Rekabet Kurumu - Karar Sayı 22-16/269-121

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2021-5-052 (Menfi Tespit/Muafiyet)

Karar Sayısı : 22-16/269-121

Karar Tarihi : 07.04.2022

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Birol KÜLE

Üyeler : Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,

Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Cengiz ÇOLAK, Berat UZUN

B. RAPORTÖRLER : Aykut KARAGÖZ, Murat ALACALAR

C. BAŞVURUDA

BULUNAN : - Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği

Temsilcileri: Av. Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN

Av. Dilay YEŞİLYAPRAK

Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8 Balmumcu-

Beşiktaş/İstanbul

(1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği

tarafından üyeleri ile paylaşılması öngörülen raporlara menfi tespit belgesi

verilmesi bunun mümkün olmaması halinde muafiyet tanınması talebi.

(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 14.09.2021 tarih ve

21165 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 31.03.2022 tarih ve 2021-5-052/MM

sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.

(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

- Başvuru kapsamında paylaşılması planlanan Yıllık Rapor-II’ye 4054 sayılı

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit

belgesi verilebileceği,

- Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I kapsamındaki bilgi paylaşımının aynı Kanun’un 4.

maddesi kapsamında bulunduğu ve 8. madde uyarınca menfi tespit belgesi

verilemeyeceği,

- Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I kapsamındaki bilgi paylaşımının 4054 sayılı

Kanun’un 5. maddesindeki koşulları karşıladığı ve söz konusu raporlara

pazardaki etkilerini görmek maksadıyla 5 yıl süreyle bireysel muafiyet

tanınabileceği

ifade edilmiştir.

G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

G.1. Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği

(4) Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği (İMDER), Türkiye’de faaliyet

gösteren her türlü iş makinaları ve bunların yedek parçalarının imalatçı ve

distribütörlerini sektörel çatı altında toplayan bir dernektir. İMDER’e üye olan

teşebbüsler ağırlıklı olarak asfalt serici, belden kırma kamyon, lastikli yükleyici, paletli

ekskavatör, kazıcı yükleyici, silindir, greyder, dozer, teleskopik taşıyıcı, mini

ekskavatör, skid-steer loader (nokta-dönüşlü yükleyici), mini yükleyici, beton

pompaları gibi iş ve inşaat makineleri ile ekipmanlarının üretim ve satışını

gerçekleştirmektedir.

22-16/269-121

2/33

(5) İMDER, üyelerinin temsil ettiği teşebbüslerin öncelikle iş makinaları üretimini,

ithalatını, ihracatını, pazarlama, satış ve satış sonrası hizmetler alanını bütünü ile

kapsayan ticari faaliyetlerde bulunurken karşılaştıkları sorunların çözümü ve bu

alanlarda yapılacak her türlü düzenlemenin oluşturulmasında ilgili kuruluşlara yardım

faaliyetleri sunmaktadır. Derneğin amacı, Türkiye’de iş makinası kullanımının

yaygınlaşması, sektör ile devlet arasındaki ilişkilerin kurulması, iş makinaları

sektörünün gelişmesi, sektör ile ilgili yurt içinde ve dışında bulunan diğer kuruluşlarla

hukuka uygun olarak iş birliğinde bulunmaktır.

(6) Teşebbüslerin ve yetkili kıldıkları gerçek kişilerin İMDER üyesi olabilmek için derneğin

ana tüzüğü ile yasadaki koşulları sağlamaları koşuluyla yazılı olarak başvurmaları

akabinde, başvuruları derneğin yönetim kurulu tarafından karara bağlanmaktadır.

Başvuruları reddedilen kişiler, ret kararına karşı derneğin genel kuruluna da

başvurabilmek imkânına sahiptir ve genel kurulun verdiği kararlar kesindir. Dernek

tarafından üyelik koşullarını sağlayan tüm başvuruların kabul edildiği; yalnızca

koşulları sağlamayanların reddedildiği belirtilmiştir1. İMDER’e üye olan teşebbüslerin

listesine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:

Tablo-1: İMDER Üyesi Distribütörler

İMDER Üyesi Distribütörler

1-Alfatek İth. İhr. ve Paz. A.Ş. 15-Maats İnşaat Makinaları Ltd. Şti. (MAATS)

2-Ascendum Makina Tic. A.Ş. (ASCENDUM) 16-Mann ve Hummel Filtre San. ve Tic. Ltd.

Şti.

3-Borusan Makina ve Güç Sistemleri San. ve Tic.

A.Ş. (BORUSAN)

17-Motto Danışmanlık Mühendislik ve

Teknoloji Ltd.Şti.

4-Ceren Makina İthalat İhracat Paz. Ltd.Şti. 18-Özmak Makina İth. İhr. Paz. A.Ş.

5-Cleanfıx Makina Tic. ve San. Ltd. Şti. 19-Power Tk Servis ve Sanayi ve Tic. A.Ş.

6-Cummıns Turkey Motor Güç Sistemleri Satış

Servis Ltd. Şti.

20-Sanko Makina Paz. ve Tic. A.Ş. (SANKO)

7-Çözüm Makina Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 21-Sif İş Mak. Paz. San. ve Tic. A.Ş. (SIF)

8-Çukurova Ziraat Endüstri ve Tic. A.Ş. 22-Temsa İş Makinaları İmalat Pazarlama ve

Satış A.Ş. (TEMSA)

9-Enka Pazarlama İhracat ve İthalat A.Ş. (ENKA) 23-Uygunlar Dış Tic. A.Ş.

10-Gama Ticaret ve Turizm A.Ş. 24-Yanmar Turkey Makina A.Ş. (YANMAR)

11-Hamamcıoğlu Müesseseleri Ticaret Türk A.Ş. 25-Volvo Group Otomotıv Tic. Ltd. Şti.

12-Hasel İstif Mak. San. ve Tic. A.Ş. 26-Wacker Neuson Makina Ltd.Şti. (WACKER)

13-Kale Makina Pazarlama A.Ş. 27-Xugong İş Makine San. ve Tic. Ltd. Şti.

(XCMG)

14-Karyer Ticaret Ltd. Şti. 28-Zf Servıces Türk San. ve Tic. A.Ş.

29-Zoomlion CIFA Makine Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ZOOMLION)

Kaynak: Bildirim Formu



1 İMDER Tüzüğü’ne göre derneğe üye olabilmek için yurt içinde veya dışında; ana üretici teşebbüs

tarafından imal edilen veya ettirilen iş makinalarının Türkiye'deki genel distribütörü olan bir teşebbüste

üst düzey yönetici (Yönetim Kurulu Üyesi, Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Genel Koordinatör,

Pazarlama ve Satış Müdürü vb. görevlerde) olmak gerekmektedir. Ayrıca derneğin iki asli üyesi

tarafından üyeliğe önerilmek, tüzükte belirtilen ve Yönetim Kurulu'nun uygun gördüğü şartlara sahip

olmak gerekmektedir. Tüzel kişiliğe sahip firmalar veya firmayı temsili haiz kişilerden en fazla üç kişi

İMDER üyesi olarak kabul edilmektedir. İMDER üyelik koşullarına uyacağını taahhüt eden, İMDER Etik

Değerler Bildirgesi'ni imzalayan, iş ve inşaat makinaları sektöründe faaliyet gösteren imalatçı veya

distribütör tüzel kişiliğe sahip teşebbüsler derneğe üye olabilmektedirler. Tüzel kişiler dernekte en fazla

üç üye ile temsil edilebilirler. Bu üyeler tüzel kişi/teşebbüs adına karar vermeye yetkili ve tüzel

kişi/teşebbüs tarafından İMDER'e bildirilen ve üst düzey görevlerde bulunanlardan (Yönetim Kurulu

Üyesi, Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Genel Koordinatör, Pazarlama ve Satış Müdürü vb.)

aday gösterilebilir. Üyeliğe kabul edilenler tüzükte belirtilen üyeliğe giriş ücretini ödemek ve üyeliğin

devamı müddetince yıllık aidatını ödemeyi taahhüt etmek zorundadır.



22-16/269-121

3/33

Tablo-2: İMDER Üyesi Üreticiler

İMDER Üyesi Üreticiler

1-Betonstar Makına San. ve Tic. A.Ş. 9-Hidrokon Konya Hidrolik Makine San. ve Tic.

Ltd. Şti.

2-Bosch Rexroth Otomasyon San. ve Tic. A.Ş. 10-Hidromek Hidrolik ve Mekanik Makina İmalat

San. ve Tic. A.Ş. (HMK)

3-Brısa Brıdgestone Sabancı Lastik Sanayi ve

Ticaret A.Ş.

11-Mecalac İş Makineleri San. Tic. Ltd. Şti.

4-Çukurova Makina İmalat ve Tic. A.Ş. 12-Meka İthalat İhracat Pazarlama ve Tic. A.Ş.

5-E-Berk Makina Metalurji İnşaat Turizm

Danışmanlık İth. ve Tic. A.Ş.

13-Mst İş ve Tarım Mak. San ve Tic. A.Ş.

6-Elkon Elevatör Konveyör ve Makina San. ve

Tic. A.Ş.

14-Pimakina Otomotiv İnşaat Mak. Paz. İhr. İth.

San. ve Tic. Ltd. Şti.

7-Els Lift Makina Sanayi Ticaret A.Ş. 15-Titan Makina Madencilik İnş. İmal. İth. İhr. ve

Tic. Ltd. Şti.

8-E-Mak Makine İnşaat San. ve Tic. A.Ş. 16-Tünelmak İş Makineleri Sanayi ve Ticaret

A.Ş.

Kaynak: Bildirim Formu

Tablo-3: İMDER Üyesi Hem Üretici Hem Distribütör Olanlar

İMDER Üyesi Hem Üretici hem Distribütör Olanlar

Putzmeister Makine San. ve Tic. A.Ş.

(PUTZMEISTER)

Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş. (TÜRK

TRAKTÖR)

Kaynak: Bildirim Formu

(7) İMDER üyesi 29 adet distribütör, 16 adet üretici, 2 adet hem distribütör hem üretici

teşebbüs bulunmaktadır. İş ve inşaat makineleri pazarında İMDER üyesi olmayan

teşebbüsler de bulunmaktadır. Bununla birlikte, İMDER üyeleri pazarın yaklaşık

%95’ini oluşturmaktadır.

(8) İMDER üyesi olmayan ve görece yüksek pazar payına sahip olduğu ifade edilen

teşebbüsler Tablo-4’te gösterilmiştir.

Tablo-4: İMDER Üyesi Olmayan Teşebbüsler

İMDER Üyesi Olmayan Teşebbüsler

Liebherr Makine Ticaret Servis Ltd. Sti.

TSM GLOBAL Turkey Makina Sanayi ve Ticaret

A.Ş.

Kaynak: Cevabi Yazı

(9) İMDER’in üyesi oldukları birliklerin listesine aşağıda yer verilmektedir.

Tablo-5: İMDER’in Üyesi Olduğu Birlikler

İMDER’in Üyesi Olduğu Birlikler

Makina İmalat Sanayii Dernekleri Federasyonu

Yollar Türk Milli Komitesi

Cece- Comittee For European Construction Equipment

Era European Rental Association

Kaynak: Bildirim Formu

G.2. Sektör Hakkında Bilgi

(10) İş ve inşaat makinaları; insanların iş yapabilme kabiliyetini artıran ve daha kısa sürede

daha büyük işler yapılabilmesini sağlayan makinalar olarak tanımlanmaktadır. Sektör;

malzeme, üretim yöntemi, yakıt, otomasyon, verimlilik, çevre, iş güvenliği vb.

açılardan çeşitli üretim teknolojilerinin uygulandığı makina sanayinin bir alt koludur.

Bu sanayi kolu, yatırıma yönelik faaliyet gösteren bayındırlık, inşaat, altyapı, üstyapı,

madencilik, taş ocakçılığı, geri dönüşüm, sanayi ve endüstriyel tüm yatırımların

22-16/269-121

4/33

gerçekleşmesinde önemli bir rol oynamakta olup ülkedeki genel yatırımların2 önemli

bir bölümünü oluşturmaktadır. Sektörde yer alan ürün grupları aşağıdaki gibidir:

- Ağır İş Makineleri ana grubunda yer alan kazıcılar (ekskavatör),

yükleyiciler, kazıcı yükleyiciler (backhoe ya da bekoloder), dozerler,

greyderler ve silindirler

- Beton Makine ve Ekipmanları ana grubunda yer alan beton pompası,

beton mikseri, beton püskürtme makinesi, beton santralleri

- Asfalt, Yol, Tünel ve Maden Ekipmanları ana grubunda yer alan asfalt

kazıma makinesi, asfalt plenti, asfalt serme makinesi, kaya kamyonu,

skreyper, TBM (Tünel Açma Makinesi)

- Kule vinç ve mobil vinçler

- Kırma, Eleme Makine ve Tesisleri

- Mini Kompakt Makineler ana grubunda yer alan mini ekskavatör, mini

silindir, mini yükleyici, skid-steer loader, mini damper

- Yedek Parça grubunda yer alan filtre, lastik, motor, enerji destek

üniteleri, hidrolik pompalar, hidrolik sistemler, hidrolik kırıcılar, aktarma

organları, yürüyüş grupları, kova ve ataşmanlar

(11) Mayıs 2021 tarihli İnşaat ve Madencilik ve Makine Sektörleri Etkileşimi Raporu’nda3

(Sektör Etkileşimi Raporu), kalite ve performans, üretim maliyeti, zamanında üretim-

teslim, yeni teknolojilere uyum, satış sonrası hizmetlerin etkinliği ve marka

konumlandırması sektördeki rekabetin unsurları olarak sayılmaktadır.

(12) Türkiye’de iş ve inşaat makineleri iç pazar talebinin %55’i distribütörler, %45’i ise

üreticiler tarafından karşılanmakta ve ülkede üretilen ürünlerin yaklaşık %45’i ihraç

edilmektedir. Türkiye, iş ve inşaat makineleri sektöründeki üretim değeri bakımından

2019 yılı itibarıyla Avrupa’da 7. dünyada ise 11. sırada konumlanmıştır. Öte yandan,

Türkiye iş ve inşaat makineleri pazarı Çin ve Hindistan'dan sonra en hızlı büyüme

oranına sahip pazar olarak öne çıkmaktadır.

(13) Sektör Etkileşimi Raporu’nda yer aldığı üzere, iş ve inşaat makineleri sektörünün

neredeyse tüm ana oyuncuları Türkiye’de faaliyet gösterdiğinden, ürünlerin kullanım

ömürleri uzun vadeli ve alıcılar tarafında değiştirme sıklığı düşük olduğundan

teşebbüsler arası rekabet oldukça yüksektir. Yalnızca imalat alanında değil satış

sonrası hizmetler alanında da firmalar birbiriyle rekabet halindedir. İş ve inşaat

makineleri endüstrisi sermaye ağırlıklı bir sektör olduğundan pazara giriş tehdidi

düşüktür. Bu pazara girmek isteyen firmaların yapacakları yatırım miktarlarına karşın

yatırımın geri dönüş süresi sektörün doygunluk seviyesine ulaşmasından dolayı

oldukça uzundur. Sektörde marka bilinirliği ve marka güveni önemli olduğundan, yeni

marka olarak sektöre girebilmek uzun zaman ve yüksek maliyetlere mâl olmaktadır.

Yeni ve küçük firmalar bu sektöre üretim yerine yalnızca ticaret yapmak için bile

girecek olsa, bu sektörde yer edinmek oldukça zaman ve güven gerektirmektedir.

(14) Bununla birlikte, Bildirim Formu’nda iş ve inşaat makineleri pazarına girişte herhangi

bir yasal veya ekonomik giriş engeli bulunmadığı, bunun yanında, iş ve inşaat

makineleri sanayi malları olarak değerlendirildiğinden ve sanayi ürünleri için satış



2 2020 itibarıyla son on yılda gerçekleştirilen baraj, hızlı tren, 3. köprü, 3. havalimanı gibi projelerde iş

ve inşaat makinelerinin öneminin tekrar gündeme geldiği belirtilmektedir.

3 Söz konusu rapor, Makine İhracatçıları Birliği’nce, Türkiye Makina Federasyonu ile yürütülmekte olan

sektörel araştırmalar kapsamında İMDER tarafından hazırlanmıştır.

22-16/269-121

5/33

sonrası hizmet yönetmeliği bulunmadığından, pazara girip faaliyet göstermek isteyen

teşebbüslerin katlanması gereken ek bir maliyetin de bulunmadığı belirtilmektedir.

Pazara son yıllarda PUTZMEISTER, TÜRK TRAKTÖR4, XCMG, YANMAR, Zoomlion

Heavy Industry Science and Technology Co., Ltd. (ZOOMLION) gibi firmaların giriş

yapmış olması da giriş engellerinin bulunmadığına işaret etmektedir. Ayrıca

teknolojinin gelişimiyle inovasyonun ön plana çıktığı bu sektöre girişlerin de mümkün

olduğu ifade edilmektedir.

G.3 İMDER Tarafından Planlanan Bilgi Değişimi Uygulaması

G.3.1 Paylaşıma İlişkin Genel Bilgiler

(15) İMDER tarafından yapılan başvuru esas itibarıyla İMDER tarafından üyeleriyle

“İmderonline” adlı platform üzerinden çeşitli şekillerde iş ve inşaat makinaları satış

adedi ve kiralama adedi bilgilerinin paylaşılmasına ilişkin olup söz konusu

uygulamaya katılım isteğe bağlıdır. Bu kapsamda İMDER, sektöre ilişkin

öngörülebilirlik sağlamak ve kamu otoritelerine gerekli bilgileri sunmak amacıyla;

üyelerden verileri alarak bağımsız bir firma olan Amatis Yazılım ve Bilişim Çözümleri

San. ve Tic. Ltd. Şti. (AMATİS) vasıtasıyla veri aktarımı gerçekleştirmek istemektedir.

(16) İmderonline platformu üzerinden paylaşılması öngörülen, aşağıda yer verilen raporlar,

çeşitli alt kırılımlar ile İMDER üyelerinin iş ve inşaat makinalarının satış ve kiralama

adedi bilgilerini içermektedir. Raporları (i) aylık iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış

adedi bilgilerini derleyen rapor, (ii) yıllık iş ve inşaat makinalarının satış adedini içeren

rapor ve (iii) yıllık iş ve inşaat makinelerinin kiralama adedini içeren rapor olmak üzere

üç başlık altında ele almak mümkündür. Paylaşılması planlanan bilgilerin kapsamına

genel itibarıyla aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.

Tablo-6: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan Raporlar

Raporlar

Paylaşılan

Bilgi

Alt Kırılım

Coğrafi

Bakımdan

Teşebbüs/Toplu

Bazda

Aylık/Yıllık

Bilginin

Yaşı

Aylık

Rapor

Satış Adedi Büyüklük Türkiye Toplu Aylık

Biten ayın

sonunda

Yıllık

Rapor-I

Satış Adedi Büyüklük İl Toplu Yıllık

3 Ay

Eskitilerek

Yıllık

Rapor-II

Kiralama

Adedi

Uzun/Kısa

Dönem

Türkiye Toplu Yıllık

3 Ay

Eskitilerek

Kaynak: Bildirim Formu

(17) Anılan raporlarda öncelikle (i) makine grubu başlığı altında bir alt kırılıma yer

verilmektedir. Bunlar; ataşman, kırma eleme, makine, mini makine ve diğer

şeklindedir. Akabinde her bir makine grubu (ii) sınıf bazında ikinci bir alt kırılım

içermektedir. Örneğin, makine grubu bazındaki ataşman alt kırılımı, sınıf bazında

"hidrolik delici" ve "hidrolik kırıcı" olarak ikinci bir alt kırılım teşkil etmektedir. Sınıf

bazındaki alt kırılım ise (iii) büyüklük başlığı altında üçüncü bir alt kırılıma

ayrılmaktadır. Örneğin, hidrolik kırıcı sınıfı çalışma ağırlığına göre, hidrolik kırıcı, beko

loder kırıcıları, mini makine kırıcıları ve diğer olarak ayrılmaktadır. Raporlarda

paylaşılan bilgilerin hangi alt kırılımlara göre paylaşılacağının bir örneği Tablo-7’de

yer almaktadır:













4 Türk Traktör 2020 öncesinde kazıcı-yükleyici türündeki makinelerin distribütörlüğünü yaparken 2020

yılından itibaren bu ürünlerin yerli üretimine başlamıştır.

22-16/269-121

6/33

Tablo-7: Bilgisi Paylaşılan Ürünlerin Alt Kırılımları

Makine Grubu Sınıf Büyüklük

Ataşman

Hidrolik Delici Hidrolik Delici

Hidrolik Kırıcı

Beko Loder Kırıcıları

(250‐450 kg.)

Diğer

(Çalışma ağırlığı >450 kg.)

Hidrolik Kırıcı

Mini Makine Kırıcıları

(Maksimum 250 kg.)

Kaynak: Bildirim Formu

(18) Kiralama adetlerinin paylaşılacağı Yıllık Rapor-II’de ise kiralama adetlerini otuz

günden uzun ve kısa döneme ayıran ilave bir alt kırılım daha olacaktır. Bunlara ek

olarak raporların esas olarak geçmişe yönelik satış ve kiralama adedi verilerini

içereceği, raporlarda teşebbüslerin bireysel verilerine yer verilmeyeceği ifade

edilmektedir. Öte yandan İMDER yetkililerinin, uygulamaya gönüllü olarak katılım

sağlayan üyelerini verilerin giriş tarihleri hakkında bilgilendireceği bildirilmektedir.

Platforma üye olan üyeler veri girişlerini belirtilen tarih aralığında, kullanıcı bilgileri ile

sisteme giriş yaparak gerçekleştirecektir. İMDER, üyeleri tarafından sisteme girilen

bireysel verileri göremeyeceğini, yetkilerin yapacakları işlemin toplanan verileri

sisteme aktarmayla sınırlı olacağını ve sistemin yönetilmesi, raporların açıklanması

sürecinin bağımsız üçüncü taraf bir firma olan AMATİS tarafından yürütüleceğini ifade

etmektedir. Bununla birlikte İMDER’in talep olması halinde, ücreti ödenmek kaydıyla,

söz konusu raporları belirli bir ücret karşılığında İMDER üyesi olan veya olmayan

gerçek/tüzel kişiler, üniversiteler, araştırma kuruluşları gibi paydaşlar ile de

paylaşacağı ifade edilmektedir. İMDER gönüllü olarak katılım sağlamayan üye

teşebbüsler dışındaki paydaşlardan her yıl İMDER Yönetim Kurulu kararıyla

belirlenen yıllık aidat bedeli5 karşılığında raporların tamamını paylaşacaktır. Yalnızca

belirli raporların talep edilmesi halinde, talep edilen rapor sayısı ve talebin süresine

bağlı olarak yıllık aidat bedeli üzerinden hesaplama yapılarak ücret belirlenecektir.

İMDER, oluşturulacak raporların üye teşebbüslerle paylaşılmasında sunulacak

fiyatların üçüncü kişilere göre daha avantajlı veya ücretsiz olabileceğini bildirmektedir.

Ayrıca, bilgi değişimine konu yıllık raporların daha az ayrıntı içeren versiyonlarının

internet sitesinden paylaşılarak kamuya açık hale getirileceği bildirilmektedir.

Dolayısıyla ilgili raporlara müşteriler ve diğer üçüncü kişilerin de erişimi mümkün

olacaktır.

(19) İMDER tarafından planlanan bilgi değişimi uygulamasının;

- İMDER üyesi teşebbüslerin pazardaki pozisyonlarını görebilmesini ve

faaliyetlerini geliştirmeye yönelik rekabetçi davranışlarda bulunabilmesini,

- Üye teşebbüslerin her yılın sonunda sağlanan verileri dikkate alması suretiyle

bir sonraki yıl için satın alma yatırım ve planlamasını yapmasını,

- Teşebbüslerin pazar taleplerini karşılayabilmesini (doğru ürünlerin zamanında

siparişlerinin verilebilmesi, sağlıklı stok yönetiminin yapılması, makina

bulunurluğunun artması suretiyle),



5 2021 yılı için aidat bedelinin (.....) TL olduğu bildirilmiştir.

22-16/269-121

7/33

- Müşteri beklentilerinin yoğunlaştığı alanın tespiti ile teşebbüslerin

üretimlerini/siparişlerini sağlıklı bir şekilde planlayabilmesini,

- Ürün talebinin ve talep eğiliminin analiz edilebilmesi sonucunda pazarlama

aksiyonlarını alabilmesini

sağlayabileceği ifade edilmiştir.

(20) İMDER tarafından paylaşılması planlanan bilgilerin derlendiği raporlar özelindeki

ayrıntılara aşağıdaki başlıklar altında yer verilmektedir.

Aylık İş ve İnşaat Makinalarına İlişkin Satış Adedi Bilgilerini Derleyen Rapor

(Aylık Rapor)

Tablo-8: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan Aylık Raporlar

Raporlar

Paylaşılan

Bilgi

Alt Kırılım

Coğrafi

Bakımdan

Teşebbüs/Toplu

Bazda

Aylık/Yıll

ık

Bilginin

Yaşı

Aylık

Rapor

Satış Adedi Büyüklük Türkiye Toplu Yıllık

Biten ayın

sonunda

Kaynak: Bildirim Formu

(21) Aylık Rapor'da satış adedi verileri, biten ayın sonunda teşebbüs bazında bilgi

içermeden ve ülke çapında toplulaştırılmış olarak kullanıcıların bilgisine sunulacaktır.

Aylık Rapor’da en az beş teşebbüsün katılımının sağlandığı ve katılımcıların hiçbirinin

verisinin konsolide veri içerisindeki ağırlığının %25’in üzerinde olmadığı durumda

satış adedi verileri paylaşılabilecektir. Satış adetlerine ilişkin veriler, makine grubu,

sınıf ve büyüklük kriterlerine göre alt kırılımlarda izlenecektir.

Yıllık İş ve İnşaat Makinalarına İlişkin Satış Adedi Bilgilerini Derleyen Rapor

(Yıllık Rapor-I)

Tablo-9: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan Raporlar

Raporlar

Paylaşılan

Bilgi

Alt Kırılım

Coğrafi

Bakımdan

Teşebbüs/Toplu

Bazda

Aylık/Yıllık

Bilginin

Yaşı

Yıllık

Rapor-I

Satış

Adedi

Büyüklük İl Toplu Yıllık

3 Ay

Eskitilerek

Kaynak: Bildirim Formu

(22) Yıllık iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış adedi bilgilerini derleyen raporun, il

bazında ve teşebbüs bilgisi içermeksizin üç ay eskitilmek suretiyle derleneceği

bildirilmektedir. İMDER tarafından il bazındaki satış adedi verilerinin yıllık olarak

toplanması ve her yıl Nisan ayının başında yayımlanması öngörülmektedir. Yıllık satış

adetlerine ilişkin veriler de makine grubu, sınıf ve büyüklük kriterlerine göre alt

kırılımlarda izlenecektir. Aylık Rapor için söz konusu olan en az beş katılımcı ve

katılımcıların konsolide veri içindeki ağırlığının %25’in üzerinde olmaması şartı Yıllık

Rapor-I için söz konusu değildir.

Yıllık Kiralama Adetlerine İlişkin Bilgileri Derleyen Rapor (Yıllık Rapor-II)

Tablo-10: İMDER Tarafından Paylaşılan ve Paylaşılması Planlanan Raporlar

Raporlar

Paylaşılan

Bilgi

Alt Kırılım

Coğrafi

Bakımdan

Teşebbüs/Toplu

Bazda

Aylık/Yıll

ık

Bilginin

Yaşı

Yıllık

Rapor-II

Kiralama

Adedi

Uzun/Kısa

Dönem

Türkiye Toplu Yıllık

3 Ay

Eskitilerek

Kaynak: Bildirim Formu

(23) İMDER tarafından paylaşılması öngörülen kiralama adetlerini içeren rapor, yıl

bazında, Türkiye genelinde toplulaştırılmış olarak ve 3 ay eskitilerek paylaşılacaktır.

Kiralama adetlerine ilişkin veriler, makine grubu, sınıf ve büyüklük kriterlerine ek

22-16/269-121

8/33

olarak uzun/kısa dönem6 alt kırılımında izlenecektir. Yıllık Rapor-II için de aynı şekilde

olan en az beş katılımcı ve katılımcıların konsolide veri içindeki ağırlığının %25’in

üzerinde olmaması şartı geçerli değildir.

G.4. İlgili Pazar

G.4.1 İlgili Ürün Pazarı

(24) Rekabet hukukunda pazar tanımı, teşebbüsler arasındaki rekabetin sınırlarını tespit

etmekte kullanılan bir araçtır. İlgili pazar, ürün ve coğrafi pazar olmak üzere iki temel

boyuttan oluşmaktadır. Pazarı hem ürün hem de coğrafi bölge boyutlarıyla

tanımlamaktaki amaç, teşebbüslerin davranışlarını sınırlama ve etkin bir rekabetçi

baskıdan bağımsız olarak davranmalarını önleme gücüne sahip rakiplerin ortaya

çıkarılmasıdır.

(25) İlgili ürün pazarının belirlenmesinde talep ikamesi ve arz ikamesine göre

değerlendirme yapılmaktadır. Talep ikamesinin değerlendirilmesi, tüketici gözünde

ilgili ürünün yerine geçer kabul edilen başka ürünlerin belirlenmesini gerektirmektedir.

Bir ilgili ürün pazarı tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri

bakımından birbiriyle değiştirilebilir veya ikame edilebilir olarak kabul edilen bütün mal

veya hizmetlerden oluşan pazarları kapsamaktadır.

(26) Bildirim işlem, iş ve inşaat makinelerinin satış ve kiralama adetlerinin derlenerek

paylaşılmasına ilişkindir. Kurulun sektöre ilişkin kararlarından; 19.10.1999 tarihli ve

99-48/528-333 sayılı Kurul kararında, Nema ile Karl Schaeff arasında yapılan tek

elden dağıtım anlaşmasına menfi tespit verilmesine ilişkin talep değerlendirilmiş ve

ilgili ürün pazarı bakımından "İş ve inşaat makineleri pazarı” olarak ele alınmıştır. İş

ve inşaat makinelerine ilişkin ise; “kaldırma, istifleme, yükleme makineleri, beton

karıştırıcı, arazöz, süpürme ve çöp toplama cihazları, forklift, dozer, greyder,

skreyper, ekskavatör vb. araçlarla özel tertibatlı motorlu taşıtlar, palanga, vinç, gemi

vinci, maçuna, toprak maden, cevher taşıma, kazma, sıkıştırma işlerinde kullanılan

makineleri kapsamaktadır" şeklinde açıklamalar yapılmıştır.

(27) Kurulun bir devralma işlemini değerlendirdiği kararında7 ise, inşaat ekipmanları pazarı

şeklinde bir tanımlama temelinde işlem taraflarının faaliyetlerinin (i) ekskavatör ve (ii)

yükleyici alt segmentlerinde yatay olarak örtüştüğü tespiti yapılmıştır.

(28) Diğer yandan İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafında

“Ancak inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif

pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif

tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı

yapılmayabilir.” ifadeleri yer almaktadır. Bu çerçevede, dosya kapsamındaki tespit ve

değerlendirmeler “iş ve inşaat makineleri” ekseninde yapılmakla birlikte, kesin bir ilgili

ürün pazarı tanımı yapılmamıştır.

G.4.2. İlgili Coğrafi Pazar

(29) Bildirim konusu işlem, Türkiye genelinde uygulamaya konulacak olup bilgi değişiminin

konusu ürünler açısından giriş koşulları, tedarik kaynakları ile dağıtım ve pazar

koşullarının bölgesel farklılıklar göstermemesi nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye”

olarak tanımlanmıştır.





6 Uzun dönem kiralama adetleri otuz günün üzerinde bir süreyle kiralamaya konu olan iş ve inşaat

makinalarının kiralanma adetlerini ifade ederken; kısa dönem kiralama adetleri otuz günden daha az

bir süreyle kiralanan makinaların adetlerini ifade etmektedir.

7 01.04.2021 tarihli ve 21-18/221-93 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

9/33

G.5. İMDER ile Yapılan Görüşme

(30) İMDER temsilcileri ve yetkileri ile 01.12.2021 tarihinde çevrimiçi yapılan görüşmede

özetle;

- İş ve inşaat makinaları sektörünün otomotiv sektörüne benzeyen bir yapıya

sahip olduğu, üretici ve distribütörler tarafından üretilen ürünleri kapsadığı, söz

konusu ürünlerde kullanılan ataşmanlar sayesinde ürünün özelliğinin

değişebildiği, iş ve inşaat makinaları sektöründe de otomotiv sektörüne paralel

olarak iş makinalarının taşıdıkları yük, kapasite, kullanım amaçlarına göre iş ve

inşaat makinalarının kullanım alanlarının değişebildiği, dolayısıyla makinalarda

kullanılan ataşmanlara göre makinaların kullanım alanlarının farklılaşabildiği,

- İş makinaları sektörünün bayi ağı yapılanmasına sahip ve marka içi rekabetin

olduğu, ithalat ve ihracatın olduğu, distribütörlerin pazara kolaylıkla girebildiği,

giriş engellerinin olmadığı bir pazar yapısına sahip olduğu,

- İMDER’in, Otomotiv Distribütörleri Derneği (ODD), Otomotiv Sanayi Derneği

(OSD), Otomotiv Yetkili Satıcıları Derneği (OYDER) gibi derneklerin bir

birleşimi şeklinde hem üretici, hem distribütör hem de yedek parça hizmeti

sağlayan teşebbüsleri bir arada toplayan bir dernek olduğu,

- İMDER tarafından paylaşılacak verilerin Türkiye genelinde sadece geçmişe

yönelik adet verisi ile sınırlı olacağı,

- Paylaşılan verilerin pazarın mevcut gidişatının belirlenebilmesi ve bu

doğrultuda teşebbüslerin faaliyet ve yatırımlarına yön vermesine yardımcı

olunabilmesi amacını taşıdığı,

- Paylaşıma konu bilgileri sektör bazında paylaşabilecek TÜİK gibi bir Kurum

bulunmadığı, bu alanda bu verileri sağlayabilecek tek birliğin İMDER olduğu,

bu sebeple bilgi paylaşımının önem arz ettiği,

- İMDER tarafından sağlanacak bir diğer raporun il bazında düzenleneceği, il

bazında düzenlemesi planlanan raporun, ilgili ile yönelik talebi görebilmek,

müşterileri satışın yapıldığı en yakın yere yönlendirebilmek noktasında önem

arz ettiği,

- İMDER tarafından sağlanacak satış verilerinin geleceğe öngörü

sağlamayacağı,

- Üretici ve distribütörler tarafından doğrudan kiralama yapılabildiği, kiralama

verilerinin pazarın ihtiyacını ve potansiyelini tespit etmek açısından gerekli

olduğu, İMDER tarafından paylaşılacak raporda finansal kiralamacılar

tarafından yapılacak kiralamalara ait verilerin sağlanmayacağı,

- Geçmiş aydaki verilerin paylaşılmasının pazarın yapısını gösterebilmek ve

uzun dönemli planlamalara müdahale edebilmesini sağlamak noktasında önem

arz ettiği, pazarın değişken yapısının aylık veri paylaşılmasını gerektirdiği,

- Paylaşılan verilerin rekabeti kısıtlayacak şekilde geleceğe yönelik bir öngörü

oluşturmadığı, sektörün talebinin görülmesini sağladığı

hususları ifade edilmiştir.





22-16/269-121

10/33

G.6. Değerlendirme

(31) Bildirim konusunu, İMDER üyesi teşebbüslere ait iş ve inşaat makinalarının satış

adedi ve kiralama adedi bilgilerinin, grup, sınıf, nitelik alt kırılımlarında toplulaştırılarak

AMATİS aracılığıyla paylaşılması oluşturmaktadır. Bildirime konu uygulamanın

esasının teşebbüsler arasındaki bilgi değişimi olması nedeniyle öncelikle rekabet

hukuku kapsamında bilgi değişimine ilişkin genel çerçeveye ve mevcut başvuruya

benzer nitelikteki geçmiş Kurul kararlarındaki yaklaşıma yer verilmektedir.

G.6.1 Bilgi Paylaşımına İlişkin Genel Çerçeve

(32) Rakipler arası bilgi değişiminin ihlal niteliğinin belirlenmesi rekabet hukukundaki

tartışmalı alanlardan birisini oluşturmaktadır. Zira bilgi değişimi, rekabetin kısıtlanması

sonucunu doğurabileceği gibi, teşebbüslerin ve tüketicilerin daha etkin karar

almalarına imkân tanıma potansiyeline de sahiptir. Teşebbüsler arasındaki bilgi

değişimi, çeşitli etkinlik kazanımları ortaya çıkarabilmektedir. Örneğin bilgi değişimi,

taraflar arasında bilgi asimetrisi sorununu ortadan kaldırabilmektedir. Ayrıca,

teşebbüslerin, kendilerini rakipleriyle kıyaslamalarına imkân sağlayarak etkinliklerini

arttırabilmektedir. Bunun yanı sıra, bilgi paylaşımı, teşebbüslerin, stoklarını

azaltmasına, kolay bozulabilen ürünlerini tüketicilere daha hızlı ulaştırmasına ya da

talebin istikrarsızlığından kaynaklanan maliyetlerini düşürmesine de yardımcı

olabilmektedir. Araştırma maliyetleri azalan ve seçenekleri artan tüketiciler bu

durumdan doğrudan fayda sağlayabilmektedir8.

(33) Ancak, bilgi paylaşımı özellikle, teşebbüslerin, rakiplerinin pazar stratejileri hakkında

bilgi sahibi olmalarını sağladığı durumlarda rekabetin kısıtlanmasına neden

olabilmektedir. Bu tür bilgi değişimleri pazardaki geleceğe ilişkin belirsizlikleri

azaltarak piyasanın öngörülebilirliğini arttırmakta, bu da nihayetinde teşebbüsler

arasında koordinasyona yol açabilmektedir. Hatta rakipler arası bilgi değişimi,

tarafların birbirlerinin faaliyetlerini kontrol etme aracı olarak kullanılmak suretiyle fiyat

tespiti, arz kısıtı gibi üst anlaşmaların delili olarak kabul edilebilmektedir9.

(34) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un (Kılavuz) 58. paragrafında, “bilgi

değişiminin rekabet üzerindeki olası etkileri, her somut olayın kendine has özellikleri

bağlamında incelenmelidir”10 açıklamasına yer verilmiştir. Bilgi değişiminin, 4054

sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlama etkisinin bulunması için,

fiyat, üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği ya da inovasyon gibi rekabet

parametrelerinden en az biri üzerinde olumsuz etki doğurabilecek nitelikte olması

gerekmektedir. Bilgi değişiminin rekabet üzerindeki etkisi; pazarın yoğunlaşma

derecesi, şeffaflığı, istikrarı, karmaşıklığı ve pazardaki teşebbüslerin benzerliği

(simetri) gibi pazarın yapısına ilişkin unsurlar ile pazarı rakipler arası koordinasyona

elverişli hale getirebilmesi nedeniyle paylaşılan bilginin niteliğine bağlıdır11.

(35) Pazarın özellikleri bakımından öncelikle pazarın şeffaflığı ele alındığında bilgi değişimi

şeffaflığı artırarak, fiyat, miktar, talep, maliyetler gibi rekabete duyarlı unsurlara ilişkin

belirsizlikleri azaltabilmektedir. Bu durumda yeterince şeffaf pazarlarda teşebbüsler



8 Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz, Para. 42.

9 08.02.2002 tarih ve 02-07/57-26 sayılı Gübre kararı, 06.09.2002 tarih ve 02-53/685-278 sayılı Yonga

Levha kararı, 24.02.2004 tarih ve 04-16/123-26 sayılı Seramik kararı.

10 Kılavuz’un 56.vd. paragraflarına göre, piyasada rekabeti kısıtlama amacıyla yapılan her türlü bilgi

değişiminin, etkisine bakılmaksızın rekabeti kısıtladığı kabul edilir. Bilgi değişiminin rekabeti kısıtlama

amacı olup olmadığının değerlendirilmesinde bilgi değişiminin, doğası gereği rekabetin kısıtlanmasına

yol açıp açmayacağı değerlendirilecektir. Geleceğe yönelik planlara ilişkin bir bilgi değişiminin amaç

yönünden rekabeti kısıtlama ihtimali, mevcut verilerin değişimine kıyasla daha fazladır.

11 Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz, Para. 43.

22-16/269-121

11/33

işbirlikçi sonuca daha kolay ulaşabilecektir. Bilgi değişimi öncesinde pazarın şeffaflık

düzeyi ne kadar düşükse, bilgi değişiminin rekabeti bozucu etkisi o kadar yüksek

olacaktır. Pazarın şeffaf hale gelmesine fazla katkıda bulunmayan bir bilgi değişiminin

rekabeti kısıtlama olasılığı, pazardaki şeffaflığı önemli ölçüde artıran bir bilgi

değişimine kıyasla daha düşüktür. Dolayısıyla, pazarın bilgi değişimi öncesi ve

sonrasındaki şeffaflık düzeyi ile bilgi değişiminin bu düzeyi nasıl değiştirdiği, bilgi

değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etki doğurma olasılığının belirleyici unsurudur. Bu

bağlamda dikkat edilmesi gereken nokta, teşebbüslerin mevcut bilgiyi, rakiplerinin

davranışlarını öngörmek için ne ölçüde kullanabileceğinin belirlenmesidir.

(36) Pazarın yapısına ilişkin diğer önemli bir unsur pazarın yoğunlaşma derecesidir. Dar

oligopollerde, az sayıda teşebbüsün koordinasyon koşulları konusunda uzlaşmasının

ve anlaşmadan sapmaların izlenmesinin kolay olması nedeniyle işbirlikçi sonuçların

gerçekleşme olasılığı daha yüksektir. Dolayısıyla, dar oligopollerde, bilgi değişiminin

rekabeti kısıtlayıcı etkilere yol açma olasılığı, diğer oligopollere kıyasla daha fazladır.

(37) Öte yandan teşebbüslerin, karmaşık bir pazar yapısında, işbirlikçi sonuca ulaşmaları

daha zor olup işbirlikçi sonuçların ortaya çıkma olasılığı, arz ve talep koşullarının

görece daha az değişken olduğu, diğer bir deyişle istikrarlı olduğu pazarlarda daha

yüksektir. Yine teşebbüslerin maliyetler, talep, pazar payları, ürün yelpazesi, kapasite

gibi açılardan benzer olduğu simetrik pazar yapılarında, teşebbüslerin rekabetçi

güdüleri de benzer olacağından, bilgi değişimi teşebbüsler arası koordinasyon

ihtimalini artırmaktadır.

(38) Diğer yandan konuya bilginin niteliği bakımından yaklaşıldığında öncelikle değişilen

bilginin rekabete duyarlı (stratejik) bilgi olup olmadığının değerlendirilmesi önem

taşımaktadır. Pazardaki belirsizliği azaltan stratejik verilerin rakipler arasında

değişiminin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına girmesi, başka türlü bilgilerin

değişimine kıyasla daha muhtemeldir. Genel olarak fiyata, miktara, müşterilere,

maliyetlere, cirolara, satışlara, alımlara, kapasiteye, ürün niteliklerine, pazarlama

planlarına, risklere, yatırımlara, teknolojilere, AR-GE programlarına ilişkin ve benzeri

bilgilerin rekabete duyarlı olduğu kabul edilmekte ve bu tür verilerin paylaşılması,

tarafların rekabetçi güdülerinin azaltılması suretiyle rekabeti kısıtlayıcı etkiler

doğurabilmektedir. Öte yandan, verilerin stratejik açıdan önemi, bilgi değişiminin

sıklığı ve pazarı kapsama derecesi ile verilerin toplulaştırılmış olup olmadığı ve

güncelliği gibi faktörlere de bağlıdır. Bilgi ticari sır olmaktan uzaklaşıp kamuya mal

olacak bir bilgi niteliği taşıdığında, bireysel özellik taşımak yerine toplulaştırılmış

olduğunda, geleceğe yönelik olmayıp geçmiş verilere dayandığında rekabeti bozucu

etkilerinin sınırlı olduğu kabul edilmektedir. Bilgi değişiminin sıklıkla gerçekleşmesi

piyasadaki teşebbüslerin bu bilgilere göre davranışlarını değiştirmesini

kolaylaştıracağından bilginin değişim sıklığı da değerlendirmede dikkate alınmaktadır.

(39) Bu çerçevede önemli olan husus değişilen bilgi sayesinde rakiplerin birbirlerinin

gelecekteki faaliyetlerine ilişkin tahmin yapma ihtimalinin nasıl etkilendiğidir. Herhangi

bir teşebbüsün bireysel verilerinin tespitini yeterince güçleştirecek şekilde

toplulaştırılmış verilerin değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkilere neden olma olasılığı,

teşebbüs bazındaki verilerin değişimine kıyasla çok daha düşüktür. Satış, kapasite

verileri ya da girdi ve bileşen maliyetleri gibi verilerin bir meslek birliği ya da pazar

araştırma şirketi tarafından toplanması ve toplulaştırılmış halde yayımlanması,

sektörün ekonomik durumuna ışık tutacağından, tedarikçilerin ve müşterilerin yararına

olabilir. Verilerin bu şekilde toplanması ve yayımlanması, pazardaki teşebbüslerin

bilgiye dayalı tercihler yaparak, stratejilerini pazar koşullarına etkin bir şekilde

uyarlamalarını sağlar. Genel olarak, yoğunlaşmış bir oligopol söz konusu değilse,

22-16/269-121

12/33

toplulaştırılmış verilerin değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkilere yol açma olasılığı

düşüktür.

(40) Bilgi değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkileri bakımından verinin güncelliği önemli bir

faktördür. Geçmiş tarihli verilerin değişiminin rekabeti kısıtlama olasılığı, güncel ve

geleceğe yönelik verilerin değişimine kıyasla daha düşüktür. Verinin rekabeti bozma

riski taşımaması için ne kadar eski olması gerektiğine dair belirlenmiş bir eşik yoktur.

Bu eşik, verinin niteliğine, toplulaştırılmış olup olmamasına, bilgi değişiminin sıklığına

ve ilgili pazarın istikrarı ile şeffaflığı gibi özelliklere bağlıdır. Sık aralıklarla yapılan bilgi

değişimleri, teşebbüslerin pazarda ortak bir anlayışa ulaşmasını ve anlaşmadan

sapmaların izlenmesini kolaylaştırarak, işbirlikçi sonuç riskini artırır. Ancak, bilgi

değişiminin hangi sıklıkla yapıldığında işbirlikçi sonuca sebebiyet vereceği, verinin

niteliği, güncelliği ve toplulaştırılmış olup olmaması gibi unsurlara bağlıdır.

(41) Bilgi değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkileri değerlendirilirken, bilgi değişiminde

bulunan teşebbüslerin ilgili pazarı kapsama derecesi de dikkate alınmaktadır. Zira

bilgi değişimi pazardaki teşebbüslerin birçoğunu kapsıyorsa, yukarıda anılan risklerin

gerçekleşme olasılığı arttığı gibi, bilgi değişiminin tarafı olmayan rakiplerin bilgi

değişiminde bulunan teşebbüslerin rekabeti bozucu davranışlarını sınırlama

potansiyeli de azalmaktadır.

(42) Bilgi değişiminin değerlendirilmesi bakımından dikkat edilmesi gereken son unsur

değişilen bilgilerin ve bilgi değişiminin kamuya açık olup olmamasıdır. Gerçek

anlamda kamuya açık bilgilerin değişiminin genellikle 4054 sayılı Kanun’un 4.

maddesi kapsamında ihlal teşkil etmesi beklenmez. Gerçek anlamda kamuya açık

bilgiler, bilgiye erişim maliyetleri bakımından bütün rakipler ve müşterilerce aynı

derecede erişilebilir olan bilgilerdir. Öte yandan bilgi değişiminin gerçek anlamda

kamuya açık bir şekilde yapılması, bilgi değişiminin işbirlikçi etkilerinin diğer

teşebbüsler, potansiyel rakipler ve müşteriler tarafından sınırlanabildiği ölçüde,

pazardaki rekabetin bozulması olasılığını azaltabilir.

(43) Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Federal Ticaret Komisyonu’nun12 (FTC) rakipler

arası işbirliklerine yönelik rehberinde (FTC Rehberi) rakipler arası bilgi

değişimi/paylaşımında rekabete ilişkin endişelerin paylaşılan bilginin niteliğine bağlı

olduğu belirtilmekte, paylaşılan bilgilerin güncel, bireysel ve fiyat, maliyet, çıktı ve

stratejik planlara ilişkin olmasının rekabeti sınırlayabileceği ancak verilerin bireysel

bilgilerin anlaşılmayacağı şekilde toplu olması halinde endişe doğurmayacağı ifade

edilmektedir. Bilgi paylaşımına ilişkin olarak FTC makul bilgi değişiminden

kaynaklanan şeffaflık sayesinde teşebbüslerin daha etkin rekabet edebileceğini;

bunun da daha iyi ürünlerin daha düşük fiyatlara sunulmasını sağlayarak tüketicileri

faydalandırabileceğini belirtmektedir13. Makul seviyede bilgi değişimini tanımlarken

en az üç ay olmak üzere geçmişe yönelik olması, en az 5 katılımcı verisi içerecek ve

hiçbir teşebbüsün toplam verinin %25’inden fazlasını sağlamayacağı şekilde

toplulaştırılmış olması, üçüncü taraf veya ticaret birliği tarafından yönetilmesi halinde

stratejik veri değişimi sayılmayacağı, teknik bilgi içeren ve kendisi stratejik bilgi

olmayan nitelikte bilgilerin paylaşımının da rekabeti sınırlamayacağı ifade

edilmektedir. Hiçbir bilgi değişiminin rakipler arasında fiyatları veya miktarı belirleme

sonucunu amaçlamıyor ve doğurmuyor olması gerekmektedir.



12 https://www.ftc.gov/sites/default/files/documents/public_events/joint-venture-hearings-antitrust-

guidelines-collaboration-among-competitors/ftcdojguidelines-2.pdf (Son Erişim: 23.03.2022).

13 https://www.ftc.gov/news-events/blogs/competition-matters/2014/12/information-exchange-be-

reasonable (Son Erişim: 23.03.2022).

22-16/269-121

13/33

(44) Avrupa Komisyonu’nun (Komisyon) 2011 tarihli Yatay İşbirliği Anlaşmalarına İlişkin

Rehberi’nde de sadece bilgi paylaşımını amaçlayan anlaşmalar olabileceği, rekabetin

unsurlarından fiyat, indirimler ve zamlar, müşteri listesi, üretim/satış miktarları, ciro,

kapasiteler, ürün kalitesi, planlar, ürün geliştirme vb. araştırmalar ve sonuçları üzerine

bilgi paylaşımının rekabet üzerine olumsuz etki doğurabilecek stratejik bilgi niteliğinde

olduğu, bu bilgilerden de en önemlisinin fiyat ve miktar olduğu ancak söz konusu

bilgilerin toplulaştırılma, değişim sıklığı ve bilginin yaşına bağlı olarak stratejik

anlamda değerini kaybettiği ifade olunmaktadır. Bu kapsamda;

- Anlaşmanın pazarın ne kadarını kapladığı,

- Verilerin toplulaştırılması (sıkı oligopol değilse toplulaştırılmış verilerin

paylaşımı sorun doğurmayacaktır),

- Verilerin güncel olmaması (Örnek olarak 1 yaşından küçük verilerin güncel

sayılabileceği belirtilmektedir (IV/31.370 sayılı, IV/36.069 sayılı Komisyon

kararları)

- Bilgi değişiminin sıklığı,

- Bilginin kamuya açık olup olmadığı

hususlarının değerlendirileceği ifade edilmektedir.

(45) Yukarıda yer verilen bilgilere paralel olarak Kurulun bilgi değişimini ele aldığı

kararlarının bir kısmına aşağıda yer verilmektedir.

G.6.2 Bilgi Değişimine İlişkin Kurul Kararları

(46) Bu başlık altında, bildirime konu işlemle paylaşılması öngörülen veriler ile benzer veri

paylaşımlarını içeren kararlara yer verilmiştir.

(47) Kurulun Otomotiv Distribütörleri Derneği (ODD) kararında14, teşebbüs birliğinin

internet sitesinin yapımı ve anılan site aracılığıyla çeşitli istatistiklerin paylaşılmasına

yönelik alınan Dernek kararına menfi tespit belgesi verilmesi talebi değerlendirilmiştir.

Anılan kararda söz konusu sitede yayımlanacak verilerin, markaların yeni otomobil ve

hafif ticari araçlara ilişkin yıllık ve aylık bazda toplam satış ve ithalat miktarları, pazar

payı verileri, marka bazında yıllık ve aylık bazda yerli-ithal dağılımı olduğu

görülmektedir. Söz konusu başvuruya, yayımlanacak verilerin arasında markaların

farklı ürün segmentlerinde gerçekleştirdikleri ayrıntılı satış fiyatı ve miktarları ile pazar

payı bilgisinin bulunmaması, verilerin bölge ve il bazında ayrıntılara yer verilmeden

ülke genelinde toplulaştırılmış olması ve pazarın özelliklerinden hareketle anılan bilgi

paylaşımının rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açma potansiyelinden uzak

olduğu tespiti çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine karar verilmiştir.

(48) Kurulun ODD’ye ilişkin ikinci menfi tespit/muafiyet kararı15, otomotiv piyasasına

yönelik birtakım istatistiki bilgi ve pazara ilişkin analizlerin, ODD internet sitesi, ODD

veri tabanı ve hazırlanan raporlar aracılığıyla yayımlanmasına ilişkindir. Söz konusu

kararda, 2004 tarihli karar kapsamında yer alan verilerin paylaşılmasında bir sakınca

olmadığı; il bazında ayrıştırılmış veriler, lansman bilgileri ve markaların filo satış

rakamlarının paylaşılmasının pazardaki şeffaflığı arttırarak rakip davranışların

tahminini kolaylaştıran ve koordinasyon riski yaratan bilgiler olduğu; bununla birlikte, il

bazındaki verilerin kümülatif olması, lansman bilgilerinde fiyat stratejisi (tavsiye veya

nihai fiyat bilgisi yahut indirim, kampanya vb. bilgiler), satış stratejisi, hedef, stok ve

arz miktarı gibi stratejik bilgilerin yer almaması ve filo satış rakamlarına ilişkin

bilgilerde alıcıların unvanlarının yer almaması koşuluyla bu verilerin yayınlanmasına



14 15.04.2004 tarih ve 04-26/287-65 sayılı Kurul kararı.

15 14.07.2011 tarih ve 11-43/916-285 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

14/33

bireysel muafiyet tanınabileceği belirtilmektedir. Kararda ayrıca Otomotiv

Distribütörlerine yönelik olarak yürütülen soruşturma sonucunda alınan kararda16 yer

alan, başta fiyat stratejisi olmak üzere satış stratejisi, hedef ve stok gibi bilgilerin

paylaşımının koordinasyona ve rekabeti sınırlayıcı etkiye yol açtığı tespitine de yer

verilmektedir.

(49) Kurulun Otomotiv Sanayicileri Derneği (OSD) kararında17, “OSD tarafından, aylık

olarak hafif ticari araçlar (otomobil, kamyonet ve minibüs), kamyon, otobüs, midibüs

ve traktör başlıkları altında “kapasite ve kapasite kullanım oranı” bilgilerinin

paylaşılması planlanmaktadır. Bu bilgilerin, firma ve model belirtilmeksizin Türkiye

toplamı olarak paylaşılacağı anlaşıldığından, mevcut haliyle koordinasyon riski

taşımadığı ve bu sebeple bu paylaşımlara menfi tespit belgesi verilmesi gerektiği”

sonucuna ulaşılmıştır. Firma ve model belirtilmeksizin aylık üretim miktarlarının belirli

araç türleri bakımından paylaşılmasının da aynı kapsamda değerlendirilebileceğine

yer verilen kararda, söz konusu bilgilerin firma ve model bazında paylaşılması

talebine ise bireysel muafiyet tanınamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. OSD kararında

maliyetlere ilişkin verilerin firma bazında paylaşılması talebine ilişkin olarak ise

aşağıdaki değerlendirmelere yer verilmektedir:

“Otomotiv sanayi firmalarının yan sanayiye ve hammaddeye yaptıkları

ödemeler ile ödenen vergi ve ücretlerin firma bazında paylaşılması, motorlu

taşıtların üretim veya dağıtımında herhangi bir gelişme ve iyileşme ya da

ekonomik veya teknik gelişmeye yol açmamaktadır. Ayrıca sözü edilen bilgi

değişiminin teşebbüslerin fiyata etki eden önemli değişkenlerden olan maliyet

bilgilerinin paylaşılması anlamına geleceği, bu nedenle de pazardaki bir fiyat

koordinasyonunun kolaylaştırıcı unsuru olacağı değerlendirilmektedir.”

(50) Kurulun bir diğer teşebbüs birliği olan Petrol Sanayi Derneği (PETDER) hakkında

aldığı üç karar mevcuttur. Kurul PETDER-I kararında18, akaryakıt, madeni yağ ve

LPG konularında pazar gelişimlerinin takip edilmesi ve endüstri büyüklükleri hakkında

bilgilerin oluşturulması amacıyla yapmakta olduğu çalışmalara menfi tespit belgesi

verilmesi veya muafiyet tanınması talebi incelenmiştir. Anılan kararda bilgi değişimine

konu husus spesifik olarak akaryakıt, madeni yağ ve LPG alanlarında faaliyet

gösteren teşebbüslerin aylık bazdaki satış miktarları olup, bu satışların fiilen

gerçekleştiği ayın tamamlanmasını takip eden ay içinde ülke satışları toplamı olarak

ve teşebbüs bazında PETDER internet sitesinde veya elektronik ortamda

yayımlanması öngörülmüştür. Kararda, çalışmanın konusunu oluşturan verilerden bir

kısmının zaten Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yayımlanan

veriler olması, verilerin fiyata yönelik olmaması ve bildirim konusu pazarın özellikleri

dikkate alınarak “geçmişe dönük satış miktarlarının bilinmesinin kısa dönemli

koordinasyonlar için elverişli bir araç olmadığı” değerlendirilmesiyle birlikte söz

konusu teşebbüs birliği kararına menfi tespit belgesi verilmiştir.

(51) Kurulun PETDER-II kararının19 konusunu ise PETDER veya bağımsız bir araştırma

kuruluşu tarafından haftalık ya da aylık olarak akaryakıt ve LPG piyasasında

teşebbüslerin satış verilerinin dâhil olduğu bazı bilgilerin toplulaştırma olmaksızın

derlenmesine ve değerlendirmeler ile kamuoyuyla paylaşılmasına menfi tespit belgesi

verilmesi ya da muafiyet tanınması oluşturmaktadır. Kararda özellikle söz konusu

uygulamanın pazardaki şeffaflığı ne kadar attıracağı konusu üzerinde durulmuş, ilgili



16 18.04.2011 tarih ve 11-24/464-139 sayılı Kurul kararı.

17 20.09.2012 tarih ve 12-44/1350-455 sayılı Kurul kararı.

18 20.09.2007 tarih ve 07-76/907-345 sayılı Kurul kararı.

19 22.09.2011 tarih ve 11-48/1215-428 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

15/33

pazarların gerek EPDK’nın uygulamaları gerekse mevzuattan kaynaklanan

yükümlülükler nedeniyle aşırı derecede şeffaflaşmış bir yapı arz etmeleri ve anılan

pazarlarda bilgiye erişimin son derece kolay ve maliyetsiz olmasından hareketle

anılan uygulamanın rekabeti sınırlamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

(52) Kurul PETDER-III kararında20 ise teşebbüs birliğine PETDER-I kararı ile verilmiş olan

menfi tespit belgesinin geri alınıp alınmaması hususu değerlendirilmiştir. Söz konusu

kararda;

“PETDER aracılığıyla akaryakıt ve LPG piyasasında bazı bilgilerin derlenerek

dağıtım şirketleriyle paylaşılmasına yönelik bilgi değişimi uygulamasına

20.09.2007 tarih ve 07-76/907-345 sayılı karar ile verilmiş olan menfi tespit

belgesinin geri alınmasına gerek olmadığı ancak teşebbüs birliği tarafından

iletilen görüş ve öneriler de dikkate alınarak menfi tespit belgesinin

kapsamının; verilerin toplulaştırılmak ve teşebbüs özelinde bilgi

içermemek suretiyle ürün özelinde yayınlanması, bireysel satış verileri ve

pazar paylarının EPDK tarafından yayımlanan verilere paralel olarak

yayınlanması ve ürünlerin alt kırılımlarını içerecek şekilde ayrıntılı bireysel satış

verilerinin ve pazar paylarının ise 3’er aylık dönemler halinde derlenmek

suretiyle yayımlanması şeklinde belirlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.”

değerlendirmelerine yer verilmiştir. Kararda, verilerin paylaşılma periyoduna ilişkin

olarak;

“Kurulun vermiş olduğu menfi tespit kararı çerçevesinde fiili uygulama dikkate

alındığında, paylaşıma konu bilgilerin, fiili paylaşım tarihi itibarıyla gerçek

anlamda kamuya açık bilgi niteliğinde değerlendirilmesi tereddütlü hale

gelmektedir. Zira PETDER bünyesinde gerçekleşen bilgi değişimi kapsamında

teşebbüslerin her bir aya ilişkin bireysel verileri, hemen izleyen ay

paylaşılmaktadır. Oysa benzer bilgiler EPDK tarafından genellikle asgari 2-3

aylık bir gecikmeyle yayımlanmaktadır. Ayrıca EPDK tarafından sunulan

teşebbüs özelindeki verilerde ürünlerin alt kırılımına ve iç satış yahut transit

ticaret ayrımına ilişkin detay bilgilere yer verilmemektedir.”

değerlendirmesi yer almaktadır. Bu bağlamda, menfi tespit belgesinin kapsamının

“Teşebbüslerin her bir aya ilişkin bireysel satış verileri ve pazar paylarının aynı

koşullarda toplanarak EPDK tarafından yayımlanan verilere ve ayrıntıya paralel

şekilde "benzin, motorin, fuel-oil türleri ve diğer" kalemleri halinde ve yine EPDK ile

aynı gecikme ile yayımlanması” şeklinde belirlenmesine karar verilmiştir. Dolayısıyla

ilgili Karar’da önceki PETDER kararlarından farklı olarak gerek verilerin

toplulaştırılmasına gerekse de paylaşım sıklığına ilişkin düzenlemelere gidildiği

görülmektedir.

(53) Kurulun Türkiye Likit Petrol Gazcıları Derneği (TLPGD) kararında21, menfi

tespit/muafiyet başvurusuna konu edilen talep kapsamında LPG sektöründe faaliyet

gösteren teşebbüslerin tüplü, dökme ve otogaz kategorilerindeki toplam satış

rakamlarının aylık olarak toplanmasının planlandığı; bu çerçevede anılan ürünlere

ilişkin olarak geçmiş bir ayın üretim ve satış bilgilerinin toplanacağı ve bu bilgilerin

izleyen bir sonraki ay içinde üyelerle ve talep halinde diğer sektör kuruluşları ve

gerekli görülmesi halinde kamuoyuyla paylaşılacağı hususlarına yer verildiği

anlaşılmaktadır. Kararda TLPGD tarafından, toplanacak bilgilerin esas itibariyle EPDK

tarafından da üçer aylık dönemlerde toplanmakta ve yayımlanmakta olduğu; 2011 yılı



20 21.11.2013 tarih ve 13-64/904-384 sayılı Kurul kararı.

21 04.07.2012 tarih ve 12-36/1042-330 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

16/33

Ağustos ayından itibaren ise söz konusu bilgilerin EPDK tarafından aylık olarak

yayımlanmaya başlanıldığı; bu bakımdan sektörün düzenleyici otoritesi tarafından da

yayımlanan söz konusu bilgilerin kamuya açık nitelikte olduğu ifade edilmektedir.

Bununla birlikte kararda gerek tüplü gerekse dökme LPG pazarlarının yüksek

derecede yoğunlaşmış bir yapı arz ettikleri, otogaz LPG pazarındaki yoğunlaşma

oranının ise görece düşük kaldığı belirtildikten sonra 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi

kapsamında şu değerlendirmelere yer verilmiştir:

“Yukarıda yer verilen özelliklere sahip tüplü, dökme ve oto LPG pazarlarının,

bilgi değişimi anlaşmasının rekabete aykırı etki doğurmasına müsait bir yapı

sergilediği; öte yandan, bildirim kapsamında toplanarak değiştirilmesi

planlanan bilgilerin ilgili pazarlar bakımından stratejik bilgi niteliğindeki aylık

üretim ve satış verileri olması, bu verilerin toplulaştırmaya tabi tutulmadan

teşebbüsler bazında paylaşılacak olması, söz konusu verilerin oldukça yakın

tarihli olması ve bu verilerin her ay paylaşılmasının planlanması, öngörülen

paylaşım zamanı dikkate alındığında bahse konu verilerin gerçek anlamda

kamuya açık veriler olarak nitelendirilmelerinin mümkün olmaması, bilgi

toplama ve yayma faaliyetlerinin teşebbüs birliği bünyesinde ve görece sık

gerçekleştirilecek olması ve öngörülen haliyle planlanan bilgi değişimi

sisteminin gerçek anlamda kamuya açık bir bilgi değişimi olarak

değerlendirilmesinin güçlüğü gibi hususlar dikkate alındığında, TLPGD

tarafından yürütülmesi planlanan bildirime konu uygulama kapsamında

gerçekleşecek olan bilgi değişiminin, ilgili pazarlardaki stratejik belirsizliği ve

tarafların bağımsız davranma güdülerini zedelemek, böylelikle rakip

teşebbüsler arasında rekabetçi davranışların koordinasyonunu ve anlaşmayı

kolaylaştırmak suretiyle ilgili pazarlardaki rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabileceği

değerlendirilmektedir.”

(54) TLPGD kararında, ilgili pazarda bireysel bazda (firma bazında) bilgi değişiminin

rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayacağı yönünde aşağıdaki değerlendirmelere yer

verilerek, söz konusu bildirime bireysel muafiyet de tanınamayacağı sonucuna

ulaşılmıştır:

“Dosya konusu bilgi paylaşımı sayesinde teşebbüslerin, pazardaki toplam talep

düzeylerine, endüstrinin büyüklüğüne ve kendilerinin pazardaki konumlarına

yönelik olarak bilgi sahibi olacakları, bu çerçevede üretim, satış ve dağıtım

planlamalarını iyileştirerek etkinlik kazanımları sağlayabilecekleri düşünülebilir.

Ancak bu tür bir etkinlik artışının sağlanabilmesi için, pazar genelinde

toplulaştırılmış verilerin paylaşılması pekâlâ yeterlidir. Hal böyleyken

oldukça güncel nitelikteki, bireysel firma üretim ve satış verilerinin teşebbüsler

arasında değişimi, beklenen etkinliğin sağlanması için kaçınılmaz nitelikte

değildir. Öte yandan, veri toplama ve derleme işlemlerinin bağımsız üçüncü

kuruluşlar eliyle yürütülmesi yerine bu işi TLPGD’nin üstlenmesi de rekabeti

olumsuz etkileyebilecektir. Üstelik ilgili piyasanın yapısı, değişime konu

edilmesi planlanan bilgilerin niteliği ve söz konusu bilgi değişimin uygulama

şekli dikkate alındığında, bildirime konu uygulamanın, ilgili pazarlardaki

rekabetin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan

türden faydaların elde edilebilmesi için gerekenden daha fazla sınırlanmasına

yol açabilecek nitelikte olduğu değerlendirilmektedir.”

(55) Kurulun Boya Sanayicileri Derneği (BOSAD) kararında22 ise, BOSAD’a üye

teşebbüslerin tonaj (iç satış miktarları) ve ciro bilgilerinin, geçmiş döneme ait üç aylık



22 26.06.2012 tarih ve 12-35/984-301 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

17/33

ve yıllık sektörel toplam ciro ve satış miktarı olarak kümülatif bir Türkiye verisi olarak

teşebbüs isimlerini belirtmeden, bölgesel olarak ayırmadan, toplam sektör verisi

şeklinde bağımsız bir denetim kuruluşu ile gizlilik anlaşması çerçevesinde

paylaşılmasına ilişkin talep değerlendirilmiştir. Kurul, pazara giriş engellerinin ve

dağıtım kanallarında kısıtlamanın mevcut olmadığını değerlendirdiği boya ürünleri

pazarında, bağımsız denetim kuruluşunun varlığı, verilerin kümülatif olması, kamuyla

paylaşım ve boya pazarında faaliyet gösteren hiçbir teşebbüsün dışarıda kalmaması

hususlarını da dikkate alarak bilgi değişimine muafiyet tanınabileceği sonucuna

ulaşmıştır.

(56) Kurulun, Bankalararası Kart Merkezi (BKM) tarafından BKM Online üzerinden üye

banka bazında aylık işlem adet ve tutarlarının (kart sayısı/adetleri, işyeri

sayısı/adetleri ve e-ticaret işlem tutarları gibi) paylaşılması uygulaması hakkındaki

kararında23 ise verilerin ait olduğu dönemden en az bir çeyrek dönem (üç ay)

sonrasında üyeler ile paylaşılmasına 5 yıl süre ile muafiyet tanınmış, ilgili kararın

karşı oyunda ise bilginin paylaşılmasına ilişkin sürenin altı ay olarak belirlenmesi

gerektiğine ilişkin bir görüşe yer verilmiştir. Kararda üyeler bazında paylaşılacak

veriler ile ilgili olarak, söz konusu verilerin konsolide olmaması, stratejik nitelikte

olmaları, yakın geçmişe ait olması, paylaşımın sürekliliği, pazarın durağan yapısı

rekabeti olumsuz etkileyecek faktörler olarak sayılmış; pazardaki oyuncu sayısının

yüksekliği, yoğunlaşma oranının görece düşük olması, fiyat, maliyet, yatırım, teknoloji,

AR-GE gibi bilgilere yer verilmemesi, bankacılık hizmetlerinin tamamını

kapsamaması, bilgi paylaşım platformunun tüm bankalara açık olması, bankaların

sistemden ayrılmasının önünde herhangi bir engel olmaması ve bilgilerin geleceğe

dönük olmamasına ise riski azaltan unsurlar olarak yer verilmiştir. Neticede yapılan

muafiyet değerlendirmesinde, son kullanıcıya (kart hamili) ilişkin ciro ve adet/miktar

verilerinin üyeler arasında paylaşımının görece risksiz olduğu, üye işyerlerine ilişkin

miktar/adet/tutar ve ciro bazlı verilerin paylaşımının ise üç aylık bir gecikme ile riskinin

azaltılacağı kanaatinden hareketle söz konusu bilgi paylaşımına 5 yıl süreyle bireysel

muafiyet tanınmasının uygun olacağına karar verilmiştir.

(57) Mercedes-Benz Türk Yetkili Satıcıları ve Servisleri Derneği tarafından üye

teşebbüslerin motorlu taşıt satışlarına ve satış sonrası hizmetlerine ilişkin bilgilerinin

toplanmasına ve yayımlanmasına yönelik Kurul kararında24 ise, aylık araç satış

adetlerinin bayi bazında model alt kırılımı olmaksızın binek, hafif ticari, otobüs ve

kamyon kırılımları altında paylaşılmasına menfi tespit belgesi vermiştir. Bununla

birlikte satış sonrası hizmetlere ilişkin olarak “Mekanik” ve “Kaporta” gruplaması

altında araç giriş sayısı ve araç girişi başına yedek parça satışına ilişkin verilerin bayi

bazında paylaşılmasına, içerdiği rekabeti kısıtlayıcı etkiler nedeniyle, 4054 sayılı

Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, yedek parça

satışına ilişkin verilerin paylaşımına eşdeğer parça kullanımını sınırlayacak bir

denetim mekanizması olarak kullanılma riskinden ötürü bireysel muafiyet de

tanınamayacağına, araç giriş sayısına ilişkin bilgi paylaşımına ise üçer aylık

kümülatif olması ve alt kırılım içermemesi koşulu ile bireysel muafiyet

tanınmasına karar verilmiştir. Kurul üç aylık dönemler itibarıyla kümülatif olarak her

bir yetkili servisin araç giriş adedi bilgisinin paylaşılmasının, teşebbüslerin pazardaki

konumlarını görmelerine ve ticari kararlarını daha rasyonel bir biçimde almalarına

olanak sağlayacağı değerlendirmesinde bulunmuştur.



23 25.06.2014 tarih ve 14-22/433-196 sayılı Kurul kararı.

24 06.10.2015 tarihli ve 15-37/582-202 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

18/33

(58) Satış-miktar verilerinin bilgi paylaşımına konu olduğu Kurul kararlarından son olarak

Türkiye Seramik Federasyonu (SERFED) kararında25 ise, stratejik bilgi kapsamında

olan özellikle maliyet, satış, üretim ve kapasite verilerinin stratejik niteliğini azaltacak

şekilde yeterince toplulaştırılmadan ve eskitilmeden paylaşılmasının rekabeti

kısıtlayacağı, pazarın yapısı nedeniyle mal ve hizmetlerin alım ya da satım fiyatını

oluşturan maliyetler ile alım satım miktarlarının kontrolüne ve piyasa dışında

belirlenmesine yol açabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

G.6.3 19.11.2020 Tarih ve 20-50/688-302 Sayılı İMDER Kararı

(59) Bu bölümde, İMDER’in üyeleriyle paylaşılan ve/veya paylaşılması öngörülen raporlara

menfi tespit verilmesi ya da muafiyet tanınması talebini içeren daha önceki,

24.01.2020 tarihli başvurusunun değerlendirildiği, 19.11.2020 tarih ve 20-50/688-302

sayılı Kurul kararına değinilmiştir.

(60) Başvuru kapsamındaki raporlar, (i) yeni iş ve inşaat makinalarının satış adetleri, (ii)

ikinci el iş ve inşaat makinalarının satış adetleri ve (iii) iş ve inşaat makinalarının

kiralanma adetleri ile kiralamaya konu makine adetlerine ilişkin olmak üzere üç başlık

altında incelenmiştir. Yeni iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış adedi bilgilerini

derleyen ve İMDER üyeleriyle paylaşılmakta olan raporlar; Aylık Rapor, Üç Aylık

Rapor, Yıllık Rapor, Yıllık Genel Toplam Raporu, Karşılaştırma Raporu, Aylık

Karşılaştırma Raporu ve Açıklama Girilenler Raporu olmak üzere yedi rapordan

oluşmaktadır. Bununla birlikte, yeni paylaşılması öngörülen raporlar Yeni Aylık Rapor

(V1), Yeni Aylık Rapor (V2) ve Yeni Üç Aylık Rapor başlıkları ile sunulmuştur.

(61) İkinci el iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış adedi bilgilerini derleyen ve o dönem

paylaşılmakta olan Raporlar; "Dönemlik Rapor", "Karşılaştırma Raporu", "Dönemlik

Karşılaştırma Raporu", "Açıklama Girilenler Raporu" ve "Sıfır Makine Karşılaştırması

Raporu" olmak üzere beş adet rapordan oluşmaktadır. Bu raporlardan Dönemlik

Rapor'un iki versiyonu bulunmaktadır. Dönemlik Rapor'un, yeni bir versiyonunun

(Yeni Dönemlik Rapor) İmderonline platformu üzerinden paylaşılması planlanmıştır.

(62) İMDER tarafından paylaşılması öngörülen kiralamaya konu makinalara ilişkin

kiralama adetlerini ve kiralamaya konu makine adedi bilgilerini derleyen raporlar,

Dönemlik Kiralama Raporu (V1),Dönemlik Kiralama Raporu (V2) ve Yıllık Kiralama

Raporu’ndan oluşmaktadır.

(63) Kurul kararında menfi tespit başvurusuna yönelik olarak, bazı raporların bölge

seviyesinde teşebbüs bazlı satış miktarı verilerini bazı raporların ise il bazında satış

miktarı bilgisini içerdiği, aylık ve üç aylık raporda yer alması beklenen verilere kıyasla

daha detaylı bilgi paylaşımlarının öngörüldüğü, her ne kadar teşebbüs temsilcisi

tarafından iş ve inşaat makineleri pazarının istikrarlı yapı sergilemediği ve koordineli

sonuç doğurmaya elverişli olmadığı ifade edilse de İMDER’e üye olan teşebbüslerin

pazarın %95’ini teşkil ettiği dikkate alındığında başvuruya yönelik daha detaylı bir

inceleme yapılması gerektiği, İMDER tarafından paylaşılacak olan veriler arasında

bireysel veri olarak kabul edilebilecek teşebbüs bazlı satış miktarı verisi bulunduğu,

belirtilen sebeplerle teşebbüs bazında paylaşımı öngören bildirimle ilgili olarak genel

hatları itibarıyla iş ve inşaat makinelerine dair bilgi paylaşımının, menfi tespit

kapsamında ele alınamayacağı değerlendirmesi yapılmıştır.

(64) Kararda muafiyet değerlendirmesine ilişkin olarak ise, başvuru konusu raporların

4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a), (b) ve (c) bentlerini karşılamakla birlikte, (d)

bendindeki koşulu karşılamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Kurul kararında (d) bendi



25 20.08.2021 tarihli ve 20-38/526-234 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

19/33

kapsamında yapılan değerlendirmeler sonucunda, İMDER tarafından paylaşılacak

olan aylık, üç aylık, dönemlik ve karşılaştırma raporlarının birbirlerini tamamlayıcı

niteliği haiz olduğu, aylık raporlarda yer verilmeyen verilere üç aylık raporlarda yer

verildiği, üç aylık raporda yer verilmeyen verilere dönemlik raporlarda yer verildiği

dolaysıyla üye teşebbüslerin yılın her zamanında birbirini denetleme imkân ve yetisine

sahip olacağının anlaşıldığı, bu nedenle pazar her ne kadar dinamik ve karmaşık

yapıya sahip olsa da paylaşılacak veriler aracılığıyla pazarın şeffaflık seviyesinin

artarak teşebbüsler arası koordinasyon sonucuna yol açabileceği, bu hususların

yanında, raporların teşebbüs bazlı veri paylaşımını öngörmesi, veri paylaşım sıklığı,

paylaşılacak verilerin sınırlarının ve hangi amaçla toplandığının net olmaması,

paylaşılacak verilerin gerçek anlamda kamuya açık veri nitelendirilmesinin mümkün

olmaması, verilerin bağımsız bir araştırma şirketi tarafından değil de dernek

çalışanları tarafından derlenecek olması nedenleriyle rekabetin (a) ve (b)

bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırladığına

hükmedilmiştir.

G.6.4. Menfi Tespit Değerlendirmesi

(65) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi; “İlgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin

başvurusu üzerine Kurul, elinde bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, kararın,

eylemin veya birleşme ve devralmanın bu Kanun’un 4, 6 ve 7 nci maddelerine aykırı

olmadığını gösteren bir menfi tespit belgesi verebilir.” hükmünü amirdir. Bu çerçevede

başvuru konusu işlemin niteliksel olarak bir teşebbüs birliği tarafından uygulanmak

istenen bilgi değişimi niteliğinde olması ve dolayısıyla Kanun’un 6 ve 7. maddeleri

kapsamında olmaması itibarıyla, başvuru konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un

4. maddesinde yasaklanan “rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan

veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte” bir teşebbüs birliği kararı olup

olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.

(66) Kılavuzun 56. ve 57. paragraflarında bilgi değişiminin, doğası gereği rekabetin

kısıtlanmasına yol açıp açmayacağının değerlendirilmesi gerektiği ifade edilerek

geleceğe yönelik planlara ilişkin fiyat, üretim ya da satış miktarı gibi bilgi

değişimlerinin amaç yönünden rekabeti kısıtlama ihtimalinin, mevcut verilerin

değişimine kıyasla daha fazla olduğu ve bu verilerin genellikle fiyat ya da miktar tespiti

amacı taşıdığı belirtilmektedir.

(67) Başvuruya konu işlem ile sektör açısından öngörülebilirlik sağlamak ve kamu

otoritelerine gerekli bilgileri sunmak amaçlanmakta ve bu amaç doğrultusunda İMDER

üyelerinin iş ve inşaat makinelerine ilişkin satış ve kiralama adetlerinin derlenerek

İmderonline platformu üzerinden paylaşılması planlanmaktadır. Paylaşılması

öngörülen raporlara dair verilerin toparlanması ve yayımlanması süreci İMDER üyesi

teşebbüslerden bağımsız üçüncü taraf bir teşebbüs olan AMATİS aracılığıyla

gerçekleştirilecektir. Söz konusu süreçte İMDER yetkilileri, uygulamaya gönüllü olarak

katılım sağlayan üyelerini verilerin giriş tarihleri hakkında bilgilendirecektir. Veri

girişleri için belirtilen tarih aralığında gönüllü üyeler, kullanıcı bilgileri ile giriş yaparak

veri girişlerini gerçekleştirecektir. İMDER yetkilileri üyeleri tarafından girilen bireysel

verileri göremeyecek, sadece sisteme aktarma işlemini yapacak ancak sistemin

yönetilmesi ve raporların açıklanması süreci üçüncü bir firma tarafından

yürütülecektir.

(68) Başvuru kapsamında paylaşılacak bilgiler ise, aylık satış adedi verilerinin ülke

çapında bireysel veri içermeyecek şekilde paylaşılacağı Aylık Rapor, yıllık satış adedi

verilerinin teşebbüs verisi içermeyecek şekilde, il bazında ve üç ay eskitilerek

22-16/269-121

20/33

paylaşılacağı Yıllık Rapor-I, son olarak yıllık kiralama adedi verilerinin uzun/kısa

dönem ayrımına göre ülke çapında teşebbüs verisi içermeyecek şekilde ve üç ay

eskitilerek paylaşılacağı Yıllık Rapor-II’den oluşmaktadır.

(69) Kılavuz ve geçmiş tarihli Kurul kararları kapsamında toplulaştırılmış verilerin teşebbüs

bazında bilgilerin anlaşılmadığı veriler olduğu ve geçmişe yönelik (kararlar

doğrultusunda iki–üç ay arası) bilgi değişiminin stratejik veri paylaşımı özelliğini

taşımadığı değerlendirilmektedir. Ancak Kılavuz’da yoğunlaşmanın yüksek olduğu

pazarlarda bu durumda bile rekabetin kısıtlanması etkisinin oluşabileceği açıklaması

yer almaktadır. Bu nedenle öncelikle ilgili pazarlardaki yoğunlaşmaya ilişkin

değerlendirme yapılmıştır.

Tablo-11: 2017-2019 Yıllarında En Büyük 10 Teşebbüsün Satış Miktarı Bazında Pazar Payları

Teşebbüs 2017 2018 2019

HMK (…..) (…..) (…..)

WACKER (…..) (…..) (…..)

BORUSAN (…..) (…..) (…..)

SIF (…..) (…..) (…..)

ENKA (…..) (…..) (…..)

SANKO (…..) (…..) (…..)

ASCENDUM (…..) (…..) (…..)

TEMSA (…..) (…..) (…..)

MAATS (…..) (…..) (…..)

TÜRK TRAKTÖR (…..) (…..) (…..)

TOPLAM26 (…..) (…..) (…..)

Kaynak: Bildirim Formu ve Ekleri

(70) Tablo 11’den 2019 yılında en yüksek pazar payına sahip teşebbüsün pazar payı

%(…..), pazarın CR4 değerinin ise (…..) olduğu; CR4 değerinin 2018 yılında (…..),

2017 yılında ise (…..) olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, pazar paylarının

dalgalı bir seyir izlediği ve en yüksek pazar payına sahip teşebbüslerin yıllar içerisinde

değişebildiği görülmektedir. Pazarın Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) değerine

bakıldığında da bu değerin 2019 yılında yaklaşık 1250 seviyelerinde olduğu

görülmektedir. Söz konusu HHI değerinin dar oligopol olmayan bir pazar yapısına

işaret ettiği söylenebilecektir.

(71) Diğer yandan iş ve inşaat makinelerine yönelik kiralama adedi bazında ise pazar

tahmini bulunmamaktadır. İMDER, mevcut durumda beş teşebbüsün kiralama hizmeti

verdiğini belirtmiştir. Öte yandan, pazarda iş ve inşaat makineleri üreticileri ve

distribütörleri haricinde, finansal kiralama şirketleri de faaliyet göstermektedir. Mevcut

üretici ve distribütörlerin de kiralama hizmeti vermesinin önünde bir engel

bulunmamaktadır. Anılan hususlar göz önünde bulundurulduğunda, kiralama

pazarının da dar oligopol olmayan bir yapıda olduğu anlaşılmaktadır.

(72) Pazarın yoğunlaşma derecesinin yanında, pazarın şeffaflığı, karmaşıklığı, istikrarlı

olup olmadığı ve pazardaki firmaların benzerliği (simetri) hakkında da değerlendirme

yapılmıştır. Bilgi değişimi, pazardaki şeffaflığı artırmak, pazarın karmaşıklığını ve

asimetriyi azaltmak, pazarı istikrarlı hale getirmek gibi yollarla işbirlikçi sonucu

kolaylaştırabilir. Bu kapsamda, öncelikle iş ve inşaat makinelerine ilişkin verilerin

paylaşıldığı herhangi bir piyasa araştırması bulunmadığını belirtmek gerekmektedir.

Bu yönüyle pazardaki şeffaflığın sınırlı olduğu söylenebilecektir. Başvuruda ayrıca, iş

ve inşaat makineleri sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin fiyat listeleri değişikliği

uygulamalarının birbirlerinden farklılaştığı, bu hususun da teşebbüsler arasındaki



26 En büyük 10 teşebbüse ait pazar paylarının toplamından oluşmaktadır.

22-16/269-121

21/33

fiyatlama stratejilerinin büyük oranda birbirinden farklılaştığına işaret ettiği, dolayısıyla

pazarda ortak fiyat değişim tarihinden kaynaklanabilecek şeffaflık riski bulunmadığı

ifade edilmiştir.

(73) Başvuruda pazarın karmaşıklığına ilişkin olarak, iş ve inşaat makinelerinin marka,

model ve ataşmanın yanı sıra taşıdığı yük ve kullanım alanına göre de alt kırılımlara

ayrılabildiği, her bir alt kırılımda da sınıf, tür/tonaj ayrımının olduğu, pazarda özellikle

yedek parça ürünleri arasındaki geçişkenliğin yoğun ve marka içi rekabetin oldukça

yüksek olduğu, sürekli olarak yeni distribütörlerin pazara girebildiği ve ithalat

baskısının yüksek olduğu, üretici, distribütör, yedek parça dağıtımı, kiralama ve servis

hizmetleri olmak üzere her kademede faaliyet gösterebilen teşebbüslerin bulunduğu,

ayrıca pazarda yalnızca finansal ve operasyonel kiralama yapılabilen teşebbüslerin

de bulunduğu, anılan hususlar nedeniyle pazarın oldukça karmaşık bir yapı sergilediği

belirtilmektedir. Ayrıca, İMDER yetkilileri ile yapılan görüşmede, iş ve inşaat

makinelerinde kullanılan ataşmanlar sayesinde ürünün özelliğinin değişebildiği,

taşınan yük, kapasite, kullanım amaçlarına göre de iş ve inşaat makinelerinin kullanım

alanlarının değişebildiği, dolayısıyla makinelerde kullanılan ataşmanlara göre

makinaların kullanım alanlarının farklılaşabildiği ifade edilmiştir. Bu hususun da pazarı

daha karmaşık hale getirdiği anlaşılmaktadır.

(74) Tablo-11’den teşebbüslerin pazar paylarının istikrarlı bir seyir izlemediği

anlaşılmaktadır. Pazarın talep tarafına bakıldığında ise, iş ve inşaat makinelerinin ana

müşteri grubunun, müteahhitler ve kamu kurumları olduğu, pazarın büyük projelerin

etrafında şekillendiği, inşaat ve madencilik sektörünün pazarın talep kısmında

dalgalanmalara sebep olduğu ve ürün teknolojisinin sürekli olarak yenilendiği göz

önünde bulundurulduğunda pazardaki talebin belirsiz bir yapıda olduğunu söylemek

mümkündür. Anılan hususlar ve pazara son üç yılda beş teşebbüsün girdiği dikkate

alındığında pazarın istikarsız bir yapı arz ettiği anlaşılmaktadır.

(75) Başvuruda, pazarda faaliyet gösteren firmaların fiyat değişikliği tarihlerinin ve maliyet

yapılarının birbirinden oldukça farklılaştığı, bu hususlara ilişkin teşebbüslerin

stratejilerinin de farklı faktörlere göre belirlendiği ifade edilmektedir. Dolayısıyla,

firmaların benzer olmadığı ve pazarın simetrik pazar özelliği taşımadığı

belirtilmektedir.

(76) İş ve inşaat makineleri sektörünün neredeyse tüm ana oyuncuları Türkiye’de faaliyet

gösterdiğinden, ürünlerin kullanım ömürleri uzun vadeli ve alıcılar tarafında değiştirme

sıklığı düşük olduğundan teşebbüsler arası rekabet oldukça yüksektir. Yalnızca imalat

alanında değil satış sonrası hizmetler alanında da firmalar birbiriyle rekabet

halindedir. İş ve inşaat makineleri endüstrisi sermaye ağırlıklı bir sektör olduğundan

pazara giriş tehdidi düşüktür. Bu pazara girmek isteyen firmaların yapacakları yatırım

miktarlarına karşın yatırımın geri dönüş süresi sektörün doygunluk seviyesine

ulaşmasından dolayı oldukça uzundur. Sektörde marka bilinirliği ve marka güveni

önemli olduğundan, yeni marka olarak sektöre girebilmek uzun zaman ve yüksek

maliyetlere mal olmaktadır. Yeni ve küçük firmalar bu sektöre üretim yerine yalnızca

ticaret yapmak için bile girecek olsa, bu sektörde yer edinmek oldukça zaman ve

güven gerektirmektedir27.

(77) Bununla birlikte, başvuruda 2019 yılında pazar büyüklüğü olarak Avrupa’da 7.

dünyada 11. sırada yer alan Türk iş ve inşaat makineleri sektörünün ihracatını 2018

yılına göre %11,4 oranında artırarak Çin ve Hindistan’dan sonra en hızlı büyüme

oranına sahip ülke konumuna geldiği, pazarın büyüme göstermesinin yatırımcıları



27 İnşaat ve Madencilik ve Makine Sektörleri Etkileşimi Raporu, Mayıs 2021

22-16/269-121

22/33

teşvik eder nitelikte olduğu ve bu itibarla pazarın yeni girişlere açık olduğu ifade

edilmektedir. Bunun yanında, sektöre girişte yasal bir engelin olmadığı, satış sonrası

hizmetlere ilişkin de yükümlülükler getiren bir yönetmeliğin bulunmadığı ifade edilmiş,

pazarda faaliyet göstermek isteyen teşebbüslerin belirli maliyetlere katlanmaları

gerekse de, bu maliyetlerin pazara giriş engeli yaratacak boyutlara varmadığı

belirtilmiş ve son üç yılda beş teşebbüsün pazara giriş yaptığı vurgulanmıştır.

(78) Bilgi değişimine yönelik olarak menfi tespit-muafiyet analizine geçildiğinde ise

öncelikle bilgi değişimine konu unsurlar arasında bir ayrıma gidilmesi gerekmektedir.

Zira bilgi değişimine konu unsurlardan aylık satış adedi verileri görece rekabetçi

açıdan daha riskli olarak değerlendirilebilecek iken dönemlik üç ay eskitmeli olarak

paylaşılacak yıllık satış ve kiralama adedi verileri potansiyel olarak daha az riskli

alanlar oluşturmaktadır. Bununla birlikte, yıllık satış adedi verisinin il bazında

paylaşılacak olması teorik olarak koordinasyona ilişkin risk barındırmaktadır. Bununla

beraber sektörün yüksek heterojen yapısı nedeniyle rekabeti sınırlayıcı anlaşma

ihtimalinin düşüklüğü ve sektörde daha önce bir kartel yapılanması tespit edilmemiş

olması da koordinasyon ihtimalini düşürmektedir.

(79) Kılavuzda stratejik bilgilerin, verilerin toplulaştırılmış, geçmişe yönelik ve üçüncü

taraflarca işleniyor olması hallerinde rekabeti sınırlayıcı stratejik bilgi olma niteliğini

kaybedeceği ifade edilmektedir. Öte yandan, Kurul ve Komisyon dar oligopol olmayan

pazarlarda beş katılımcının üzerinde bilgi paylaşımını toplulaştırılmış olarak kabul

etmektedir. FTC Rehberine bakıldığında ise en az beş katılımcı verisi olduğu ve hiçbir

teşebbüsün verisinin toplam veri içerisindeki ağırlığının %25’in üzerinde olmadığı

halde verilerin toplulaştırılmış olacağı ifade edilmektedir. Başvuruda Aylık Rapor

kapsamındaki veri seti açısından en az beş teşebbüsün verisi toplanmadıkça ve hiçbir

teşebbüsün verisinin toplam veri içerisindeki ağırlığının %25’in üzerinde olmadığı

halde verinin paylaşılmayacağı ifade edilmektedir.

(80) Paylaşılacak verilerin güncelliği dikkate alınırken bilgilerin stratejik niteliğini

kaybetmesi için FTC Rehberinde öngörülen sürenin 3 ay, geçmiş Kurul kararlarında

ise 2-3 ay olduğu görülmekte iken Komisyon’un yaşı 1 yılın altında olan verinin güncel

sayılabileceği ifadesi dikkat çekmektedir. Başvuru konusu teşebbüs birliği kararında

Aylık Raporda verilerin biten ayın sonunda paylaşılacağı belirtilirken yıllık satış ve

kiralama adetlerinin paylaşılacağı raporlarda verilerin 3 ay eskitilmeden üyelerle

paylaşılmayacağı belirtilmektedir. Bu bilgilerden, aylık olarak paylaşılacak satış adedi

verilerinin rekabeti sınırlayıcı stratejik bilgi olma niteliğini kaybedecek kadar

eskitilmesinin planlanmadığı kanaatine varılmıştır.

(81) Kılavuz’da rekabete duyarlı (stratejik) verilere ilişkin aşağıda yer verilen tespitlerin yer

aldığı bölümde, bu veriler arasında satış miktarlarına da yer verilmiştir28:

“Pazardaki belirsizliği azaltan stratejik verilerin rakipler arasında değişiminin 4.

madde kapsamına girmesi, başka türlü bilgilerin değişimine kıyasla daha

muhtemeldir. Stratejik verilerin paylaşılması, tarafların rekabetçi güdülerinin

azaltılması suretiyle rekabeti kısıtlayıcı etkiler doğurabilir. Fiyata, miktara,

müşterilere, maliyetlere, cirolara, satışlara, alımlara, kapasiteye, ürün

niteliklerine, pazarlama planlarına, risklere, yatırımlara, teknolojilere, AR-GE

programlarına ilişkin ve benzeri bilgilerin rekabete duyarlı olduğu kabul edilir.

Genel olarak, fiyat ve miktara ilişkin bilgiler, stratejik niteliği en yüksek

bilgilerdir. Bunları, maliyetlere ve talebe ilişkin bilgiler takip eder. Bununla

birlikte, örneğin, teşebbüsler AR-GE üzerinden rekabet ediyor ise, teknolojik



28 Kılavuz Para. 67.

22-16/269-121

23/33

veriler, rekabet açısından stratejik niteliği en yüksek bilgi niteliği

taşıyabilecektir. Ayrıca, verilerin stratejik açıdan önemi, bilgi değişiminin sıklığı

ve pazarı kapsama derecesi ile verilerin toplulaştırılmış olup olmadığı ve

güncelliği gibi faktörlere de bağlıdır.”

(82) Aylık Rapor kapsamında paylaşılacak veriler özelinde, Kurulun 20.08.2021 tarih ve

20-38/526-234 sayılı SERFED kararında yer verilen hususlara paralel şekilde,

yayımlanacak konsolide verilerin en az beş teşebbüsün katılımının sağlandığı ve

teşebbüslerden hiçbirinin verisinin konsolide veri içerisindeki ağırlığının %25’in

üzerinde olmadığı veriler olarak paylaşılacağı bildirilmektedir.

(83) Kılavuz’un 69. paragrafında ise bireysel ve toplulaştırılmış veri ile ilgili olarak;

“Herhangi bir teşebbüsün bireysel verilerinin tespitini yeterince güçleştirecek

şekilde toplulaştırılmış verilerin değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkilere neden

olma olasılığı, teşebbüs bazındaki verilerin değişimine kıyasla çok daha

düşüktür. Satış, kapasite verileri ya da girdi ve bileşen maliyetleri gibi verilerin

bir meslek birliği ya da pazar araştırma şirketi tarafından toplanması ve

toplulaştırılmış halde yayınlanması, sektörün ekonomik durumuna ışık

tutacağından, tedarikçilerin ve müşterilerin yararına olabilir. Verilerin bu şekilde

toplanması ve yayınlanması, pazardaki teşebbüslerin bilgiye dayalı tercihler

yaparak, stratejilerini pazar koşullarına etkin bir şekilde uyarlamalarını sağlar.

Genel olarak, yoğunlaşmış bir oligopol söz konusu değilse, toplulaştırılmış

verilerin değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkilere yol açma olasılığı düşüktür.

Teşebbüs bazındaki verilerin değişimi ise bir yandan teşebbüslerin, pazar

konusunda ortak bir anlayışa varmalarını kolaylaştırırken öte yandan tarafların

anlaşmadan sapan ya da pazara yeni giren teşebbüsleri hedef almalarını

sağlayarak uygun cezalandırma stratejileri geliştirmelerini mümkün

kılabilmektedir. Bununla birlikte, bazı pazarlarda toplulaştırılmış verilerin

değişiminin de rekabeti bozucu etkiler doğurabileceği hususu göz ardı

edilmemelidir. Örneğin, yoğunlaşmış ve istikrarlı bir oligopoldeki teşebbüsler

arasında toplulaştırılmış verilerin değişimi, pazardaki fiyatların belirli bir

seviyenin altında oluştuğunu gösteriyorsa, teşebbüsler anlaşma taraflarından

birinin anlaşmadan saptığı sonucuna varabilir ve misilleme yoluna gidebilirler.

Başka bir deyişle, rekabeti bozucu anlaşmanın istikrarlı biçimde

sürdürülebilmesi için, teşebbüslerin kimin anlaşmadan saptığını bilmeleri

gerekmemekte; “birinin” anlaşmadan saptığını bilmeleri yeterli olmaktadır.”

ifadelerine yer verilmektedir.

(84) Bu çerçevede, Aylık Rapor kapsamındaki veriler değerlendirildiğinde, her ne kadar

teşebbüs bazında bilgilerin yer almadığı, verilerin en az beş teşebbüsün katıldığı ve

hiçbirinin konsolide veriler içindeki ağırlığının %25’in üzerinde olmayacak şekilde ve

toplulaştırılmış şekilde ülke çapında paylaşılacağı bilinse de, aynı zamanda iş ve

inşaat makineleri pazarının karmaşık, istikrarsız, dar oligopol olmayan bir yapı arz

ettiği söylenebilecekse de satış adedi verilerinin yeterince eskitilmeden biten ayın

sonunda paylaşılmasının verilerin paylaşım sıklığı ve yaşı itibarıyla yeterince

eskitilmediği göz önünde bulundurulduğunda teorik olarak stratejik olma niteliğini

kaybetmeyeceği, dolayısıyla rekabetçi endişelerin ortaya çıkmasına neden

olabileceği, bu yönüyle söz konusu rapor kapsamında paylaşılacak bilgilerin 4054

sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi alabilecek nitelikte

olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

22-16/269-121

24/33

(85) Yıllık Rapor-I kapsamında paylaşılacak veriler değerlendirildiğinde ise, pazarın yapısı

da göz önüne alındığında raporun teşebbüs bazında veri içermeyecek şekilde yıllık

bazda ve üç ay eskitilerek hazırlanacak olmasının verilerin stratejik niteliğini azalttığı

söylenebilecektir. Bununla birlikte, Aylık Rapor’da geçerli olan raporlamanın en az beş

teşebbüsün katılması ve katılımcıların hiçbirinin ağırlığının %25’in üzerinde

olmayacak şekilde paylaşılabilme şartı Yıllık Rapor-I için söz konusu değildir. Ayrıca,

İMDER’e üye olan teşebbüsler pazarın yaklaşık %95’ini oluşturmaktadır. Anılan bu iki

husus dikkate alındığında, il bazında satış adedi bilgilerinin paylaşılacak olmasının

teşebbüslerin il bazında koordinasyonuna teorik olarak yol açma ihtimali bulunduğu

ve bu nedenle daha detaylı bir inceleme yapılması gerektiği, dolayısıyla söz konusu

rapor kapsamındaki bilgi paylaşımının menfi tespit kapsamında ele alınamayacağı

kanaatine varılmıştır.

(86) Kiralama adedi verilerinin paylaşılacağı Yıllık Rapor-II’de de aynı şekilde geçmiş yıla

ait veriler üç ay eskitilerek paylaşılacaktır. Yıllık Rapor-I’den farklı olarak veriler il

bazında değil, Türkiye çapında toplulaştırılarak ve uzun dönem kiralanma adetleri ile

kısa dönem kiralanma adetleri şeklinde fazladan bir alt kırılıma yer verilerek

paylaşılacaktır. Bu noktada daha önce bahsi geçtiği üzere pazarda iş ve inşaat

makinelerinin kiralanması alanında faaliyet gösteren finansal kiralama şirketlerinin

bulunduğu da vurgulanmalıdır. Yıllık Rapor-II kapsamındaki veriler ise finansal

kiralama şirketlerinin kiralama adedi verilerini içermeyecektir. Kiralama adedi

verilerine ilişkin bu hususun pazarda işbirlikçi sonuçlara ulaşılma riskini daha da

azaltacağı değerlendirilmektedir. Öte yandan, pazarın istikrarsız, karmaşık ve dar

oligopol olmayan yapısı, sektöre yönelik daha önce yürütülmüş soruşturma

bulunmaması ve verilerin üçüncü taraf bağımsız bir firma olan AMATİS aracılığıyla

toplanacak olması birlikte değerlendirildiğinde, üç ay eskitilerek ve Türkiye çapında

paylaşılacak verilerin stratejik olma niteliğini kaybedeceği değerlendirilmektedir. Bu

tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde, bildirime konu Yıllık Rapor-II’nin 4054 sayılı

Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi alabilecek nitelikte olduğu

sonucuna ulaşılmıştır.

(87) Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I’de yer alacak verilerin paylaşımına ilişkin bireysel

muafiyet analizine aşağıda yer verilmiştir.

G.6.5. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

(88) 4054 sayılı Kanun’un 5.maddesi, madde ile öngörülen ve kümülatif nitelik taşıyan dört

koşulun sağlanması durumunda “teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve

teşebbüs birlikleri kararlarının 4 üncü madde hükümlerinin uygulanmasından muaf

tutulmasına karar verilebileceğini” düzenlemektedir. Bu koşullar 5. maddenin birinci

fıkrasında:

- Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve

iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,

- Tüketicinin bundan yarar sağlaması,

- İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,

- Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan

fazla sınırlanmaması

olarak sayılmış olup muafiyet tanınabilmesi için tüm şartların aynı anda sağlanması

gerekmektedir.

22-16/269-121

25/33

(89) Bu bölümde, yukarıda menfi tespit kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna

ulaşılan iş ve inşaat makinalarına ilişkin satış adetlerinin derlenerek İmderonline

platformu üzerinden paylaşılacağı Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I’in, 4054 sayılı

Kanun’un 5. maddesinde sayılan bu koşulları sağlayıp sağlamadığı başlıklar altında

incelenmiştir.

(a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve

İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması

(90) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan bu ilk olumlu koşulun sağlanıp

sağlanmadığının tespiti ve hangi hallerin etkinlik kazanımı sağladığı somut olayın

özelliklerine göre değerlendirilmektedir. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin

düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni

piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin

bulunması hallerinde bu koşulun sağlandığı kabul edilmektedir. Muafiyetin Genel

Esaslarına İlişkin Kılavuz’un (Muafiyet Kılavuzu) 36. paragrafında da, daha iyi üretim

planlaması yapabilme, stok tutma maliyetlerini azaltma ve daha yüksek kapasite

kullanım oranlarına erişimin, maliyetlerin azalması yönünde etkinlik doğurabileceği

ifade edilmektedir.

(91) Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I’de paylaşılması öngörülen bilgiler ile öncelikle

teşebbüslerin pazarın büyüklüğü, bu pazardaki konumları gibi hususlarda bilgi sahibi

olmasının sağlanacağı, bu şekilde teşebbüslerin, pazarda kendilerini daha doğru

konumlandırabileceği ve daha rasyonel kararlar alabilecekleri ifade edilmiştir. Bunun

yanı sıra, ham madde planlaması için sağlıklı pazar öngörüsüne sahip olunacağı,

temin süreleri uzun olan ithal ürünler için doğru öngörü ile planlamalar yapılabileceği,

inşaat sektöründe makine yokluğundan dolayı projelerde yaşanabilecek aksamaların

ve yatırım kayıplarının önüne geçileceği, pazardaki büyüme fırsatlarının tespit

edilebileceği ve sağlıklı Ar-Ge yatırımı yapılmasının sağlanacağı belirtilmiştir.

Neticede, teşebbüslerin pazardaki arz ve talep düzeyine yönelik olarak bilgi sahibi

olacakları, bu çerçevede üretim, satış ve dağıtım planlamalarını iyileştirerek etkinlik

kazanımları sağlayabilecekleri hususu dile getirilmiştir.

(92) Paylaşılacak bilgilerin aynı zamanda yedek parça talebine ilişkin de öngörü

sağlayacağı ve satış sonrası hizmetlerde ürün bulunurluğuna hizmet edeceği, böylece

son kullanıcının aldığı ürün ve servisle ilgili bir gecikme ve eksiklik yaşanmasının

önüne geçileceği belirtilmektedir.

(93) İMDER tarafından yapılan açıklamalarda, Aylık Rapor’da paylaşılacak bilgilerin ay

bazında paylaşılmasının pazarın yapısına özgün niteliklerden ileri geldiği

belirtilmektedir. İş ve inşaat makinelerinin kullanıldığı sektörlerde ihale usulünün

yaygın olması nedeniyle talebin yapısının ve teşebbüslerin satış adedi verisinin

sürekli bir biçimde değişiklik gösterdiği, makine ve yedek parça üreticilerinin ham

madde ve üretim planlamalarının 6 ay ila 1 yıllık bir ön hazırlık aşaması gerektirdiği,

söz konusu hazırlık aşaması için talebin doğru analiz edilmesinin gerekli olduğu, ilgili

pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin ürünleri teslim etme sürelerinin birbirinden

farklı olduğu, ithalatçılar için teslimat süresinin ürünün ithal edildiği ülkeye göre 1-2

aylık eklemeler gerektirebildiği, bu sürelerin yerli üreticiler için ise stok durumuna bağlı

olarak 1-2 hafta alabildiği, küresel çaplı tedarik sorunları da göz önüne alındığında

sağlıklı stok yönetimi yapabilmek için doğru öngörü ve planlamaların sektöre ilişkin

verilerin kısa aralıklar ile analiz edilmesine bağlı olduğu, sadece distribütörlerin değil

yerli üreticilerin de makinelerin önemli bileşenlerini ithal ettiği göz önünde

bulundurulduğunda raporlamanın daha uzun süreleri kapsaması halinde sipariş,

22-16/269-121

26/33

sevkiyat ve üretim gibi süreçlerde alınması gereken aksiyonların gecikeceği ve talepte

yaşanacak bir artışa etkin bir şekilde cevap verebilme imkânının ortadan kalkacağı

ifade edilmektedir. Buna örnek olarak, Mart ayında 100 adet satılan paletli

ekskavatörün, Nisan ayında 300 adede çıktığı, Mayıs ayında da 340 adede çıktığı,

dolayısıyla artışın süreklilik arz ettiği gözlemlenebilirse, Ağustos-Eylül ayındaki ithalat

ve üretim süreçlerinin talepteki artış doğrultusunda planlanabileceği verilmektedir.

Sektöre ilişkin verilerin yokluğunda ise belirli bir tonaj ve nitelikteki makine talebini

öngöremeyen teşebbüslerin, başta talepte yaşanabilecek değişikliklere göre

kendilerini adapte etme, bunun yanı sıra pazarın rekabetçi yapısını sürdürme olanağı

bulamayacağı ifade edilmektedir.

(94) Pazardaki adetsel hareketlerin aylık olarak izlenmesi sonucunda, teşebbüslerin

pazarın geneli veya spesifik olarak belli ürünlere olan talebin hangi ivmede arttığı

veya azaldığını dönemsel olarak takip edebilmeleri ve buna göre talep planlamasını

en doğru şekilde yapılabilmelerinin mümkün olacağı, söz konusu paylaşımların,

özellikle stok siparişlerinin aylık olarak girildiği sistemlerde, stok yönetiminin doğru

şekilde yapılması ve atıl stoklardan kaynaklanabilecek maliyetlerin bertaraf edilerek,

müşteri taleplerinin etkin bir şekilde karşılanmasının sağlanmasına hizmet edeceği

belirtilmektedir. Bu kapsamda stok yönetimindeki etkinliğin yalnızca miktar açısından

değil, müşterilerin taleplerindeki trendin takibi ile pazarın ihtiyaçlarına uygun model

dağılımının doğru sağlanmasına da imkân tanıyacağı ifade edilmektedir. Bu şekilde

aylık raporların analizi sonucunda, müşterilerin taleplerine uygun makine

bulunurluğunun en etkin ve hızlı şekilde sağlanmasının mümkün olabileceği

vurgulanmaktadır.

(95) Başvuruda, iş makinesi üretici ve ithalatçılarının yanı sıra bileşen tedarikçileri için de

geçmişe yönelik aylık satış adetlerinin paylaşılmasının, pazar hareketleri ve talebin ne

şekilde yoğunlaştığının takibi açısından önem arz ettiği, bu doğrultuda talebe göre

şekillenen aksiyonların alındığı, pandemi ve ekonomik şartların olumsuz etkilendiği bu

dönemde verilerin paylaşımının da sonlanması sonucunda, üretim ve tedarik

planlama çalışmalarının olumsuz şekilde etkilendiği ifade edilmiştir.

(96) Ayrıca, lastik gibi bağımsız yedek parça üreticileri ve ithalatçıları için de bilgilerin,

üretim ve sipariş planlamaları açısından önem arz ettiği belirtilmektedir. Lastiklerin

makine özelliklerine göre değişmesi nedeniyle, aylık olarak ve makine alt kırılımı ile

satış adetlerinin takibinin, talebin doğru karşılanması ve yeni bir ürüne ilişkin lastik

üretiminin gerekli olup olmadığı vb. hususlarda değerlendirme yapılmasına imkân

tanıyacağı, örneğin, pazara yeni bir teleskopik yükleyici lastiğinin sunulması

durumunda, üretimin etkin planlanması adına satış adedi bilgilerinin takibinin önem

arz ettiği ifade edilmektedir. Hâlihazırda bu bilgilerin eksikliği nedeniyle lastik

üreticilerinin üretim planlamalarında zorlandığı belirtilmiştir.

(97) Sonuç olarak iş ve inşaat makinalarının pazar yapısına özgü nitelikler sebebiyle bu

makinelerin kullanıldığı sektörlerde talebin yapısı ve teşebbüslerin satış adedi

verilerinin sürekli bir biçimde aydan aya değişiklik gösterdiği, satış adedi verilerinin

aylık dönemlerde derlenmesinin en temel sebebinin, talebin etkin bir şekilde

karşılanması olduğu ve pazarın yapısı uyarınca, sözü edilen etkinliklerin ancak

pazardaki değişikliklerin en azından birer aylık dönemlerle takip edilmesi durumunda

sağlanabileceği belirtilmektedir.

(98) Yıllık Rapor-I’de yer alan il bazındaki bilgiler sayesinde ise, satış gerçekleştirilen ildeki

potansiyel değerlendirilerek, yeni bölge, şube, bayi, satış sonrası hizmetler

müdürlüklerinin açılması, mevcut yapılanmada istihdamın sağlanması ya da

22-16/269-121

27/33

güçlendirilmesi şeklinde aksiyonlar alınabileceği belirtilmektedir. İllere göre talep

analizi yapılarak ihtiyacın olduğu bölgelere makine, yedek parça, servis sevkiyatı ve

planlaması ile uygun envanter hazırlığının daha sağlıklı yapılabileceği, böylece son

kullanıcının aldığı ürün ve servisle ilgili bir gecikme ve eksiklik yaşamaması ve

dolayısıyla hizmet kalitesinin artmasının sağlanacağı ifade edilmektedir. Örneğin,

Aydın ilinde artan yüksek tonajlı ekskavatör talebinin, bu tonajdaki makinelerin ve

yedek parçaların İzmir’de konumlandırılması ve satış sonrası ağının güçlendirilmesi

açısından yol gösterici olacağı, teşebbüslerin bu bölgede satış sonrası hizmetlerini

artırma yönündeki güdülerinin artacağı dile getirilmektedir.

(99) Bilgilerin teşebbüslerin yatırım kararları kapsamında doğru fizibilite çalışmaları

yapabilmelerine imkân tanınması adına da önem arz ettiği belirtilmektedir. Bu

kapsamda örneğin, Bilecik–Isparta hattı üzerinde 28 ton üstü lastikli yükleyici talebinin

yüksek olduğu görüldüğünde, lojistik avantajları da göz önünde bulundurularak

makine veya tamamlayıcı bileşenlerin imalatı veya montajının Ankara gibi yakın

illerde planlanabileceği belirtilmektedir.

(100) Ayrıca, bölgedeki talebin tespit edilebilmesiyle bölgesel yatırımların daha etkin

yapılmasına imkân sağlanacağı, mevcut bir yapının büyütülmesi ya da yeni bir yapı

kurulması için gereken yatırımın, firmaların ihtiyaç ve standartları açısından

değişkenlik gösterebildiği, bu kapsamda yatırımların en az (…..) TL civarında olduğu,

teşebbüslerin kendi standartları, bölgesel özellikler ve arsa maliyetleri doğrultusunda

söz konusu tutarların (…..) TL ile (…..) TL arasına yükselebildiği, tesislerin kurulumun

ise 6-12 aylık bir süre arasında gerçekleştirilebildiği belirtilmiştir. Bahse konu

yatırımların boyutu dikkate alındığında, il bazındaki raporlamaların teşebbüslerin

bütçelerinin etkin kullanımı açısından büyük öneme haiz olduğu vurgulanmıştır.

(101) Ayrıca, bölgesel ürün talebinin ve talep trendinin analiz edilebilmesinin, bölgesel

pazarlama aksiyonlarının planlanabilmesine imkân sağlayacağı ve bölgesel bazda

rekabeti artırıcı pazarlama faaliyetlerinin daha etkin şekilde planlanabilmesinin

(fuarlar, müşteri aktiviteleri, demo aktiviteleri, yerel basın reklamları gibi) sağlanacağı

ve yalnızca satış değil satış sonrası faaliyetlerde de rekabeti artırıcı kampanya vb.

faaliyetlerin planlanabilmesinin mümkün olacağı belirtilmektedir.

(102) Ayrıca, teşebbüslerin, hangi illerde ne tür makinalara yönelik ihtiyaçların daha fazla

olduğuna ilişkin olarak da veriye sahip olacakları ve bu doğrultuda pazarlama

aktivitelerini o bölgelerde geliştirme imkânına haiz olacakları ve bu şekilde talebin

daha yüksek olduğu pazarlarda fiyat rekabeti sağlanabileceği ifade edilmektedir.

(103) Diğer yandan, İMDER tarafından daha önce yayımlanmakta olan raporlar

doğrultusunda, makine üreticilerinin Ar-Ge merkezi ve üretim tesisi yatırımlarını daha

etkin şekilde yapabildiği, bu kapsamda tesislerin konumları ve kapasitelerine ilişkin

değerlendirmelerde piyasadaki talebin analizine imkân tanıyan bu raporların büyük

öneme sahip olduğu ifade edilmektedir. (…..).

(104) Kılavuz’da, kıyaslamalar sonucu planlamaların daha iyi yapılması ile maliyet tasarrufu

sağlanması, üretimin talebin yüksek olduğu piyasalara ya da düşük maliyetli

teşebbüslere kayması, kaynak dağılımının düzelmesi ve potansiyel rakiplerin pazara

girişteki risklerinin düşürülmesi, kamuya açık bilgiler ile tüketicinin araştırma

maliyetlerinin azalması gibi unsurlar bilgi değişimin etkinlik kazanımı ortaya çıkaracağı

alanlar olarak sayılmaktadır. Kurulun FKB kararında29, teşebbüslerin pazarda

kendilerini daha doğru konumlandırması ve piyasa araştırma maliyetlerinin azalması



29 15.02.2018 tarih ve 18-05/79-43 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

28/33

şeklindeki etkinlikler 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesinin (a) bendinde belirtilen

koşulun sağlanması için yeterli görülmüştür. Yine Kurul’un ODD kararında30, pazarın

büyüklüğü, arz ve talebin yapısı gibi hususlarda teşebbüslerin bilgi sahibi olmalarının

ilgili pazarda daha etkin bir rekabetin tesis edilmesini sağlayacağı değerlendirilmiştir.

Diğer yandan, Kurul İMDER tarafından paylaşılmakta olan ve paylaşılması öngörülen

raporlara ilişkin değerlendirme yaptığı kararında31 da, (a), (b) ve (c) bendindeki

koşulların sağlandığı tespit edilmiştir.

(105) İş ve inşaat makinaları pazarında hâlihazırda piyasa araştırmaları bulunmadığından

İMDER tarafından oluşturulması öngörülen raporlar ile pazardaki teşebbüsler

bakımından önemli bir kaynak israfının önüne geçilebilecek ve İmderonline üzerinden

piyasa araştırmasına ulaşılarak maliyet avantajı sağlanabilecektir. Bu bilgiler

kapsamında, Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I’de yer alması planlanan iş ve inşaat

makinelerinin satış adedi bilgilerinin paylaşılmasının muafiyetin ilk koşulunu sağladığı

kanaatine ulaşılmıştır.

(b) Tüketicinin Yarar Sağlaması

(106) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir

anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde koşul

olarak getirilen mal ve hizmet sunumunda gelişme, iyileşme veya ekonomik ve teknik

gelişmelerden tüketicinin de faydalanması gerekmektedir. Muafiyet Kılavuzu’nda

tüketicinin, ilgili pazardaki mal ve hizmetlerin doğrudan veya dolaylı tüm kullanıcılarını

içerdiği, söz konusu ürünleri girdi olarak kullananların, yeniden satışını gerçekleştiren

toptancıların ya da perakendecilerin ve bayilerin tüketici olarak tanımlanabileceği

belirtilmektedir. Tüketicinin sağladığı faydanın ölçülmesi ve değerlendirilmesinde ise,

fiyatlarda yaşanan düşüş, satış sonrası hizmetlerde artan etkinlik, ürün çeşitliliği,

tüketicinin ürüne daha kolay ulaşımı, mal arzında devamlılık gibi unsurlar dikkate

alınmaktadır.

(107) Bildirim formunda bu koşul ile ilgili yer alan öncelikli argüman, yukarıda vurgulandığı

üzere pazarın koşullarının daha doğru şekilde tespit edilebilmesi ve bu bilgiler

doğrultusunda teşebbüsler tarafından daha rekabetçi stratejiler belirlenmesinin

sağlanmasıdır. Rekabet düzeyinde sözü edilen şekilde gerçekleşecek bir artışın ise

tüketiciler bakımından fiyat düşüşü, hizmet kalitesinde artış, ürün çeşitliliği gibi

yararlar sağlaması beklenmektedir. Söz konusu bilgilerin paylaşılmasının, piyasadaki

üreticiler açısından doğurduğu çeşitli sonuçlar da tüketici faydasına yol açacaktır. Zira

bilgi değişimi sayesinde teşebbüsler üretim ve ithalat kararlarını daha rasyonel

alabilecekleri için, pazardaki rekabet düzeyindeki artış üretilen/tedarik edilen ürünlerin

maliyetlerinin azaltılması yönünde teşebbüsler üzerinde bir baskıya da sebep

olabilecektir. Maliyetlerin azalması ise tüketicinin daha düşük fiyatlardan

yararlanmasını sağlayacaktır.

(108) Ayrıca, söz konusu raporlama faaliyetleri ile teşebbüslerce sunulan hizmetin, talebin

arttığı ürünlere yoğunlaşacağı, böylece tüketici talebinin daha rekabetçi koşullarla

karşılanmasının mümkün olacağı ve piyasada ürün çeşitliliği ile arz devamlılığının

sağlanacağı ifade edilmektedir. Diğer yandan, tüketici talebinin yoğun olduğu ürünlere

ilişkin olarak tüketici tercihlerinde rol oynayan yeni teknolojik gelişme ve Ar-Ge

çalışmalarının artmasının da sağlanacağı belirtilmektedir.

(109) Muafiyet değerlendirmesine konu raporlamalar ile tüketicilerin genel olarak yukarıda

bahsi geçen faydaları elde edeceği ifade olunmakla birlikte, Aylık Rapor’da satış



30 14.07.2011 tarih ve 11-43/916-285 sayılı Kurul kararı.

31 19.11.2020 tarih ve 20-50/688-302 sayılı Kurul kararı.

22-16/269-121

29/33

adedi bilgisinin aylık olarak paylaşılabilmesi neticesinde, kısa aralıklarda talepteki

trendin tahmin edilerek üretim-dağıtım-satış planlaması ve etkin stok yönetimi

yapılabileceği, böylelikle iş ve inşaat makineleri müşteri gruplarının, makine arzının

kısa zamanda artırılamaması nedeniyle ürün bulunurluğunda problem yaşamayacağı,

özellikle planlamanın öne çıktığı inşaat sektöründe makine yokluğundan dolayı

projelerde yaşanan aksamalar ve telafi edilemez yatırım kayıplarının önüne geçileceği

ifade edilmektedir. Yıllık Rapor-I sayesinde ise il bazındaki ihtiyaçların daha doğru bir

şekilde tespit edileceği ve tüketici taleplerinin hızlı ve doğru bir şekilde

cevaplanabileceği belirtilmektedir.

(110) Bu çerçevede; bilgi değişimi kapsamında teşebbüslerin kendilerini daha doğru

konumlandırmalarından ve pazardaki veri eksikliğinin giderilmesinden tüketicilerin

faydalanacağı, dolayısıyla tüm bu tespitler kapsamında, Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-

I’de yer alacak bilgilerin genel hatları itibarıyla tüketici yararı da sağlayabilecek

nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

(c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması

(111) Muafiyete konu anlaşmanın; ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan

kalkmasına neden olmaması, bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya

fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlaması durumlarının, rekabetin ortadan

kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmaması gerekmektedir. Değerlendirmede esas

olan ilgili pazarda rekabetçi sürecin devam etmesidir. Bu doğrultuda bu şartın

karşılanıp karşılanmadığının analizinde, tarafların ve rakiplerin pazardaki durumu,

pazarın yapısı ve anlaşmanın pazardaki rekabetin üzerindeki etkisi, giriş engelleri gibi

hususlar dikkate alınmaktadır. Pazara yeni giriş ihtimallerinin değerlendirilmesi

bağlamında pazarın yapısı ve gelişimi dikkate alınabilecek unsurlardan birini

oluşturmaktadır. Zira durağan veya küçülen bir pazarın, yeni giriş için cazip

olmayabileceği söylenebilecektir.

(112) Tablo-11’de yer verilen pazar payı bilgilerinden iş ve inşaat makineleri pazarının,

teşebbüslerin pazar paylarının zaman içinde değişikliğe uğrayan bir pazar olduğu ve

pazardaki yoğunlaşma oranlarının dar oligopol olmayan bir pazar yapısına işaret ettiği

anlaşılmaktadır. Diğer yandan, pazarda genel olarak ihale usulünün yaygın olması

nedeniyle talep belirsizlik arz edebilmekte, bu yönüyle de pazar istikrarsız bir yapı

sergilemektedir.

(113) İş ve inşaat makineleri genel olarak homojen yapıda değildir ve sektörde her ürün

grubunun alt kırılımları bulunmaktadır. Ayrıca, makineye takılan ataşmana bağlı

olarak ürünlerin kullanım alanları çeşitlenebilmektedir. Örneğin ekskavatörler,

kullanılan ataşmana bağlı olarak beton kesici olarak inşaatlarda kullanılabilmekte,

yine ataşmana bağlı olarak kazı işlerinde kazıcı olarak kullanılabilmektedir. Yine

bekoloder ve ekskavatöre aynı tür ataşman takılarak benzer işler için

kullanılabilmektedir. Bahsi geçen bu hususların pazarın yapısını karmaşık hale

getirdiği görülmektedir. Diğer yandan, iş ve inşaat makineleri sektöründe faaliyet

gösteren teşebbüslerin farklı oranlarda pazar paylarına ve ölçeklere, ayrıca, farklı fiyat

değişikliği tarihlerine ve maliyet yapılarına sahip olması, teşebbüslerin benzer yapıda

olmadıklarını göstermektedir. Pazarda sözü edilen heterojen yapının, rakipler

arasında rekabetin kısıtlanmasına yol açacak bir koordinasyon ihtimalini azaltacağı

değerlendirilmiştir.

(114) İş ve inşaat makineleri sektörünün neredeyse tüm ana oyuncuları Türkiye’de faaliyet

göstermektedir. Sektör genel olarak sermaye ağırlıklı olduğundan pazara giriş tehdidi

düşüktür. Sektörde marka bilinirliği ve marka güveni önemli olduğundan, yeni marka

22-16/269-121

30/33

olarak sektöre girebilmek uzun zaman ve yüksek maliyetlere mal olmaktadır. Yeni ve

küçük firmalar bu sektöre üretim yerine yalnızca ticaret yapmak için bile girecek olsa,

bu sektörde yer edinmek oldukça zaman ve güven gerektirmektedir32. Bununla

birlikte, Bildirim Formu’nda yer aldığı üzere, pazara giriş önünde yasal bir engel33

bulunmadığı gibi satış sonrası hizmetlere ilişkin bir düzenleme de bulunmamaktadır.

Ayrıca, Türkiye iş ve inşaat makineleri pazarının büyüme trendinin ve büyüme

yönündeki geleceğe yönelik beklentilerin yatırımcıları teşvik eder nitelikte olduğu

anlaşılmaktadır. Son üç yılda pazara 5 teşebbüsün girmesinin de giriş önünde

aşılmaz engeller bulunmadığına işaret ettiği değerlendirilmiştir.

(115) Bildirim konusu raporlama faaliyetlerinin rakipler arasında bir kısıtlama getirmediği,

söz konusu faaliyetler sonucunda rekabetin sınırlanmasının aksine teşebbüslerin

faaliyetlerinin verimliliği ve potansiyel müşteri tercihlerine ilişkin daha sağlıklı bilgiler

elde edebilecek olmaları sonucunda ürün ve hizmetlerin kalitesinde yaşanması

öngörülen artışlarla ilgili pazardaki rekabetin gelişeceği ifade edilmektedir. Bunun yanı

sıra söz konusu uygulamaya ilişkin herhangi bir yaptırım mekanizmasının

bulunmadığı, bir diğer ifadeyle, raporlama faaliyetlerine İMDER üyelerinin katılıp

katılmama konusunda serbest oldukları ve bu kapsamda sektörde faaliyet gösteren

teşebbüslere herhangi bir kısıtlama getirilmediği hususları dile getirilmektedir.

(116) Muafiyet değerlendirmesine konu İMDER raporlarında yalnızca üye teşebbüslere ait

satış adedi bilgileri yer almaktadır. Bu bilgilerin rekabete duyarlı oldukları

söylenebilecekse de, fiyat, maliyet ve geleceğe yönelik stratejiler gibi bilgilere kıyasla

ilgili pazardaki rekabeti olumsuz etkileme ihtimallerinin daha düşük olduğu

değerlendirilmektedir.

(117) Bu çerçevede, iş ve inşaat makinelerinin niteliği bakımından homojenlikten uzak

farklılaştırılmış ürünler olduğu, pazardaki rekabetin fiyatın yanında kalite, etkin

pazarlama, marka algısı, değişen talebe hızlı yanıt verme, yeni model geliştirme

yeteneği, ürün çeşitliliği ve satış sonrası hizmet ağının yaygınlığı gibi parametrelere

dayandığı anlaşılmaktadır. Bunlar yanında pazarın rekabetçi, karmaşık ve istikrarsız

bir yapı sergilediği dikkate alındığında, anılan hususların bildirime konu bilgi

değişiminin ilgili piyasadaki rekabet üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin önüne

geçebileceği, dolayısıyla Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I’de yer alacak bilgi değişimi

kapsamında 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendindeki koşulun karşılandığı

sonucuna ulaşılmıştır.

(d) Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması

(118) Bu koşula ilişkin olarak genel olarak bilgi değişimine konu verilerin, elde edilecek

faydaların sağlanması için zorunlu olup olmadığı değerlendirilmiştir.

(119) Bildirim Formu’nda etkinlik kazanımlarının ve tüketici faydalarının elde edilebilmesi

için, pazarın yapısını ve büyüklüğünü ortaya koyacak bilgilerin paylaşılmasının zaruri

olduğu, pazar hakkında öngörüde bulunmayı kolaylaştıracak bu tür bilgiler arasında

fiyat, maliyet gibi bilgiler bulunmasına rağmen, İMDER tarafından hazırlanacak

raporlarda bu amacın elde edilebilmesi adına yalnızca satış adedi bilgilerine yer

verilmesinin tercih edildiği, üye teşebbüslerin pazarın yapısını gözlemleyebilmeleri için



32 İnşaat ve Madencilik ve Makine Sektörleri Etkileşimi Raporu, Mayıs 2021

33 Sektörde ithalat işlemlerinin T.C. Ticaret Bakanlığı ile T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının

belirlediği mevzuatlara uygun gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, ilgili bakanlıklar

tarafından ithalata yönelik aranan koşulların ticari hayatın olağan akışı içerisinde makul

karşılanabileceği ve pazara giriş engeli olarak değerlendirilebilecek seviyede olmadıkları

değerlenirilmektedir.

22-16/269-121

31/33

bu bilgilere erişmelerinin yeterli olduğu ve hazırlanan raporlarda rekabetin zorunlu

olandan fazla kısıtlanmasına yol açabilecek türde bilgilerin yer almadığı ifade

edilmekte olup ayrıca rekabetin zorunlu olandan daha fazla kısıtlanmadığını gösteren

bir diğer hususun da, hazırlanan raporların yalnızca geçmiş bilgiler bakımından

derlenmesi olduğu vurgulanmaktadır. Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin proje

anlaşmaları da genellikle ihale usulü gerçekleştirildiğinden ve her bir projeyi farklı

teşebbüsler üstlenebildiğinden geçmiş satış adedi verilerinin ileriye dönük stratejik

öneme sahip olmadığı ifade edilmektedir.

(120) Başvuruda, dosya kapsamında karşı-olgusal değerlendirme yapılması durumunda da

İmderonline platformu üzerinden aylık satış adedi verilerinin paylaşıldığı dönemde,

sektörün giderek büyüdüğü, kalitenin ön plana çıktığı, rekabetçi piyasa yapısının

korunduğu, ilgili dönemde koordinasyon doğurucu etkilerin oluşmadığı ve pazarda

rekabeti kısıtlayıcı herhangi bir etkinin meydana gelmediği ve Kurum tarafından daha

önce sektöre yönelik önaraştırma veya soruşturma yürütülmediği ifade edilmekte,

yapılacak değerlendirmede bu hususların da göz önünde bulundurulması gerektiği

belirtilmektedir.

(121) Öte yandan, İMDER yetkilileri ile yapılan görüşmede, pandemi nedeniyle küresel

tedarik zincirinin bozulduğu, pandemi öncesinde ürün siparişlerine yönelik planlama

süreçlerinin 8-12 hafta arasında değişirken mevcut durumda 6 ay ila bir yılı bulabildiği,

böyle bir ortamda, İMDER’den başka herhangi bir mecrada iş ve inşaat makinelerine

ilişkin bir verinin paylaşılmıyor olduğu da göz önüne alındığında, üretim planlaması ve

organizasyonu yapabilmek, ulusal ve uluslararası pazarlarda rekabet edebilmek için

bildirime konu raporların paylaşılmasının bir zorunluluk haline geldiği ifade edilmiştir.

(122) Bildirim Formu’nda, bilgi değişimine konu raporların, ücreti karşılığında İMDER’e üye

olan veya olmayan gerçek ve tüzel kişiler, üniversiteler, araştırma kuruluşları gibi

paydaşlarla paylaşılacağı, yıllık raporların daha az ayrıntı içeren versiyonlarının

İMDER’in resmi internet sitesinde yayımlanacağı, talep halinde de kamu kurum ve

kuruluşları ile paylaşılacağı ifade edilmektedir. Raporların elde edilmesinde

uygulanacak ücretin İMDER üyelerinin yıllık aidatları kadar olmasının ve raporların

talep eden herkese sağlanmasının, paylaşımın ayrımcı nitelikte olmayacağına işaret

ettiği söylenebilecektir. Bilgi değişiminin anılan şekilde yapılmasıyla bilgi değişimi

sonucu ortaya çıkabilecek işbirlikçi etkilerin bilgi paylaşımına dâhil olmayan

teşebbüsler ve potansiyel rakipler tarafından sınırlanabileceği, böylece pazardaki

rekabetin bozulması olasılığının azalabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca, bilgi

paylaşımının gönüllülük esasına dayalı olmasının rekabetin zorunlu olandan fazla

kısıtlanmamasına hizmet edeceği söylenebilecektir.

(123) Geçmiş tarihli veriler ile ilgili olarak, verinin rekabeti bozma riski taşımaması için ne

kadar eski olması gerektiğine dair belirlenmiş bir eşik bulunmamaktadır. Bu eşik

verinin niteliğine, toplulaştırılmış olup olmamasına, bilgi değişiminin sıklığına ve ilgili

pazarın istikrarı ile şeffaflığı gibi kriterlere bağlıdır. Sık aralıklarla yapılan bilgi

değişimleri, teşebbüslerin pazarda ortak bir anlayışa ulaşmasını ve anlaşmadan

sapmaların izlenmesini kolaylaştırarak işbirlikçi sonuç riskini artırabilmektedir.

(124) Bu kapsamda, Aylık Rapor’da teşebbüslerin satış adedi verileri Türkiye genelinde,

bireysel teşebbüs verisi içermeyecek şekilde toplulaştırılmış olarak ilgili ayın bitiminde

paylaşılacaktır. Geçmişe dönük satış adedi verilerinin, fiyat, üretim miktarı, kapasite,

maliyet ve ciro gibi bilgilere göre stratejik niteliği düşük olarak kabul edilmektedir.

Aylık Rapor kapsamındaki satış adedi bilgileri yeterince eskitilmeden paylaşılmakla

birlikte, Kurulun SERFED kararında belirtmiş olduğu üzere en az beş katılımcının

22-16/269-121

32/33

katılımının sağlanacağı ve hiçbir katılımcının konsolide veri içindeki ağırlığının %25’i

geçmeyeceği şekilde kurgulanacak, eğer söz konusu şartlar sağlanabiliyorsa veriler

AMATİS aracılığıyla paylaşılabilecektir. Anılan hususlar nedeniyle pazardaki rekabetin

zorunlu olandan fazla sınırlanmayacağı kanaatine varılmıştır.

(125) Yıllık Rapor-I’de yer alacak yıllık satış adedi verileri ise, il bazında düzenlenecek

olmakla birlikte, ilgili yıl bittikten üç ay sonra yani her yıl Nisan ayının ilk gününde

yayımlanacaktır. Yıllık Rapor-I’de yer alacak yıllık satış adedi verileri daha az detay

içerecek şekilde İMDER resmi internet sitesinde yayımlanacaktır. Ayrıca, İMDER’e

üye veya üye olmayan tüm teşebbüsler ücreti karşılığında dosya kapsamındaki

raporlara erişebilecektir. Bu hususlarla birlikte, Yıllık Rapor-I kapsamında teşebbüs

bazında bilgi bulunmaması, pazarın istikrarsız ve karmaşık yapısı ve geçmişe ait

verilerin eskitilerek paylaşılması göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu bilgilerin

paylaşımının rekabetin kısıtlanması açısından zorunlu olanın ötesine geçmeyeceği

kanaatine ulaşılmıştır.

(126) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, bildirime konu Aylık Rapor ve Yıllık

Rapor-I’in 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde düzenlenen rekabetin

zorunlu olandan fazla kısıtlanmaması koşulunu karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır.















































22-16/269-121

33/33

H. SONUÇ

(127) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Türkiye İş Makinaları

Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği tarafından üyeleri ile paylaşılması öngörülen

raporlara ilişkin olarak;

- Başvuru kapsamında paylaşılması planlanan Yıllık Rapor-II’ye 4054 sayılı

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit

belgesi verilmesine,

- Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I kapsamındaki bilgi paylaşımının aynı Kanun’un 4.

maddesi kapsamında bulunduğu ve 8. madde uyarınca menfi tespit belgesi

verilemeyeceğine,

- Aylık Rapor ve Yıllık Rapor-I kapsamındaki bilgi paylaşımının 4054 sayılı

Kanun’un 5. maddesindeki koşulları karşıladığına ve söz konusu raporlara

pazardaki etkilerini görmek maksadıyla 5 yıl süreyle bireysel muafiyet

tanınmasına

gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde

yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy