Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-2-038 (Soruşturma/Taahhüt)
Karar Sayısı : 22-32/505-202
Karar Tarihi : 07.07.2022
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Hasan Hüseyin ÜNLÜ,
Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK, Berat UZUN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet Yavuz GÜNER, Damla YAZ, Alican KORKMAZ,
Yavuz Mahmut ŞİMŞEK
C. İLGİLİ TARAF : - Tadım Gıda Maddeleri San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcilsi: Av. Kayra ÜÇER
Büyükdere Caddesi 199 Kat 30 Levent 34394 Beşiktaş İstanbul
D. ŞİKAYETÇİ : - Gizlilik Talebi Bulunmaktadır.
(1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 12.08.2021 tarih ve 21-38/549-M sayılı
kararı uyarınca Tadım Gıda Maddeleri San. ve Tic. A.Ş. hakkında yürütülmekte
olan soruşturma kapsamında, tarafça sunulan revize nihai taahhüt metninin
değerlendirilmesi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 02.12.2020 tarih ve
13042 sayı ile giren gizlilik talepli başvuruda, Tadım Gıda Maddeleri San. ve Tic.
A.Ş.’nin (TADIM) paketli kuru yemiş pazarındaki hakim durumunu dışlayıcı
uygulamalar ile kötüye kullanarak rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı ve bayilerin
fiyatına müdahale ederek yeniden satış fiyatını belirlediği iddia edilmiştir. Bu iddialar
üzerine yapılan önaraştırma sonucunda düzenlenen 04.08.2021 tarih ve 2020-2-
038/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu 12.08.2021 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş
ve TADIM hakkında soruşturma açılmasına 21-38/549-M sayı ile karar verilmiştir.
(3) Soruşturma Bildirimi TADIM tarafından 01.09.2021 tarihinde tebellüğ edilmiş, tarafın
birinci yazılı savunması 30.09.2021 tarih ve 21647 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. Ardından TADIM 30.11.2021 tarih ve 23346 sayı ile taahhüt sunma talebinde
bulunmuştur.
(4) Bunun üzerine hazırlanan, taahhüt görüşmelerinin başlatılmasına ilişkin 23.12.2021
tarih ve 2020-2-038/BN-01 sayılı Bilgi Notu, 27.12.2021 tarihli Kurul gündeminde
görüşülmüş ve 21-67/911-M sayı ile TADIM ile taahhüt görüşmelerine başlanmasına
ve taahhüt hakkında üçüncü tarafların görüşlerinin alınmasına karar verilmiştir.
(5) TADIM alınan Kurul kararı hakkında 31.12.2021 tarih ve 36948 sayılı yazı ile
bilgilendirilmiştir. Soruşturmanın 12.02.2022 tarihinde sona erecek ilk altı aylık süresi
27.01.2022 tarih, 22-06/78-M sayılı Kurul kararı ile bitiminden itibaren altı ay
uzatılmıştır.
(6) Taahhüt görüşmelerinin akabinde TADIM tarafından Kuruma sunulan 22.04.2022
tarihli taslak taahhüt metninin özet versiyonu; taahhütlerin dosya konusu rekabetçi
endişeleri gidermekteki yeterliliği, uygulanabilirliği, etkinliği ve sürekliliği hususlarında
görüş almak üzere 29.04.2022 tarihli ve 43140, 43141, 43143, 43145, 43147 sayılı
yazılar ile üçüncü kişilere gönderilmiştir. Üçüncü kişilerin cevabi yazıları çeşitli tarih ve
sayılarla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
22-32/505-202
2/15
(7) Üçüncü kişi görüşleri de dikkate alınmak suretiyle, Soruşturma Heyetinin taslak taahhüt
metni hakkındaki değerlendirmeleri 23.05.2022 tarihinde TADIM’a iletilmiştir. Söz
konusu bilgilendirme akabinde, TADIM taahhüt metnini revize etmiş ve 07.06.2022
tarih ve 28586 sayı ile Kuruma iletmiştir. Bu taahhüt metni üzerine hazırlanan
27.06.2022 tarih ve 2020-2-038/BN-03 sayılı Bilgi Notu Kurulun 30.06.2022 tarihli
toplantısında görüşülmüş, taahhüt metninin ilk maddesinde yer alan “… net satış alanı
100 metrekareden az olup şubesi bulunmayan…” ifadesi dikkate alınarak, dosya 22-
29/477-Mİ sayı ile Kurul gündeminde incelemeye alınmıştır.
(8) Bu çerçevede TADIM tarafından 05.07.2022 tarih ve 29486 sayı ile sunulan revize nihai
taahhüt metni üzerine hazırlanan 05.07.2022 tarih ve 2020-2-038/BN-04 sayılı Bilgi
Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(9) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notunda, TADIM’ın sunmuş olduğu revize
taahhüt paketinin önaraştırma ve soruşturma safhasında tespit edilen rekabet
sorunlarını giderme hususunda elverişli olduğu, dolayısıyla nihai taahhüt metninin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 43. maddesinin
üçüncü fıkrası ile 2021/2 sayılı Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve
Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına Yönelik Önaraştırmalarda ve
Soruşturmalarda Sunulacak Taahhütlere İlişkin Tebliğ’in (2021/2 sayılı Tebliğ) 14.
maddesinin birinci fıkrası uyarınca bağlayıcı hale getirilerek soruşturma sürecinin
sonlandırılması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Rekabetçi Endişeler
(10) TADIM’ın rekabetçi endişeleri gündeme getiren ve sıkı bir şekilde takip ettiği temel
politikalarından birisi, rakip teşebbüslerin yer aldığı noktalarda stant kurulumu, bedava
ürün, indirim uygulamaları ve ön ödeme gibi çeşitli destekler yoluyla öncelikle rakibin
noktadan çıkartılmasını sağlamak, TADIM’ın bulunmadığı son satış noktalarına ise
yalnız TADIM ile çalışılacak şekilde giriş yapmak, bunun başarılamadığı noktalarda
rakiple birlikte satış gerçekleştirmek, bu durumda noktaya stantlar koymak suretiyle
rakip ürünlerin stantlarına yeterli alan bırakmamak, kendi stantlarının içinde TADIM’ın
tüm ürün grupları birlikte sergilenerek rakip markaların ürünlerinin görünürlüğünü
azaltmaya çalışmak ve tek marka olarak TADIM’ın bulunduğu noktalarda desteklerin
devam ettirilerek sadık müşteri niteliğini korumaktır.
(11) Bu uygulamalar sonucunda, pek çok noktada rakiplerin noktalardan çıkarılarak
TADIM’ın tek marka haline getirildiği yerinde incelemelerde elde edilen belgelerden
görülmektedir. TADIM’ın münhasırlık veya sadakat yaratıcı nitelikteki indirim ve stant
kurulumu uygulamalarının geleneksel kanaldaki nihai satış noktalarında fiilî
münhasırlık yaratarak rakip ürünlerin satışının engellenmesine ve rakiplerin pazardan
dışlanmasına yol açabilecek nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.
(12) Diğer yandan aşağıda ele alınacağı üzere, TADIM’ın bayilerine tavsiye niteliğinde
fiyatlar ilettiği anlaşılmakla birlikte, yapılan yerinde incelemelerde TADIM’ın yeniden
satış fiyatını belirlediğine dair ek bir belgeye ulaşılamamıştır.
H.2. Taslak Taahhüt Metni
(13) Taahhüt görüşmeleri sonucunda TADIM tarafından sunulan ve üçüncü kişilere
görüşlerinin alınmasını teminen gönderilen 22.04.2022 tarihli taslak taahhüt metni
aşağıda özetlenmektedir:
22-32/505-202
3/15
1. TADIM ve bayileri; paketlenmiş kuru yemiş satışı gerçekleştirilen geleneksel
kanaldaki satış noktaları (perakende satış noktaları) ile sözlü ya da yazılı
münhasırlık ilişkisi kurmayacaktır.
2. TADIM ve bayileri, perakende satış noktasının; paketlenmiş ay çekirdeği veya
diğer paketlenmiş kuru yemiş alımlarının tamamını TADIM ürünlerinden
karşılaması karşılığında; ek iskonto, ek prim, daha yüksek veya fazla prim,
karşılıksız mal, bedelsiz dolu stant ya da ürün, hizmet bedeli, promosyon gibi
her ne isim altında olursa olsun faydalar sağlamayacaktır.
3. TADIM ve bayileri; perakende satış noktasının herhangi bir dönemde, bir önceki
dönem gerçekleştirdiği paketlenmiş ay çekirdeği veya diğer paketlenmiş kuru
yemiş satın alımlarının %60’ından fazlasını TADIM’dan satın alması karşılığında
ek iskonto, ek prim, daha yüksek veya fazla prim, karşılıksız mal, bedelsiz dolu
stant ya da ürün, hizmet bedeli, promosyon gibi her ne isim altında olursa olsun
faydalar sağlamayacaktır.
4. TADIM ve bayileri, perakende satış noktasının; rakip paketlenmiş ay çekirdeği
veya diğer paketlenmiş kuru yemiş ürünlerini almaması, satmaması, almayı
bırakması ya da satmayı bırakması karşılığında ek iskonto, ek prim, daha
yüksek veya fazla prim, karşılıksız mal, bedelsiz dolu stant ya da ürün, hizmet
bedeli, promosyon gibi her ne isim altında olursa olsun faydalar
sağlamayacaktır.
5. TADIM ve bayileri, münhasır çalışma, rakip ürün alınmaması, rakip ürün
alınmasının bırakılması ya da tek marka çalışılması karşılığında paketlenmiş
kuru yemiş ürünlerinin satın alınmasından ya da tüketiciye satılmasından önce
prim ödemesinde bulunmayacaktır.
6. TADIM ve bayileri, münhasır çalışmaya, rakip ürün alınmamasına, rakip ürün
alımının bırakılmasına ya da tek marka çalışılmasına neden olacak şekilde,
belirli bir hedef karşılığı geriye dönük indirim uygulamayacaktır.
7. TADIM ve bayileri, aralarında TADIM’ın da bulunduğu birden fazla teşebbüsün
ürünlerini alan ve satan bir perakende satış noktası kendisi talep etse dahi
münhasır çalışma, rakip çıkarma, tek marka çalışma ve benzeri çalışma
biçimleri karşılığında özel prim, karşılıksız mal ya da başka faydalar
önermeyecektir.
8. TADIM ve bayileri, perakende satış noktalarının paketlenmiş ay çekirdeği, her
bir paketlenmiş kuru yemiş ürünü ve kuru meyve ve bar ürünlerinin satın alım
miktarlarını birbirinden bağımsız olarak belirlemesini engelleyecek şekilde
iskonto, prim ya da karşılıksız mal uygulamalarında bulunmayacaktır. Söz
konusu ürünlerden herhangi birinin tedarik edilip edilmeyeceği ya da ne
miktarda tedarik edileceği diğer bir ürünün de satın alınıp alınmamasına ya da
satın alım miktarına bağlanmayacaktır.
9. TADIM, her bir bayisinin, perakende satış noktalarına TADIM’dan bağımsız
olarak ilçe bazında belirleyeceği sabit iskonto oranı ile satış yapmasını temin
edecektir. Bu taahhüt, TADIM’ın, ürünlerini rakip marka ambalajlı kuru yemiş ya
da ay çekirdeği ürünleri ile bir arada satan perakendecilerde rakip tarafından
uygulanan fiyat, iskonto, promosyon ve benzeri ticari uygulamalar ile rekabet
edebilmesi için gerekli ticari girişimlerde bulunmasını engellemeyecektir.
22-32/505-202
4/15
10. TADIM, yukarıda (1) – (7) arasında yer alan hususlara ilişkin olarak bayileri ile
protokol imzalayarak Rekabet Kurumuna (Kurum) tevsik edecektir. Ayrıca
TADIM ve bayilerinin ilgili çalışanlarına rekabet hukuku ve taahhütte yer alan
hususlara ilişkin olarak eğitim verilecektir.
11. TADIM bayisi ve perakende satış noktası arasında yazılı sözleşme yapılması
durumunda söz konusu sözleşme, taahhütte yer alan hususları yansıtacak
şekilde hazırlanacak ve taraflarca imzalanan sözleşmenin bir örneği sözleşme
tarafı olan perakende satış noktasına bırakılacaktır.
12. TADIM taahhüt kapsamında üzerinde uzlaşılan bir bildirim metnini perakende
satış noktalarıyla imza karşılığında ve bir nüshası noktada kalacak şekilde
paylaşacaktır. TADIM, bildirim yapılan toplam perakende satış nokta sayısını,
bildirim karşılığında imza alınan nokta sayısını ve imzadan imtina eden nokta
sayısını Kuruma tevsik edecektir.
13. TADIM, yukarıda yer alan taahhütleri, taahhütlerin kabul edilerek soruşturmanın
kapatılmasına ilişkin gerekçeli kararın yayımlanmasını takip eden dört ay
içerisinde yerine getirecektir.
14. TADIM, soruşturmanın kapatılmasına ilişkin gerekçeli kararın yayımlanmasını
takip eden beşinci yılın sonundan itibaren ya da beş yıllık süre dolmadan önce
pazar paylarının birbirini takip eden iki yıl %40’ın altına düşmesi halinde;
yukarıda yer alan taahhütlerin kaldırılması için Kurula başvuruda
bulunabilecektir.
H.3. Taslak Taahhüt Metni Üzerine Sektör Paydaşlarının Görüşleri
(14) Yukarıda özetine yer verilen taslak taahhüt metnine ilişkin sektör paydaşlarının
görüşleri alınmıştır. (…..) tarafından gönderilen ve 23.05.2022 tarih, 28146 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal eden yazıda, TADIM tarafından sunulan taahhütlerin
yeterliliğinin, uygulanabilirliğinin, etkinliğinin ve sürekliliğinin uygun bulunduğu,
taahhütlere uyulmaması halinde ek bilgilendirme sağlanacağı ifade edilmiştir.
(15) (…..) tarafından gönderilen ve 23.05.2022 tarih, 28147 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal
eden yazıda, TADIM tarafından sunulan taahhütlerin sektörde rekabet düzeninin
korunmasına ve ekonomik verimliliğin temini yönünde katkı sağlayacağı, taahhütlerin
kendilerince olumlu karşılandığı belirtilmiştir.
(16) (…..) tarafından gönderilen ve 13.05.2022 tarih, 27949 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal
eden yazıda özetle;
i. TADIM’ın son satış noktaları ile akdettiği sözleşmeler ve benzeri hukuki metinler ile
ilgili olarak,
TADIM’ın geleneksel kanalda satış noktalarıyla akdettiği münhasırlık
hükümleri içeren sözleşmelerin münhasırlığa yol açmayacak şekilde yeniden
düzenlenmesi; bu kapsamda, sözleşmelerin süreli yapılması ve sürenin
karşılıklı açık beyan olmaksızın uzamaması, tarafların tek taraflı fesih hakkı
olması, sözleşmenin sona erdirilmesini zorlaştıran hükümlerin bulunmaması,
sözleşmelerde fiilen marka bağımlılığı yaratacak ticari menfaat kazanma
koşullarına yer verilmemesi, rakiple çalışmanın serbest olduğunun
sözleşmede belirtilmesi, dolaylı iskonto yaratan uygulamalarla fiilî
münhasırlık yaratan hükümlere yer verilmemesi gerektiği,
22-32/505-202
5/15
TADIM’ın fiilî münhasırlık yaratacak uygulamalarının tamamına son
verildiğine ilişkin tüm satış noktalarına ayrıntılı bir bilgilendirme
metninin/duyurunun Kurul onayıyla birlikte gönderilmesi ve gönderimin etkin
bir biçimde gerçekleştiğine ilişkin güvenilirliği Kurum tarafından tespit edilen
teyit edilebilir kayıtların Kuruma sunulması gerektiği,
TADIM’ın her bir ürün kategorisi için satış noktalarıyla ayrı ayrı sözleşmeler
akdetmesi gerektiği,
Yazılı sözleşme olmaksızın TADIM’la ticari ilişkilerini yürüten satış
noktalarında yukarıda sayılan esasların geçerli kılınması gerektiği,
TADIM’ın çalıştığı satış noktaları bakımından sunduğu taahhütlere uyup
uymadığına ilişkin Kurumun kimliğini ve çalışma şeklini uygun bulacağı
üçüncü bir taraf eliyle bağımsız denetim raporunun düzenli olarak Kurula
sunulması gerektiği,
ii. Stant, tente, branda, palet etekleri gibi yan faydalar eliyle yaratılan fiilî münhasırlık
hallerine ilişkin olarak,
Sınırlı satış alanına ve/veya raf kapasitesine sahip satış noktalarına büyük
hacimli stantlar yerleştirilmesi suretiyle rakip markaların noktaya girişini fiilen
engelleyen uygulamalara son verilmesi; stant/raf boyutlarına ilişkin olarak,
fiziken birden fazla markanın satılması imkânını koruyacak şekilde m2
cinsinden objektif bir satış alanı kriterinin belirlenmesi (bu kapsamda, Coca-
Cola kararında buzdolabı bakımından 100 m2 olarak belirlenmiş satış
alanının asgari sınır olabileceği, zira kuru yemiş stantlarının daha fazla yer
kaplayabileceği); hâlihazırda rakip firma stantlarının girmesinin mümkün
olmadığı, büyük stantların yer aldığı küçük satış alanına sahip satış
noktalarında mevcut olan stantların Kurul kararı ile tespit edilecek şekilde
küçültülerek rakip marka girişine izin verecek şekilde yeniden
yerleştirilmesinin ve bunun maliyetine tamamen TADIM tarafından
katlanılmasının temin edilmesi gerektiği,
Satış noktalarında rakip stant konumlandırılmasına izin verilecek şekilde
yeniden stant yerleşimi yapılmasının uygulanabilir olmaması hâlinde TADIM
stantlarının %50’sinin müşteriye hitap eden kısımları kapsayacak şekilde
rakip marka ürünlerine açılması gerektiği,
Satış noktalarına stant dışında (ahşap, plastik, metal alaşımlı) yatırım
yapılarak münhasır satış algısı yaratabilecek uygulamalara son verilmesi
gerektiği,
iii. Çeşitli maddi faydalar (iskonto, promosyon, bedelsiz ürün, hizmet bedeli faturası
vs.) yoluyla gerçekleştirilen dışlayıcı davranışlarla ilgili olarak,
TADIM’ın satış noktalarına uyguladığı ve marka bağımlılığı sağlayarak fiilî
münhasırlığa yol açan iskonto, promosyon, bedelsiz ürün gibi uygulamaların
fiilî münhasırlığa sebebiyet vermeyecek şekilde yeniden düzenlenmesi ve
objektif kriterlere bağlanarak eşit durumdaki alıcılara eşit şekilde
uygulanmasının temin edilmesi (düşük cirolu noktaya düşük, yüksek cirolu
noktalara yüksek iskonto verilmesi gibi), bireyselleştirilmiş iskonto
uygulamalarına son verilmesi, rakip ürün satılmaması karşılığında iskonto
yapılmaması gerektiği,
22-32/505-202
6/15
Satış noktalarıyla akdedilen sözleşmelerde yalnızca fatura altı iskonto
uygulamasına yer verilmesi, bunun dışında fiilî münhasırlık uygulamalarının
gizlenmesinde rol oynayan bedelsiz fatura kesimi, hizmet faturası, bedelsiz
ürün, cihaz ve ekipman desteği karşılığı fatura vb. uygulamalara son
verilmesi gerektiği,
Bağlama uygulamasına son verilmesi, ay çekirdeği ürünü başta olmak üzere
TADIM’ın belirli ürünlerinin satış noktasına satılmasının diğer bazı ürünlerin
satışına bağlanmamasının temin edilmesi gerektiği,
Rakiplerin girdiği noktalara ay çekirdeğinin tedarik edilmemesi gibi fiilî
münhasırlık yaratacak uygulamalara son verilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
(17) (…..) tarafından gönderilen ve 13.05.2022 tarih, 27937 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal
eden yazıda, sunulan taahhütlerin uygulanabildiği takdirde yerinde olduğu, TADIM’ın
hâkim durumda bulunduğu ilgili pazarlardaki rekabetçi endişeleri giderecek nitelikte
olduğu ve olumlu değerlendirilebileceği ifade edilmiştir.
H.4. Revize Nihai Taahhüt Metni
(18) Üçüncü kişi görüşleri de dikkate alınmak suretiyle, Soruşturma Heyeti’nin taslak
taahhüt metni hakkındaki değerlendirmeleri TADIM’a iletilmiştir. Söz konusu
bilgilendirme akabinde, TADIM, taslak taahhüt metnini revize ederek 07.06.2022 tarih
ve 28586 sayı ile Kuruma sunmuştur. Bu taahhüt metninin ilk maddesinde yer alan “…
net satış alanı 100 metrekareden az olup şubesi bulunmayan…” ifadesi dikkate
alınarak, dosya 22-29/477-Mİ sayı ile Kurul gündeminde incelemeye alınmıştır. Bunun
üzerine TADIM tarafından 05.07.2022 tarih ve 29486 sayı ile sunulan revize nihai
taahhüt metni şu şekildedir:
1. Tadım ve bayileri; paketlenmiş kuru yemiş satışı alanında faaliyet gösteren,
geleneksel pazar olarak da adlandırılan bakkal, tekel bayisi, büfe, akaryakıt istasyonu
mağazası gibi küçük perakendeciler (işbu yazının devamında “perakende satış
noktası” olarak ifade edilecektir) ile sözlü ya da yazılı münhasırlık ilişkisi tesis
etmeyecektir.
2. Tadım ve bayileri, perakende satış noktasının;
i. paketlenmiş ay çekirdeği veya diğer paketlenmiş kuru yemiş alımlarının
tamamını Tadım ürünlerinden karşılaması;
ii. rakip paketlenmiş ay çekirdeği veya diğer paketlenmiş kuru yemiş ürünlerini
almaması, satmaması, almayı bırakması ya da satmayı bırakması;
iii. herhangi bir dönemde (örneğin bir yıl) bir önceki dönem gerçekleştirdiği
paketlenmiş ay çekirdeği veya diğer paketlenmiş kuru yemiş satın alımlarının
%60’ından fazlasını Tadım’dan satın alması
karşılığında ek iskonto, ek prim, daha yüksek veya fazla prim, karşılıksız mal, bedelsiz
stant ya da ürün, hizmet bedeli, promosyon gibi her ne isim altında olursa olsun
faydalar sağlamayacaktır.
3. Tadım ve bayileri, münhasır çalışma, rakip ürün alınmaması, rakip ürün alınmasının
bırakılması ya da tek marka çalışılması karşılığında paketlenmiş kuru yemiş
ürünlerinin satın alınmasından ya da tüketiciye satılmasından önce prim (Örneğin
peşin (ödemeli) prim, toptan ön ödemeli prim, yıllık peşin prim gibi) ödemesinde
bulunmayacaktır.
22-32/505-202
7/15
4. Tadım ve bayileri, münhasır çalışmaya, rakip ürün alınmamasına, rakip ürün
alınmanın bırakılmasına ya da tek marka çalışılmasına neden olacak şekilde,
perakende satış noktasının toplam alım ya da toplam satış miktarı şeklinde
belirlenebilecek bir indirim hedefini yakalaması halinde içinde bulunulan dönem
yanında daha önceki dönemlerde de gerçekleştirilen alımları kapsayacak şekilde
indirim (geriye dönük indirim) uygulamayacaktır.
5. Tadım ve bayileri, aralarında Tadım’ın da bulunduğu birden fazla teşebbüsün
ürünlerini alan ve satan bir perakende satış noktası kendisi talep etse dahi münhasır
çalışma, rakip çıkarma, tek marka çalışma ve benzeri çalışma biçimleri karşılığında
özel prim, karşılıksız mal ya da başka faydalar önermeyecektir.
6. Tadım ve bayileri, perakende satış noktalarının paketlenmiş ay çekirdeği, her bir
paketlenmiş kuru yemiş ürünü ve kuru meyve ve bar ürünlerinin satın alım miktarlarını
birbirinden bağımsız olarak belirlemesini engelleyecek şekilde iskonto, prim ya da
karşılıksız mal uygulamalarında bulunmayacaktır. Söz konusu ürünlerden herhangi
birinin tedarik edilip edilmeyeceği ya da ne miktarda tedarik edileceği diğer bir ürünün
de satın alınıp alınmamasına ya da satın alım miktarına bağlanmayacaktır
7. Tadım, her bir bayisinin, perakende satış noktalarına Tadım’dan bağımsız olarak ilçe
bazında belirleyeceği sabit iskonto oranı ile satış yapmasını temin edecektir. İşbu
taahhüt Tadım bayilerinin satış oranlarının Tadım tarafından belirlenmesi anlamına
gelmemekte olup, iskonto oranları bayilerin kendi inisiyatifleri ile belirlenecektir. İşbu
taahhüt Tadım’ın, ürünlerini rakip marka ambalajlı kuru yemiş ya da ay çekirdeği
ürünleri ile bir arada satan perakendecilerde rakip tarafından uygulanan fiyat, iskonto,
promosyon ve benzeri ticari uygulamalar ile rekabet edebilmesi için gerekli ticari
girişimlerde bulunmasını engellemeyecektir.
8. Tadım, yukarıda (1) – (7) arasında yer alan hususlara ilişkin olarak Bayileri ile ekte
yer alan protokolü imzalayarak Rekabet Kurumuna tevsik edecektir (Ek-Bayilik
Sözleşmesine Ek Protokol Taslağı).
9. Tadım ve bayilerinin ilgili çalışanlarına rekabet hukuku ve işbu taahhütte yer alan
hususlara ilişkin olarak eğitim verilecektir.
10. Tadım Bayisi ile bir perakende satış noktası arasında yazılı sözleşme yapılması
durumunda söz konusu sözleşme, işbu taahhütte yer alan hususları yansıtacak
şekilde hazırlanacak ve taraflarca imzalanan sözleşmenin bir örneği sözleşme tarafı
olan perakende satış noktasına bırakılacaktır.
11. Aşağıda yer alan bildirim metni tüm Tadım perakende satış noktaları imza karşılığında
ve bir nüshası noktada kalacak şekilde paylaşılacaktır. Tadım, bildirim yapılan toplam
perakende satış nokta sayısını, bildirim karşılığında imza alınan nokta sayısını ve
imzadan imtina eden nokta sayısını Rekabet Kurumuna tevsik edecek olup, tarafına
ulaşmış olan bildirim karşılığında alınmış imzaları gösterir belge ve/veya belgeler ile
imzadan imtina tutanaklarının dijital ortama aktarılmış versiyonlarını (fotoğraf,
taranmış kopya vb.) Rekabet Kurumu ile dijital ortam üzerinden paylaşacaktır.
‘Tadım ürünlerini tercih ettiğiniz için içtenlikle teşekkür ederiz!
Tadım ürünlerini tüketicimize ulaştıran siz sayın perakendecimiz:
o Sadece Tadım ürünleri satma kararı tamamen size aittir.
o İstediğiniz firmanın ürünlerini tercih etmekte tamamen serbestsiniz.
o Sadece Tadım ürünü satmanızı gerektiren her türlü vaat, taahhüt, sözleşme
maddesi ya da yükümlülük geçersizdir.
o Tadım ürünleri ile rakip markaların kuru yemiş veya ay çekirdeği ürünlerini
bir arada satmanızı engelleyecek türlü vaat, taahhüt, sözleşme maddesi ya
da yükümlülük de geçersizdir.
22-32/505-202
8/15
o Tadım ve Tadım bayilerinin yaptıkları hiç bir prim, promosyon ya da iskonto
uygulaması sizi rakipten mal almama, rakip çıkarma ya da Tadım ile tek
marka çalışma yükümlülüğü altına sokmaz.
o Tadım’ın ay çekirdeğini, her bir kuru yemiş çeşidini, kuru meyve ve bar
ürünlerini diğerlerinden ayrı ve bağımsız olarak satın alabilirsiniz.
Tadım, daha önce olduğu gibi bundan sonra da kalitesiyle rekabet etmeye
devam edecektir.’
12. Tadım, yukarıda yer alan taahhütleri, taahhütlerin kabul edilerek soruşturmanın
kapatılmasına ilişkin gerekçeli kararın yayınlanmasını takip eden dört ay içerisinde
yerine getirecektir.
13. Tadım,
a. Soruşturmanın kapatılmasına ilişkin gerekçeli kararın yayınlanmasını takip
eden 5. (beşinci) yılın sonundan itibaren;
b. (a)’da anılan beş yıllık süreden dolmadan önce dahi olsa Tadım pazar
paylarının birbirini takip eden iki yıl %40’ın altına düşmesi halinde;
gerekçeli pazar tanımlarını, pazar payı bilgilerini, ilgili diğer bilgi ve belgeleri,
değerlendirme ve gerekçeleriyle birlikte Rekabet Kurulu’na sunarak yukarıda yer alan
taahhütlerin kaldırılması için Rekabet Kuruluna başvuruda bulunabilecektir.
(19) Bu taahhüt metninin ekinde ayrıca “Bayilik Sözleşmesine Ek Protokol Taslağı”
(Protokol) sunulmuştur.
H.5. 4054 sayılı Kanun’un 43. Maddesi ve 2021/2 sayılı Tebliğ Kapsamında
Değerlendirme
(20) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin üçüncü fıkrası şu şekildedir:
“Yürütülmekte olan bir önaraştırma ya da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6 ncı madde
kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili teşebbüs
ya da teşebbüs birliklerince taahhüt sunulabilir. Kurul söz konusu taahhütler yoluyla
rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da
teşebbüs birlikleri açısından bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya
açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar verebilir. Rakipler arasında fiyat
tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır
ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilmez. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve
esaslar Kurul tarafından çıkarılan tebliğ ile belirlenir.”
(21) Bu doğrultuda yürürlüğe giren 2021/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesi ise
şu şekildedir:
“Bu Tebliğ; açık ve ağır ihlaller hariç olmak üzere, 4054 sayılı Kanunun 4 üncü veya 6 ncı
maddesi kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili
teşebbüslerce ya da teşebbüs birliklerince sunulan taahhütleri kapsamaktadır.”
(22) Bununla birlikte 2021/2 sayılı Tebliğ’in “Tanımlar” başlıklı 4. maddesi açık ve ağır
ihlallere konu olan hususları;
“Bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet doğrudan ya da dolaylı olarak engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan;
1) Rakip teşebbüsler arasında fiyat tespiti, müşterilerin, sağlayıcıların, bölgelerin ya da
ticaret kanallarının paylaşılması, arz miktarının kısıtlanması veya kotalar konması,
ihalelerde danışıklı hareket, gelecekte uygulanması planlanan fiyat, üretim ya da satış
miktarı gibi rekabete duyarlı bilgilerin paylaşılması,
22-32/505-202
9/15
2) Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler arası
ilişkide alıcının sabit veya asgari satış fiyatının belirlenmesi
konularında gerçekleşen anlaşma ve/veya uyumlu eylemler ile bu konulara ilişkin
teşebbüs birliği karar ve eylemleri”
olarak düzenlemiştir.
(23) Dosya kapsamındaki iddialardan biri TADIM’ın yeniden satış fiyatını tespit ettiğine
yöneliktir. Önaraştırma ve soruşturma evrelerinde yapılan yerinde incelemelerde gerek
bayilere gerek geleneksel kanalda yer alan satış noktalarına yönelik olarak bahse konu
iddiayı destekler herhangi bir delil bulunmamıştır. Yapılan yerinde incelemelerde
organize kanala yönelik olarak fiyat tespiti şüphesi doğuran iki belgeye rastlanılmıştır.
Bunun üzerine organize kanaldaki TADIM müşterilerinden alınan bilgilerde, genel
olarak TADIM tarafından tavsiye fiyat listelerinin iletildiği ancak, yeniden satış fiyatının
belirlenmediği, son satış fiyatlarını kendilerinin belirlediği ifade edilmiştir. Yine
TADIM’ın distribütörlerine de TADIM’ın fiyat belirlemeye yönelik uygulamaları
sorulmuş; TADIM tarafından kendilerine tavsiye fiyat listelerinin iletildiği ancak yeniden
satış fiyatının tespit edilmediği, son satış fiyatlarını kendilerinin belirlediği bilgisi
alınmıştır.
(24) Her ne kadar gerek TADIM’da gerekse TADIM’ın distribütörlerinde yapılan yerinde
incelemelerde geleneksel kanalda yer alan satış noktalarına yönelik olarak yeniden
satış fiyatı tespitine işaret eden herhangi bir bulguya ulaşılamamış olsa da, geleneksel
kanalda da bu yönde bir uygulama olup olmadığının daha net ortaya koyulması adına
bir saha çalışması yapılmış ve Ankara, İstanbul, İzmir ve Muğla illerinde geleneksel
kanaldaki 62 satış noktası ile görüşme gerçekleştirilmiştir.
(25) Yapılan görüşmeler sonucunda özetle;
- Satış noktalarından bazılarının tavsiye fiyatın üzerinde fiyatlama yaptıkları, bu
durumun kendi maliyetlerinin yüksek olmasından ve TADIM ürünlerine kendileri
için belirledikleri kâr marjını uygulamalarından kaynaklandığı,
- Satış noktalarının genel olarak tavsiye fiyat düzeyinde fiyatlama yaptıkları,
tavsiye fiyatı bir gösterge olarak gördükleri ve diğer satış noktalarından daha
“pahalı kalmak” istemedikleri, aksi halde satışlarının etkileneceğini
düşündükleri,
- Satış noktalarından bazılarının ise tavsiye satış fiyatından bağımsız kendi kâr
marjını belirlediği, ancak bunun sonunda ortaya çıkan fiyatın da tavsiye edilen
fiyata yakın olduğu,
- Genel olarak tavsiye edilen satış fiyatının piyasa hakkında bilgi sağladığının
düşünüldüğü,
- Tavsiye edilen satış fiyatının altında veya üstünde fiyat belirlenmesine ilişkin
tedarikçi tarafından herhangi bir baskının bulunmadığı, tavsiye fiyatlara
uyulması durumunda noktaların ek bir promosyona hak kazanmadığı gibi
uyulmaması halinde iskonto kesintisi gibi cezalandırıcı kabul edilebilecek bir
yaptırıma maruz kalmadığı
anlaşılmıştır.
(26) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, dosya kapsamında TADIM’ın yeniden
satış fiyatını belirlemeye yönelik bir davranışının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
22-32/505-202
10/15
(27) Dosya kapsamındaki bir diğer iddia ise, TADIM’ın paketli kuru yemiş pazarındaki hâkim
durumunu dışlayıcı uygulamalar ile kötüye kullanarak rakiplerinin faaliyetlerini
zorlaştırdığı iddiasıdır. Bu iddia ise açık ve ağır ihlal niteliğinde olmadığından, taahhüt
sürecine konu olabilmektedir.
(28) Diğer yandan, taahhüt müessesesinin işlerliği bakımından 2021/2 sayılı Tebliğ, taahhüt
sunma taleplerinin Kuruma iletilebileceği süreyi sınırlamaktadır. 2021/2 sayılı Tebliğ’in
“Taahhüt Sürecinin Başlatılması” başlıklı 5. maddesi;
“(1) Haklarında yürütülen bir incelemeye taahhütle son verilmesini isteyen taraflar,
önaraştırma veya soruşturma sürecinde taahhüt sunma talebinde bulunabilirler.
Soruşturma sürecindeki taahhüt sunma talepleri Kanunun 43 üncü maddesinin ikinci
fıkrası kapsamında yapılan soruşturma bildiriminin tebliğinden itibaren üç ay içinde
Kuruma iletilir. Bu süre geçtikten sonra Kuruma iletilen taahhüt sunma talepleri dikkate
alınmaz.
(2) Taraflar, taahhüt sunma taleplerini yazılı şekilde Kuruma ileterek taahhüt sürecini
başlatır.”
hükmünü içermektedir.
(29) Soruşturma Bildirimi TADIM tarafından 01.09.2021 tarihinde tebellüğ edilmiştir.
TADIM’ın taahhüt başvurusunun 30.11.2021 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal ettiği
görülmektedir. Bu kapsamda 2021/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine istinaden,
teşebbüsün taahhüt başvurusu süresi içinde yapılmıştır.
(30) 2021/2 sayılı Tebliğ’in “Taahhüt Hakkında Üçüncü Kişilerin Görüşlerinin Alınması ve
Değerlendirilmesi” başlıklı 11. maddesi aşağıdaki gibidir:
“(1) Kurul, taahhüt hakkında üçüncü kişilerin görüşlerinin alınmasına karar verirse Kurul
kararını takiben on gün içinde, rekabet sorunlarının ve taraflarca sunulan taahhüt metninin
ticari sırlardan ve gizli bilgilerden arındırılmış özetini göndermek veya Kurumun internet
sayfasında yayımlamak suretiyle ilgilerin görüşlerini Kurulun belirlediği süre içinde yazılı
olarak Kuruma gönderebileceklerini belirtir.
(2) Taahhüde ilişkin görüş bildiren üçüncü kişiler, görüşleriyle birlikte görüşlerinin ticari
sırlardan ve gizli bilgilerden arındırılmış nüshasını ve varsa gizlilik taleplerini Kuruma
gönderir.
(3) Kurul, üçüncü kişilerin görüşlerinin alınması sonrasında taahhüdün rekabet sorunlarını
gidermesine ilişkin değerlendirmesini gözden geçirir. Kurul taahhüdü uygun bulursa
taahhüdü ilgili taraf açısından bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya
açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar verir. Kurul taahhüdü uygun
bulmazsa tarafların bu aşamada bir kereye mahsus olmak üzere, Kurulun
değerlendirmeler çerçevesinde ve belirlediği süre içinde taahhütte değişiklik
yapabileceğine ya da taahhüt sürecinin sonlandırılmasına karar verir.”
(31) İlgili madde uyarınca Kurulun sunulan taahhüde ilişkin olarak üçüncü kişilerin
görüşlerini alma yoluna gidebileceği hükme bağlanmıştır. Kurul, 27.12.2021 tarih ve
21-67/911-M sayı ile taahhüt görüşmelerine başlanmasına ve taahhüt hakkında
üçüncü kişilerin görüşlerinin alınmasına karar vermiştir. Bu çerçevede TADIM
tarafından 22.04.2022 tarihinde sunulan taahhüt metnine ilişkin üçüncü kişilerin
görüşlerine başvurulmuştur.
(32) 2021/2 sayılı Tebliğ’in “Taahhüdün niteliği” başlıklı 9. maddesinin ikinci fıkrasında
“Taahhüt rekabet sorunlarıyla orantılı, bu sorunları gidermeye elverişli, kısa sürede
yerine getirilebilir ve etkili şekilde uygulanabilir olmalıdır …” denilmektedir. Taahhüdün
geneline bakıldığında dosya konusu endişelerin yoğunlaştığı geleneksel kanalda fiilî
22-32/505-202
11/15
münhasırlığa yol açabilecek her davranışın dikkate alınmaya çalışıldığı ve bu
çerçevede her ihtimal için ayrı ayrı düzenleme yapıldığı görülmektedir. İlk olarak
taahhüt metninin 1. maddesinde geleneksel kanalda sözlü ya da yazılı olarak
münhasırlık ilişkisinin tesis edilmeyeceği düzenlenmiştir. 2. maddede ise ürünlerin
tamamının TADIM’dan alınması, rakip ürünlerin alınmaması-satılmaması, önceki
dönemdeki alımların %60’ından fazlasının TADIM’dan alınması karşılığında ek iskonto,
ek prim, daha yüksek veya fazla prim, karşılıksız mal, bedelsiz stant ya da ürün, hizmet
bedeli, promosyon gibi her ne ad altında olursa olsun son satış noktalarına fayda
sağlanmayacağı düzenlenerek çeşitli şekillerde fiilî münhasırlık yapılmasının önüne
geçilmiştir.
(33) Bu noktada üçüncü kişilerce iletilen bir görüşte; sınırlı satış alanına ve/veya raf
kapasitesine sahip satış noktalarına büyük hacimli stantlar yerleştirilmek suretiyle rakip
markaların noktaya girişini fiilen engelleyen uygulamalara son verilmesi, bu kapsamda
stantların rakip marka girişine izin verecek şekilde küçültülerek yeniden yerleştirilmesi,
bunun mümkün olmaması halinde ise TADIM stantlarının %50’sinin, müşteriye hitap
eden kısımları kapsayacak şekilde, rakip marka ürünlerine açılması ve satış
noktalarına stant dışında (ahşap, plastik, metal alaşımlı) yatırım yapılarak münhasır
satış algısı yaratabilecek uygulamalara son verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Stantlar
sipariş üzerine istenilen tasarımda yapılabildiği ve elektrik bağlantısı gerektirmediği için
dolaplardan farklılık arz etmektedir. İlaveten niteliği gereği soğuk tutulması gereken
kola, bira ve dondurmadan farklı olarak kuru yemişin özellikli bir saklama koşulu
bulunmadığından satış noktasının içinde stantta satılma zorunluluğu yoktur. Satıcı kuru
yemişleri noktanın içinde istediği şekilde konumlandırabilmekte, kuru yemiş herhangi
bir rafta ya da standa alternatif olan asalak denilen aparatlarda vs. satılabilmektedir.
Dolayısıyla kuru yemiş satışı için stant zorunluluğu bulunmamaktadır. Diğer taraftan,
önaraştırma safhasında ve son satış noktaları ile yapılan görüşmelerde birden fazla
marka ile çalışan birçok nokta tespit edilmiş olup, söz konusu noktalardan hiçbiri
TADIM’ın rakip ürün görünürlüğüne müdahale ettiğine yönelik açıklamalarda
bulunmamıştır. Ek olarak, tek bir marka ile çalışan noktaların hiçbirinin yer sıkıntısı
nedeniyle rakip ürün satışı yapamadığı yönünde bir açıklaması olmamıştır. Pazarın
yapısı, eldeki veriler ve son satış noktaları ile yapılan görüşmeler neticesinde stant
bulundurma zorunluluğu bir pazara giriş engeli olarak değerlendirilmediğinden
taahhütte bu hususta bir düzenleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
(34) Taahhüt metninin 3. ve 4. maddelerinde de benzer şekilde münhasırlık karşılığında
prim ya da geriye dönük indirim uygulanmayacağı belirtilmiştir. Münhasırlık
yapılmasının önlenmesi amacını vurgulamak adına 5. maddede satış noktası kendi
talep etse dahi münhasır çalışma karşılığında son satış noktalarına özel prim,
karşılıksız mal vs. fayda sağlanmayacağı kaleme alınmıştır.
(35) Bahse konu maddeler bir arada değerlendirildiğinde, münhasırlığa yol açma ihtimali
olan; geriye dönük indirim, tek marka ile çalışılması karşılığında son satış noktalarına
çeşitli faydaların sağlanması, kuru yemiş ürünlerinin tamamının ya da %60’ından
fazlasının TADIM’dan alınması karşılığında her ne isim altında olursa olsun fayda
sağlanması gibi her türlü davranış taahhüt kapsamına alınmıştır. Bahsi geçen
taahhütler ile fiilî münhasırlık yaratılarak pazarın rakiplere kapanması endişesinin
önüne geçildiği değerlendirilmektedir. Aynı zamanda sektör paydaşları tarafından son
verilmesi gerektiği ifade edilen ve TADIM’ın fiilî münhasırlık uygulamalarının
gizlenmesinde rol oynayan; bedelsiz fatura kesimi, hizmet faturası, bedelsiz ürün, cihaz
ve ekipman desteği karşılığı fatura vb. uygulamalara ilişkin endişeler de bahsi geçen
hükümlerle giderilmektedir.
22-32/505-202
12/15
(36) Taahhüt metninin 6. maddesinde ise TADIM’ın ürünlerini tedarik ederken bağlama
yapmayacağı, noktaların TADIM’ın ürün portföyünden istedikleri ürünleri diğer
ürünlerden bağımsız olarak almasının engellenmeyeceği düzenlenmiştir. Bahse konu
madde, özellikle TADIM’ın portföy gücü ve çekirdek ürününün satış noktaları için
olmazsa olmaz niteliği göz önüne alındığında önem arz etmektedir. Bu taahhüt ile
TADIM’ın başta paketlenmiş ay çekirdeği ürününde olmak üzere sahip olduğu pazar
gücünün diğer ürünler için kaldıraç etkisi yaratmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
Aynı zamanda sektör paydaşlarının da TADIM’ın belirli ürünlerinin son satış noktasına
satılmasının diğer bazı ürünlerin satışına bağlanmamasının temin edilmesi gerektiği
yönündeki endişeleri sözü edilen madde ile giderilmektedir.
(37) Taahhüt metninin 7. maddesinde TADIM bayilerinin indirimlerini nasıl bir sisteme
bağlayacakları düzenlenmiştir. Dosya kapsamında yapılan incelemeler ve elde edilen
veriler doğrultusunda TADIM’ın sabit bir indirim sisteminin bulunmadığı, indirimlerin;
geleneksel kanalda yer alan satış noktalarının yapısının da etkisiyle pazarlık yoluyla
birebir ilişkiler üzerinden ve daha çok bayi ve satış temsilcisi üzerinden verildiği
görülmüştür. TADIM tarafından yapılan açıklamalarda, TADIM’ın dağıtım sisteminde
iki aşamalı satış ve tedarik ilişkisi bulunduğu, birinci aşamada TADIM’ın ürünlerini
bayilere sattığı, ikinci aşamada ise bayilerin TADIM’dan satın aldığı ürünleri kendi
bölgelerinde, TADIM’dan bağımsız olarak belirledikleri fiyatlar üzerinden son satış
noktalarına sattıkları, TADIM’ın bayileri ile mevcut ilişkilerinde ciroya bağlı bir hedef
sisteminin bulunmadığı; zira TADIM’ın birincil önceliğinin (…..) olduğu belirtilmiştir.
TADIM’a sabit bir indirim sisteminin neden bulunmadığı, ciro bazlı indirim sistemi
kurulmasındaki zorlukların neler olduğu sorulmuştur. Cevaben, son satış noktalarına
uygulanacak sabit bir indirim sisteminin (…..) ifade edilmiştir.
(38) Taahhüt metninin 7. maddesi ile birlikte TADIM özellikle bayilerce verilecek indirimleri
belirli şartlara bağlamaktadır. Bahse konu maddeye göre son satış noktalarına
yapılacak indirimleri TADIM’ın bayileri TADIM’dan bağımsız olarak, ilçe bazında
belirleyecek ve aynı ilçedeki her son satış noktasına sabit iskonto oranı verilecektir. Bu
sayede, ilçe bazında her noktaya eşit iskonto oranı uygulanarak belirli bir kritere
dayanan objektif ve denetlenebilir bir sistem oluşturulması amaçlanmaktadır. Diğer
taahhüt maddeleri ile birlikte değerlendirildiğinde, ilçe bazında eşit iskonto
uygulamasının özellikle bayiler tarafından verilen kişiselleştirilmiş iskontolar aracılığıyla
son satış noktaları üzerinde fiilî bir münhasırlık kurulmasının önüne geçilmesini
sağlayacağı değerlendirilmektedir. Bu çerçevede, sektör paydaşları tarafından
aktarılan, bireyselleştirilmiş iskonto uygulamasına son verilerek objektif bir sistemin
belirlenmesi gerektiği yönündeki endişeler de bu madde ile çözülebilecektir. Bununla
beraber, bahse konu düzenlemenin yeniden satış fiyatı belirlenmesi yönünde herhangi
bir endişe oluşturmaması adına, anılan maddede sabit iskontolara ilişkin olarak
sunulan bu taahhüdün, TADIM bayilerinin satış fiyatlarının TADIM tarafından
belirlenmesi anlamına gelmeyeceği, iskonto oranlarının bayilerin kendi inisiyatifleri ile
belirleneceği düzenlenmiştir.
(39) Ek olarak, TADIM’ın bayileriyle ilişkisi kapsamında teknik olarak son satış noktalarının
iskonto bilgisine erişmesinin mümkün olduğu; ancak TADIM’ın yaklaşık (…..)’e yakın
perakende satış noktasından hangilerine iskonto uygulandığını ve her bir noktaya
uygulanan iskonto oranının ne olduğunu takip ve kontrol etmesinin gerekli görülmediği;
bununla birlikte taahhüt metni ekinde yer alan Protokol ile bayilerin her bir ilçedeki
perakende satış noktalarına o ilçe bazında belirlediği yeknesak iskonto oranını
uyguladığına ilişkin denetim yükümlülüğü getirileceği ve bu takibin sözleşmesel
çerçevede bayiler aracılığıyla sağlanacağı belirtilmiştir.
22-32/505-202
13/15
(40) Taahhüt metninin 8. ve 9. maddelerinde, TADIM’ın sayılan hususlara ilişkin bayileri ile
taahhüt metninin ekinde sunulan Protokol’ü imzalayacağı ve bu taahhütteki hususlara
ilişkin bayilerine ve ilgili çalışanlarına eğitim vereceği kaleme alınmıştır. TADIM’ın
sunduğu taahhütler ile bayilerini de bağlı kılabilmek adına protokol imzalaması ve bu
kapsamda TADIM’dan ziyade son satış noktaları ile birebir temasta olan bayilerine ve
çalışanlarına eğitim verilmesi, uygulamada karşılaşılabilecek rekabetçi endişeleri
gidermek bakımından yerindedir.
(41) Taahhüt metninin 10. maddesine göre, TADIM bayisi ile son satış noktaları arasında
yazılı sözleşme yapılması durumunda, sözleşmeler bu taahhütteki hususları
yansıtacak şekilde düzenlenecektir. Sektör paydaşlarından da TADIM tarafından
yapılacak sözleşmelerin münhasırlık yaratmayacak şekilde düzenlemesi gerektiği
yönünde görüşler iletilmiştir. TADIM, bayilerinin geleneksel kanalda son satış noktaları
ile yazılı sözleşme yapmadıklarını belirtmiştir. Bununla beraber, bahse konu madde ile
ileride yazılı bir sözleşme yapılması durumunda da bu taahhüt metni kapsamında
taahhüt edilen hususların göz önüne alınacağı düzenlendiğinden paydaşların bu
husustaki endişeleri bu hüküm ile giderilmektedir.
(42) Taahhüt metninin 11. maddesinde, bildirim metninin tüm TADIM perakende satış
noktalarına imza karşılığında ve bir nüshası noktada kalacak şekilde paylaşılacağı
düzenlenmiştir. Bahse konu bildirim metninin, son satış noktalarının rakip ürün
satmaları önünde herhangi bir engel olmadığının ve TADIM ile münhasır çalışma
zorunluluklarının bulunmadığının anlaşılabileceği şekilde, açık ve sade bir dille kaleme
alındığı görülmektedir. Bahse konu metnin satış noktalarına iletilmesi ve teslim
alındığının imza karşılığında belgelendirilmesi, münhasır çalışma zorunluluğu olduğu
yönünde bir algıya kapılabilecek son satış noktalarının bilgilendirilmesi açısından
önemlidir. Bu çerçevede, bildirim metninin teslim edildiğinin belgelendirilmesi, TADIM’a
ulaşmış olan bildirim karşılığında alınmış imzaları gösterir belge ve/veya belgeler ile
imzadan imtina tutanaklarının dijital ortama aktarılmış versiyonlarının Kurum ile dijital
ortam üzerinden paylaşılması yoluyla yapılacağından, Kurum tarafından da bahse
konu taahhüdün yerine getirilip getirilmediğinin değerlendirilmesi mümkün olacaktır.
(43) Sektör paydaşlarından biri tarafından bu hususta, satış noktaları bakımından TADIM’ın
sunduğu taahhütlere uyup uymadığına ilişkin Kurumun kimliğini ve çalışma şeklini
uygun bulacağı üçüncü bir taraf eliyle bağımsız denetim raporunun düzenli olarak
Kurula sunulması gerektiği yönünde görüş bildirmişse de, bahse konu denetim
usulünün bu dosya özelinde uygulanmasının mümkün olmadığı, noktalara bildirim
yapılmasının ilk aşamada taahhütlerin uygulanıp uygulanmadığının denetimi açısından
yeterli olduğu, ayrıca sektördeki rakip oyuncuların da taahhütlere uyulup uyulmadığının
denetçisi konumunda olacağı değerlendirilmektedir.
(44) Taahhüt metninin 12. maddesinde TADIM’ın, yukarıda yer alan taahhütleri, taahhütlerin
kabul edilerek soruşturmanın kapatılmasına ilişkin gerekçeli kararın yayınlanmasını
takip eden dört ay içerisinde yerine getireceği düzenlenmiştir. Bu kapsamda, gerekçeli
kararın yayımlanmasından itibaren dört aylık sürenin taahhütlerin yerine getirilmesi için
makul olduğu değerlendirilmektedir.
(45) Son olarak taahhüt metninin 13. maddesinde TADIM’ın;
- Soruşturmanın kapatılmasına ilişkin gerekçeli kararın yayımlanmasını takip
eden beşinci yılın sonundan itibaren,
- Anılan beş yıllık süre dolmadan önce dahi olsa TADIM’ın pazar paylarının
birbirini takip eden iki yıl %40’ın altına düşmesi halinde,
22-32/505-202
14/15
gerekçeli pazar tanımlarını, pazar payı bilgilerini, ilgili diğer bilgi ve belgeleri,
değerlendirme ve gerekçeleriyle birlikte Kurul’a sunarak taahhütlerin kaldırılması için
başvuruda bulunabileceği düzenlenmiştir. Taahhütlerin uygulanması ve pazardaki
değişikliklerin izlenmesi için beş yıllık süre yeterlidir ve beş yılın sonunda TADIM’ın
gerekli bilgi, belge ve gerekçelerini sunmak suretiyle Kuruldan taahhütlerin
kaldırılmasını talep edebilmesi makul bulunmaktadır. İlaveten, taahhütlerin
uygulanacağı beş yıllık süre dolmadan da TADIM’ın pazar payının birbirini takip eden
iki yıl %40’ın altına düşmesi halinde yine aynı şekilde taahhütlerin kaldırılmasını talep
edebilmesi; TADIM’ın pazar payının hâkim durum analizleri bakımından da dikkate
alınan %40’ın altına düşmesi halinde bu yükümlülükleri yerine getirmek zorunda
olmayabileceği göz önüne alındığında makul görülmektedir.
(46) Taahhüt metni bir bütün olarak değerlendirildiğinde; sunulan taahhüt paketi ile
geleneksel kanalda fiilî ya da sözleşmeye dayalı münhasırlık yaratılmasının önüne
geçileceği, son satış noktalarında rakiplerin de ürün bulundurma imkânının artacağı ve
böylelikle tüketicilerin daha çok ürün seçeneğine ulaşma imkânının bulunacağı, TADIM
tarafından son satış noktalarına yapılacak olan bilgilendirmelerin uygulanacak taahhüt
bakımından farkındalığı artıracağı, bağlamanın önlenmesiyle ürün portföyü gücünden
kaynaklı rekabetçi endişelerin giderileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla,
sunulan taahhüt paketi rekabet sorunlarıyla orantılı, bu sorunları gidermeye elverişli,
kısa sürede yerine getirilebilir ve etkili şekilde uygulanabilirdir.
I. SONUÇ
(47) Rekabet Kurulunun 12.08.2021 tarih ve 21-38/549-M sayılı kararı uyarınca
yürütülmekte olan soruşturma kapsamında; Tadım Gıda Maddeleri San. ve Tic.
A.Ş.’nin Kurum kayıtlarına 05.07.2022 tarih ve 29486 sayı ile giren yazıyla sunduğu
revize nihai taahhüt metninin, rekabet sorunlarını giderebilecek olması nedeniyle
kabulüne ve ilgili teşebbüs açısından bağlayıcı hale getirilmesine, 12.08.2021 tarih ve
21-38/549-M sayılı Kurul kararı uyarınca başlatılan soruşturmanın sonlandırılmasına,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy