REKABET KURUMU REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2022-5-041 Karar Sayısı : 22-51/756-314 Karar Tarihi : 10.11.2022 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK B. RAPORTÖRLER : Mert ÖZMEN, Serkan GÜMÜŞ, Asena YAMAN, Oğuzhan ÇUKUR, Elif YAVUZ C. İLGİLİ TARAF : Rüstem Eyüboğlu Eğitim Kurumları AŞ Esenevler Mah. Dr. Rüstem Eyüboğlu Sk. No:8 34762 Ümraniye/İSTANBUL (1) D. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 06.10.2022 tarihli ve 22-45/662-M sayılı kararıyla yürütülen önaraştırma kapsamında 12.10.2022 tarihinde Türkiye Özel Okullar Derneği ile Rüstem Eyüboğlu Eğitim Kurumları AŞ’de yapılmak istenen yerinde incelemenin Rüstem Eyüboğlu Eğitim Kurumları AŞ yetkilisi tarafından engellenip engellenmediğinin tespiti. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulunun (Kurul) 06.10.2022 tarihli ve 22-45/662-M sayılı kararıyla İstanbul ve Ankara illerinde faaliyet gösteren ilköğretim ve ortaöğretim düzeyindeki özel okullar ve Türkiye Özel Okullar Derneği hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesini ihlal ettikleri şüphesi ile aynı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma açılmasına ve söz konusu önaraştırmada 4054 sayılı Kanun’un 14. ve 15. maddelerinde yer alan yetkilerin kullanılmasına karar verilmiştir. (3) İlgili karar çerçevesinde, Başkanlık Makamının 07.10.2022 tarihli ve 51007 sayılı görev onayları uyarınca 12.10.2022 tarihinde Türkiye Özel Okullar Derneğinin (TÖZOK) ve Rüstem Eyüboğlu Eğitim Kurumları AŞ’nin (EYÜBOĞLU OKULLARI) merkez adreslerine iki ayrı inceleme heyetiyle gidilerek yapılan yerinde incelemede incelemenin engellenmesi/zorlaştırılması sonucunu doğurabilecek eylemler ile karşı karşıya kalınmıştır. Bunun üzerine düzenlenen 07.11.2022 tarih ve 2022-5-041/BN-03 sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır. F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notunda; Rekabet Kurulunun 06.10.2022 tarihli ve 22-45/662-M sayılı kararı uyarınca yürütülmekte olan önaraştırma kapsamında 13.10.2022 tarihinde yerinde inceleme yapılmak istenen EYÜBOĞLU OKULLARI’nın yerinde incelemeyi zorlaştırdığı ve engellediğine ilişkin şüphe oluştuğu ancak bu şüphenin somut bulgularla ortaya konulamaması nedeniyle EYÜBOĞLU OKULLARI hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. Olayların Özeti (4) Yerinde inceleme yapmak üzere görevlendirilen meslek personeli tarafından 12.10.2022 tarihinde TÖZOK ve EYÜBOĞLU OKULLARI’nın merkez adreslerine iki
22-51/756-314 2/8 ayrı inceleme heyetiyle gidilmiş; görevli meslek personeli tarafından yetki belgeleri ve Rekabet Kurumu kimlik kartları ibraz edilmiştir. (5) İncelemeler esnasında TÖZOK merkez adresinde bulunan EYÜBOĞLU OKULLARI (.....)’nun aynı zamanda TÖZOK (.....) olduğu bilgisi edinilmiş ve EYÜBOĞLU OKULLARI incelemesi kapsamında şahsın mobil cihazı Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz çerçevesinde incelenmek üzere alınmıştır. Ancak mobil cihazında WhatsApp ya da başkaca bir iletişim uygulamasının bulunmadığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine (.....), incelenen cep telefonunun bir hafta önce hacklendiğini ve hacklenmeden sonra telefonuna söz konusu uygulamayı yüklemediğini ayrıca WhatsApp yazışmalarını EYÜBOĞLU OKULLARI’ndaki masaüstü bilgisayarından gerçekleştirdiğini ifade etmiştir. Ek olarak inceleme gününde saat 10.30’dan itibaren Yönetim Kurulu toplantısı nedeniyle TÖZOK’ta bulunduğunu beyan etmiştir. Bu kapsamda TÖZOK inceleme heyetinin hazırladığı bilgilendirme notunda özetle; - TÖZOK’a varıldığı esnada hâlihazırda Yönetim Kurulu toplantısı yapılmakta olduğunun görüldüğü, TÖZOK’un organizasyon şemasının talep edildiği ve incelenmesi gerektiğine kanaat getirilen yetkililerden biri olan (.....)’nun hem TÖZOK (.....) hem de EYÜBOĞLU OKULLARI (.....) sıfatını haiz olduğu bilgisinin edinildiği, - TÖZOK ile eş anlı olarak EYÜBOĞLU OKULLARI’nda da yerinde inceleme gerçekleştirildiğinden (.....)’nun İstanbul’un farklı yakalarında bulunan iki adres arasında geçiş yapmasına incelemenin daha etkin şekilde gerçekleştirilmesi maksadıyla gerek görülmediği ve EYÜBOĞLU OKULLARI’nda bulunan inceleme heyetiyle iletişime geçilerek (.....)’nun hazır bulunması nedeniyle TÖZOK adresinde incelenebileceğinin bildirildiği, - Akabinde (.....)’nun mobil cihazının Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz hükümleri çerçevesinde adli bilişim yazılımı marifetiyle incelenmeye başlandığı ancak şahsın inceleme heyetine teslim ettiği mobil cihazda WhatsApp uygulamasının bulunmadığının görülmesi üzerine inceleme heyetinde silinme şüphesi oluştuğu, öte yandan buna ilişkin log kayıtlarına erişmenin teknik nedenlerden ötürü mümkün olmadığı, - Devamında şahsın WhatsApp kullandığını beyan etmesi üzerine hangi cihaz vasıtasıyla uygulamayı kullandığının sorulduğu, şahsın mobil cihazının bir hafta önce hacklendiğini, hacklenmeden sonra cihazına söz konusu uygulamayı yüklemediğini ve uygulamayı EYÜBOĞLU OKULLARI merkez adresindeki masaüstü bilgisayarı aracılığıyla kullandığını beyan ettiği, - Ek olarak inceleme gününde saat 10.30’dan itibaren Yönetim Kurulu toplantısı nedeniyle TÖZOK merkez binasında bulunduğunu ifade ettiği, - (.....)’nun ifadeleri doğrultusunda EYÜBOĞLU OKULLARI’nda yer alan inceleme heyetinin konu hakkında bilgilendirildiği ve şahsın masaüstü bilgisayarından WhatsApp incelemesi gerçekleştirilmesi gerektiğinin bildirildiği, - Ayrıca silinme şüphesi halen baki olduğundan EYÜBOĞLU OKULLARI’ndaki inceleme heyetine özellikle 10.30’dan sonra yapılan bir yazışmanın varlığı tespit edilirse, bir örneğinin alınmasının uygun olacağı bilgisinin verildiği, - Kısa süre sonra EYÜBOĞLU OKULLARI’nda bulunan inceleme heyeti tarafından şahsın masaüstü bilgisayarına erişim sağlanmış olduğu ancak bilgisayarındaki WhatsApp uygulamasına erişim sağlanabilmesi için uygulama üzerinden kare kod onayının sağlanması gerektiğinin bildirildiği,
22-51/756-314 3/8 - Akabinde (.....)’na durumun aktarıldığı ve telefonuna WhatsApp uygulamasını indirerek kare kod onayı vermesinin talep edildiği, bunun üzerine şahsın uygulamayı indirdiği ve kare kod onay işleminin gerçekleştirilmiş olduğu, - EYÜBOĞLU OKULLARI ile iletişime geçilerek incelemenin gerçekleşebildiği bilgisi alındığı ve incelemenin olağan seyrinde devam ettiği ifade edilmiştir. (6) EYÜBOĞLU OKULLARI’nda tutulan yerinde inceleme tutanağında ise toplantısı olduğu gerekçesiyle teşebbüste hazır bulunmayan (.....)’nun masaüstü bilgisayarında yüklü olan Outlook ve WhatsApp uygulamaları üzerinde, ayrıca teşebbüs vekili Avukat (.....)’ın mobil cihazında yerinde inceleme gerçekleştirildiği ifade edilmiştir. Bu inceleme kapsamında teşebbüs vekili (.....)’ın mobil cihazındaki WhatsApp uygulamasından (.....) ile 10.45-10.47 saatleri arasında mesajlaştığını gösteren ekran fotoğrafı (.....) yazılımı ile alınmıştır. (7) (.....). Ayrıca vekil (.....) tarafından, mobil cihazında inceleme gerçekleştirilmesi üzerine yerinde inceleme tutanağına aşağıdaki şerh düşülmüştür: “Şahsıma ait “(.....)” IMEI numaralı cep telefonu üzerinde, rızam dışında, yetkili adli makamların kararı olmaksızın ve usuli gereklilikler yerine getirilmeksizin arama/inceleme gerçekleştirilmiş ve bu suretle avukatın aranmasına ilişkin mevzuat düzenlemeleri ve müvekkil-avukat gizliliği ile sır saklama yükümlülüğü ihlal edilmiştir. Bu nedenlerle işbu tutanak, belirtilen duruma ve sair hususlara ilişkin olarak her türlü talep, dava, başvuru ve şikâyet haklarımız saklı tutularak ihtirazi kayıtla imzalanmaktadır.” (8) İncelemeler sonrasında iki noktada yapılan incelemelere ilişkin bilgi ve belgeler çapraz değerlendirmeye alınmıştır. Bu çerçevede (.....)’nun WhatsApp uygulamasını telefonundan değil EYÜBOĞLU OKULLARI’ndaki masaüstü bilgisayarından kullandığı ve inceleme gününde 10.30’dan sonra TÖZOK mahallinde bulunduğu şeklindeki TÖZOK tutanağına yansıyan beyanları ile EYÜBOĞLU OKULLARI’ndaki yerinde incelemeden elde edilen ve (.....)’nun 10.47’de WhatsApp uygulamasında aktif olduğunu kanıtlar nitelikteki belge arasında çelişki tespit edilmiştir. Bunun üzerine söz konusu çelişkiye ilişkin olarak EYÜBOĞLU OKULLARI’ndan bir açıklama talep edilmiştir. EYÜBOĞLU OKULLARI’ndan gelen cevabi yazıda özetle aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: - Yerinde inceleme esnasında bildirildiği üzere (.....)’nun kullanmış olduğu cep telefonunun hacklendiği, hacklenme olayı sonrasında cep telefonunda WhatsApp uygulamasını henüz kurmadığı ve WhatsApp yazışmalarını WhatsApp Desktop uygulaması üzerinden yapmaya başladığı, - Bu çerçevede, 10.47'deki WhatsApp mesajının (.....) tarafından, yanında bulunan şahsi iPad'inde kurulu olan WhatsApp Desktop uygulaması üzerinden gönderildiği, - TÖZOK'ta gerçekleştirilen yerinde inceleme neticesinde düzenlenen tutanakta (.....)'nun “WhatsApp yazışmalarını WhatsApp Desktop (Masaüstü) uygulaması üzerinden gerçekleştirmekte olduğu” şeklindeki beyanının tutanağa “WhatsApp yazışmalarını Eyüboğlu okullarındaki masaüstü bilgisayarından gerçekleştirdiği” şeklinde hatalı aktarıldığı, - Söz konusu tutanakta (.....)'nun, kendisi ile ilgili inceleme işlemlerinin tamamlanması neticesinde saat 16.00 sularında TÖZOK'tan ayrılmasından saatler sonra (yaklaşık saat 20.00 itibarıyla) ve kendisinin yokluğunda tanzim
22-51/756-314 4/8 edilmiş olduğu, içeriği ve tutanakta kendisine atfen yer alan ifadeler hakkında da (.....)'nun herhangi bir bilgisi, imzası ya da onayının bulunmadığı, - Tutanağın içeriği hakkında (.....)'na bilgi verilmiş veya tutanak kendisinin huzurunda düzenlenmiş olsa idi söz konusu kısımdaki hatalı aktarımın (.....) tarafından “(.....)” şeklinde düzeltilmesi veya bu hususta tutanağa şerh düşülmesinin mümkün olabileceği, - Anlık bir mesajlaşma uygulaması olan WhatsApp'ın sadece işyerindeki sabit masaüstü bilgisayarından kullanılması şeklinde bir durumun efektif olmadığı gibi hayatın olağan akışına da aykırı olduğu, WhatsApp'ın Desktop uygulamasının, telefon haricinde aynı anda 4 farklı cihaz üzerinden de mesajlaşma yapılabilmesine imkân tanıdığı, dolayısıyla 10.47 saatindeki mesajın da (.....) tarafından şahsi iPad'i üzerinde kurulu olan WhatsApp Desktop uygulaması üzerinden gönderildiği, - 12.10.2022 tarihli yerinde inceleme tutanağında da açıkça belirtildiği üzere, (.....)'nun EYÜBOĞLU OKULLARI’nda mevcut masaüstü bilgisayarındaki Outlook ve WhatsApp Web uygulamaları üzerinde de gerekli tüm incelemelerin yapıldığı, WhatsApp yazışmalarının inceleme dışı kalması gibi bir durumun da hiçbir şekilde söz konusu olmadığı ifade edilmiştir. (9) (…..TİCARİ SIR…..) (10) (.....TİCARİ SIR…..) - (.....), - (.....), - (.....), - (.....) - (.....) ifade edilmiştir. G.2. Değerlendirme (11) Yerinde inceleme yetkisi, 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin ortaya çıkarılmasında kullanılan en önemli araçların başında gelmektedir. Bu yetkinin etkin bir şekilde kullanılması, verimli sonuçlar elde edilebilmesi bakımından büyük öneme sahiptir. (12) 4054 sayılı Kanun’un “Yerinde İnceleme” başlıklı 15. maddesi; “Kurul, bu Kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirirken gerekli gördüğü hallerde, teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde incelemelerde bulunabilir. Bu amaçla teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin: (Değişik: 16.06.2020-7246/4. Md.) Defterlerini, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verilerini ve belgelerini inceleyebilir, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilir, Belirli konularda yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir,
22-51/756-314 5/8 Teşebbüslerin her türlü mal varlığına ilişkin mahallinde incelemeler yapabilir. İnceleme, Kurul emrinde çalışan uzmanlar tarafından yapılır. Uzmanlar incelemeye giderken yanlarında incelemenin konusunu, amacını ve yanlış bilgi verilmesi halinde idarî para cezası uygulanacağını gösteren bir yetki belgesi bulundururlar. (Ek: 01.08.2003-4971/ 25. Md.) İlgililer istenen bilgi, belge, defter ve sair vasıtaların suretlerini vermekle yükümlüdür. Yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığının bulunması durumunda sulh ceza hâkimi kararı ile yerinde inceleme yapılır.” şeklinde düzenlenmiştir. (13) 4054 sayılı Kanun’un “İdari Para Cezası” başlıklı 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; “yerinde incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması”, teşebbüslere idari para cezası verilmesini gerektiren hallerden biri olarak sayılmıştır. Söz konusu hükme göre Kurul, incelemenin engellenmesi ya da zorlaştırılması halinde, teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel kişiler ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerine gayri safi gelirlerinin binde beşi oranında idarî para cezası vermektedir. (14) Bu noktada (.....)’nun telefonunda yapılan incelemede WhatsApp uygulamasının bulunamamış olması veri silinmesine ilişkin şüphe uyandırmıştır. Ancak yerinde inceleme heyetince silinme şüphesine ilişkin herhangi bir log kaydı alınamamış olması ve şahsın inceleme tarihinden yaklaşık bir hafta önce telefonunun hacklenmesinin ardından WhatsApp uygulamasını telefonuna yüklememiş olduğu yönündeki beyanları birlikte ele alındığında WhatsApp uygulamasının incelemenin engellenmesi maksadıyla silindiğine ilişkin şüphe somut bulgularla desteklenememiş ve dolayısıyla şahsın telefonunda WhatsApp uygulamasının bulunmamasının tek başına yerinde incelemenin engellenmesi/zorlaştırılması kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaati oluşmuştur. (15) Öte yandan, (.....)’nun “WhatsApp yazışmalarını WhatsApp Desktop (Masaüstü) uygulaması üzerinden gerçekleştirmekte olduğu” şeklindeki ifadesinin, (.....)’nun WhatsApp uygulamasına erişimini masaüstü bir cihazdan gerçekleştirdiği şeklinde anlaşılması olağandır. Ayrıca, inceleme esnasında (.....)’nun yanında iPad cihazının bulunduğuna ilişkin bilgi vermediği inceleme tutanağından anlaşılmaktadır. IPad cihazının varlığına ilişkin ilk bilgi; inceleme gününde saat 10.30’dan itibaren TÖZOK mahallinde bulunduğunu ve WhatsApp uygulamasını EYÜBOĞLU OKULLARI’nda bulunan masaüstü bilgisayarındaki WhatsApp Desktop uygulamasından gerçekleştirdiğini ifade eden (.....)’nun, TÖZOK adresinde bulunduğu süre zarfında WhatsApp mesajı atmış olduğunun kanıtlanması üzerine talep edilen açıklamaya gelen cevap yazısında ortaya çıkmaktadır. (16) 4054 sayılı Kanun’un 15. maddesi uyarınca dijital verilerin incelenmesi süreçlerinde uygulanacak usule ilişkin açıklamalarda bulunmak amacıyla çıkarılan Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz’da inceleme yapmakla görevli meslek personelinin teşebbüse ait her türlü veriyi bulunduran dijital ortamlarda inceleme yapmaya yetkili olduğu, teşebbüse ait veri içerdiği tespit edilen taşınabilir iletişim cihazlarının ise adli bilişim araçları vasıtasıyla incelendiği, söz konusu adli bilişim araçlarının, inceleme esnasında dijital verilerde arama yapılmasına, bu verilerin kopyalanmasına ve silinen verilerin geri getirilmesine imkân tanırken teşebbüse ait veri ve sistemlerin orijinalliğinin ve bütünlüğünün korunmasını sağladığına yer verilmektedir.
22-51/756-314 6/8 (17) Bu çerçevede (.....)’nun şahsına ait olsa da iPad’iyle WhatsApp Web üzerinden WhatsApp Desktop’a bağlanarak iş yazışmalarını da gerçekleştirdiği tarafın sunduğu beyanlar doğrultusunda bilinebildiğinden, söz konusu cihazın adli bilişim yazılımları aracılığıyla incelenmek üzere görevli meslek personeline sunulmuş olması gerekmekle birlikte konuyla ilgili olarak edinilen Teknik Görüş çerçevesinde, WhatsApp konuşmaları bakımından iPad yerine bilgisayarda yüklü olan WhatsApp Desktop uygulamasının incelenmiş olmasında herhangi bir etkinlik kaybı yaşanmadığı, aksine iPad üzerinde yapılacak bir WhatsApp incelemesine göre WhatsApp Desktop uygulamasında daha fazla konuşmaya erişilebildiği dikkate alındığında iPad cihazının incelenememiş olması fiili durumda yerinde incelemeye ilişkin bir etkinsizlik oluşturmamıştır. Buna ek olarak (.....)’nun cep telefonunda WhatsApp uygulaması bulunmamasına rağmen inceleme yapmakla görevli meslek personeline WhatsApp kullanmakta olduğu bilgisini kendiliğinden sunması ve masaüstü bilgisayarında yüklü olan WhatsApp uygulamasına giriş yapılabilmesi için gerekli olan kare kodun sağlanması amacıyla cep telefonuna söz konusu uygulamayı indirerek inceleme yapılmasını kolaylaştırıcı davranışları dikkate alındığında yerinde incelemenin zorlaştırılmasına yönelik bir çabanın bulunmadığı değerlendirilmektedir. (18) Son olarak, EYÜBOĞLU OKULLARI tarafından yerinde incelemede teşebbüs avukatının incelenmesine ilişkin olarak avukat-müvekkil gizliliği ile sır saklama yükümlülüğünün ihlal edildiği ifade edilmiştir. Bilindiği üzere avukatın müvekkili ile olan mesleki ilişkisinden kaynaklanan bilgi ve belgelerin gizliliği ilkesi, teşebbüslerin ve bireylerin avukatları ile yaptıkları yazışmaların ve onlara verdikleri bilgilerin ifşasını engelleyerek onlara koruma sağlamaktadır. Bu korumanın amacı, savunma hakkının gerektiği gibi kullanılabilmesini sağlamaktır. Bu ilkeye göre, müvekkili ile arasında işçi-işveren ilişkisi bulunmayan bağımsız avukat ile müvekkil arasında, müvekkilin savunma hakkının kullanılması amacıyla yapılan yazışmalar korumadan yararlanmaktadır. Dosya kapsamında incelenen avukatın EYÜBOĞLU OKULLARI’nın bordrolu çalışanı olması ve alınan yazışmanın savunma hakkına ilişkin olmaması nedenleriyle yapılan incelemenin avukat-müvekkil yazışmalarının gizliliği ilkesi kapsamında olmadığı değerlendirilmektedir. (19) Dolayısıyla; TÖZOK inceleme tutanağı, EYÜBOĞLU OKULLARI’ndan elde edilen belgeler, teşebbüsün açıklamaları ve Bilişim Teknolojileri Dairesinin Teknik Görüş’ü dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler kapsamında yerinde incelemenin sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesinin engellendiğine/zorlaştırıldığına yönelik somut bir bulguya ulaşılamadığından EYÜBOĞLU OKULLARI hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
22-51/756-314 7/8 H. SONUÇ (20) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Rekabet Kurulunun 06.10.2022 tarih ve 22-45/662-M sayılı kararıyla yürütülen önaraştırma kapsamında 13.10.2022 tarihinde yerinde inceleme yapılmak istenen Rüstem Eyüboğlu Eğitim Kurumları AŞ’nin yerinde incelemeyi engellediğinin tespit edilemediğine, bu nedenle teşebbüse ceza verilmesine yer olmadığına gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
22-51/756-314 8/8 Başkan Birol KÜLE İkinci Başkan Ahmet ALGAN (Görevli) Şükran KODALAK Hasan Hüseyin ÜNLÜ Ayşe ERGEZEN Cengiz ÇOLAK (Görevli) Berat UZUN
Full & Egal Universal Law Academy