalarının da evde tüketim ürünler sattığı
bilinmektedir. Üstelik dosya kapsamında yapılan tespitlerde tüketicilerin farklı tip
ürünler arasında nasıl bir tercihte bulundukları değil, rakip teşebbüslerin ürünlerinin
aynı dolapta bulunması durumunda tüketicinin buna nasıl tepki verdiği
gösterilmektedir. Öte yandan BİM’i yöneten Topbaş Grubu’nun kısmen GOLF’ü de
yönetmesinin konuyla olan ilgisi kurulamamıştır. Eğer kastedilen, ticari kaygılar göz
ardı edilerek sırf bu nedenle UNILEVER karşısında GOLF’ün tercih edilmesi ise BİM
mağazalarında UNILEVER’in hepten satılmaması beklenecektir. Kaldı ki UNILEVER
2018 yılından sonra anlamlı bir bulunurluk ile BİM mağazalarına girmiş olup, bu
durumda hiçbir şekilde UNILEVER ile çalışmaması beklenen BİM’deki payını
artırmıştır.
21-15/190-80
111/147

- BİM’deki özel markalı ürünlerin oranının diğer indirim marketlerindeki özel
markalı ürünlere nazaran daha yüksek olduğu, BİM’in HTM Perakendeciliği
Sektör İncelemesi Raporu kapsamında yüksek indirim mağazası olarak
nitelendirildiği, bağımsız ajansa yaptırılan çalışma sonuçlarına göre BİM
müşterilerinin BİM’in özel markalı dondurma ürünlerini tercih etmelerinin
sebeplerinden birisinin müşterilerin ALGİDA ürünü satıldığından haberi
olmaması olduğu, markasız beyaz kabinlerde ALGİDA ürünlerinin tüketicilerin
dikkatini çekecek seviyede ön planda olmadığı ve ALGİDA ürünlerinin
görünürlüğünün asgari düzeyde kaldığı, BİM’de talep yaratan aktivitelerin
olmamasından dolayı ALGİDA satışlarında diğer indirim marketlerine nazaran
daha yavaş gelişme sağlandığı, Soruşturma Heyeti’nin önerdiği tedbire dâhil
olan fiyat kartı ve tanıtıcı materyal düzenlemelerin hayata geçmesi durumunda
dondurma satışlarının düşeceği savunması.
(452) Dosya kapsamında yapılan tespitlerde BİM’in özel markalı ürünlerle çalıştığına vurgu
yapılmış ve BİM mağazalarında yer alan üreticilerin özel markalı ürünler çıkarıldıktan
sonraki payları da sunulmuştur. BİM mağazalarında reklam yapılmaması ve ürünlerin
tüketicilere tanıtılamaması koşulu UNILEVER için geçerli olduğu kadar diğer üreticiler
için geçerli bir koşuldur.
- ALGİDA’nın BİM’de 2018 yılından itibaren satılmaya başlanması ve yıllar
içerisinde pazar payını artırdığı ve GOLF’ün ALGİDA’nın BİM’e girişinden
itibaren pazar payı kaybettiği dikkate alındığında, GOLF’ün, ALGİDA ile birlikte
bulunduğu noktalarda ALGİDA’yı satış payı itibarıyla yakaladığı ve kabin
münhasırlığının kaldırılması halinde GOLF’ün ALGİDA’nın performansını
yakalayabileceği yönündeki bir varsayımının doğru olmadığı savunması.
(453) Dolapların eşit koşullarda açılması durumunda GOLF’ün UNILEVER ile aynı
performansı sergileyeceği ifadesi BİM’de elde edilen satış performansları ile
ilişkilendirilmiş olup bunun tüm pazara doğrudan sirayet edeceği kastedilmemiştir. BİM
örneği; rakiplerin UNILEVER ile eşit şartlarda aynı dolap içerisinde yer alması
durumunda tüketici tercihleri doğrultusunda belli bir payı elde edebileceği ve bunun
tüm geleneksel kanalda sağlanması durumunda rakiplerin UNILEVER’e karşı etkin
birer rakip olabileceğinin ortaya koyulması için verilmiştir. Dolayısıyla BİM örneği,
UNILEVER dolaplarının rakiplere açılmasının pazardaki rekabeti arttıracak bir yöntem
olduğunu göstermektedir.
- BİM’in örneklem olarak kullanılması ve buna ilişkin değerlendirmeleri organize
perakende kanalının tümüne mal edildiği ama organize perakende kanalı hem
süpermarketleri hem de BİM dışındaki diğer indirim marketlerini içerdiği, analize
esas teşkil eden unsurun ALGİDA ve GOLF ürünlerinin birlikte satıldığı rekabetçi
ortamın değerlendirilmesi ise, bu kanalın tümden değerlendirilmesi gerektiği,
ALGİDA satışları açısından en istisnai müşteri BİM özelinde bir
değerlendirmenin mevcut haliyle yanlış ve yanıltıcı olduğu, ALGİDA ve diğer
markalı ürünlerin beraber yer aldığı indirim marketleri özelinde ALGİDA’nın
pazar payının, ŞOK’ta 2019 yılında %(…..) ve A101 de 2019 yılında %(…..) olduğu,
ALGİDA ve rakip markaların beraber yer aldığı süpermarket kanalındaki ciro
bazında pazar payı verileri incelendiğinde ALGİDA’nın pazar payının son üç yıl
içerisinde %(…..) seviyelerinde seyrettiğinin görüldüğü, bu durumun bile tek
başına ALGİDA ürünlerinin GOLF ile birlikte satıldığında pazar payının kayda
değer seviyede düştüğüne yönelik soruşturma kapsamında yer verilen iddiaları
çürütmeye yeterli olduğunun düşünüldüğü, alan ve rakip sayısının en fazla
olduğu Migros mağazalarında dahi ALGİDA’nın pazar payının %(…..)
21-15/190-80
112/147

seviyelerinde seyrettiği, bu ve buna benzer müşteri örneklerinden pazar
paylarına ilişkin öngörü yapılabileceği savunması.
(454) BİM örneği, ne tek başına süpermarket kanalında ne de indirim mağazacılığındaki
görünümü ortaya koymak için kullanılmıştır. BİM örneğinin kullanılmasının yegâne
amacı üretici teşebbüslerin bir arada aynı dolapta bulunmasıdır. Pek tabii ŞOK’ta,
Migros’ta ya da organize kanalda yer alan diğer süpermarketlerin birçoğunda üretici
teşebbüslerin bir kısmı kendi dolaplarında bir kısmı ise marketlere ait dolapların içinde
bir arada bulunmaktadır. BİM örneğinin kullanılmasında ise üretici teşebbüslerin safi
mağazalarda birlikte bulunmasından ziyade tüm mağazalarda ve tüm dolaplarda bir
arada bulunması tercih sebebi olmuştur. Zira geleneksel kanalda dolap açılması
durumunda üretici teşebbüsler farklı dolaplarda bulunmaktan ziyade aynı dolapta
birlikte bulunacaklardır. Bu kapsamda BİM örneğinin son derece anlamlı olduğu ve sırf
anılan nedenlerle gerek indirim mağazaları gerekse de süpermarketler başta olmak
üzere organize kanalla karşılaştırılamayacağı değerlendirilmektedir.
- OECD raporuna göre rekabet otoritesi tarafından uygulanacak tedbirin
pazardaki rekabeti artıracak nitelikte olmak zorunda olduğu, rekabet
otoritesinden regülasyon yapmanın her halükarda yapmamaktan yeğ olduğunu
düşüncesiyle bir tedbire karar vermesinin beklenmemesi gerektiği, tedbirin
doğurabileceği rekabetçi etkilerin tedbirin hukuki sınırını oluşturduğu, idare
hukuku prensipleri karşısında idare ulaşmak istediği amaçla orantısız olan bir
işlem tesis edemiyorsa, rekabet otoritesinin de arzuladığı sonuçları doğurmaya
elverişli olmayan bir tedbire hükmedemeyeceği, kabin münhasırlığı
uygulamalarına son verilmesi gerektiği öne sürülen soruşturma kapsamında bu
tedbirin pazarda rekabeti nasıl artıracağının ortaya konulması gerektiği ancak
bunu yapmakta yetersiz kalındığı savunması.
(455) Yukarıda değinildiği üzere, 2008 Kararı’ndan sonra pazardaki yoğunlaşma oranlarının
daha da arttığı, UNILEVER’in pazar payını ve pazardaki dolap sayısını artırırken
rakiplerin hem pazar paylarının hem de dolap sayılarının düştüğü tespit edilmiştir.
Dondurmanın dolap dışında herhangi bir şekilde satılamamasından ötürü de özellikle
yer sıkıntısı olan noktalarda dolap münhasırlığının nokta münhasırlığına dönüştüğü
değerlendirilmiştir. Dolapların rakiplere açıldığı durumda ise rakip ürünlerinin de tercih
edilebildiği ve rakip ürünlerin satış noktalarında anlamlı bir paya ulaşabildikleri BİM
örneği ile ortaya konulmuştur. Bu yolla, uygulanması önerilen düzenlemenin pazardaki
rekabeti arttıracak bir nitelik taşıdığı açıkça gösterilmiştir. Buna ek olarak, dolap
münhasırlığı sebebiyle geleneksel kanalda yaşanan rekabet kısıtının giderilmesi için
UNILEVER dolaplarının %(…..)’sini rakiplere açan İngiltere Rekabet Otoritesi’nin
kararı da gösterilmek suretiyle dolapların açılmasının bir yöntem olarak diğer rekabet
otoriteleri tarafından da uygulandığı ifade edilmiştir. Bizzat ikinci yazılı savunmada
sunulduğu üzere, Portekiz Rekabet Kurumu tarafından da, dolap münhasırlığı
nedeniyle yaratılan rekabet kısıtlanması, UNILEVER dolaplarının %20’sinin rakiplere
açılmasıyla engellenmiştir. Kaldı ki, bu kararda dolapların %20’sinin rakiplere açılması,
otorite tarafından yürütülen incelemenin sonlandırılması amacıyla, pazardaki rekabetçi
endişeleri giderebilmek adına UNILEVER tarafından bir taahhüt olarak sunulmuş ve
Portekiz otoritesince kabul edilmiştir. Tüm bu bilgiler ışığında, dolapların rakiplere
açılmasına ilişkin düzenlemenin ilgili pazardaki rekabeti arttıracak bir önlem
olmadığının iddia edilebilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
- Önerilen tedbirin UNILEVER’in ürün çeşitliliğini azaltacağı, tüketicinin farklı
ürünlere ulaşma isteğini UNILEVER yaptığı innovasyonlarla karşıladığı, ancak
dolapların rakiplere açılmasının UNILEVER’in yenilikçi ürünler geliştirmesine ket
21-15/190-80
113/147

vuracağı, Ar-Ge çalışmalarına yoğunlaşmasına yönelik motivasyonunu olumsuz
yönde etkileyeceği, dolapların açılmasının UNILEVER’in düşük gelir grubuna
hitap eden ürün sayısının sınırlanacağı ve UNILEVER’in daha pahalı ürünlerini
sergilemesini zorunlu kılarak fiyatlar bakımından tüketici aleyhine sonuçlar
yaratacağı savunması.
(456) Tüketiciler ve pazardaki rekabet açısından marka içi rekabetten ziyade markalar arası
rekabet esastır. Rekabet hukukunun amacı tüketicinin firmaların birbirleriyle olan
rekabetinden faydalanması, firmalar arası rekabet sonucu oluşmuş fiyatlar ile
karşılaşmasını sağlamaktır.
(457) Bu itibarla, piyasalardaki rekabetten beklenen faydalar markalar arası rekabetten
doğan ürün çeşitliliği, innovasyon ve fiyat seviyeleridir. Rekabeti kısıtlayan bir
uygulamanın tek bir firmanın ürün çeşitliliğini, Ar-Ge ve innovasyon güdüsünü
azaltacağı iddiası ile mazur görülebilmesi mümkün değildir. Nitekim rekabet hukuku
rakibi değil rekabet sürecini korumakla yükümlüdür. Bilindiği gibi düşük fiyatlar, Ar-Ge
ve innovasyonun arttırılmasını garanti altına alabilecek tek süreç rekabetin kendisidir.
Bu sebeple, dolapların rakiplere açılmasıyla rekabetin arttırıldığı bir pazarda
UNILEVER’in ürün çeşitliliğinin, Ar-Ge ve innovasyon güdüsünün iddia edildiği üzere
azalması değil artması beklenmektedir.
(458) Dolapların açıldığı bir senaryoda, UNILEVER tarafından sunulamayacağı iddia edilen
çeşitler rakipler tarafından sunulabilecektir. Yine UNILEVER dolap paylaşımından
sonra daha pahalı ürünlerini satmak zorunda kalacak ise rakipler bu duruma daha ucuz
ürünler ile karşılık verebilecektir. Sonuç itibarıyla sağlıklı işleyen rekabetin tesis
edilebildiği bir pazarda tüketici için en uygun fiyat ve çeşitliliğin oluşacağı, birbirleri ile
rekabet halinde bulunan teşebbüslerin Ar-Ge ve innovasyon yatırımlarını arttıracakları
bilinen bir gerçektir.
(459) Tüm ürün portföyünün sergilenememesi her üretici için geçerli bir kısıt olup, üretici
teşebbüslerin dolaplara hangi ürünlerini koyacağı rekabetçi şartlar altında
belirlenmelidir. Hâkim durumdaki teşebbüslerin pazardaki rekabeti kısıtlayacak
uygulamalarıyla satış noktalarında tüm ürün gamının satılmasını sağlamaya
çalışmaları, pazarı rakiplere kapatabilecek olması sebebiyle 4054 sayılı Kanun’a
aykırılık teşkil edebilecektir. Bu kapsamda UNILEVER’e tüm ürün gamını sergileme
imkânı vermemesi sebebiyle, dosya kapsamında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırı olduğu tespit edilen dolap münhasırlığı uygulamasının kabulü mümkün
olmayacaktır. Bununla birlikte rakip ürünlere ilişkin tüketici tercihi ve bu doğrultuda
satış noktası tercihi olmaması durumunda dolaplardaki UNILEVER varlığının ve
SKU’sunun artmamasının önünde bir engel bulunmamaktadır.
- ALGİDA’nın kabinlerin yarısında bulunmamasının nokta ziyaret frekansını
artıracağı, stoktan kaynaklı sorunların gündeme geleceği, tüketicinin istediği
ürünü bulamayacağı, nitekim mevcut durumda dahi kabinlerin ALGİDA
ürünlerinin tam bulunurluğunu sağlama konusunda yetersiz kaldığı, Türkiye’de
dünyanın en ucuz dondurmalarının satıldığı, ALGİDA’nın ilgili pazardaki en yakın
rakibi GOLF’ten (…..) kategoride uygun fiyata ürün sattığı, fiyat rekabeti
bakımından tüketici lehine sonuçların doğmayacağı, Soruştura Raporu’ndaki
iddianın aksine kabinlerin rakip ürünlere açılmasının etkin rekabetin ve
dolayısıyla tüketici refahının değil rakip teşebbüslerin menfaatini korumaya
yönelik suni ve kısa süreli bir çözüm olacağı ve bu durumun rekabet hukukunun
rakibi değil rekabet sürecini koruduğu esası ile çeliştiği savunması.
21-15/190-80
114/147

(460) Dosya kapsamında yapılan tespit ve değerlendirmelerde rekabetin değil de rakibin
korunduğu iddiası gerçekçi olmayıp, kabul edilmemektedir. Öte yandan UNILEVER’in
hâlihazırda ürünlerini GOLF’ten ucuza sattığı iddiasının dolapların açılmaması için
savunma olarak sunulması anlaşılamamaktadır. UNILEVER ile rekabet etmek için
GOLF fiyatlarını düşürmek zorunda kalabilecektir. Kaldı ki yakın rakip ürünlerin aynı
dolapta aynı tüketici grubunun karşısına çıkmasının inovasyon, yenilik, çeşitlilik, kalite
gibi fiyat dışı rekabeti de arttırması beklenmektedir.
- Kabin münhasırlığına son verilmesinin Türkiye’de dondurma pazarını
küçülteceği, nitekim BİM’in toplam gıdadan yaklaşık %(…..) pay alırken
dondurma grubundan yaklaşık %(…..) pay aldığı, bu rakamların A101 ve ŞOK’ta
da birbirine yakın olduğu savunması.
(461) BİM’deki dondurma satışlarının diğer noktaların satışlarından (…..) olmasının, (söz
konusu iddianın doğru olduğu varsayıldığında) birçok nedeni olabilecektir. Piyasadaki
rekabeti kısıtladığı tespit edilmiş bir uygulamanın dondurma pazarını küçültmesi
mümkün görünmemektedir. Nitekim söz konusu uygulamayla, daha önce bu noktalara
girememiş rakipler tüketiciyle buluşma fırsatını yakalayacaklardır. Rakiplerin
geleneksel kanalda yakaladıkları bilinirliklerini diğer kanallardaki satışlarını arttırmada
kullanması da beklenmektedir. Geleneksel kanalda yer alan noktalar ürünün
reklamının yapılması, imajının yerleştirilmesi ve dolayısıyla tüketici tercihinin
oluşturulması adına oldukça önemli noktalardır. Şu kadar ki, görünürlüğün önemli
olduğu bu noktalardaki münhasırlık, endüstriyel dondurma pazarına giriş engeli
yaratabilecek bir potansiyel taşımaktadır. Dolayısıyla söz konusu engelin
kaldırılmasıyla iddia edilenin tam aksine tüm pazar bakımından bir büyüme
beklenmektedir.
- Kabin münhasırlığına son verilmesinin merdiven altı ürünlerin soğutucu
dolaplara girmesine neden olabileceği ve ürün kalitesini tehlikeye sokacağı, safi
Etiket Tebliği’nin mevcudiyetinin artisan dondurma pazarında faaliyet gösteren
yerel oyuncuların ALGİDA dolaplarına girmemesini temin edemeyeceği,
hâlihazırda sağlık sorunları doğurmaya gebe olan kabinlerin açılması tedbirinin
Covid-19 salgını döneminde gerçekleştirilmesi olasılığının durumun vahametini
arttıracağı savunması.
(462) Dolapların açılması durumunda hangi ürünlerin dolaplarda satışa sunulacağı kararda
detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Ayrıca, geleneksel kanalda yer alan satış noktaları
uzun yıllardır gerek UNILEVER’e gerekse rakiplerine ait dolaplarda yalnızca
endüstriyel dondurma satışı gerçekleştirdiğinden, satış noktalarının endüstriyel
dondurma ile artisan dondurma farkına ilişkin yüksek bilinirlik seviyesine sahip olduğu
değerlendirilmektedir. Öte yandan Covid-19 salgını ile dondurma dolaplarının açılması
arasında doğrudan bir bağlantı kurulamamıştır.
-RBB’nin görüşüne göre dondurma kabinlerinde ariyet modelinin verimlilik
sağladığı, bu yöntemle perakendecilerin dolabın sabit maliyetine ve dolap
yatırımına ilişkin hacim riskine katlanmadığı, böylelikle satış noktalarının daha
çok dolap bulundurmaya motive olduğu ve arzın arttığı, Prof. Dr. Pınar Akman’ın
mütalaasında46 da ariyet modelinin pazarın yararına olan iktisadi bir yöntem

46 Prof. Dr. Pınar Akman’ın “Opinion on Exclusive Dealing and Rebates In EU Competition Law” başlıklı,
6.01.2021 tarihinde sonlanan, dosya kapsamında 3. Yazılı Savunma ile birlikte UNILEVER tarafından
sunulan mütalaa.
21-15/190-80
115/147

olduğuna ve bedavacılığın minimize edilmemesinin öğretide eleştirildiğine
dikkat çektiği savunması.
(463) UNILEVER dolaplarının rakiplere açılması ariyet sözleşmelerinin ortadan
kaldırılmasını değil, pazardaki rekabeti kısıtladığı alanlarda güncellenmesini
gerektirmektedir. ariyet modelinin verimlilik sağladığı ve bedavacılığı önlediğine ilişkin
savunmalar hakkında önceki bölümlerde detaylı değerlendirmelere yer verilmiş olup,
teşebbüsün söz konusu savunması yerinde görülmemiştir.
- İngiltere Rekabet Otoritesi Kararı sonrasında pazarın küçüldüğü, tüketici
refahının düştüğü, rakiplerin pazar paylarının artmadığı aksine bazılarınınkinin
düştüğü, Rekabet Kurumu kaynaklarında İngiltere kararı tekrar edilmemesi
gereken bir hata olarak değerlendirilirken, soruşturma heyetinin tam tersi yönde
bir tutum sergilemesinin dayanaktan yoksun olduğu savunması.
(464) Savunmada yer verilen ve Kurum kaynağı olduğu iddia edilen çalışma Sinan
BOZKUŞ’a ait bir uzmanlık tezidir. Çalışmada öne sürülen görüşlerin yazara ait
olduğunun ve Rekabet Kurumu görüşlerini yansıtmadığının çalışmanın ilk sayfasında
belirtilmesine rağmen söz konusu tezden Kurum kaynağı olarak bahsedilmesi
anlaşılamamaktadır. Sinan BOZKUŞ uzmanlık tezinde Derek RİDYARD’ın bir
makalesine atıfta bulunarak makaledeki tespitleri aktarmıştır. Derek RİDYARD
makalesinde 2000 yılında alınan dolapların %(…..) açılmasına ilişkin İngiltere
Kararı’nın, 2005 yılı itibarıyla İngiltere dondurma pazarında bir küçülmeye sebebiyet
verdiğini iddia etmiştir. Bu iddialar da yine yazarın kendisine ait olup, bu görüşlere
dayanarak İngiltere Kararı’nın pazarda hiçbir olumlu etki yaratmadığının iddia
edilebilmesi mümkün değildir. İşbu soruşturma bakımından anılan makaleyle ilgili
olarak dikkate alınabilecek tek husus İngiltere Kararı’nın uygulanmış olduğunu
göstermesidir. Karar hakkında farklı yazarlar farklı görüşler ileri sürebilecektir. Yine
dolapların rakiplere açılması kararı sonrasında piyasalarda yaşananlar ülkeden ülkeye
farklılık gösterebilecek, otoriteler bu duruma farklı şekillerde müdahale edebilecektir.
Ayrıca, İngiltere Kararı sonrası pazarda daralma olduğunu iddia eden yazarın
Komisyon’un Van den Bergh Foods kararı ile İngiltere Rekabet Otoritesi’nin dolapların
açılması kararlarına dayanak davalarda UNILEVER adına ekonomist olarak çalıştığı,
makalede kullanılan birçok verinin UNILEVER’den alındığı da belirtilmelidir.
- GETİR ile yapılan anlaşmadaki münhasırlık hükmünün, hem hükmün
başlığından hem de hükmün lafzından anlaşılabileceği üzere yalnızca kabin
münhasırlığına ilişkin olduğu, ilgili hükmün başlığının “Dondurma Kabinlerine
İlişkin Yükümlülükler” olarak düzenlendiği ve kabinlere ilişkin düzenlemeleri
içerdiği, ALGİDA’nın ilgili maddenin nispeten muğlak ve yanlış anlaşılmalara
mahal verebilecek şekilde yazıldığını kabul ettiği, ancak esasında “işletmenin
bulunduğu alanda” referansının GETİR için bir anlam ifade etmediği, ALGİDA’nın
amacı münhasırlık getirmek olsaydı ilgili maddenin “Dondurma Kabinlerine
İlişkin Yükümlükler” başlığı altında düzenlenmeyeceği savunması.
(465) GETİR ile akdedilen sözleşmenin “Dondurma Kabinlerine İlişkin Yükümlülükler”
başlıklı 5. maddesinde yer alan “İşletmenin bulunduğu alanda, sözleşme süresi
boyunca münhasıran Algida markalı dondurma ürünleri veya Unilever tarafından
açıkça ve yazılı olarak izin verilen diğer ürünler satılacaktır.” hükmü yer almaktadır.
Dolayısıyla her ne kadar ALGİDA’nın savunduğu üzere madde başlığı kabin
münhasırlığına işaret ediyor olsa da madde içeriğinde yer alan “işletmenin bulunduğu
alanda” ifadesi rakip ürünlerin satılmasını engelleyebilecek şekilde düzenlenmiştir. Bu
ifadenin online satış platformu olarak faaliyet gösteren GETİR için bir anlam ifade
21-15/190-80
116/147

etmeyeceği belirtilmiş olsa da bu ifadenin GETİR’in dağıtım için kullandığı depoları
işaret ettiği söylenebilecektir. Son olarak, münhasırlığın amaçlandığı bir senaryoda, bu
amacın dolap münhasırlığı maddesi altında düzenlenmeyeceği iddia edilmekte, bir
başka deyişle münhasırlık hükmünün çok daha açık ve anlaşılır bir şekilde kaleme
alınacağı savunulmaktadır. Ancak sözleşmenin mevcut haliyle de münhasırlık
yaratabilecek yeterli bir düzenlemeye sahip olduğu değerlendirilmektedir.
- GETİR’in açıklamalarının da ALGİDA’nın savunmasında belirtilen hususlarla
paralel olduğu, GETİR’in beyanlarına rağmen sözleşmenin münhasırlık içerecek
şekilde anlaşıldığı iddiasının temelden yoksun olduğu, bu iddianın yeniden satıcı
beyanının esas alındığı birçok Kurul kararı47 ile çeliştiği, sözleşme maddesinin
lafzının bu kadar muğlak ve anlamsız olduğu durumda maddenin amaç ve
fonksiyonu tahlil edilirken sözleşmenin muhatabı olan müşterinin beyanının
esas alınması gerektiği, rakiplerden birinin GETİR’in pazardaki oyunculardan biri
ile münhasıran çalıştığının belirtildiği iddiasının dayanaktan yoksun olduğu ve
bunun makul bir gerekçe sağlamadığı savunması.
(466) Savunmada da ifade edildiği üzere, Kurul yürüttüğü soruşturmalarda teşebbüslerin
beyanlarına da başvurmaktadır. Bu beyanlar, beyan sahibi teşebbüslerin davranış ve
uygulamaları, diğer pazar aktörlerinin beyanları ve her dosya bazında değişebilecek
unsurlar ile kıyaslanmak suretiyle değerlendirmeye alınmaktadır. İşbu dosya
kapsamında da, GETİR’in beyanına başvurulmuştur. Buna ek olarak, ilgili sözleşmenin
lafzı diğer sözleşme örnekleri ile karşılaştırılmış, GETİR’in uygulamada münhasıran
çalışıp çalışmadığı da değerlendirilmek suretiyle bir sonuca ulaşılmıştır. Zira GETİR
tarafından sunulan 06.07.2020 tarihli yazıda Temmuz 2020’ye kadar ALGİDA markalı
ürünler dışında başka bir markaya ait endüstriyel dondurma satışı gerçekleştirilmediği
belirtilmiştir.
- Sözleşmenin 25.11.2019 tarihli Ek Protokol ile revize edildiği, ancak GETİR’in
2020 yılı Temmuz ayı itibarıyla yani sözleşme tadil edildikten yedi ay sonra rakip
teşebbüslerle çalışmaya başladığı, dolayısıyla GETİR’in rakip ürünleri satmaya
başlamasının nedeninin ALGİDA ile sözleşmesinin tadil edilmesi değil, pandemi
döneminde iş modellerinde ortaya çıkmış olan değişikliklerden etkilenerek ürün
çeşitlendirmesi olduğu, bu nedenlerle GETİR’in rakip ürünleri de ürün
portföyüne dahil etmesinin kendi bağımsız ticari kararından ibaret olduğu
savunması.
(467) Soruşturma bildirimi ile söz konusu hükmün incelemeye alındığının bildirilmesinin
akabinde sözleşmenin revize edildiği bilgisi Soruşturma Heyeti’ne iletilmiştir. Buna
göre “İşletmenin bulunduğu alanda” ifadesi yerine kabin ifadesi kullanılmış ve daha
önce belirsiz süreli olan sözleşmenin süresi (…..) yıl ile sınırlandırılmıştır. Karşılaştırma
yapabilmek amacıyla ALGİDA’nın diğer müşterileri ile imzaladığı sözleşmeler de
incelenmiş ve o sözleşmelerde “İşletmenin bulunduğu alanda” ifadesine yer
verilmediği, dolaplara ilişkin yükümlüleri ifade eden maddelerde açık bir şekilde kabin
ya da dolap ifadelerinin kullanıldığı görülmüştür. GETİR’den edinilen bilgilere göre
sözleşmenin imzalandığı tarihinden sonra rakip dondurma ürünlerinin satışı
yapılmamıştır. Dolayısıyla ilgili hükmün münhasırlık olarak uygulandığı sonucuna
ulaşılmıştır. Sözleşme tadil edildikten sonra da rakip ürünlerin satılması için bir süre

47 Kurulun; 14.11.2019 tarih ve 19-40/646-27 sayılı LB Börekçilik Kararı, 17.11.2011 tarih ve 11-
57/1476-532 sayılı Mey İçki kararı, 16.06.2011 tarih ve 11-37/784-247 sayılı İşbir Yatak kararı,
18.11.2009 tarih ve 09-56/1327-333 sayılı Yay Gıda kararı, 02.08.2007 tarih ve 07-63/767-275 sayılı
Vira kozmetik kararı.
21-15/190-80
117/147

beklendiği savunması, dosya kapsamında yapılan tespitleri değiştirebilecek nitelikte
değildir.
- ALGİDA’nın 2008 Kararı kapsamında getirilen yükümlülüklere ilişkin
farkındalığının hat safhada olduğu, rasyonel bir gerekçeyle ALGİDA’nın böyle bir
münhasırlık hükmüne sözleşmede yer vermesinin olasılık dâhilinde olmadığı,
ALGİDA bünyesinde düzenli aralıklarla rekabet hukuku eğitimleri verildiği ve
katılımın zorunlu olduğu savunması.
(468) Rekabet hukukuna uyum programları düzenlenmesi ve bu alanda duyarlılık sahibi
olunması, dosya kapsamında ortaya konulan tespitlerin geçerliliğini etkilemeyecektir.
Nitekim teşebbüslerin uygulamadaki davranışları değerlendirmeye esas olmalıdır.
(469) ALGİDA’nın sözleşme akdedildiği yıldaki cirosunun %(…..) ‘ine tekabül eden bir
teşebbüsle olan sözleşmesinde bilinçli olarak bir münhasırlık hükmü
kullanmasının ticari açıdan rasyonel bir hareket olmayacağı, GETİR’in toplam
ALGİDA satışları içindeki yeri dikkate alındığında böyle bir hükme sözleşme
metninde yer verilmesinden ve bunun uygulanmasından doğan faydanın,
karşılaştırılması halinde bir önceki yıl cirosu üzerinden tesis edilecek idari para
cezasına kıyasla oldukça önemsiz olduğu48, ilgili sözleşmenin pazarda hissedilir
bir etki yarattığı iddiasını ileri sürmenin mümkün olmadığı, ayrıca bir an için ilgili
hükmün, tam münhasırlık hükmü olarak yorumlanması ihtimalinde dahi
uygulamanın münferit ve sistematiklikten uzak olduğunun hukuki
öngörülebilirlik prensibi49 doğrultusunda daha uygun olacağı savunması.
(470) 2008 Kararı’nda UNILEVER’in, Algida Shop’lar dışındaki satış noktalarıyla yaptığı
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren anlaşmalar ya da fiili münhasırlık yaratan
uygulamalar açıkça yasaklanmış olmasına rağmen, GETİR ile yapılan sözleşmede,
münhasırlığa işaret edebilecek ifadelere yer verilmiştir. Dolayısıyla sözleşme doğrudan
2008 Kararı’na aykırılık içermektedir. Bu anlamda eylemin münferit olması sistematik
olmaması ya da etkisinin az olması hususlarının tartışılmasına gerek olmadığı
değerlendirilmektedir.
- Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgelere İlişkin Savunmalar
- Ulusal market kanalında yönetici asistanı olan Can NİZAM tarafından ALGİDA
çalışanlarına gönderilen “Migros Reyonbaşı uygulama-2018” konu başlıklı e-
postanın soruşturmanın geldiği nokta itibarıyla ilgisiz kaldığı, ilgili belgenin
organize perakende kanalına ilişkin olduğu, soruşturma kapsamında geleneksel
kanalın incelendiği ve belgenin soruşturma kapsamında ileri sürülen üç iddia ile
de bir bağlantısının bulunmadığı savunması.
- ALGİDA Satış Uzmanı (…..) tarafından 06.03.2018 tarihinde ALGİDA Satış
Sorumlusu (…..) ’e gönderilen “2018 Yılında Rakip Firmanın MVC Müşterilerimize

48 GETİR ve diğer e-ticaret platformlarının ALGİDA cirosu içindeki payının oldukça düşük olduğu ifade
edilerek; Kurulun 09.02.2017 tarih ve 17-06/53-20 sayılı TTNet kararında, piyasayı kapama etkisi
bakımından, pazardaki toplam satışlar içerisinde hâkim durumdaki teşebbüsün satışlarının
münhasırlıktan kaynaklanan kısmının göz önüne alındığı, Avrupa Komisyonu’nun 03.12.2009 tarih ve
COMP/39.316 sayılı GDF ve 11.10.2007 tarih ve COMP/37.966 sayılı Distrigaz kararında, Kurulun
uygulamasına paralel biçimde rekabete kapatılan hacmin büyüklüğüne özel vurgu yapıldığı, bu anlamda
pazar kapama etkisinin kayda değer olmayacağının aşikâr olduğu belirtilmiştir.
49 16.11.2016 tarih ve 16-39/659-294 sayılı Aygaz Kararı’nda (para. 137), Aygaz’ın satış fiyatlarına
müdahale ettiği varsayılsa dahi, bu müdahalenin sadece tek bir istasyona yönelik münferit ve
sistematiklikten uzak olduğu kanaatine ulaşıldığı ve işbu dosya bakımından da Aygaz Kararı’na benzer
bir tutumun benimsenebileceği ifade edilmiştir.
21-15/190-80
118/147

Maraş Dolabı Konumlandırılması” başlıklı e-postaya ilişkin olarak, GOLF’ün
satış noktalarına yüksek tavizler sağlayarak ilave kabinler konumlandırdığının
ifade edildiği, ALGİDA tarafından teklif edilen aksiyonda ise herhangi bir şekilde
GOLF kabininin noktadan çıkarılmasının mevcut olmadığı, aksine GOLF’ün
Maraş kabini konumlandırdığı yerlere ALGİDA’nın Maraş kabinini koyarak
doğrudan rekabet etmeye çalıştığının görüldüğü, bu bağlamda ALGİDA’nın
rakibine karşılık vermesinin rekabet hukuku ihlali olarak kabul edilemeyeceği
savunması.
- (…..) tarafından (…..), Satış Direktörü (…..) ve (…..)’in bilgiye eklendiği
18.10.2018 tarihli “East Anatolia CMI Report” konu başlıklı e-postada, impulse
ürünlerde yerel markaların tehdit oluşturduğunun ifade edildiği, yerel
oyuncuların pazarda yerleşik aktörler olduğunun belirtildiği, GOLF’e dikkat
ibaresinin ALGİDA’nın dışlayıcı bir davranışını yansıtmadığı, ALGİDA’nın da
rakipleri ile rekabet etme motivasyonunun olduğu, rakiplerin aksiyonlarını takip
edip onların hamlelerine karşı rekabetçi aksiyon alma arayışında herhangi bir
rekabet karşıtı unsurun ya da amacın bulunmadığı savunması.
- ALGİDA Güneydoğu Anadolu Bölgesi Satış Müfettişi (…..) tarafından Müdür
Yardımcısı (…..)’a gönderilen 13.03.2019 tarihli “FW:A101 İletişim Bilgileri &
Toplantı Planlama” konu başlıklı e-posta’nın yukarıda ifade edildiği üzere
soruşturmanın kapsamı dışına çıkarılmış organize perakende ile ilgili olduğu
dolayısıyla bu kanalda yer alan satış noktalarındaki kabin konumlandırma ve
ilave kabin yerleştirme konularının raporda ele alınan geleneksel kanal
temelindeki iddialara ışık tutmasının mümkün görünmediği ve organize
perakende ile ilgili belgelerin Kurul tarafından dikkate alınmaması gerektiği
savunması.
(471) Dosya kapsamında söz konusu belgelere dayanarak herhangi bir değerlendirme
yapılmamıştır. Bu itibarla, işbu savunmaya cevaben ilgili belgelerin analiz ve
değerlendirilmesinin yapılmasına gerek olmadığı değerlendirilmektedir.
- UNILEVER uygulamalarının ticari açıdan makul olmadığının iddia edildiği,
makul olmayan davranış göstergesi olarak ele alınan parametrelerin sadece
UNILEVER özelinde mi olduğu yoksa rakiplere de ilişkin olup olmadığı yönünde
bir değerlendirmenin bulunmadığı, satış noktasına birden fazla dolap
koyulmasının ticari açıdan makul ve yararlı bir uygulama olduğu, nitekim ikinci
dolabı koyarken rakiplerin de bu noktalara koyabilecekleri ölçüde bir dolabı satış
noktasına yerleştirdikleri, rakiplerin bulundukları noktalarda birden çok dolap
bulundurma oranlarının UNILEVER ile benzer olduğu, bu nedenle uygulamanın
ticari açıdan makul olmayan ya da dışlama amaçlı bir uygulama olarak
görülmesinin mümkün olmadığı savunması.
(472) Piyasadaki diğer teşebbüsler tarafından uygulanabilecek indirimlerin, hâkim
durumdaki firma tarafından uygulandığında piyasadaki rekabeti kısıtlayabilmesi
mümkündür. Bu itibarla rakipler tarafından uygulanan bir indirimin hâkim durumdaki
firma tarafından uygulanması 4054 sayılı Kanun’a aykırı olabilmektedir. Bu çerçevede,
hâkim durumdaki firma faaliyetlerinin, bu firmanın özel sorumluluklarının bulunduğu
dikkate alınarak, rakip uygulamalarına benzer olduğundan hareketle mazur
görülebilmesi mümkün olmadığından, inceleme konusu uygulamanın rakipler
tarafından uygulanıp uygulanmadığının sorgulanmasına da gerek bulunmamaktadır.
- UNILEVER’in indirim sisteminin karmaşık bir yapıda olduğu ileri sürülerek
detaylı bir incelemeye tabi tutulmadığı, UNILEVER’in geleneksel kanaldaki
21-15/190-80
119/147

tavizlerinin “karmaşık” olduğu bahanesi ile niyet incelemesinin yapıldığı ancak
Türk ve AB rekabet hukukunda indirim sistemlerine etki yerine amaç yönünden
yaklaşan bu metodolojinin kabulünün mümkün olmadığı, “eşit etkinlikteki rakip
testinin” yapılması gerektiğinin Hakim Durum Kılavuzu’nda yer aldığı, bu testin
maliyet ve satış fiyatlarını dikkate alan iktisadi analiz olduğu, rakiplerin pazar
payı kaybetmesi gerekçe gösterilerek sonuca ulaşılan bir yöntem olmadığı,
Rekabet Kurulu içtihatlarının da eşit etkinlikteki rakip testini öne çıkaran iktisadi
bazlı yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini gösterdiği savunması.
(473) Eşit etkinlikteki rakip testi, hâkim durumun incelendiği her dosyada kullanılmak
zorunda değildir. Hâkim durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığı her olay bazında,
olayın gerekliliklerine uygun olarak farklı yöntemler ile incelenebilmektedir. Bu sebeple
gerek literatürde gerekse rekabet otoriteleri ve mahkeme uygulamalarında öne çıkan
tek bir yöntem bulunmamaktadır. Örneğin UNILEVER’in indirim sistemlerini incelediği
kararında İtalyan Rekabet Otoritesi, UNILEVER’in ticaret politikasının eşit etkinlikteki
rakip testi veya benzer ekonomik analizler ile yeterince yakalanıp ölçümlenemeyecek
karmaşık uygulamalara dayandığına ve UNILEVER’in davranışlarının bir bütün olarak
rakiplerin pazardaki varlığını engellemeyi amaçlayan bir stratejinin parçalarını
oluşturduğuna hükmetmiştir.
- İtalya Rekabet Otoritesi kararı ile bu dosya arasında herhangi bir benzerliğin
bulunmadığı, Türkiye’de geleneksel kanalda sağlanan tavizlerin dönem başında,
İtalya’da ise hedef indirimlerinin yıl sonunda veya sonraki takvim yılının başında
ödendiği, dolayısıyla bunların İtalya dosyasındaki gibi başka bir sağlayıcının
dondurmasını satmak isteyen nokta üzerinde caydırıcılık mekanizması olarak
kullanılmasının mümkün olmadığı, ayrıca UNILEVER’in Türkiye’de geleneksel
kanaldaki taviz uygulamalarında bir hedef koşulunun olmadığı, İtalya’daki
dosyada müşterilerle yapılan sözleşmelerin süresinin 1-5 yıl arasında değişmesi
ve kendiliğinden uzayabilmesinin ise Türkiye’de görülmeyecek bir durum
olduğu, İtalyan Rekabet Otoritesi kararının işbu dosyada uygulanabilirliği
bulunmadığı ve her halükarda soruşturma kapsamnda iktisadi bir analiz
yapılmamış olmasını gerekçelendirebilecek hiçbir unsuru barındırmadığı
savunması.
(474) İtalyan Rekabet Otoritesi’nin kararı dosya kapsamında eşit etkinlikteki rakip testinin
yapılmamasının bir gerekçesi olarak sunulmamıştır. Anılan karara yer verilmesinin
yegâne nedeni, rekabet otoritelerinin eşit etkinlikteki rakip testini kullanmak zorunda
olmadıklarının örneklendirilmesidir.
- Kurulun, Seramik kararında indirim sistemleri başlığı altında genel olarak belirli
hedef/yükümlülüğe bağlı olan koşullu indirimleri incelediği, Hakim Durum
Kılavuzu'nda indirim sistemlerinin müşterilere belirli bir satın alma davranışında
bulunmaları karşılığında sunulan fiyat indirimleri olarak tanımlandığı, 2011
Unilever Kararı’nda indirim sistemlerinin belirgin özelliğinin indirimin koşullu
olması gerektiğinin belirtildiği, birinci yazılı savunmada UNILEVER’in geleneksel
kanalda kullandığı taviz sisteminin herhangi bir satış hedefi veya koşullu indirim
içermemekte olduğunun belirtildiği, geleneksel kanalda sağlanan tavizlerin
rekabet hukuku teorisinde anlaşıldığı anlamda bir indirim sistemi teşkil etmediği
gibi sadakat yaratıcı etki ortaya çıkarmasının da mümkün olmadığı, Kurumun
oturmuş içtihatlarında da bu durumun desteklendiği, UNILEVER’in taviz
uygulamalarının basit fiyat rekabetinden başka bir şey olmadığı, koşulsuz
indirimin eşit etkinlikteki rakibe pazarı kapatma potansiyelinin bulunmadığı,
literatür kapsamında esasen UNILEVER tarafından kullanılan indirimlerin
21-15/190-80
120/147

fonksiyonel indirim olarak tanımlanabileceği, doktrinde fonksiyonel indirimlerin
hakim durumun kötüye kullanılması durumunu oluşturmayacağının belirtildiği,
2011 Unilever Kararı’nda taviz sisteminin incelendiği, sistemin amaç ve
etkilerinin kapsamlı olarak ortaya konulduğu ve UNİLEVER’in taviz sisteminin
2011 yılı kararında rekabet hukuku açısından herhangi bir aykırılık içermediğinin
teyit edildiği, UNILEVER’in hala tamamen aynı taviz sistemini kullandığı,
mevzuata uygunluğu teyit edilmiş uygulamaların eldeki soruşturma kapsamında
ihlal olarak nitelendirilemeyeceği ve kendisinin bu uygulamaları devam ettirdiği
için cezalandırılamayacağı savunması.
(475) Savunmada hem UNILEVER’in uyguladığı indirimlerin rekabet hukuku anlamında bir
indirim sistemi olmadığı hem de UNILEVER’in indirim sistemlerinin 2011 yılında
incelendiği ve hakkında herhangi bir ihlal tespiti yapılmadığı iddia edilmektedir. Her iki
iddianın birbiriyle çelişkili olduğu değerlendirilmektedir.
(476) İndirimler teşebbüsler tarafından satışların arttırılması amacıyla verilmekte olup, hâkim
durumdaki teşebbüslerin indirimleri kullanarak rakiplerinin faaliyetlerini meşru olmayan
yollardan zorlaştırması 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir. Bu çerçevede,
UNILEVER tarafından geleneksel noktalara sağlanan indirimler de rekabet hukuku
kapsamında incelenebilecektir. İndirimlerin incelenme yolları her dosya bakımından
farklılık gösterebilmektedir. 2011 Unilever Kararı’nda, geleneksel kanaldaki indirimler
incelenirken, ALGİDA satan noktalar ile ALGİDA ve rakip satan noktalara verilen
indirimlerin karşılaştırılması yeterli görülmüştür. Söz konusu indirimlerin önemli bir
farklılık göstermediğinden hareketle, UNILEVER’in nihai satış noktalarında
münhasırlık yaratmaya yönelik bir tutum içinde olduğuna işaret edebilecek yeterli bilgi
ve bulguya ulaşılamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu sonucun, UNILEVER’in
indirim sistemlerinin uygun olduğunun tasdik edildiği ve bundan sonra
incelenemeyeceği anlamını taşımadığı açıktır. Bu durumda, bir kere inceleme geçirmiş
herhangi bir firma hakkında ikinci bir inceleme yapılmaması gerekecektir ki,
teşebbüslerin pazarın değişen yapısı, yeni gelişmeler ve yeni şikâyetler kapsamında
Kurumun sürekli denetimine tabi oldukları bilinen bir gerçektir.
- Birden fazla dolap koymanın dışlayıcı davranış olarak ele alınması iddiasının
uygun olmadığı, kabin konumlandırma stratejisinin; satış noktasından rakibi
dışlamak için gereksiz kabin koyulmasından ziyade satış potansiyeli olan
noktalara kabin koyulması olduğu, kabin sayısı artan noktalarda son üç yılda
%(…..) aralığında GSV50 artışı ve %(…..) aralığında adet bazında satış artışı
yaşandığının görüldüğü, kabin/hacim artışı yapılan noktaların yaklaşık %(…..)
’inde ciro artışı elde edilmekte olduğu, sistemin bir bütün olarak incelendiğinde
ise ortalama %(…..) civarında ciro artışları gözlemlendiği, dolayısıyla noktalara
daha fazla kabin konmasının ticari açıdan oldukça makul olduğu, UNILEVER
tarafından ilave kabin yatırımı sonucu elde edilen brüt satış artışının %(…..) gibi
son derece yüksek oranlarda ve karlı bir şekilde gerçekleştiğinin görüldüğü,
temel iktisadi kurallar çerçevesinde UNILEVER’in yaptığı herhangi bir dolap
yatırımının rasyonel olup olmadığının tek göstergesinin bu yatırımın sonucu elde
edilen gelirin yatırım maliyetinin üzerinde kalıp kalmadığının olduğu, kabin
konumlandırmanın makul ve oldukça karlı biçimde yapılmakta olduğunun ortaya
konulduğu, UNILEVER’in kabin yerleştirme uygulamalarının “ticari hayatın

50 GSV, “Gross Sales Value” anlamına gelmekte olup, indirimlerin yansımadığı brüt satış tutarı olarak
ifade edilmektedir.
21-15/190-80
121/147

olağan akışına ters” olarak nitelendirilmesi ya da bu suretle rakipleri dışlama
amacıyla ilişkilendirilmesinin mümkün olmadığı savunması.
(477) Dosya kapsamında yapılan tespitlerde özetle, geleneksel kanalda yer alan ve satışları
azalmasına rağmen hem indirimi hem de dolap hacmi/sayısı arttırılan noktalardan
rakiplerin nasıl çıkartıldığı ortaya konulmuştur. Her ne kadar noktalara ilave dolap
yerleştirilmesi rakip firmalar tarafından da uygulanabilecek bir pratik olsa da, hâkim
durumdaki UNILEVER tarafından uygulanmasının pazardaki rekabeti kısıtladığının
tespiti halinde 4054 sayılı Kanun’u ihlal edeceği açıktır.
(478) UNILEVER’in yaptığı herhangi bir dolap yatırımının rasyonel olup olmadığının tek
göstergesinin bu yatırım sonucu elde edilen gelirin yatırım maliyetinin üzerinde kalıp
kalmadığının olduğunun ileri sürülerek, ikinci kabin koyulmasının ticari açıdan rasyonel
bir uygulama olduğunun iddia edilebilmesi de yine yukarıda yer verilen gerekçe ile
mümkün değildir. Dosya kapsamında UNILEVER’in ilave kabin koymak suretiyle
rakiplerini pazar dışına çıkarttığı ortaya konulmuştur. Dolayısıyla, UNILEVER’in ilave
kabin yerleştirilmesine ilişkin uygulamaları, maliyetinin altında kalmasa da,
yasaklanabilecektir.
- Kurulun Tırsan kararında, Avrupa Birliği’ndeki incelemelerde “etkinin
muhtemel olması” standardına daha çok yer verildiği, rakipler üzerinde dışlama
etkisinin oluşmaması halinde ihlal tespit edilmediğinin belirtildiği, Kurul
içtihatlarında da “etki” bazlı bir inceleme yapılması gerektiğinin ortaya
konulduğu, nitekim Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri arasında yer alan Bekir
KOCABAŞ’ın uzmanlık tezinde her bir dosya özelinde indirim sistemlerinin
pazardaki etkilerinin ortaya konulması gerektiğinin belirtildiği, bu nedenlerle
soruşturma kapsamında UNILEVER’in taviz sisteminin analizi için kullanılan
metodolojinin Kurumun yayımladığı ikincil mevzuat ve Kurulun içtihatları ve
indirim sistemlerine ilişkin oturmuş rekabet hukuku öğretisi çerçevesinde
tamamen kabul edilemez nitelikte olduğu ve niyet bazlı analizin yakın tarihli
içtihat ya da doktrin ile bağlantısının bulunmadığı savunması.
(479) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre, hâkim durumdaki firmaların “Ticarî faaliyet
alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması
ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler”i
Kanun’a aykırı ve yasaktır. Bu itibarla, hâkim durumdaki firmanın amacının
gösterilmesi yeterlidir. Kaldı ki, dosya kapsamında yapılan inceleme ve tespitlerde
UNILEVER’in amacı gösterilmekle kalmamış, uygulamasının etkisi de ortaya
konulmuştur.
- UNILEVER’in geleneksel kanaldaki kabin konumlandırma politikasının ya da
sağladığı indirimlerin ticari açıdan makul olup olmadığının ölçümünün suni
olarak daraltılan veri setleri özelinde değil, sistemin tümü bazında bir
değerlendirme ile yapılması gerektiği, suni olarak daraltılmış bir uzay üzerinden
değerlendirmelerde bulunulmasının rekabet hukuku prensipleri ile
açıklanamayacağı, her halükarda ilgili noktalara ilişkin daha derinlemesine bir
inceleme yapılması ile dışlayıcı bir uygulama olmadığının ortaya konulabileceği
savunması.
(480) Yukarıda daha önce de ifade edildiği üzere geleneksel kanalda rakibin girebildiği nokta
sayısı zaten azdır. Bu durumun en önemli sebebi UNILEVER’in dolap münhasırlığının
nokta münhasırlığına dönüşmesidir. Soruşturma kapsamında yapılan analizler
sonucunda 2019 yılı itibarıyla geleneksel kanalın %(…..)’inin rakiplere kapalı olduğu
21-15/190-80
122/147

tespit edilmiştir. Bu itibarla UNILEVER’in geleneksel kanalda indirimleriyle kendisine
bağlamak için çalışacağı nokta sayısı zaten azdır.
(481) Dosya kapsamında yapılan analiz, UNILEVER’in indirim uygulamaları ile soğutucu
kabin uygulamalarının birlikte değerlendirilmesi şeklinde gerçekleştirilmiştir. Bu
durumun en önemi sebebi dondurmanın dolapta sunulması gereken bir ürün olması
nedeniyle dondurma satışlarının arttırılmasının dolap hacminin veya sayısının
arttırılmasını gerektirmesidir. Dolayısıyla indirim uygulamaları dolap aksiyonlarından
bağımsız değerlendirilememektedir. Diğer bir sebebi ise geleneksel kanalda
UNILEVER’in dolap münhasırlığı uygulamasıyla bu kanalın önemli bir kısmını
rakiplerine zaten kapatmış olmasıdır. Yapılan bu tespit, indirim sistemleri incelenirken
dolap hacminin veya sayısının arttırıldığı noktaların seçilmesine yol açmaktadır. Tüm
bu bilgiler çerçevesinde UNILEVER indirimlerinin rakiplerin noktalardan dışlanması
suretiyle hâkim durumun kötüye kullanılmasına yol açıp açmadığının tespiti için, satış
noktalarına verilen soğutucu dolap sayısı veya dolap hacminin arttırıldığı noktalar
incelenmiştir.
(482) Bu itibarla söz konusu sistematik davranışın sonucunda rakipler her sene, pazar
geneline kıyasen küçük oranda da olsa satış noktalarındaki varlığını kaybetmektedir.
Bu durumun sonuçları aşağıdaki tabloda sunulan teşebbüslerin pazar paylarından da
açıkça görülebilmektedir.
Tablo 53- Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Geleneksel Kanaldaki
Pazar Payları
Geleneksel Kanal Pazar Payları
2016 2017 2018 2019
Teşebbüs Litre Ciro Litre Ciro Litre Ciro Litre Ciro
ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DİĞER51 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM ~100 ~100 ~100 ~100 ~100 ~100 ~100 ~100
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
-Raportörlerin taviz uygulamaları bakımından yürüttüğü değerlendirmelerin
rekabet hukuku öğretisi anlamında bir etki analizi teşkil etmediği ve bu
değerlendirmelerin ilgili pazarın %1'ine denk gelen bir uzay üzerinden yapıldığı,
incelenen noktalardan rakiplerin çıkmış olmasının UNILEVER’in davranışlarıyla
açıklanamayacağı, nitekim rakiplerin noktadan çıkmış olmasının başkaca
herhangi bir sebeple de gerçekleşmiş olabileceği savunması.
Daha önce de belirtildiği üzere, ek görüş kapsamında yapılan analizlerde dolap sayısı
veya dolap hacminde değişim yaşanan geleneksel kanal satış noktaları ele alınmıştır.
2016-2017-2018 ve 2017-2018-2019 şeklinde iki dönem esas alınarak yapılan
analizde, belirlenen dönemlerde yer alan ortak satış noktaları tespit edilmiş ve örneğin
ilk dönem için 2017 yılındaki cirosu 2016 yılına kıyasen daha düşük olan ancak, 2018
yılı başında noktaya verilen tavizin ve aynı zamanda satış noktasındaki dolap sayısı
veya hacminin artırıldığı noktalar tespit edilmiştir. Devamında ise noktalardaki rakip
teşebbüslerin varlığı incelenmiştir. İkinci dönem için de aynı yöntemler uygulanmıştır.

51 Diğer grubu PERNİGOTTİ, ETİ, A.O.Ç., BABAŞ ve diğerlerinden oluşmaktadır.
21-15/190-80
123/147

Bu kapsamda analize konu noktaların oranı, analizin sağlıksız olduğunu
göstermeyecektir. Kaldı ki Rekabet Hukuku kapsamında muhtemel etkinin gösterilmesi
dahi yeterliyken, bahsi geçen analizler ile UNILEVER’in uygulamalarının fiili
münhasırlığa yol açtığı gösterilmiştir.
- 2011 kararında PANDA ve GOLF tarafından verilen tavizler ile UNILEVER
tarafından verilen tavizler karşılaştırıldığında iki markanın UNILEVER’in verdiği
tavizlerden daha yüksek miktarda taviz verdiklerinin görüldüğü, UNILEVER’in
eğer taviz uygulamalarıyla rakiplere pazarı kapama veya rakipleri pazardan
dışlama gibi bir amacı olsaydı ALGİDA dışında başka marka da satmış noktalara
daha fazla taviz verilmesinin bekleneceği, soruşturma kapsamında ileri sürülen
iddianın geçerli olabilmesi için öncelikle ilave kabin koyulan noktalara sistematik
olarak daha fazla indirim verildiğinin gösterilmesi gerektiği fakat raporda bu
yönde bir verinin sunulmadığı, Savunmada yer alan tabloya bakıldığında kabin
sayısı artan noktaların oransal olarak kayda değer ilave taviz almadıkları gibi
2019 yılında bu tür noktaların tavizlerinin oransal olarak düştüğü, benzer biçimde
birden çok kabini olan noktalar ile tek kabini bulunan noktalar arasında da taviz
oranı açısından kayda değer bir farklılığın olmadığı savunması.
(483) Dosya kapsamında yapılan incelemede UNILEVER ve yakın rakiplerinin geleneksel
kanalda nokta başına verdikleri indirim karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmiş,
UNILEVER’in indirim/ciro oranlarının rakiplerinden düşük olduğu tespit edilmiştir.
Dolayısıyla UNILEVER, rakiplerinden daha az indirim vererek daha fazla satış
yapabilmektedir. UNILEVER’in yüzdesel olarak daha az indirim vererek daha fazla
satış yapabilmesinin, satış noktaları için “bulundurulması zorunlu ürün” niteliği taşıması
ve rakiplerin UNILEVER’e kıyasen satış noktalarında bulunmak adına daha yüksek
tavizler vermek zorunda olmalarından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Bu
çerçevede UNILEVER’in indirimlerinin rakiplerinden düşük olması, indirimlerinin 4054
sayılı Kanun’a uygun olduğunun bir işareti olarak kabul edilemeyecektir. Yine,
UNILEVER’in eğer taviz uygulamalarıyla rakiplere pazarı kapama veya rakipleri
pazardan dışlama gibi bir amacı olsaydı, ALGİDA dışında başka marka da satmış
noktalara veya iki kabini bulunan noktalara daha fazla taviz verilmesinin
bekleneceğinin iddia edilebilmesi de doğru olmayacaktır. Nitekim UNILEVER’in daha
düşük indirim oranlarıyla noktaları rakiplerin girişine kapatabilmesi veya ikinci bir
dolabını yerleştirebilmesi ALGİDA’nın pazardaki konumu sebebiyle mümkün
olabilmektedir.
- UNILEVER’in ek soğutucu koyması sonucunda ortalama satış miktarının
düşmesi hususu ile neyin ortaya konmak istendiğinin tam olarak anlaşılamadığı,
keza karşılaştırmanın hacim/litre bazında yapılıyor olmasının da şaşırtıcı
bulunduğu, çoğunlukla geleneksel kanalın impulse, indirim marketleri ve
süpermarketleri kanalının ise take-home ürünlerden oluşmasının hacim bazlı
karşılaştırmayı yanıltabileceği, karşılaştırmanın geleneksel kanal için daha
anlamlı olan satış adedi bazında yapıldığında ortaya tamamen farklı bir
görüntünün çıktığı, satış adedi bazında geleneksel kanal dolaplarının
verimliliğinin süpermarketlerin oldukça ötesine geçtiği, geleneksel kanal ile
süpermarketler arasındaki tüketici trafiği dikkate alındığında bu farka rağmen
böyle bir sonucun ortaya çıkmasının geleneksel kanaldaki kabin konumlandırma
politikasının ne kadar verimli ve rasyonel bir şekilde planlandığının göstergesi
olduğu, soruşturma kapsamında yapılan tespitlerin ticari açıdan makul olmayan
herhangi bir davranışın varlığını göstermekten uzak olduğu, 330. paragrafta yer
alan verilerin hesaplanmasında satış/kabin olmayan noktalar filtrelenmeye
21-15/190-80
124/147

çalışırken yapılan bir Excel hatasından dolayı yanlışlık yapıldığının
düşünüldüğü, bu bağlamda yapılan değerlendirmelerin her halükarda
geçerliliğinin bulunmadığı, filtreleme doğru yapıldığında 0 TL üzerinde satış
yapan ve üzerinde kabin olan noktaların; GSV değerinin (…..) TL, nokta sayısının
(…..), kabin sayısının (…..), kabin başı cirosunun da (…..) TL olarak ortaya çıktığı
savunması.
(484) Soruşturma kapsamında yapılan incelemede dolap başına düşen satışlar hakkında
bilgi verilerek, müşteri grupları arasında kabin başına gerçekleştirilen satış
miktarlarının özellikle inceleme konusu geleneksel kanalda ciddi oranda farklılık
gösterdiği ve indirim marketleri dışında kalan diğer tüm müşteri gruplarında yer alan
soğutucu dolaplarının hacimlerine oranla satışlarında düşüş yaşandığı gösterilmiştir.
Söz konusu karşılaştırmanın litre bazında yapılmasının gerekçesi, gerek geleneksel
kanalda, gerekse süpermarket ve indirim marketleri kanalında evde tüketim ve anında
tüketim ürünlerinin birlikte satılmasıdır. Savunmada yer verildiği gibi adet baz alınarak
yapılan bir değerlendirmede, evde tüketim ürünlerinin yanlış değerlendirileceği
açıkken, litre bazında yapılan değerlendirmeye her bir ürünün litresi çerçevesinde
katılarak daha sağlıklı bir değerlendirme ve karşılaştırma yapılabilecektir.
(485) Yukarıda Şekil 1 olarak yer verilen şeklin oluşturulmasında kullanılan Excel tablosunda
dolap sayısı sütununda “0” hariç tutulmuş ve bir ve daha fazla kabini olan noktalar
değerlendirmeye dâhil edilmiştir. Savunmada ise bu değerlendirmenin “0” hariç
tutularak değil, “sıfırdan büyük” noktaların hariç tutularak yapılması gerektiği ifade
edilmiştir. Bu doğrultuda söz konusu Excel tablosu tekrar değerlendirilmiştir. Buna göre
UNILEVER kabini olan nokta sayısı (…..), toplam dolap sayısı ise (…..)’tür. Bu
noktalarca toplam (…..) TL satış gerçekleştirilmiş; buna göre dolap başına düşen
ortalama satış miktarı 3.361 TL olmuştur52. Bu noktada dikkat çeken husus satış
noktalarının %(…..)’sinin ((…..) adet) bu miktarın altında satış gerçekleştirmesi olup,
bu noktaların da %(…..)’inde iki ve/veya daha fazla dolabın olmasıdır. Dolayısıyla
önerilen hesaplama sonrasında da soruşturma kapsamında yapılan tespit ve
değerlendirmelerin geçerliliğini koruduğu anlaşılmaktadır.
- Konuyla ilgisi olmayan yabancı otorite kararlarının UNILEVER hakkında kötü
bir görüntü yaratmak amacıyla sıralandığı, İngiliz Rekabet Otoritesi’nin
UNILEVER İngiltere grup şirketinin ilgili dosyada incelenen paket indirimlerinin
dışlayıcı bir etkisinin bulunmadığı yakın zamanlı kararına da dosya kapsamında
yer verilmesi gerektiği, UNILEVER Grubu’nun diğer şirketleri tarafından başka
ülkelerde uygulanan indirim sistemleri hakkındaki kararları dosya konusu
uygulamalar ile benzerlik bulunup bulunmadığına bakılmaksızın ihlal isnatlarını
desteklemek için kullanılmaya çalışılmasının kabul edilebilir olmadığı
savunması.
(486) Genel bir uygulama olarak, inceleme konusu teşebbüs hakkında Kurul ve diğer rekabet
otoriteleri tarafından alınan kararlara soruşturma raporlarında yer verilmektedir. Bu
çerçevede, dosya kapsamında, UNILEVER hakkında verilmiş diğer rekabet
otoritelerinin kararlarına ayrı bir bölüm olarak yer verilmiştir. Yine, Kurulun UNILEVER
hakkında aldığı diğer kararlara da yer verilmiştir. Bu kararlar bilgi amacıyla özetlenmiş

52 Soruşturma Raporu’nda ilgili kısım; UNILEVER kabini olan nokta sayısı (…..), toplam dolap sayısı
(…..) ve bu noktalarca gerçekleştirilen toplam satış (…..) TL olduğudur. Buna göre dolap başına düşen
ortalama satış miktarı (…..) TL olarak hesaplanmıştır. Satış noktalarının (…..) ((…..) adet) bu miktarın
altında satış gerçekleştirdiği ve bu noktaların da (…..) iki ve/veya daha fazla dolabın bulunduğu
değerlendirilmesinde bulunulmuştur.
21-15/190-80
125/147

olup, ihlal isnatlarını desteklemek amacıyla kullanılmamıştır. Dolayısıyla söz konusu
kararların dosya konusu uygulamalar ile benzerlikleri bulunup bulunmadığına
bakılmaksızın ihlal isnatlarını desteklemek için kullanılmaya çalışılmasının kabul
edilebilir olmadığı savunması gerçeği yansıtmamaktadır.
- Soruşturma kapsamında UNILEVER’e karşı ihlal isnadında bulunulmakla
beraber yapılan değerlendirmelerden UNILEVER’in bu ihlali sonlandırma ya da
gelecekte benzer ihlal isnadıyla karşılaşmamak için ne yapması gerektiğinin
anlaşılmadığı, koşulsuz indirim vermenin rekabet hukukuna uygunsuz bir durum
olmadığına göre, UNILEVER’in ihlali sonlandırmak için sistemindeki hangi
unsuru değiştirmesi gerektiğinin anlaşılamadığı savunması.
(487) Soruşturma Raporunda veya Kurulun yürüttüğü incelemeler sonucunda ihlale nasıl son
verileceğinin teşebbüse bildirilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır. İhlal kabul edilen
uygulamanın nasıl değiştirilmesi gerektiği ile ilgili sorumluluk teşebbüse ait olup, işbu
soruşturma konusu olan indirim sistemi gibi bir uygulamanın Kurul tarafından formalize
edilmesini beklemenin doğru olmadığı değerlendirilmektedir.
- UNILEVER’in geleneksel kanaldaki taviz sisteminin ticari açıdan makul ve karlı
olarak uygulandığı, UNILEVER tarafından satış noktalarının performans
beklentisinin öngörülemediği, tavizlerin sezon başında dolaplar
konumlandırmadan önce verildiği ve sonrasında tavizi geri alma imkânının
bulunmadığı ve ayrıca geleneksel perakendenin; her sene 25.000’e yakın
noktanın sisteme giriş ve çıkış yaptığı son derece dinamik ve bilinmezliği yüksek
olan bir pazar olmasından dolayı bunun dolap konumlandırmasında olduğu gibi
taviz sisteminde de belirli bir hata payına yol açtığı, bu nedenle verilen tavizden
beklenen karşılığın alınamadığı, UNILEVER’in yatırımlarının karşılığını
alamaması durumunda zaten bir sonraki sene taviz miktarını düşürmek, kabin
sayısını azaltmak gibi onarıcı aksiyonlar aldığı savunması.
(488) Soruşturma kapsamında indirim uygulamaları değerlendirilirken 2016-2017, 2017-
2018 ve 2018-2019 üç dönem olarak ele alınmıştır. Her ne kadar indirim uygulamaları
içerisinde fatura altı iskonto gibi satış noktasının ürün alımıyla şekillenen indirimler söz
konusu olsa da, teşebbüs vekilleri UNILEVER tavizlerinin büyük çoğunluğunun dönem
başında verildiğini ve fatura altı iskonto uygulamalarının indirim uygulamaları içerisinde
az yer kapladığını belirtmişlerdir. Bu doğrultuda savunmada yer ver verilen
UNILEVER’in satış noktalarını geçmiş performanslarına göre değerlendirdiği iddiası
kabul edilerek, ilgili analiz bu kararda 2016-2017-2018 ve 2017-2018-2019 yıllarını
kapsayacak şekilde iki dönem esas alınarak yapılmıştır.
-Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun
Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik (Ceza
Yönetmeliği)’te yer alan ayrı eylemlere ayrı cezalar verilmesi şartlarının bu
dosyada gerçekleşmediği, Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının piyasa,
nitelik ve kronolojik süreç bakımından birden fazla davranış saptanması
durumunda, ayrı ceza verileceği hükmüne haiz olduğu, Danıştay kararları53 ile
de sabit olduğu üzere bu üç unsurun bir arada bulunması gerektiği, dolayısıyla
ilgili dosya bakımından UNILEVER’e isnat edilen ihlal iddialarının tek bir idari
para cezasına vücut verebileceği savunması.
(489) Ceza Yönetmeliği’nin 4. maddesinin birinci fıkrasının a bendi “Temel para cezası,
Kanunun 4 üncü veya 6 ncı maddelerinde yasaklanmış, piyasa, nitelik ve kronolojik

53 Danıştay 13. Dairesi, 2006/4605 E., T. 24.06.2008
21-15/190-80
126/147

süreç olarak birden fazla bağımsız davranışın saptanması halinde, her bir davranış için
ayrı ayrı hesaplanır.” hükmüne haizdir. Dosya kapsamında UNILEVER’in ticari
anlamda makul olmayan indirimler uyguladığına, satış noktalarına ek dolap koyulması
veya dolap hacminin artırılması yoluyla fiziki kapasite (satış alanı-m2) açısından kısıtlı
olan geleneksel kanalda fiili münhasırlık oluşturduğuna ve rakiplerin ilgili noktalardan
dışlandığına, UNILEVER’in bu uygulamalar vasıtasıyla hâkim durumunu kötüye
kullandığına ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine kanaat getirilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bakımından ise UNILEVER’in 2008 Kararı’na aykırı
bir şekilde, GETİR ile akdettiği sözleşmede rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiği
sonucuna ulaşılmıştır. Kanun’un 6. maddesi kapsamında yapılan değerlendirmede,
hakim durumdan kaynaklı fiili münhasırlık eyleminin cezalandırılmak istendiği, 4.
madde kapsamında yapılan değerlendirmede ise satış noktası ile yapılan anlaşma
yoluyla 2008 yılındaki Kurul Kararı ile yasaklanan rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilmesinin cezalandırılmak istendiği belirtilmelidir. Bu çerçevede eylemlerin “nitelik”
bakımından farklılık arz ettiği değerlendirilmektedir.
-Olası bir ihlal değerlendirmesi kapsamında verilecek ceza bakımından ihracat
hariç yurtiçi net satış cirosunun dikkate alınması gerektiği, cironun UNILEVER’in
toplam cirosu üzerinden değil, ilgili ürün pazarı olarak ayrıştırılacak dondurma
satışları üzerinden hesaplanması gerektiği ve hafifletici unsurların göz önünde
bulundurulması gerektiği savunması.
(490) 4054 sayılı Kanun’un İdari Para Cezası başlıklı 16. maddesinde bu Kanun’un 4, 6 ve
7. maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara Kurul tarafından saptanacak
olan gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idari para cezası verilebileceği hüküm
altına alınmıştır. İşbu soruşturma sonucunda Kurul, teşebbüsün yurtdışı satışlarını
hariç tutarak yurtiçi net satış cirosunu dikkate almıştır. Yine ceza hesaplanırken Ceza
Yönetmeliği gereğince hafifletici unsurlar da dikkate alınmış, ancak ilgili düzenlemede
geçen herhangi bir hafifletici unsur tespit edilmemiştir.
I.7. UNILEVER’in Taahhüt Başvuruları
I.7.1. Birinci Taahhüt Başvurusu
(491) UNILEVER ilk olarak, Kurum kayıtlarına 27.10.2020 tarih ve 11532 sayı ile intikal eden
yazı ile 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi kapsamında çözüm önerilerini içeren
taahhüt paketini sunmuştur.
(492) Taahhüt metninde UNILEVER öncelikle, soruşturma kapsamında kabin
münhasırlığının belirli koşullar altında mağaza münhasırlığına evrildiği, kabin
münhasırlığının mağaza münhasırlığına ve dolayısıyla bir rekabet ihlaline
dönüşmesinin sebebinin satış noktalarındaki yer kısıtlılığı olarak tespit edildiğini ve bu
kapsamda 100 m2 altındaki satış noktalarındaki kabinlerin en fazla %50'sinin
münhasıran UNILEVER ürünlerinin satış ve teşhirine ayrılması, geri kalan %50'lik
kısmın ise rakiplere açık olması tedbirinin pazar aksaklığını giderme noktasında
işlevsel olmadığını, bu düzenlemeden tüketici refahının olumsuz etkileneceğini ve
bunun pazarın küçülmesine neden olacağını belirtmiştir.
(493) Ayrıca UNILEVER soruşturma kapsamında önerilen tedbirle birlikte pazardaki ürün
çeşitliliğinin azalacağını, inovasyon ve Ar-Ge faaliyetlerinin olumsuz etkileneceğini,
stok problemleriyle karşılaşılacağını, bunun yanında kabinlerle ilgili hukuki
sorumluluklar, işgal harcının paylaşılması sorunu, bedavacılık sorunu, merdiven altı
ürünlerin Algida dolaplarında sergilenmesi, Algida imajının sarsılması, tüketicinin
yanıltılması ve rakiplerin Algida imajından yararlanması problemlerinin ortaya
21-15/190-80
127/147

çıkacağını, dolayısıyla kabin münhasırlığının kaldırılması yönünde bir tedbirin yalnızca
rakibin korunduğu fakat rekabet hukukunun tüketici refahını ençoklaştırma amacına
ters düşen bir düzenlemeden ibaret olacağını dile getirmiştir.
(494) UNILEVER tarafından sunulan taahhütler aşağıdaki gibidir:
Satış Noktası/Noktaları: Geleneksel ticaret kanalında yer alan 100 m2 altında satış
alanına sahip satış noktası/noktaları.
Tek bir Algida kabini ile faaliyet gösteren bir Satış Noktası (objektif kriterler
çerçevesinde noktada ilave kabin için yer olduğunun ortaya koyulamadığı
varsayımı altında) eğer rakip dondurma ürünlerine/kabinlerine mağazasında yer
vermek istiyor ise noktadaki mevcut Algida kabininin %(…..)54 denk gelecek bir
satış alanı yaratmak üzere UNILEVER aşağıda belirtilen iki aksiyondan birini
almayı taahhüt etmektedir.
 Satış Noktası'nda bulunan Algida kabininin kapladığı alanın %(…..)* denk gelen
bir alanı, kabin tipini yatay kabinden dikey kabine geçirerek noktaya bir başka
rakip oyuncunun kabinini koyması için noktada yer açacaktır.
 Satış Noktası'nda bulunan Algida kabininin kapladığı alanın %(…..)* denk gelen
bir alanı, mevcut Algida kabininin hacmini azaltarak noktaya bir başka rakip
oyuncunun kabinini koyması için noktada yer açacaktır.
* Unilever’in geçmeyi seçtiği yatay veya dikey kabinin fiziksel özelliklerine göre,
açılan alan mevcut Algida kabininin kapladığı alanın %(…..) daha fazla bir alana
tekabül edebilir. Açılan alanın mevcut Algida kabininin kapladığı alanın %(…..)
daha fazlasına tekabül etmesi durumunda da Unilever yukarıdaki taahhütlerin
gereğini yerine getirmiş sayılacaktır. Yanlış anlaşılmaya mahal vermemek adına,
bu hiçbir şekilde mevcut Algida kabininin kapladığı alanın %(…..) daha fazlasına
tekabül eden bir alan açma yönünde bir yükümlülük olarak anlaşılamaz.
Herhangi bir yanlış anlaşılmaya mahal vermemek adına, bir Satış Noktası’nın rakip
ürün bulundurma gibi bir talebi olmaması durumunda, yukarıdaki aksiyonlardan
birinin alınması söz konusu olmayacaktır.
(495) Bununla birlikte UNİLEVER, sunmuş olduğu taahhütleri aşağıdaki ön koşulların birlikte
mevcudiyeti halinde sağlamayı kabul ettiğini, bu koşullardan herhangi birinin
sağlanmaması halinde önerdiği alternatif çözüm yollarının taahhüt kapsamında
değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir:
 Taahhütler, Unilever'e ait Algida kabinlerine yönelik kabin münhasırlığının
muhafaza edilmesinin aksine bir Rekabet Kurulu kararı tesis edilmemesi
koşuluna bağlı olarak sunulmaktadır.
 Birden fazla dondurma kabininin bulunduğu noktalar Taahhütler’in kapsamının
dışındadır. Diğer bir deyişle Unilever'in birden fazla Algida kabini ile faaliyet
gösterdiği Satış Noktaları, rakip dondurma sağlayıcılarına ait bir veya daha fazla
kabin bulunan Satış Noktaları ya da Algida kabinine ek olarak rakiplerin
ulaşabileceği başka bir kabinin bulunduğu Satış Noktaları her halükarda

54 UNILEVER, (…..) eşiğinin Algida'nın geleneksel perakende kanalındaki 2019 hacim bazında pazar
payından (…..) hareketle belirlendiğini, buna ek olarak dosya kapsamındaki rakip beyanlarının da
pazarın geri kalanının toplam pazar payına paralel olacak şekilde bir regülasyona gidilmesi yönünde
şekillendiğini belirtmiştir.
21-15/190-80
128/147

Taahhütler'in kapsamı dışındadır. Bir başka anlatımla, Unilever aşağıda detaylı
olarak açıklanacak Taahhütler'i yalnızca sadece bir Algida kabini bulunan ve
başka bir dondurma kabini bulunmayan Satış Noktaları'na ilişkin olarak
sağlamaktadır.
 Tek Algida kabini olan Satış Noktaları arasında birden çok dondurma kabini
yerleştirmek için yeterli alan bulunduğunun ortaya koyulması halinde ilgili Satış
Noktaları bu Taahhüdün kapsamı içerisinde değerlendirilemeyecektir.
(496) Taahhütlerin uygulanmasında yürütülecek prosedüre ilişkin UNILEVER aşağıda yer
alan açıklamalarda bulunmuştur:
 Unilever Rekabet Kurulu'nun Algida kabin münhasırlığı uygulamasını muhafaza
ederek Taahhütler'i kabul ettiği bir karar tesis etmesi akabinde, Taahhütler
kapsamında olan Satış Noktaları'nı bu karara ilişkin olarak bilgilendirecektir.
 Unilever, Satış Noktaları'nın mağazalarında ilave satış alanı yaratmaya yönelik
alternatif modelleri ve Unilever'in uygun olduğunu değerlendirdiği seçeneği
rakip dondurma ürünlerini satmak yönünde bir talebi olan Satış Noktası'na
iletecektir.
 Satış Noktası ile Unilever'in sunulan çözüm yolunun hayata geçirilmesi üzerinde
anlaşması akabinde, bunun hayata geçirilmesine ilişkin olarak Unilever gerekli
adımları (mevcut Algida kabininin dikey kabin ile yahut daha küçük bir yatay
kabin ile değiştirilmesi) ivedilikle atacaktır.
 Taahhütler kapsamında rakibin girebilmesi için kabin değişimi yapılmış bir
noktanın sonradan rakip ürün bulundurmaktan vazgeçmesi durumunda,
Unilever tekrar kabin boyutunu eski haline getirebilecektir.
(497) Son olarak taahhütlerin süresine ilişkin olarak UNILEVER, taahhütler esas alınarak
kabin münhasırlığının korunmasına dair bir Kurul kararı alınması kaydıyla, taahhütlerin
bu Kurul kararına ilişkin gerekçeli kararın tebliğinden itibaren geçerlilik kazanacağını,
bununla birlikte Kurulun taahhütleri kabul ettiği karardan sonra ileriki bir tarihte başka
bir kararla etkin rekabetin sağlanması için taahhütlerin yürürlükte bulunmasına gerek
olmadığına karar vermesi durumunda taahhütlerin ilgili Kurul kararının verildiği tarihte
sona ereceğini belirtmiştir.
(498) Öte yandan UNILEVER taahhütlerin gerekçesine ve yöntemine ilişkin olarak; bir satış
noktasında hâlihazırda birden fazla Algida kabini bulunduğu durumda herhangi bir
şekilde yer kısıtından ve rakip üretici kabinine yer bulunmadığından bahsetmenin
mümkün olmayacağını, bu durumu ortaya koyabilecek başka objektif kriterler de
bulunduğunu, (örn: noktanın iç/dış alan ve dondurma cirosu kombinasyonunun birden
çok dolap olan yerler ile benzerlik göstermesi, noktada son üç yıl içinde birden çok
kabin bulunması vs.) alan yokluğu iddiasının bertaraf edilebilmesi ihtimalinin göz
önünde bulundurulması gerektiğini, mümkün olduğu ölçüde birden çok kabine yer olan
her noktanın tespit edilmesinin ve bu noktalarda rakibe bedavacılık imkânı
vermektense kendi kabinini koyma güdüsünün canlı tutulmasının rekabet hukukunun
temel ilke ve amaçları ile daha uyumlu olacağını belirtmiştir.
(499) UNILEVER ayrıca, taahhütlerin müşterinin mağaza alanı, müşteri ile yapılacak
müzakereler, ilgili noktanın Algida satış performansı, Algida’nın kabin envanteri ve
aksiyonun finansal yükü gibi konulara bağlı olduğundan her bir nokta özelinde
UNILEVER tarafından değerlendirilerek hangi yöntemin uygulanacağına UNILEVER’in
karar vereceği varsayımında hazırlandığını, UNILEVER’in bahse konu satış
21-15/190-80
129/147

noktalarına taahhüt paketinde yer alan alternatiflerden birini önereceğini ve bu
önerilerden birinin nokta tarafından kabul edilmesi durumunda gerekli davranışı
sergileyeceğini, dolayısıyla UNILEVER tarafından alınacak nihai aksiyonun ne
olacağının satış noktası ile yapılacak müzakereler neticesinde belirleneceğini ifade
etmiştir.
(500) Taahhüt paketinde yer alan alternatif önerilerden ilkine ilişkin olarak eğer hâlihazırda
bir adet Algida kabini bulunan satış noktasının, rakip ürün de satmak istemesi
durumunda ve rakip teşebbüsün buna uygun bir teklifte bulunmasına rağmen noktada
buna imkân tanıyacak bir satış alanı bulunmaması durumunda yatay konumda bulunan
dolapların dikey konumda bulunan dolaplarla yer değiştirilmesi ve bu şekilde satış
noktası içerisinde rakiplere alan açılmasının hedeflendiği dile getirilmiştir. Konuyu
somutlaştırmak adına yatay konumdaki (…..) hacme sahip (…..) dolabının dikey olan
dolapla değiştirileceği ve bu şekilde rakiplere satış noktalarına sırasıyla (…..) ve (…..)
hacme sahip (…..) ve (…..) dolaplarını koyabilecekleri alanı sağlayabilecekleri
belirtilmiştir.
(501) Taahhüt paketindeki ikinci alternatife göreyse, bir satış noktasında tek bir Algida kabini
bulunması durumunda, satış noktasının başka bir rakip üreticinin yahut üreticilerin
ürünlerini satmayı tercih etmesine rağmen ilave kabin için yer bulunmadığını
UNILEVER'e bildirmesi halinde, portföylerinde bulunan (…..) dolaplarının (…..)
dolaplar ile değiştirilerek veya (…..) dolaplarının (…..) dolaplar ile değiştirilerek yine
rakiplere dolaplarını koyabilecekleri satış alanının açılmasının hedeflendiği
vurgulanmıştır. Böylelikle UNILEVER tarafından sunulan taahhütler hayata geçirilirse,
satış noktalarında rakipler için mevcut duruma göre yaklaşık (…..) bir satış alanı
açılabilecektir.
(502) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinde yer alan “Yürütülmekte olan bir önaraştırma ya
da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6 ncı madde kapsamında ortaya çıkan rekabet
sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birliklerince
taahhüt sunulabilir. Kurul söz konusu taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının
giderilebileceğine kanaat getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri
açısından bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya açılmış bulunan
soruşturmaya son verilmesine karar verebilir. Rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya
müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlallerle ilgili
olarak taahhüt kabul edilmez...” hükmü uyarınca UNILEVER tarafından sunulan
taahhüdün soruşturma süreci içerisinde ve rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya
müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlal kapsamında
olmadığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda UNILEVER tarafından sunulan taahhüdün
usul yönünden reddedilemeyeceği değerlendirilmiştir.
(503) Öte yandan, taahhüt müessesesinden beklenen faydaların elde edilebilmesi için
taahhüdün zamanlamasının büyük önem taşıdığı da belirtilmelidir. Taahhüt ile mevcut
rekabet sorunlarının kısa sürede giderilerek ortaya çıkabilecek rekabet karşıtı
zararların büyümesinin önlenmesi amaçlandığından, taahhütlerin inceleme sürecinin
erken safhalarında sunulmasının gerekli olduğu açıktır. Oysa ek görüş safhasının
sonlandırılmak üzere olduğu bir aşamada (dolayısıyla soruşturma sürecinin
sonlarında) sunulan UNILEVER taahhütlerinin ise sunulma zamanının, taahhüt
müessesesinden beklenen faydanın elde edilebilmesi için uygun olmadığı
değerlendirilmiştir.
(504) UNILEVER tarafından sunulan taahhütler birtakım önkoşullara bağlanmıştır. Bu itibarla
UNILEVER, dolap münhasırlığı uygulamasına son verecek bir Kurul kararı alınmaması
21-15/190-80
130/147

koşuluyla taahhütlerin hayata geçirileceğini, taahhütleri 100 m2 altında olup sadece bir
Algida dolabı bulunan ve başka bir dondurma kabini bulunmayan satış noktalarına
ilişkin olarak sağlayacağını, tek Algida kabini olan satış noktaları arasında da birden
çok dondurma dolabı yerleştirmek için yeterli alan bulunduğunun ortaya koyulması
halinde ilgili satış noktalarının bu taahhüdün kapsamı içerisinde
değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir. Konuya ilişkin yapmış olduğu açıklamalarda
UNILEVER, bir satış noktasında hâlihazırda birden fazla Algida kabini bulunduğu
durumda herhangi bir şekilde yer kısıtından ve rakip üretici kabinine yer
bulunmadığından bahsetmenin mümkün olmayacağını, bu durumu ortaya koyabilecek
başka objektif kriterler de bulunduğunu, (örn: noktanın iç/dış alan ve dondurma cirosu
kombinasyonunun birden çok dolap olan yerler ile benzerlik göstermesi, noktada son
üç yıl içinde birden çok kabin bulunması vs.) alan yokluğu iddiasının bertaraf
edilebilmesi ihtimalinin göz önünde bulundurulması gerektiğini dile getirmiştir.
(505) UNILEVER tarafından yaptırılan ankete göre, UNILEVER’in (…..) dolaba sahip olduğu
satış noktalarındaki dolapların birçoğunun açık satış alanlarına konumlandırıldığı
anlaşılmaktadır. Satış noktalarının sahip olduğu satış alanlarının değerlendirilmesinde
sadece net kapalı satış alanlarının hesaplamaya dâhil edileceğinden ötürü (…..)
dolaba sahip olunan noktalarda otomatikman yer sıkıntısı olmadığı iddiasına katılmak
mümkün olmamaktadır.
(506) Algida kabini olan satış noktaları bakımından, birden çok dondurma dolabı yerleştirmek
için yeterli alanın bulunup bulunmadığının UNILEVER tarafından ortaya koyulması
gerektiği önkoşulunun da kabul edilebilmesi mümkün görünmemektedir. Pazarda
hâkim durumda bulunan UNILEVER’in satış noktalarında rakipler için yeterli alanın
olup olmadığına ilişkin objektif bir analiz yapma ihtimalinin düşük olduğu ve
teşebbüslerin ticari faaliyetlerini etkiyecek bir düzenlemenin pazardaki herhangi bir
teşebbüsün yönlendirmesine bırakılmasının da mümkün olamayacağı
değerlendirilmiştir.
(507) Öte yandan 100.000’den fazla sayıda ve yıllar itibarıyla sayıları, konumları ve
büyüklükleri değişen satış noktalarında söz konusu incelemelerin sürekli yapılmasının
tüm kesimlere önemli bir işlem maliyeti yüklemesi, takibinin son derece güç olması ve
kısa sürede hayata geçirmenin zorluğu sebebiyle anılan koşul pratikte de yürütülebilir
değildir. Zira soruşturma sürecinde UNILEVER tarafından sağlanan bilgilere göre
UNILEVER’in tüm Türkiye’de 2017, 2018 ve 2019 yıllarında sırasıyla (…..), (…..) ve
(…..) satış noktasında toplam (…..), (…..) ve (…..) dolabı bulunmaktadır. Bununla
birlikte UNILEVER aynı yıllarda sırasıyla (…..), (…..) ve (…..) satış noktasında tek
dolap ile yer almaktadır. Böylelikle UNILEVER’in geleneksel kanalda yer alan satış
noktalarının 2017, 2018 ve 2019 yıllarında sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..)’inde tek
dolap ile yer aldığı anlaşılmakta olup söz konusu oranın yıllar itibarıyla arttığı
görülmektedir.
(508) Yatay konumdaki dolapların dikey konuma getirilerek rakiplere satış alanı açılması
alternatif taahhüdü kapsamında, UNILEVER tarafından yalnızca (…..) dolaplarına
ilişkin önerinin örneklendirilerek somutlaştırıldığı görülmektedir. UNILEVER’in
hâlihazırda elinde (…..) adet (…..) tipi dolabı bulunmaktadır. Ancak UNILEVER’in
toplam (…..) adet dolabı olduğu düşünüldüğünde söz konusu (…..) tipi dolapların
toplam UNILEVER dolaplarının yalnızca yaklaşık %(…..)’ini oluşturduğu
anlaşılmaktadır. Söz konusu oran ise dosya kapsamında pazarın rekabet seviyesinin
artırılması için öne sürülen tedbiri karşılamaktan oldukça uzaktır. Bununla birlikte (…..)
ve (…..) dolaplarda yatay dolapların dikey hale getirilmesi gibi bir uygulamanın olup
olmadığı, şayet olursa dolap ebatlarından ötürü rakiplere satış alanı açılıp
21-15/190-80
131/147

açılamayacağı ise temellendirilmemiştir.
(509) Alternatif taahhütlerden hangisinin uygulanacağına ilişkin olarak müşterinin mağaza
alanı, müşteri ile yapılacak müzakereler, ilgili noktanın Algida satış performansı,
ALGİDA’nın kabin envanteri ve aksiyonun finansal yükü gibi konuların UNILEVER
tarafından değerlendirilerek, hangi yöntemin uygulanacağına UNILEVER’in karar
vereceği, bahse konu satış noktalarına taahhüt paketinde yer alan alternatiflerden birini
önereceği ve bu önerilerden birinin nokta tarafından kabul edilmesi durumunda gerekli
davranışı sergileyeceği belirtilmektedir. Taahhüt metninde de, satış noktalarının
mağazalarında ilave satış alanı yaratmaya yönelik alternatif modelleri ve UNILEVER'in
uygun olduğunu değerlendirdiği seçeneği rakip dondurma ürünlerini satmak yönünde
bir talebi olan satış noktasına ileteceği ve satış noktası ile UNILEVER'in sunulan
çözüm yolunun hayata geçirilmesi üzerinde anlaşması akabinde gerekli adımların
atılacağı dile getirilmektedir.
(510) Bu noktada, satış noktasının tercih ettiği alternatif taahhüdün UNILEVER tarafından
uygun bulunmaması veya satış noktası ile UNILEVER’in çözüm yolu üzerinde
anlaşamaması durumunda ne olacağı hususu belirsizliğini korumaktadır. Zira satış
noktasının tercih ettiği alternatif yöntemlerden birinin UNILEVER tarafından uygun
bulunmayarak tamamıyla reddedilip reddedilmeyeceğinin açık olmadığı, dolayısıyla
satış noktalarının alternatif taahhütler arasında seçim yapma özgürlüğünün kısıtlanıp
kısıtlanmadığının net olmadığı değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, satış noktasının
tercih ettiği alternatif taahhüdün UNILEVER tarafından belirlenen kriterlere göre uygun
bulunmaması ve çözüm yolu üzerinde anlaşılamaması durumunda satış noktasının
anlaşmaya yanaşmadığı gerekçesiyle taahhüdün uygulanamaması gibi bir riskin de
oluşabileceği değerlendirilmektedir.
(511) Taahhütler ile dolap münhasırlığının devam ettirilmesi, dolapların rakiplere
açılmamasının hedeflendiği anlaşılmaktadır. Taahhütler ile noktanın rakibe yer vermek
istemesine rağmen UNILEVER tarafından yapılacak değerlendirmelerden sonra
noktada ilave kabin için yer olmadığı tespit edilir ise, ALGİDA kabin tipinin yataydan
dikeye geçirilmesi veya kabin hacminin azaltılması yollarından biriyle ALGİDA
kabininin kapladığı alanın %(…..)’sine denk gelen alanın rakibin kabinini koyması için
açılması amaçlanmaktadır.
(512) Öte yandan, UNILEVER ve rakiplerin geleneksel kanalda ürünlerinin bulunduğu nokta
sayısı, dolapların bulunduğu nokta sayısı, pazar payları ve bulunurluk oranları
incelenmek suretiyle UNILEVER’in 100 m2 altı geleneksel kanaldaki varlığını yıllar
itibarıyla sürekli arttırdığı ve 2019 yılı itibarıyla bu kanalın %(…..)’inin rakiplere kapalı
olduğu tespit edilmiştir Tüm bu tespitler esasen teşebbüslerin geleneksel kanaldaki
pazar paylarının seyrinden de görülebilmektedir.
Tablo 54- 2016-2019 Döneminde Endüstriyel Dondurma Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin
Geleneksel Kanalda Pazar Payları (%)
Geleneksel Kanal
2016 2017 2018 2019
Teşebbüs Litre Ciro Litre Ciro Litre Ciro Litre Ciro
ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
21-15/190-80
132/147

DİĞER55 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM ~100 ~100 ~100 ~100 ~100 ~100 ~100 ~100
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(513) Yukarıda yer verildiği üzere, son 4 yılda, rakiplerin payı azalırken UNILEVER pazar
payını %(…..) den %(…..)’e yükseltmiştir. 2019 yılı itibarıyla UNILEVER en yakın
rakibinin (…..) katından fazla bir büyüklüğe ulaşmıştır. Bununla birlikte, aynı dönemde
rakiplerin varlıklarını diğer kanallarda arttırabilmiş olmaları dikkat çekicidir.

















Tablo 55- 2016-2019 Yıllarında Endüstriyel Dondurma Pazarında Bulunurluk Oranları (Sayısal Dağılım, %)56
2016 2017 2018 2019
G İ S G İ S G İ S G İ S
ALGİDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ALGİDA Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GOLF Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PANDA Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
SANSET (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

55 Diğer grubu SANSET, ETİ, A.O.Ç., BABAŞ GIDA ve diğerlerinden oluşmaktadır.
56 Tabloda yer alan G; geleneksel kanalı, İ; indirim mağazaları kanalını, S; süpermarket kanalını temsil
etmektedir.
21-15/190-80
133/147

SANSET Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
ETİ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ETİ Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
A.O.Ç. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
A.O.Ç. Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
Özel Markalı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Özel Markalı Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer57 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ALGİDA (Nielsen)
(514) Yukarıdaki tablodan genel olarak rakiplerin varlığı diğer kanallarda bir artış
eğilimindeyken, hiçbir rakibin geleneksel kanaldaki varlığını arttıramadığı
görülmektedir. Bu durumun piyasanın normal işleyişiyle açıklanabilmesinin mümkün
olmadığı değerlendirilmektedir.
(515) Esasen, anında tüketim (impulse gör/al) ürünleri bakımından firmalar arası rekabet çok
büyük oranda nokta-içi rekabeti ifade etmektedir. Talebin genel olarak tüketicinin ürünü
gördüğü an geliştiği bu çeşit ürünler için markalar arası rekabet, noktanın tek bir
markayı satması halinde tamamen ortadan kalkmakta, ilgili noktada sadece aynı
firmanın farklı ürünleri açısından bir rekabet yaşanabilmektedir. Bu durumda
tüketiciler, üreticilerin birbirleriyle rekabetinden faydalanamamaktadır. Alım sırasında
ürünleri karşılaştıramayan tüketici, daha az bir ürün çeşidi ve daha zayıf bir fiyat
rekabeti sonucu oluşmuş fiyatlar ile karşılaşmaktadır.
(516) Geleneksel kanalda satışı yapılan dondurma türü ağırlıklı olarak anında tüketilen
(çubuk, külah veya kasede, alındığı yere yakın yerde tüketilmeye başlayan)
dondurmadır. Bu dondurma çeşidi için de talep, anında (ürün görüldüğünde) oluşmakta
ve genel olarak ertelenmemektedir. Büyük oranda, noktada bulunmayan marka satın
alınmamakta, tüketici başka bir marka için farklı noktaları ziyaret etmemektedir. Bu
anlamda, UNILEVER’in dolap münhasırlığı, anında tüketilen dondurmanın satıldığı
geleneksel kanaldaki rekabeti kısıtlamaktadır. Dolap münhasırlığı nedeniyle
UNILEVER, bu noktalarda bulunmayan markaların rekabetinden etkilenmemektedir.
(517) UNILEVER’in dolap münhasırlığı rakiplerin zayıflatılmasıyla UNILEVER’in hâkim
durumunu daha da güçlendirmesine olanak sağlamaktadır. UNILEVER bu yolla,
anında tüketim dondurma bakımından 2006 yılında %(…..) olan pazar payını 2019 yılı
itibarıyla %(…..)’e çıkartabilmiştir. Öte yandan, soğutucu dolabın ortak kullanıldığı
indirim marketlerde UNILEVER’in pazar payı son üç yılın tamamında %(…..)
civarında kalmıştır.
(518) Hâkim durumda olan bir firmanın münhasır anlaşmaları, pazarın az bir bölümünü
bağlasa bile bu anlaşmaların rekabeti önemli ölçüde kısıtlama olasılığı bulunmaktadır.
Nitekim hâkim durumda bir firmanın olduğu piyasada rekabet zaten kısıtlıdır. Hâkim
durumda bulunması sebebiyle satıcılar tarafından öncelikli tercih edilecek bu
teşebbüsün bir de münhasırlık uygulamalarıyla noktaları sadece kendine bağlaması
piyasadaki rekabetin seviyesini kuşkusuz daha da düşürecektir.

57 BABAŞ GIDA, INFINITY, MOVENPICK ve diğerlerinden oluşmaktadır.
21-15/190-80
134/147

(519) Benzer şekilde, ülkemizde endüstriyel dondurma pazarı UNILEVER’in uzun yıllardır
hâkim durumda bulunduğu, dolayısıyla rekabetin kısıtlı yaşandığı bir piyasadır. Ayrıca,
Kurulun 15.05.2008 tarih, 08-33/421-147 sayılı ve 17.03.2011 tarih, 11-16/287-92
sayılı kararlarında da tespit edildiği üzere UNILEVER ürünleri, gerek marka imajı
gerekse bilinirliği sebebiyle satıcıların noktalarında bulundurması zorunlu (must stock)
ürünlerdir. Öncelikli tercih sebebi olan UNILEVER’in, noktada uyguladığı dolap
münhasırlığı ise noktayı rakiplere tamamen kapatarak piyasadaki rekabeti daha da
zayıflatmakta, UNILEVER’in hâkim durumunu güçlendirmektedir.
(520) Üstelik dolap münhasırlığı dolayısıyla geleneksel kanaldaki kapama oranı %(…..) gibi
oldukça yüksek bir seviyededir. Teşebbüslerin pazar paylarının seyrinden görüldüğü
üzere, geleneksel kanal rakip rekabetine neredeyse tamamen kapanmış durumdadır.
(521) Ek olarak, marka gücü ve dolayısıyla noktaların zaten UNILEVER satmak isteyecekleri
dikkate alındığında, UNILEVER’in potansiyel olarak çok daha yüksek kapama
oranlarını önümüzdeki dönemde de hızlı bir şekilde göstermeye devam edeceğini
söylemek yanlış olmayacaktır. UNILEVER’in geleneksel kanalda son dört yılda pazar
payını sürekli arttırabilmiş olması bu durumu açıkça gösterir niteliktedir.
(522) Dolap münhasırlığı filli rekabeti kısıtlamakla birlikte, potansiyel rekabeti de engeller bir
nitelik taşımaktadır. Geleneksel kanalda yer alan noktalar ürünün reklamının
yapılması, imajının yerleştirilmesi ve dolayısıyla tüketici tercihinin oluşturulması adına
önemli noktalardır. Bu anlamda, görünürlüğün önemli olduğu geleneksel satış
noktalarında uygulanan bir münhasırlık, endüstriyel dondurma pazarına giriş engeli
yaratabilecek bir potansiyel taşımaktadır.
(523) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, UNILEVER tarafından sunulan birinci
taahhüt paketinin dosya kapsamında tespit edilen rekabet sorunlarını gidermekte
yetersiz olması nedeniyle reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I.7.2. İkinci Taahhüt Başvurusu
(524) Üçüncü yazılı savunma süresinin bitiminden hemen önce 15.01.2021 tarih ve 14477
sayı ile UNILEVER 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi kapsamında çözüm önerilerini
içeren ikinci taahhüt paketini sunmuştur. Her ne kadar Kurum tarafından Teşebbüsler
Tarafından Sunulacak Taahhütlere İlişkin Tebliğ Taslağı yayımlanmış olsa da
hâlihazırda bir ikincil mevzuat düzenlemesi olmadığı için 4054 sayılı Kanun’un 43.
maddesinde yer alan “Yürütülmekte olan bir önaraştırma ya da soruşturma sürecinde
4 üncü veya 6 ncı madde kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine
yönelik olarak ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birliklerince taahhüt sunulabilir. Kurul söz
konusu taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse bu
taahhütleri ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri açısından bağlayıcı hale getirerek
soruşturma açılmamasına veya açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar
verebilir. Rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz
miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilmez...”
hükmü uyarınca UNILEVER, soruşturma sürecinin sonuna kadar taahhütlerini
sunabileceklerini belirtmiş ve ikincil mevzuatın hayata geçeceği süreye kadar Kurul
içtihatlarından faydalanılabileceğini ifade ederek bu konudaki Kurulun 28.07.2020 tarih
ve 20-36/485-212 sayılı Arslan Nakliyat kararını örnek vermiştir.
Dosya kapsamında ihlal tespit edilen üç unsura (kabin münhasırlığı, indirim sistemleri
ve Getir Perakende Lojistik AŞ (GETİR) ile yapılan sözleşme) ilişkin de taahhüt sunan
UNILEVER öncelikle, taahhüdün işbu soruşturmanın tüm ihlal iddiaları bakımından
sonlandırılması durumunda geçerli olacağını belirtmiştir. Bununla birlikte taahhüdün
21-15/190-80
135/147

dolap münhasırlığı kapsamında, geleneksel ticaret kanalında yer alan 100 m2 altında
satış alanına sahip (bakkal, market, büfe) ve sadece UNILEVER kabinine sahip satış
noktası/noktalarını kapsadığı ve askeriye, okul ve polisiye gibi özel noktalar ile satış
noktasına ya da UNILEVER dışında bir dondurma üreticisine ait dondurma kabini
bulunan noktalar satış noktası/noktalarını kapsamadığı ifade edilmiştir.
I.7.2.1. Taahhütler
I.7.2.1.1. Kabin Münhasırlığı
(525) Taahhüt metni kapsamında kabin münhasırlığına ilişkin olarak UNILEVER, geleneksel
ticaret kanalında 100 m2 altındaki hem tek hem de birden fazla UNILEVER kabini
bulunan satış noktalarında farklılaşan bir dizi aksiyon seti sunmuştur. Bunun nedeni
ise bu iki grup satış noktasının ticari koşullarının farklılaşması olarak dile getirilmiştir.
Tek UNILEVER kabini bulunan noktalarda ya mevcut UNILEVER kabininin rakiplerin
kullanımına açılacağı ya da uygun koşulların oluşması halinde bir ek kabinin bu tür
satış noktalarına yerleştirilerek rakiplerin noktaya erişebilmesinin sağlanacağı, birden
fazla UNILEVER kabini bulunan noktalara ilişkin olarak ise noktada bulunan
kabinlerden daha küçük olanı veya daha küçük kabinde yeterli alan bulunmaması
durumunda daha küçük olan kabin ve ayrıca ana kabinde yer açılması yoluyla rakiplere
noktaya erişim fırsatı sağlanacağı belirtilmiştir.
(526) UNILEVER tarafından sahada kullanılmakta olan kabinlerin; tipi, hacmi ve ön yüz
sayısı hakkında bilgi aşağıdaki Tablo’da yer almaktadır.
Tablo 56: UNILEVER kabinlerinin hacim ve önyüz bilgileri
Kabin Tipi Hacim (lt) Önyüz Sayısı
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(527) UNILEVER, kendi kabinlerinin hacminin ortalama olarak %(…..)'una denk gelecek
alanı satış noktalarının talebi doğrultusunda rakiplerin ürünlerini konumlandırabilmesi
için açacağını, tek kabin bulunan satış noktalarında, kabin tipine göre kabinlerin toplam
ön yüz ve kapasitelerinin en az %(…..)'unun kullanımına açılacağını, rakiplere açılacak
alanın ilave kabin yerleştirme yoluyla yapılması durumunda ise rakiplere sağlanacak
alanın mevcut önyüz sayısı ve kapasiteye oranla %(…..) ila %(…..) arasında
değişeceğini belirtmiştir.
(528) Rakiplere açılacak %(…..) eşiğinin belirlenmesine ilişkin olarak UNILEVER;
 Gerek Kurul kararları gerekse yabancı otorite kararlarında teşebbüsün pazar
payının noktadaki raf payının hakim durumdaki teşebbüse ayrılması için bile
ölçüt teşkil edebildiğini, dolayısıyla 2019 yılında %(…..) ve son on yılda en
yüksek %(…..)’e ulaşan rakip payları uyarınca noktanın tümüne tekabül
etmeyen ve teşebbüsün maliyetine katlandığı bir ekipmana ilişkin olarak bundan
daha bile müsamahakar bir ölçütün (%(…..)) kullanılmasını beklemenin makul
olduğunu ve %(…..)’luk bir açılma oranının rakiplere halihazırdaki paylarının
21-15/190-80
136/147

yaklaşık iki katı oranında alan sağladığını,
 Açılma oranının tespiti ve teyidi kapsamında dünya çapında faaliyet gösteren
RBB Economics (RBB)’den uzman görüşü alındığı ve mevcut pazar payları
yaklaşımındaki bazı tereddütler nedeniyle halihazırda UNILEVER ve rakiplerin
bir arada bulunduğu kanallar (süpermarket, indirim marketleri, e-ticaret
platformları, geleneksel kanalda birlikte bulunulan noktalar) üzerinden yapılan
çalışmalarda rakipler için %(…..) ila %(…..) arasında değişen pazar paylarına
rastlandığını, bu skalanın üst limitinin oldukça marjinal olduğunu, zira bu oranın
gözlemlendiği söz konusu noktaların son derece ufak bir örneklemi teşkil
ettiğinden istatistik kuvvetlerinin düşük nitelikte olduğunu, buna ek olarak bu
oranların geleneksel kanalın tümüne sirayet etmeyebileceğine işaret eden
başkaca argümanların da bulunduğunu,
 Gerek 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nde
gerekse Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz'da münhasırlık şartı olarak %20
eşiğinin yeterli görüldüğünü, ayrıca gerek bira pazarı gerekse kola pazarına
ilişkin Kurul içtihadı kapsamında istikrarlı olarak %20 oranının benimsendiğini,
 Rakiplerin dahi kabin münhasırlığının kaldırılması yönünde bir tedbir alınması
halinde, kabinlerin %(…..) 'unun açılması yönünde bir görüş bildirdiğini,
 %(…..) açılma oranı için referans verilen İngiltere kararındaki pazar koşulları ile
Türkiye pazar koşullarının benzerlik göstermediğini, soruşturma döneminde
UNILEVER'in İngiltere'deki pazar payı %(…..), rakiplerin pazar payı %(…..)
iken Türkiye pazarında bu oranların sırasıyla %(…..) ve %(…..) olduğunu,
İngiltere'de sözleşmelerin Türkiye'deki gibi (…..) yıl değil, (…..) yıl için
yapıldığını, İngiltere kararının ilgili pazarın, kararın aldığı 2000 yılından itibaren
15 yılda ciddi şekilde küçülmesine sebep olduğunu ve nihayetinde İngiltere
kararında yer alan taahhütlerin İngiltere Rekabet Otoritesi tarafından hükümden
kaldırıldığını
belirtmiştir.
(529) Öte yandan UNILEVER tarafından sunulan önyüz ve kapasitelerin üzerinde bir
taahhüdün; çoğu durumda yapılan yatırımın karşılığının alınamaması, UNILEVER
açısından rakibin makul sınırların çok ötesinde bir şekilde sübvanse edilmesi anlamına
geleceği için bu oranların ötesinde bir yükümlülüğün uygulanabilir ve sürdürülebilir
olmayacağı, UNILEVER ürün gamında bulunan bazı ürünlerinin sergilenememesine,
bu noktada UNILEVER’in bazı tercihler yapmak zorunda kalmasına neden olacağı,
UNILEVER’e ayrılacak ilgili noktalardaki hacmi düşüreceğinden bu noktalardaki stock-
out durumunu engellemek için satış noktasına daha sık ziyaret yapılmasını gerekli
kılacağı ve bu durumun dağıtım giderlerini arttırarak UNILEVER’in maliyetleri üzerinde
olumsuz bir etki yaratacağı ve UNILEVER’in sahada daha büyük kabin koyma
motivasyonunu (oluşacak maliyetler nedeniyle) ortadan kaldırabileceği sonucunu
doğuracağı vurgulanmıştır.
- Tek Kabin Bulunan Noktalar
(530) UNILEVER tek kabin bulunan satış noktalarında, satış noktasındaki mevcut
UNILEVER kabinlerinin rakip ürünlerin erişimine açılmasını veya satış noktasına
konumlandırılacak ek kabinin rakip ürünlerin erişimine açılmasını taahhüt etmektedir.
Mevcut kabinlerin rakiplerin erişimine açılması noktasında UNILEVER, kabinin toplam
21-15/190-80
137/147

önyüz ve kapasitelerinin en az %(…..)’unu58 satış noktasının bu yöndeki talebine
istinaden rakip endüstriyel dondurma üreticilerinin erişimine açılacağını belirtmiştir.
Satış noktalarında var olan UNILEVER kabin tipleri ve bu kabin tiplerine göre rakiplere
açılacak önyüz bilgisi aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 57: UNILEVER kabin tipleri ve rakiplere açılacak önyüz bilgileri
Kabin Tipi Toplam Önyüz
Açılacak
Önyüz
Toplam Oran
(%)
UNILEVER Rakip
U100 9 (…..) (…..) (…..) (…..)
U200 12 (…..) (…..) (…..) (…..)
U300 16 (…..) (…..) (…..) (…..)
U400 24 (…..) (…..) (…..) (…..)
U500 28 (…..) (…..) (…..) (…..)
U600 40 (…..) (…..) (…..) (…..)
U800 48 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(531) UNILEVER kabinlerinin rakiplerin erişimine açılması durumunda; özellikle kabinlerdeki
ürünlerin büyük oranda UNILEVER ürünleri olması, kabinlerin içerisine hangi
ürünlerin/markaların yer alacağının önceden bilinemeyecek olması, kabin tasnifinin yıl
içerisinde pek çok kez değişebilmesi, kabin giydirmesinin sahada yapılmasının
mümkün olmaması, operasyonel güçlükler içermesi ve kabin yatırımının UNILEVER
tarafından yapılmış olması dikkate alınarak, bu kabinlerin giydirmesinin UNILEVER
ürün tanıtım formatına uygun bir şekilde yapılacağı belirtilmiş ve rakiplerin fiyat
kartlarının ve görsel uygulamalarının kabin üstünde sergilenmesi için ise uygun alanlar
açılacağı ifade edilmiştir.
(532) Ayrıca sene sonunda UNILEVER kabinlerinin toplanmasına yönelik operasyonun
başlayacağı tarihin en az 10 iş günü önceden satış noktasına duyurulacağı, kabinlerin
ticari ve öngörülemeyen mücbir sebeplerle kaldırılması durumunda ise satış noktasına
makul bir zaman içerisinde haber verileceği ve UNILEVER kabinlerinden rakiplerin
ürünlerini alması isteneceği belirtilmektedir.
(533) Satış noktasına konumlandırılacak ek kabinin rakip ürünlerin erişimine açılması
kapsamında, UNILEVER açısından uygun olduğu ölçüde (finansal durum, ek
kabinlerin sermaye maliyeti, ek kabinlerin yaratacağı operasyonel giderler, kabin stok
durumu vb.) satış noktasının bu yönde bir talebi bulunması ve talebin UNILEVER
tarafından uygun görülmesi halinde rakiplerin kullanımına sunulmak üzere ilgili satış
noktalarına ek kabin koyulması taahhüt edilmektedir. Bu kapsamda satış noktasında
var olan kabin tipi ve bu kabin tipine göre koyulacak ek kabin ve önyüz bilgisi aşağıdaki
tabloda yer almaktadır.
Tablo 58: UNILEVER kabin tipleri, ek kabin ve önyüz bilgileri
Kabin Tipi Toplam Önyüz Ek Kabin Tipi
Ek Kabin Önyüz
Sayısı
Sağlanan Önyüz
U800 48 (…..) (…..) (…..)
U600 40 (…..) (…..) (…..)

58 Bu oransal dağılımın (…..) gibi sabit bir oran olamamasının temel sebebinin tüm kabin tipleri
bakımından kabin içerisine sığacak toplam önyüz sayısının rakiplerin erişimine açılacak kesirli olmayan-
tam bir ön yüz sayısına bölünmesi durumunda bu oranın tam bir sayı vermemesinden kaynaklandığı
belirtilmiştir.
21-15/190-80
138/147

U500 28 (…..) (…..) (…..)
U400 24 (…..) (…..) (…..)
U300 16 (…..) (…..) (…..)
U200 12 (…..) (…..) (…..)
U100 9 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(534) UNILEVER bu şekilde, ek kabin koyulmasından önce noktada bulunan toplam önyüz
sayısının ve kapasitesinin %(…..) %(…..) ulaşan bir oranda önyüz ve kapasite kullanım
imkanı sağlandığını, ayrıca ek kabin koyularak rakibin noktaya erişiminin
sağlanmasının aynı kabinde erişim sağlanması senaryosuna göre rakibe daha fazla
alan sağlanması sonucunu doğurduğunu belirtmiştir.
(535) Öte yandan satış noktasına konulacak olan ek kabinin mevcut UNILEVER kabini eğer
dışarıda ise dışarıya, içeride ise içeriye koyulacağı ifade edilmiştir. Bununla birlikte
UNILEVER’in, taahhüdün gerekliliklerini yerine getirmeye devam ederek her yıl
başında yapmakta olduğu kabin konumlandırma çalışmalarına uygun olarak sahadaki
ek kabinler de dahil olmak üzere tüm kabinlerinin çekilmesi ve bir sonraki sezon farklı
konumlandırma yapma hakkını saklı tuttuğu dile getirilmiştir.
(536) Ayrıca ek kabinin satış noktasında ana UNILEVER kabini bulunduğu süre boyunca
tutulacağı, (…..) ve (…..) kabin tiplerini bulunduran satış noktalarının, rakiplerin
ürünlerinin satılması için kendi ticari tercihi doğrultusunda (…..) ve (…..) tipi kabinden
daha küçük bir ek kabin talep etmesi halinde, bu nokta bakımından UNILEVER’in kabin
münhasırlığı yükümlülüğünü yerine getirdiğinin kabul edilmesinin beklendiği, ilgili satış
noktasına ek kabin konulması durumunda UNILEVER’in var olan mevcut kabininin
sadece UNILEVER ürünlerinin satışına tahsis edileceği ve bu kabinlerin rakiplerin
erişimine kapalı olacağı belirtilmiştir.
(537) Bu konuda son olarak, UNILEVER kabininin aksine satış noktasına konulacak ek
kabinlerin içerisinde hangi ürünlerin/markaların yer alacağının önceden bilinemeyecek
olması ve kabin tasnifinin yıl içerisinde pek çok kez değişebileceğinden ek kabinlerin
giydirmesinin markasız ve jenerik “dondurma” görselliğine uygun olarak yapılacağı, ek
kabinlerde tüm rakip firmaların ürünlerinin sergilenebilmesi ve iletişiminin yapılabilmesi
amacıyla kabin üstünde fiyat kartı ve poster alanlarının oluşturulacağı vurgulanmıştır
- Birden Fazla UNILEVER Kabini Bulunan Noktalar
(538) Birden fazla UNILEVER kabini bulunan satış noktalarında herhangi bir rakip teşebbüs
kullanımında ve/veya sahipliğinde başka bir kabin bulunmaması durumunda, satış
noktasının talebine istinaden UNILEVER kabininin önyüz ve hacim bakımından en az
%(…..)’una denk gelecek bir alanın rakiplerin erişimine açılacağı taahhüt edilmektedir.
Rakip ürünlere erişiminse satış noktasındaki mevcut UNILEVER kabinlerinin rakip
ürünlere açılması ile sağlanacağı belirtilmiştir.
(539) Satış noktasının UNILEVER kabinlerinin rakiplerin erişimine açılmasını talep etmesi
durumunda, toplam önyüz ve hacmin en az %(…..)’una denk gelecek bir kabin içi
alanın, öncelikle bu satış noktasında bulunan küçük UNILEVER kabini (Küçük Kabin)
ile sağlanacağı ve bu durumda noktadaki diğer UNILEVER kabinine (Büyük Kabin)
rakiplerin ürünleri yerleştirilmeyeceği, zira %(…..)’luk taahhüdün Küçük Kabin yoluyla
karşılanmış olacağı, kabin içi alanının Küçük Kabin ile karşılanamaması durumunda
ise kalan önyüz ve hacmin bu defa Büyük Kabin'de rakiplere yer verilmek suretiyle
tamamlanacağı dile getirilmiştir.
21-15/190-80
139/147

(540) Kabinlerin giydirilmesi noktasında Küçük Kabin'in içerisinde hangi ürünlerin/markaların
yer alacağının önceden bilinemeyecek olması ve kabin tasnifinin yıl içerisinde pek çok
kez değişebilmesi dolayısıyla, kabinin giydirmesinin jenerik ürün tanıtım formatına
uygun bir şekilde yapılacağı, rakiplerin fiyat kartlarının ve görsel uygulamalarının kabin
üstünde sergilenmesi için uygun alanlar açılacağı, buna karşılık rakiplere Büyük
Kabin’de yer verilmesi durumunda dahi Büyük Kabin’in ALGİDA marka ve tanıtım
görsel tasarımına uygun bir şekilde giydirileceği ifade edilmiştir.
(541) Öte yandan rakiplerin bulunabileceği kabinin, satış noktasında UNILEVER kabininin
kaldığı süre boyunca tutulacağı, sene sonunda UNILEVER kabinlerinin toplanmasına
yönelik operasyonun başlayacağı tarihin en az 10 iş günü önceden satış noktasına
duyurulacağı, ilgili satış noktasından kabinlerin ticari ve öngörülemeyen mücbir
sebeplerle kaldırılması durumunda ise satış noktasına makul bir zaman içerisinde
haber verileceği ve UNILEVER kabininden ilgili rakiplerin ürünlerini almasının
isteneceği belirtilmiştir.
I.7.2.1.2. İndirim Sistemi
(542) Cirosu düşen noktalara kabin yatırımı yapılmasının dışlayıcı etkilerini gidermek için
UNILEVER, bir önceki dönem cirosu düşen satış noktalarında kabin sayısı artışı
gerçekleştirmemeyi temin edecek bir sistem benimsemeyi taahhüt etmiştir. Bu şekilde
gelecekte ancak cirosu bir önceki dönemde artış göstermiş noktalarda kabin sayısının
artmasının mümkün olabileceği, her sene sonunda satış noktalarının cirolarına ilişkin
UNILEVER bünyesinde bir değerlendirme yapılacağı ve yeni dönem kabin yerleştirme
planlamalarında bu değerlendirmenin kabin arttırma kararına esas teşkil edeceği
belirtilmiştir59.
(543) UNILEVER, ilave kabin konumlandırma karar ve aksiyonlarının bu yönteme uygun
olarak alındığını temin edebilmek için;
 Gerekli kontrol mekanizmaları ve raporlamaları sağlayacak alt yapının derhal
(Taahhüdün kabul edilmesi halinde taahhüdün kabul edildiğinin UNILEVER’e
resmi olarak bildirildiği tarihten bir ay içerisinde) kurulacağını ve hayata
geçirileceğini,
 İlgili personele bu kararın sahada hiçbir tereddüde mahal vermeyecek şekilde
tam ve doğru uygulanmasını sağlayacak tüm bilgilendirmelerin taahhüdün Kurul
tarafından kabul edilmesi durumunda derhal ve uygulamanın sürekli bir hale
getirilmesi amacıyla devam eden süreçlerde düzenli bir şekilde yapılacağını
belirtmiştir.
(544) Ayrıca UNILEVER, sunulmakta olan taahhüt kapsamında satış noktalarına eklenecek
ek kabinin rakiplere belirli oranda satış imkanı sağlayacak olması nedeniyle konulacak
ek kabinlerin bu noktaların rakiplere kapatılması olarak yorumlanmaması gerektiğinin
düşünüldüğünü vurgulamıştır.
I.7.2.1.3. GETİR Sözleşmesi ve Sözleşme Yönetimi
(545) UNILEVER, GETİR sözleşmesinde yer alan muğlak ifadelerin giderilmesi kapsamında
herhangi bir yanlış anlaşılma ya da eksikliğe mahal vermemek ve böylelikle rekabet

59 Herhangi bir satış noktasında var olan toplam kabin hacminin ötesine geçmeden, kabin
kompozisyonunun değişmesinin (örneğin (…..) tek bir dolabın olduğu satış noktasında (…..) kabin
yerine bir adet (…..) , bir adet (…..) dolap yerleştirilmesi) taahhüt kapsamında kabin sayısını arttırmak
olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir.
21-15/190-80
140/147

hukuku endişesi yaratan bir belirsizliğe neden olmamak amacıyla mevcutta yürüttüğü
rekabet uyum yönetim programına ek olarak, gelecek dönemde müşterileri ile
yapacağı tüm sözleşmelerin ilkin hukuk departmanının ve/veya hukuk departmanının
gerekli görmesi halinde bağımsız rekabet hukuku danışmanlarının onayından
geçmesini öngören spesifik bir yazılı şirket içi politikayı yürürlüğe sokmayı taahhüt
etmektedir. Bu politikanın yalnızca UNILEVER ve müşterileri arasında kurulan
sözleşmeleri konu alacağı ve UNILEVER’in sadece kendisinin tarafı olduğu
sözleşmeler için geçerli olacağı eklenmiştir.
I.7.2.2. Taahhüdün Başlama Zamanı
(546) UNILEVER kabin münhasırlığı bakımından, gerekli hazırlıkların (olası sorun
noktalarının tespiti, sistemin işleyişine ilişkin akış ve protokollerin oluşturulması ve
bunlara bağlı olarak gerekli bilişim sisteminin hazırlanması, sepet ve görsellerin
tasarımı ve üretilmesi, saha personelinin eğitimi ve satış noktalarının bilgilendirilmesi,
rakip görsel alanlarının oluşturulması ve bunların talep halinde sahaya yayılımına hazır
olunması vb.) yapılmasını teminen taahhütlerin kabul edildiğinin UNILEVER’e resmi
olarak tebliğ edilmesi akabinde en geç üç ay içerisinde gerçekleştirileceğini belirtmiştir.
(547) İndirim sistemi bakımından ise, kabin münhasırlığına ilişkin yükümlülüğün birçok satış
noktasını doğrudan etkileme potansiyeli taşıdığı, buna ek olarak Covid 19 salgınının
dışsal ve öngörülemez bir faktör olarak satış noktalarının normal performanslarından
çok farklı bir şekilde satış yapmalarına neden olduğu, dolayısıyla Covid 19 dönemi
verileri esas alınarak kontrol yapılmasının anlamlı bir sonuç vermeyeceği, bu
nedenlerle indirim sistemi ile ilgili hayata geçirilecek kontrolün ilk önce 2018 yılı ile
2019 yılı arasındaki veriler dikkate alınarak hayata geçirileceği, diğer bir deyişle 2019
yılında 2018’e göre cirosu düşmüş olan noktalarda kabin sayısının artırılmayacağı dile
getirilmiştir.
(548) Sözleşme yönetimi bakımından ise Kurumumuz tarafından taahhüdün kabul edildiğine
dair UNILEVER’e yapılacak resmi bildirim tarihinden itibaren iki ay içerisinde taahhütte
belirtilen tüm adımların atılacağı ve Kuruma tevsik edileceği ifade edilmiştir.
I.7.2.3. Taahhüdün Uygulanma Süresi ve Uygulanma Yöntemi
(549) Taahhüdün süresiz olarak uygulanacağı belirtilmekle birlikte kabin münhasırlığına ve
indirim sistemine ilişkin taahhüdün 4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin dördüncü
fıkrasının (a) maddesinde belirtilen; Kurulun tesis etmiş olduğu karara esas teşkil eden
herhangi bir unsurda esaslı bir değişiklik olması durumunda tesis edilmiş olan karara
ilişkin olarak yeniden bir inceleme yapılması zeminini ortaya koyan araçlar temelinde
Kuruldan taahhütlerin ortadan kaldırılması ve/veya özellikle maliyet paylaşımı ve
taahhüt oranı bakımından revize edilmesi yönünde talepte bulunulabileceği dile
getirilmiştir.
(550) Kabin münhasırlığına ilişkin hukuki metinlere her yıl satış noktaları ile yenilenen
sözleşmelerde yer verileceği, 2021 yılı içinse taahhüdün kabul edildiği tarih itibarıyla
ilgili sözleşmelerin büyük oranda imzalanmış olacağı öngörüldüğünden satış
noktalarına yapılan tek taraflı irade beyanı (Bildirim) ile taahhüdün hayata geçirileceği,
Bildirim’in satış noktalarının konu hakkında tam ve eksiksiz bir şekilde bilgilenmelerini
sağlayacak araç ve yöntemlerle yapılacağı ifade edilmiştir.
(551) UNILEVER sunduğu taahhüdün mümkün olan en üst seviyede şeffaf bir şekilde
Kurumun koordinasyonunda efektif bir şekilde uygulanması amacıyla;
 Kabin münhasırlığına ilişkin sunulan taahhüt kapsamında, satış noktasının rakip
21-15/190-80
141/147

ürün satmak konusundaki ilk talebinin beşeri bir unsurdan (telkin, teskin, ikna,
ihya vb.) etkilenmemesi ve/veya bu hususta oluşabilecek endişeleri
giderebilmek amacıyla satış noktalarının etkin bir şekilde taleplerini
iletebilecekleri mecralar (online ve/veya çağrı merkezi) üzerinden alınacağını,
 Satış noktasının talebinin alınması ertesinde uçtan uca tanımlanmış bir süreç
dahilinde satış noktasının rakip ürün satması için gerekli işlemlerin (talebin
açılması, kabinin boşaltılması, rakip ürünlerin reklam ve tanıtım broşürlerinin
konulabileceği alanlar açılması, satış noktasının bu yönde bir talebi olursa ek
kabin konulması vb.) Kuruma raporlanacak bir hizmet seviyesi taahhüdü
(Service Level Commitment) çerçevesinde gerçekleştirileceğini, bu
standartların Kurumun talebi doğrultusunda hızlıca revize edilebileceğini,
 Satış noktalarına sunulmakta olan taahhüt ile ilgili olarak yaşadıkları sorun ve
sıkıntıları iletebilecekleri bir çağrı merkezi oluşturularak, karşılaşılan sorunlara
hızla müdahale edilmesinin sağlanacağını ve bu çağrı merkezi kayıtlarının
Kurumun talebi doğrultusunda paylaşılabileceğini
belirtmiştir.
I.7.2.4. Taahhüdün Piyasaya Etkisi
(552) Taahhüdün piyasaya etkisinin önemli bir kısmının kabin münhasırlığının kaldırılması
sonucunda ortaya çıkacağının düşünüldüğü, organize perakendede rakiplerin
ürünlerini konumlandırmasının önünde engel olmadığı ve bu kanalın özellikle evde
tüketilen dondurma ürünleri bakımından payını arttırdığı, endüstriyel dondurmanın e-
ticarete daha fazla konu olduğu, buna ek olarak sunulan taahhüt ile birlikte endüstriyel
dondurma pazarında faaliyet gösteren şirketlerin kabin, sermaye ve bir kısım
operasyonel maliyetlere (bakım vb.) katlanmaksızın ürünlerini geleneksel satış
kanalında UNILEVER kabinlerine konumlandırabilecek imkâna sahip olacağı
belirtilmiştir.
(553) Ayrıca rakiplerin sahip oldukları kabinleri geleneksel satış kanalında konumlandırmaya
devam edebileceği ve hatta arttırabileceği, böylelikle pazar paylarını yükseltebileceği,
taahhüt kapsamında sağlanacak imkân ile birlikte oluşacak ölçek ekonomisi ve bu
ölçek ekonomisinden kaynaklanan özellikle dağıtım etkinliği ile rakiplerin birim başına
satış noktası ziyaret maliyetlerinin azalabileceği, azalan maliyetler sonucu bu noktaları
daha sık ziyaret etmelerinin mümkün olabileceği ve böylelikle ürün bulunurluğunun
artmasıyla birlikte müşteri memnuniyetini artırabileceği dile getirilmiştir.
I.7.2.5. Taahhüde Uyumun İzlenmesi
(554) UNILEVER’in toplam kabin ve nokta sayısı, kaç noktada rakiplerle birlikte bulunduğu,
UNILEVER’in kaç noktada ek kabin koyduğu, kaç noktada birden fazla olan
kabinlerinden birini rakiplerine açtığı, kaç noktada rakiplerini kabinine aldığı, kaç satış
noktasının rakip ürün satma yönünde talep ilettiği, bu taleplere istinaden alınan
aksiyonlar gibi bilgilerin kayıt altına alınacağı ve Kurumun talep etmesi halinde
dönemsel olarak Kuruma raporlanabileceği ve taahhüt kapsamında oluşacak
yükümlülüklerin takibi için gerekli olacak sistemlerin taahhüdün kabul edildiğinin
UNILEVER’e resmi bir yazı ile bildirimi akabinde en geç üç ay içerisinde oluşturulacağı
belirtilmiştir.
I.7.2.6. Taahhüt Paketinin Değerlendirilmesi
(555) Öncelikle zamanlama açısından, henüz ikincil mevzuatın yürürlüğe girmediği dikkate
alındığında ve 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinde yer alan “Yürütülmekte olan bir
21-15/190-80
142/147

önaraştırma ya da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6 ncı madde kapsamında ortaya
çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili teşebbüs ya da teşebbüs
birliklerince taahhüt sunulabilir. Kurul söz konusu taahhütler yoluyla rekabet
sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da
teşebbüs birlikleri açısından bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya
açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar verebilir. Rakipler arasında fiyat
tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır
ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilmez...” hükmü uyarınca üçüncü yazılı
savunmadan önce Kurum kayıtlarına intikal eden UNILEVER taahhüdünün
değerlendirmeye konu olabileceği kabul edilmiştir.
(556) Taahhüt mekanizmasının amacı soruşturma süreci yürütülmesinin külfetine
katlanılmaksızın sürecinin sonlandırılabilmesi için soruşturma bildiriminde dile getirilen
endişelerin ortadan kaldırılmasıdır. Bu yolla Kurum tarafından kamu kaynaklarının
kullanılmasında tasarruf sağlanacağı gibi piyasadaki rekabetin bir an önce tesis
edilmesi sağlanabilecektir. Bu itibarla, teşebbüsler tarafından sunulacak taahhütlerin
soruşturma sürecinin başında gelmesi önem arz ettiği gibi bu taahhütlerin mevcut
sorunları da giderebilecek bir nitelik taşıması gerekmektedir. UNILEVER tarafından
sunulan taahhütler ise gerek zamanlaması gerekse içerikleri bakımından kabul edilir
bir nitelik taşımamaktadır.
(557) Öncelikle taahhütler soruşturma sürecinin bitmesinden -teşebbüsün 3. yazılı
savunmasını sunduğu 18.01.2020 tarihinden- üç gün önce (15.01.2020) sunulmuştur.
Dolayısıyla UNILEVER tarafından sunulan taahhütler soruşturma bildiriminde sunulan
rekabet sorunlarının giderilmesini amaçlayan ve bu yolla soruşturma sürecini
sonlandırmayı hedefleyen alternatif çözüm önerileri değildir.
(558) Yürütülmesine 24.07.2019 tarihinde başlanılan soruşturmada aradan geçen 1,5 yıl
içinde soruşturma raporu hazırlanmış, yerinde incelemeler yapılmış, teşebbüsün iki
yazılı savunması da alınmış, bu savunmalara görüşler hazırlanmıştır. Son olarak
UNILEVER 18.01.2020 tarihinde 3. yazılı savunmasını da sunmuştur. Bu savunmanın
teşebbüsün taahhütte bulunduğu hususların tamamını reddeder bir niteliktedir.
(559) İkinci olarak taahhütler içerikleri bakımından da uygun değildir. İndirim sistemlerine
ilişkin analiz 2016-2019 yıllarına ilişkin olup, UNILEVER 1,5 yıl süren soruşturma
sürecinde de söz konusu uygulamalarına devam etmiştir. Dolayısıyla en azından beş
yılı aşkın bir süredir UNILEVER indirim sistemleri vasıtasıyla hâkim durumunu kötüye
kullanmakta ve rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmaktadır. Yine, GETİR ile yapılan
münhasırlık içeren sözleşme 29.06.2015 tarihinde yapılmış ve tadil edildiği 25.11.2019
tarihine kadar aynen yürürlükte kalarak GETİR platformu üzerinden rakip ürünlerin
satışını engellemiştir. GETİR platformunda rakiplerin satışı ancak 26.06.2020 tarihli
yazıya cevaben gönderilen 06.07.2020 tarihli yazıda belirtildiği üzere Temmuz 2020’de
mümkün olmuştur. Dolayısıyla söz konusu rekabet karşıtı eylemlerin sonuçları vuku
bulmuş, UNILEVER’in hakim durumunu güçlendirmesine katkı sağlamıştır.
(560) Bununla birlikte, söz konusu uygulamaların sonlandırılmasıyla ilgili olarak UNILEVER
tarafından herhangi bir adım atılmadığı gibi, rekabete aykırı olmadıkları
savunulmuştur.
(561) İndirim sistemleri ve GETİR sözleşmesine ilişkin taahhütler soruşturma raporunda ve
ek görüşte ihlal olarak nitelendirilmiş uygulamalarının sonlandırılmasına ilişkindir. Öte
yandan, bu ihlallerin sonlandırılması zaten teşebbüsün sorumluluğudur. Bu itibarla,
UNILEVER tarafından yapılması zorunlu bir uygulama taahhüt olarak sunulmaktadır.
21-15/190-80
143/147

(562) Sonuç olarak mevcut haliyle UNILEVER tarafından sunulan taahhüt paketinin
soruşturma kapsamında tespit edilen rekabet sorunlarıyla orantılı, bu sorunları
gidermeye elverişli ve etkili şekilde uygulanabilir olmadığı sonuç ve kanaatine
ulaşılmıştır.
(563) Bu bölümde son olarak, taahhüt metninde yer alan bazı hususlar hakkındaki
değerlendirmelere yer verilecektir.
(564) Kabin münhasırlığı kapsamında erişimin hangi üreticilere sağlanacağı konusunda ise
UNILEVER, dosya kapsamında yapılan ve yukarıda da yer verilen ”Dondurma üretim
biçimi temelinde endüstriyel ve artisan olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Endüstriyel
dondurma, büyük ölçekli tesislerde seri bir şekilde üretilen, belli bir ambalaj içerisinde
pazara sunulan ve “fabrikasyon dondurma” olarak da anılan dondurmadır. Artisan
dondurma ise küçük ölçekli işletmelerce (pastaneler/dondurmacılar) basit makinelerde
üretilen, çoğunlukla külahta satılan ve “açık dondurma” veya “pastane dondurması”
olarak bilinen dondurmalardır. İki dondurma çeşidi arasındaki en önemli fark, artisan
dondurmanın genellikle üretildiği yerde veya civarında tüketilmesidir. Endüstriyel
dondurmada ise teşebbüsler kurdukları soğuk zincir ile ürünlerini nihai satış
noktalarına ve böylece tüketicilere ulaştırmaktadır. Bu noktada soğuk zincirin son
halkasını nihai satış noktalarındaki soğutucu kabinler oluşturmaktadır.” şeklindeki
tespit ve değerlendirmeye atıf yaparak bu kapsamda üreticilerde bizzat kurdukları bir
soğuk zincirin ve kendilerine ait soğutucu kabinlerinin bulunması şartının aranacağını
belirtmiştir. Söz konusu üreticilerce bizzat kurulacak bir soğuk zincirin ve kendilerine
ait soğutucu kabinlerinin bulunması şartının pazara girişlerde önemli bir sorun teşkil
edeceği değerlendirilmektedir. Nitekim pazara giriş yapmak isteyen bir endüstriyel
dondurma üreticisi soğuk zincir dağıtım yapan bir dağıtıcı ile anlaşarak da pazara
girebilecek olup, herhangi bir soğutucu kabini bulunmasa da UNILEVER’in sunmuş
olduğu taahhüt sonrası UNILEVER dolaplarında ürünlerini tüketiciler ile
buluşturabilecektir.
(565) Taahhüt metninde yer alan belirsizliklerden bir diğeri de gerek giydirmesiz ek
dolaplarda gerekse UNILEVER dolaplarında yer alacak olan rakiplerin fiyat kartlarının
ve görsel uygulamalarının kabin üstünde sergilenmesi için nasıl uygun alanlar
açılacağının metinde yer almamasıdır. Bu kapsamda rakiplerin gerek UNILEVER
dolaplarında gerekse giydirmesiz ek dolaplarda tüketiciler tarafından kolayca fark
edilebilir ve objektif bir şekilde ürünlerinin teşhirini sağlayacak yöntemin en azından
taahhüdün açıklama kısmında olmasının gerektiği değerlendirilmektedir.
(566) Taahhüt metninde yer alan belirsizliklerden birinin de; tek kabin bulunan satış
noktalarında konumlandırılacak ek kabinin rakip ürünlerin erişimine açılması
kapsamında, sene içinde rakiple çalışmaya son veren satış noktasındaki ek dolapların
ne olacağına ilişkindir. Zira söz konusu ek dolapların UNILEVER tarafından toplanması
ve satış noktasının rakiple tekrar çalışmak istemesi durumunda ek dolabın yeniden
noktaya tahsis edilmesi durumunda herhangi bir beis bulunmamaktadır. Ancak sene
içinde rakiple çalışmaya son veren satış noktasındaki ek dolapların kaldırılmayarak
söz konusu noktalarda ve dolaplarda UNILEVER dondurmalarının satılmaya devam
edip etmeyeceği durumu belirsizliğini korumaktadır. Rakibin yeniden nokta ile
çalışmaya başlayacak olması durumunda yeni %30'un hangi önyüz sayısı üzerinden
hesaplanacağı, söz konusu ek dolabın indirim sistemi kapsamında kabin artışında
hesaba katılıp katılmayacağı belirsizliklerinin yanında olası söz konusu uygulamanın
taahhüt mekanizmasından beklenen etkiye ve faydaya ters olduğu
değerlendirilmektedir.
21-15/190-80
144/147

(567) Kaldı ki taahhüde ilişkin açıklamalarda tek kabin bulunan satış noktalarında, satış
noktasındaki mevcut UNILEVER kabinlerinin rakip ürünlerin erişimine açılması
durumuna yönelik olarak, rakiplere açılacak alanın rakiplerce kullanılmaması
durumunda satış noktasının bu alanda UNILEVER ürünleri satmak isterse satabileceği
fakat satış noktasının bu alanda yeniden rakip ürünü satmak yönünde bir talebi olursa
ilgili alanın tekrar rakiplere açılacağı belirtilmesine rağmen ek dolaplara ilişkin benzer
bir açıklama bulunmamaktadır.
(568) Öte yandan birden fazla UNILEVER kabini bulunan satış noktalarına yönelik olarak;
Küçük Kabin'de rakiplerin fiyat kartlarının ve görsel uygulamalarının kabin üstünde
sergilenmesi için uygun alanlar açılacağı belirtilmesine rağmen rakiplere Büyük
Kabin’de yer verilmesi durumunda Büyük Kabin’in ALGİDA marka ve tanıtım görsel
tasarımına uygun bir şekilde giydirileceği belirtilmiş, ancak Büyük Kabin’de rakiplerin
fiyat kartlarının ve görsel uygulamalarının kabin üstünde sergilenmesi için uygun
alanlar açılacağına değinilmemiştir.
(569) Taahhüdün kabul edilemeyecek bir diğer unsuru da tek kabin bulunan satış noktalarına
konulacak ek dolapların ve birden fazla UNILEVER kabini bulunan satış noktalarında
açılacak Küçük Kabin’in giydirmesiz olmasıdır. Zira rakiplerin ALGİDA ile birlikte
UNILEVER dolabında bulunmasından beklenen faydalardan birisi de eşit koşulların
sağlanması adına rakiplerin herhangi bir dolapta değil UNILEVER ile aynı dolapta yer
almasının sağlanmasıdır.
(570) Bununla birlikte UNILEVER tarafından gönderilen 06.10.2020 tarih ve 10766 sayılı
sayılı yazıda; Nielsen Farkındalık Araştırması kapsamında 15-50 yaş aralığında 600
kişi ile yapılan çalışmada, ALGİDA markasını taşıyan kabinlerin tüketicinin satın alma
kararı üzerindeki etkisi sorulan katılımcıların %(…..)'sinin satın alma kararlarında
Algida kabininin etkili olduğu, dolabın Algida markalı olmaması (düz beyaz bir dolap
olması) halinde katılımcıların %(…..)'sının satın alma motivasyonu açısından olumsuz
etkileneceği, ALGİDA markalı/görselli olmayan düz bir beyaz dolap söz konusu
olduğunda bu dolabı markette ya da bakkalda bulmasının zorlaşıp zorlaşmayacağı
sorusuna katılımcıların %(…..)'ünün dolabı bulmasının zorlaşacağı/çok zorlaşacağı
yönünde cevap verdiği, Ipsos araştırma şirketinin yürüttüğü "Decision Tree" isimli
çalışma uyarınca, Nielsen'in elde ettiği sonuçlara benzer şekilde dondurma satın alma
kararının birçok kategoriden farklı olarak firma tercihi ile başladığının ortaya konduğu
belirtilmiştir.
(571) Bu kapsamda rakiplere açılacak olan ek dolapların veyahut da Küçük Kabin’lerin
giydirmesiz olarak satış noktalarına sağlanacak olmasının rekabet kısıtları ve
dolapların rakiplere açılmasından beklenen faydaları sağlamayacağı
değerlendirilmektedir. Kaldı ki bu hususu UNILEVER de06.10.2020 tarih ve 10766
sayılı sayılı yazısında ortaya koymuştur.
(572) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, gerek zamanlaması açısından gerekse
içeriği açısından kabul edilebilir olmadığı ortaya konulan UNILEVER’in ikinci taahhüt
paketinin rekabet sorunlarının giderilmesine katkı sağlamayacağı
değerlendirildiğinden uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.8. Ceza Yönetmeliği Kapsamında Değerlendirme
(573) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrasında “Bu Kanun’un 4, 6 ve 7 nci
maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile
teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl
sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en
21-15/190-80
145/147

yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi
gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir” hükmüne yer verilmiştir.
15.02.2009 tarih ve 27142 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ‘Rekabeti Sınırlayıcı
Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde
Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in (Ceza Yönetmeliği) 1. maddesinde ise
Yönetmeliğin amacı; “4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 4 üncü ve
6 ncı maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri
veya bu birliklerin üyeleri ile bunların yönetici ve çalışanlarına, aynı Kanunun 16 ncı
maddesi gereğince verilecek para cezasının tespitine ilişkin usul ve esasları
düzenlemek” şeklinde belirlenmiştir.
(574) Ceza Yönetmeliği’nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde para cezası
belirlenirken öncelikle temel para cezasının hesaplanacağı, ardından ağırlaştırıcı ve
hafifletici unsurların göz önünde bulundurulacağı belirtilmektedir. Ceza Yönetmeliği’nin
5. maddesinde temel para cezası düzenlenmektedir. Buna göre temel para cezası
hesaplanırken ihlalde bulunan teşebbüslerin yıllık gayri safi gelirlerinin karteller için %
2’si ile % 4’ü, diğer ihlaller için % 0,5’i ile % 3’ü arasında bir oran esas alınacaktır.
(575) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlaline yönelik olarak, söz konusu uygulamaların
Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca “diğer ihlaller”
kategorisinde olması nedeniyle, temel para cezasının hesaplanmasında UNILEVER’in
Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin %0,5’i ile %3’ü arasında
bir oranın esas alınması gerekmektedir.
(576) Aynı maddenin ikinci fıkrasında, söz konusu oranın belirlenmesinde ilgili teşebbüslerin
piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın
ağırlığı gibi hususlarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmektedir. Bu çerçevede
temel para cezasına esas oran %(…..) olarak belirlenmiştir.
(577) Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin üçüncü fıkrasında ise ilk fıkraya göre belirlenen
para cezası miktarının bir ila beş yıl arasında süren ihlallerde yarısı oranında, beş
yıldan uzun süren ihlallerde ise bir katı oranında artırılacağı düzenlenmiştir.
UNILEVER’in 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal eden eylemleri kapsamındaki
indirim sistemleri 2016, 2017, 2018 ve 2019 yılları için incelenmiştir. Soruşturmanın
sürdüğü 2020 yılında da indirim sistemlerinde değişiklik yapıldığına ilişkin herhangi bir
bilgi sunulmamıştır. Bu sebeple sözlü savunmanın yapıldığı tarih itibarıyla (9 Mart
2021), rekabeti kısıtladığı tespit edilen indirimlerin 5 yıldan uzun süredir uygulandığı
değerlendirilmekte olup belirlenen temel para cezası Ceza Yönetmeliği’nin 5.
maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi uyarınca bir katı oranında arttırılmıştır.
(578) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlaline yönelik olarak, söz konusu uygulamaların
Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca “diğer ihlaller”
kategorisinde olması nedeniyle ve ikinci fıkrası uyarınca, söz konusu oranın
belirlenmesinde ilgili teşebbüslerin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen
veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınarak, temel
para cezasına esas oran %(…..) olarak belirlenmiştir.
(579) Bununla birlikte, ilgili SÖZLEŞME 29.06.2015 tarihinde imzalanmış olup,
SÖZLEŞME’nin süresi 25.11.2019 tarihli Ek Protokol ile tadil edilmiştir. Dolayısıyla,
ihlalin bir yıldan uzun, beş yıldan kısa sürdüğü belirlendiğinden, 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesinin ihlaline yönelik olarak belirlenen temel para cezası Ceza Yönetmeliği’nin
5. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca para cezası yarısı oranında
artırılmıştır.
21-15/190-80
146/147

(580) Ceza Yönetmeliğinin 6. ve 7. maddesi kapsamında temel para cezasını ağırlaştırıcı ve
hafifletici hususlar düzenlenmektedir. Dosya kapsamında ağırlaştırıcı ve hafifletici
unsur bulunmamaktadır.
J. SONUÇ
(581) 24.07.2019 tarihli ve 19-26/391-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara,
sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına
göre,
1- Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’nin endüstriyel dondurma pazarında, anında tüketilen
dondurma pazarında ve evde tüketilen dondurma pazarında hâkim durumda
olduğuna,
2- Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’nin uyguladığı indirimler vasıtasıyla hâkim durumunu
kötüye kullandığına ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine,
3- Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’nin Getir Perakende Lojistik AŞ ile akdettiği sözleşmede
Getir Perakende Lojistik AŞ’ye Rekabet Kurulu’nun 15.05.2008 tarih ve 08-33/421-
147 sayılı kararında yasaklanan rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine ve 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine,
4- Bu nedenle, Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’ye
a) Kararın 2. maddesinde yer alan ihlal için 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin
üçüncü fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik”in 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ve ikinci fıkrası ile
üçüncü fıkrasının (b) bendi hükümleri uyarınca 2019 mali yılı sonunda oluşan
ve yurt içi net satışları dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi
gelirlerinin takdiren, %(…..) oranında olmak üzere 274.409.838,43 TL,
b) Kararın 3. maddesinde yer alan ihlal için 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin
üçüncü fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik”in 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ve ikinci fıkrası ile
üçüncü fıkrasının (a) bendi hükümleri uyarınca 2019 mali yılı sonunda oluşan
ve yurt içi net satışları dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi
gelirlerinin takdiren %(…..) oranında olmak üzere 205.807.378,83 TL
idari para cezası verilmesine,
5- Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’ye ait dolapların kullanılmasını düzenleyen ariyet
sözleşmelerinin münhasırlık hükmünün 100 m2 altında kapalı satış alanı bulunan
satış noktalarındaki rekabeti engellediğine ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
ihlal ettiğine, münhasırlık hükmünün çıkartılması şartıyla ilgili sözleşmelere 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına,
6- Bu çerçevede Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’nin ve/veya distribütörlerinin,
a) 100 m2 ve altında kapalı net satış alanına sahip satış noktalarında olmak
üzere,
b) Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’ye ait dolap dışında tüketicinin doğrudan
erişebileceği bir başka dondurma dolabı yoksa,
21-15/190-80
147/147

c) Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’ye ait dondurma dolaplarının kullanılmasını
düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmının ve satış
noktasındaki toplam dolap hacminin % 30’unun rakip ürünlerin kullanımına
izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine,
7- Unilever San. ve Tic. Türk AŞ’nin ve/veya distribütörlerinin satış noktalarıyla
yaptığı ariyet sözleşmelerinin bu karar ile getirilen düzenlemelere uygun olarak
yeniden düzenlenmesi ve bayi/distribütörler ile nihai satış noktalarına Unilever
San. ve Tic. Türk AŞ tarafından bildirilmesi ve bu yükümlülüğün yerine
getirildiğinin Unilever San. ve Tic. Türk AŞ tarafından kısa kararın tebliği
tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Rekabet Kurulu’na tevsik edilmesine, aksi
takdirde Unilever San. ve Tic. Türk AŞ hakkında soruşturma açılacağının ve 4054
sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarınca işlem yapılacağının adıgeçen teşebbüse
bildirilmesine
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde
yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy