Rekabet Kurumu - Karar Sayı 23-55/1077-381

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2023-2-013 (Soruşturma/Uzlaşma) Karar Sayısı : 23-55/1077-381 Karar Tarihi : 30.11.2023 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Birol KÜLE Üyeler : Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK, Berat UZUN B. RAPORTÖRLER : Ahmet SAĞDUYU, Nagehan GÖKTEPE, Mücahit CEYLAN C. UZLAŞMA TARAFI : - Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ Organize Sanayi Bölgesi 16. Cadde No:4 Melikgazi Kayseri D. ŞİKÂYET EDEN : - Resen (1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 07.06.2023 tarihli ve 23-26/494-M sayılı kararı uyarınca Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ’nin alıcılarının yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiasına yönelik yürütülen soruşturma kapsamında 09.11.2023 tarihli ve 23-53/1018-MUA sayılı uzlaşma ara kararına istinaden Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ tarafından gönderilen uzlaşma metni neticesinde soruşturmanın uzlaşma ile sonlandırılması. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ’nin (MEYSU) yeniden satış fiyatının belirlenmesi yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesini ihlal ettiği iddiası. (3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulunun (Kurul) 02.03.2023 tarihli ve 23-12/194-M sayılı kararıyla, MEYSU hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına re’sen karar verilmiştir. Başkanlık Makamının 28.04.2023 tarihli ve 63618 sayılı onayı ile 02.05.2023 tarihinde başlatılan önaraştırma süreci sonunda hazırlanan 01.06.2023 tarihli ve 2023-2-013/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu, Kurulun 07.06.2023 tarihli toplantısında ele alınmış ve 23-26/494-M sayı ile, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespitine yönelik olarak aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca MEYSU hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. Soruşturma Bildirimi, 20.06.2023 tarihinde MEYSU’ya elektronik tebligat yoluyla tebliğ edilmiştir. MEYSU tarafından gönderilen birinci yazılı savunma, 18.07.2023 tarih ve 40626 sayı ile, yasal süresi içinde, Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına intikal etmiştir. (4) Soruşturma süreci devam ederken, Kurum kayıtlarına 05.09.2023 tarih ve 42156 sayı ile intikal eden yazı ile MEYSU tarafından 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca uzlaşma usulünün başlatılmasına dair başvuruda bulunulmuştur. Başvuru üzerine hazırlanan 18.10.2023 tarihli ve 2023-2-013/BN-01 sayılı Bilgi Notu, Kurulun 26.10.2023 tarihli toplantısında ele alınmış ve 23-50/968-M sayılı kararla, MEYSU’nun uzlaşma başvurusunun kabul edilmesine ve uzlaşma görüşmelerinin
23-55/1077-381 2/29 başlatılmasına karar verilmiştir. Söz konusu karar kapsamında, 03.11.2023 tarihinde MEYSU yetkilileri ile Kurum merkez binasında görüşme gerçekleştirilmiştir. (5) MEYSU ile gerçekleştirilen uzlaşma görüşmesi ve MEYSU’nun uzlaşma sürecinin devam ettirilmesi yönündeki talebi çerçevesinde hazırlanan 08.11.2023 tarihli ve 2023-2-013/BN-02 sayılı Bilgi Notu, Kurulun 09.11.2023 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 23-53/1018-MUA sayılı uzlaşma ara kararı alınmıştır. İlgili karar, MEYSU’ya 09.11.2023 tarihli ve 76691 sayılı yazı ile elektronik ortamda gönderilmiştir. Uzlaşma ara kararına istinaden MEYSU tarafından gönderilen uzlaşma metni, 23.11.2023 tarih ve 45228 sayı ile, süresi içinde, Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Konuya ilişkin olarak hazırlanan 24.11.2023 tarih ve 2023-2-013/BN-03 sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır. (6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notu’nda özetle; Kurulun 09.11.2023 tarihli ve 23-53/1018-MUA sayılı uzlaşma ara kararı ile MEYSU tarafından sunulan uzlaşma metni çerçevesinde, Kurulun 07.06.2023 tarihli ve 23-26/494-M sayılı kararı uyarınca MEYSU hakkında yürütülmekte olan soruşturmanın uzlaşma usulü ile sonlandırılabileceği ifade edilmiştir. I. İNCELEME, GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüs: MEYSU (7) Reçel, tahin ve helva ürünlerinin üretimi, satışını ve dağıtımını gerçekleştiren Gülsan Şekerleme San ve Tic. AŞ (GÜLSAN), 1985 yılında GÜLDÜOĞLU Ailesi tarafından kurulmuştur. GÜLSAN, 2000 yılında Kayseri Organize Sanayi Bölgesi’nde fabrika kurarak meyve suyu ve meyve konsantresi üretimine başlamıştır. Meybuz Gıda Enerji San. ve Tic. AŞ (MEYBUZ), Başbakanlık Özelleştirme İdaresi tarafından yapılan ihale ile GÜLSAN tarafından 2003 yılında devralınmıştır. GÜLSAN, 2007 yılında ’’MEYSU’’ markasını da satın almıştır. (8) 2013 yılında GÜLSAN bölünmüş ve MEYSU firması kurulmuştur. MEYSU tarafından, “MEYSU” markası başta olmak üzere, Dinamik, FrutBo15, My Coffee, So Cool Soğuk Çay, Black Eagle Enerji İçeceği, Hop On Enerji İçeceği, Gülhane Gazoz, MEYSU Süt, Meysüt, MEYSU Cola ve diğer gazlı içecekleri ile içecek üretimi ve satışı gerçekleştirilmektedir. MEYSU tarafından üretimi ve satışı gerçekleştirilen içecekler; meyve suyu, meyve nektarı, meyveli içecek, süt, gazlı içecekler (kola, gazoz), enerji içeceği, aromalı soğuk çay, limonata, gül şerbeti, Anadolu şerbeti ve soğuk kahve olarak sıralanabilecektir. 2018 yılında MEYSU ürünlerinin satışı ve dağıtımı MEYBUZ tarafından yapılmaya başlanmıştır. MEYSU’nun herhangi bir iştiraki bulunmamaktadır. (9) MEYSU, modern kanalın altında yer alan ulusal zincir marketlerde ve indirim marketlerde1 "doğrudan satış" gerçekleştirmektedir. Bu iki alt kırılımda MEYSU’nun “MEYSU” markalı ürünü bulunmamaktadır. Ulusal zincir marketlerde MEYSU’nun sadece My Coffee markalı soğuk kahve ürünü satışa sunulmaktadır. İndirim marketlerde ise zaman zaman düzenlenen kampanyalarda “MEYSU” markalı ürünlerin satışı gerçekleştirilmektedir. Yerel zincir marketlerde ise “MEYSU” markalı ürünlerin satışı doğrudan veya bayiler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. (10) MEYSU tarafından geleneksel kanalın altında yer alan ulusal toptan marketlerin tamamında doğrudan satış yapılmakta olup bu kanalda “MEYSU” markalı ürünler bulunmaktadır. MEYSU, ürün portföyünde bulunan ürünlerinin satışını ve dağıtımını modern kanal, geleneksel kanal, ev dışı tüketim kanalı ve ihracat olmak üzere dört 1 Birleşik Mağazalar AŞ (BİM), Yeni Mağazacılık AŞ (A101), Şok Marketler Ticaret AŞ (ŞOK)
23-55/1077-381 3/29 farklı satış kanalında gerçekleştirmektedir. MEYSU’nun satış kanallarına ve bu kanalların MEYSU’nun toplam satışları içerisindeki paylarına aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir: Tablo-1: Satış Kanallarının MEYSU’nun Toplam Satışları İçindeki Payı (2020) Satış-Dağıtım Kanalı Alt Satış Kanalı Ciro (TL) Pay (%) Modern Kanal İndirim Marketler (.....) (.....) Ulusal Zincir Marketler (.....) (.....) Yerel Zincir Marketler (.....) (.....) Geleneksel Kanal2 (.....) (.....) Ev Dışı Tüketim Kanalı (.....) (.....) İhracat (.....) (.....) Toplam (.....) 100,00 Kaynak: Cevabi Yazı Tablo-2: Satış Kanallarının MEYSU’nun Toplam Satışları İçindeki Payı (2021) Satış-Dağıtım Kanalı Alt Satış Kanalı Ciro (TL) Pay (%) Modern Kanal İndirim Marketler (.....) (.....) Ulusal Zincir Marketler (.....) (.....) Yerel Zincir Marketler (.....) (.....) Geleneksel Kanal (.....) (.....) Ev Dışı Tüketim Kanalı (.....) (.....) İhracat (.....) (.....) Toplam (.....) 100,00 Kaynak: Cevabi Yazı Tablo-3: Satış Kanallarının MEYSU’nun Toplam Satışları İçindeki Payı (2022 Yılı) Satış-Dağıtım Kanalı Alt Satış Kanalı Ciro (TL) Pay (%) Modern Kanal İndirim Marketler (.....) (.....) Ulusal Zincir Marketler (.....) (.....) Yerel Zincir Marketler (.....) (.....) Geleneksel Kanal (.....) (.....) Ev Dışı Tüketim Kanalı (.....) (.....) İhracat (.....) (.....) Toplam (.....) 100,00 Kaynak: Cevabi Yazı (11) Teşebbüsün satış kanalları içerisinde, modern kanalın payı %(.....), geleneksel kanalın payı %(.....), ev dışı tüketim ve ihracat kanalının payı ise sırasıyla %(.....) ve %(.....)’dır. (12) Teşebbüsün, 2022 yılında en çok satış yaptığı ilk beş alıcısının unvanları, bu alıcılara yaptığı satışların miktarları ve tutarları aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Tablo-4: MEYSU'nun İlk Beş Alıcısının Unvanları (2022 Yılı) Alıcı Satış Miktarı (Koli) Satış Tutarı (TL) BİM (.....) (.....) MSB Adana Tedarik Bölge Başkanlığı (.....) (.....) Hakmar Mağazacılık Ltd. Şti. (.....) (.....) A101 (.....) (.....) Tianjin Weizhiyuan International Trade Cd. Ltd. (.....) (.....) Kaynak: Cevabi Yazı (13) MEYSU’nun sekiz ürün grubunda 13 ürün çeşidi bulunmaktadır. Ayrıca MEYSU tarafından özel markalı (private label - PL) ürünler de üretilmektedir.3 Söz konusu özel markalı ürünler; meyve suyu, kolalı içecek, gazlı içecek, soğuk çay, enerji içeceği, soğuk kahve ve vitaminli içecek kategorilerinde yer almaktadır. MEYSU tarafından 2 Teşebbüs tarafından gönderilen cevabi yazıya göre ulusal toptan satışların değeri, geleneksel kanal içerisinde hesaplanmıştır. 3 Bahse konu PL ürünler A101, BİM, ŞOK firmaları ve ihracat için üretilmektedir.
23-55/1077-381 4/29 üretilen markalı ve özel markalı ürünlerin markalarını, satış değerlerini ve bu ürünlerin MEYSU’nun cirosu içerisindeki paylarını gösteren tablo aşağıda yer almaktadır: Tablo-5: MEYSU’nun Ürün Portföyü (2022 Yılı) Kategori/Ürün Grubu Marka Satış Değeri (TL) Ciro içindeki Payı (%) MARKALI Meyve Suyu MEYSU Meyve Suyu (.....) (.....) Smoothie Meyve Suyu Süt MEYSU Süt (.....) (.....) MEYSÜT Kolalı İçecek MEYSU Cola (.....) (.....) Soğuk Kahve MEYSU Soğuk Kahve (.....) (….) My Coffee Soğuk Kahve Enerji İçeceği Black Eagle Enerji İçeceği (.....) (.....) Hop On Enerji İçeceği Soğuk Çay So Cool Soğuk Çay (.....) (….) MEYSU Soğuk Çay Meyveli Gazoz MEYSU Gazlı İçecekler (.....) (.....) Sade Gazoz Gülhane Gazoz (.....) (….) Markalı Toplam (.....) (.....) Kategori/Ürün Grubu Marka Satış Değeri % ÖZEL MARKALI Meyve Suyu Bonjour Meyve Suyu (İhracat) (.....) (.....) Cedar Meyve Suyu (İhracat) Dooy Meyve Suyu (A101) Düden Meyve Suyu (İhracat) Flamingo Meyve Suyu (İhracat) Garden Tree Meyve Suyu (İhracat) Will Meyve Suyu (BİM) Harras Meyve Suyu (BİM) Jucy Meyve Suyu (BİM) Naturella Meyve Suyu (İhracat) Naturello Meyve Suyu (İhracat) Sevan Meyve Suyu (İhracat) Kolalı İçecek Le-Cola (BİM) (.....) (.....) Meyveli Gazoz Le-Fer Gazoz (BİM) (.....) (.....) Le-Mandy (BİM) Le-Porta (BİM) Enerji İçeceği Nevo Enerji İçeceği (İhracat) (.....) (….) Score Enerji İçeceği (İhracat) Soğuk Çay Teatone Soğuk Çay (BİM) (.....) (.....) Soğuk Kahve Lezz Soğuk Kahve (ŞOK) (.....) (.....) VIP Soğuk Kahve (BİM) Vitaminli İçecek Bonfire Vitaminli İçecek (İhracat) (.....) (.....) Özel Markalı Toplam (.....) (.....) GENEL TOPLAM (.....) 100,00 Kaynak: Cevabi Yazı (14) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, 2022 yılı için satış değeri bakımından MEYSU tarafından gerçekleştirilen satışlar içinde markalı ürünlerin oranının %(.....), özel markalı ürünlerin oranının %(.....) olduğu görülmektedir.
23-55/1077-381 5/29 (15) MEYSU ile aynı pazarda faaliyet gösteren en büyük rakiplerinin isimlerine ve pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo-6: MEYSU’nun ve Rakiplerinin Meyve Suyu Pazarındaki Pazar Payı Verileri4 2020 2021 2022 Özel Markalı Ürünler (.....) (.....) (.....) COCA COLA5 (.....) (.....) (.....) DİMES6 (.....) (.....) (.....) OĞUZ7 (.....) (.....) (.....) TAMEK8 (.....) (.....) (.....) DYDO9 (.....) (.....) (.....) MEYSU (.....) (.....) (.....) TROPICANA10 (.....) (.....) (.....) Diğer (.....) (.....) (.....) Toplam 100,0 100,0 100,0 Kaynak: Cevabi Yazı (16) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, meyve suyu pazarında özel markalı ürünlerin pazar payının yüksek olduğu ve meyve suyu pazarında MEYSU’ya kıyasla yüksek pazar payına sahip teşebbüslerin bulunduğu anlaşılmaktadır. 2022 yılında meyve suyu pazarında MEYSU’nun payının ise %(.....) olduğu görülmektedir. (17) Ayrıca MEYSU’dan son dört yıla ilişkin olarak, MEYSU ile aynı pazarlarda faaliyet gösteren rakip teşebbüsler ve her bir ürün bazında pazar payı bilgisi talep edilmiştir. Gönderilen cevabi yazıda, talep edilen söz konusu verilerden sadece meyve suyu kategorisine ilişkin pazar payı verileri sunulabilmiştir. Aşağıdaki tabloda yer alan pazar payı verileri DYDO hakkında 2021-2-049 sayılı dosya kapsamında yürütülen soruşturmada elde edilen verilerden alınmıştır. 4 MEYSU tarafından sağlanan pazar payı verisinin hangi veri (satış değeri/satış miktarı) baz alınarak hazırlandığı hakkında bilgi elde edilememiştir. MEYSU tarafından, bu verinin Tetra Pak Paketleme San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Nielsen Araştırma Hizmetleri Ltd. Şti. (NIELSEN) ve Ipsos Araştırma ve Danışmanlık Hizmetleri AŞ verileri ile hazırladığı raporlardan elde edildiği ifade edilmiştir. 5 Coca-Cola Meşrubat Pazarlama Danışmanlık Sanayi ve Ticaret AŞ (COCA COLA) 6 Dimes Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ (DİMES) 7 Oğuz Holding AŞ (OĞUZ) 8 Tamek Gıda ve Konsantre Sanayi ve Ticaret AŞ (TAMEK) 9 DyDo Drinco Turkey İçecek Satış ve Pazarlama AŞ (DYDO) 10 Pepsi Cola Servis ve Dağıtım Ltd. Şti. (TROPICANA)
23-55/1077-381 6/29 Tablo-7: Meyve Suyu Pazarında Hacim ve Değer Bazında Pazar Payı Verileri 2020 2021 Hacim (%) Değer (%) Hacim (%) Değer (%) COCA COLA (.....) (.....) (.....) (.....) DİMES (.....) (.....) (.....) (.....) ULUDAĞ (.....) (.....) (.....) (.....) DYDO (.....) (.....) (.....) (.....) İÇİM (.....) (.....) (.....) (.....) FREŞA (.....) (.....) (.....) (.....) MEYSU (.....) (.....) (.....) (.....) AROMA (.....) (.....) (.....) (.....) PEPSİ (.....) (.....) (.....) (.....) PINAR (.....) (.....) (.....) (.....) LINK (.....) (.....) (.....) (.....) OĞUZ (.....) (.....) (.....) (.....) TORKU (.....) (.....) (.....) (.....) DOĞUŞ (.....) (.....) (.....) (.....) TAMEK (.....) (.....) (.....) (.....) E15OTIC FOOD (.....) (.....) (.....) (.....) NAZLI GIDA (.....) (.....) (.....) (.....) TAT (.....) (.....) (.....) (.....) ELITE NATUREL (.....) (.....) (.....) (.....) DOĞANAY (.....) (.....) (.....) (.....) ZİRVE İÇECEK (.....) (.....) (.....) (.....) BAYRAK GIDA (.....) (.....) (.....) (.....) TOPRAK SU FİDAN (.....) (.....) (.....) (.....) HÜNKAR İÇECEK (.....) (.....) (.....) (.....) BAHÇEPINAR (.....) (.....) (.....) (.....) VITAMING (.....) (.....) (.....) (.....) SOYYİĞİT (.....) (.....) (.....) (.....) BALABAN (.....) (.....) (.....) (.....) AKMAN (.....) (.....) (.....) (.....) FERNAS (.....) (.....) (.....) (.....) DİĞER (.....) (.....) (.....) (.....) Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 Kaynak: Nielsen Verileri (18) Yukarıdaki tablo incelendiğinde, MEYSU’nun meyve suyu pazarındaki pazar payının satış değeri bakımından 2020 ve 2021 yıllarında sırasıyla %(.....) ve %(.....) olduğu görülmektedir. I.2. İlgili Pazar I.2.1. Sektör Hakkında Bilgi (19) Genel anlamda hızlı tüketim malları (HTM) perakendeciliği, üreticiler/tedarikçiler tarafından sağlanan gıda ve temizlik/hijyen ana kategorilerinde yer alan ürünlerin nihai tüketicilere çeşitli yollarla ulaştırılmasını sağlayan bir sektördür. Organize HTM perakendeciliğinin ana unsurları perakende hizmetleri ve bu hizmetleri sağlayan perakende zincirleridir. (20) Bununla birlikte, perakendeciler ile satışa sundukları ürünleri tedarik ettikleri üreticiler/tedarikçiler arasında ortaya çıkan dikey ilişki pazarın tedarik ayağını oluşturmaktadır. Ülkemizde HTM tedarik pazarında, geniş ürün yelpazesine sahip uluslararası teşebbüslerin yanı sıra yerel teşebbüsler de bulunmaktadır. (21) Uluslararası üretici/tedarikçi teşebbüsler üretimlerini genellikle Türkiye sınırları içerisinde yapmakla beraber nihai ürünlerini bağlı bulundukları ana teşebbüslerden doğrudan ithal ederek de tedarik edebilmektedirler. Diğer yandan yerel
23-55/1077-381 7/29 üreticiler/tedarikçiler ise hem üretici markalı ürünlerin hem de özel markalı ürünlerin perakendecilere sağlanması alanında faaliyet göstermektedirler. (22) Üreticilerin/tedarikçilerin alternatif ürünlerin üretimine geçiş imkanlarının sınırlı olmasının ve perakende noktalarında satılan ürünlerin tamamını üretememelerinin/tedarik edememelerinin doğal bir sonucu olarak, sektörde tek bir tedarik pazarından bahsedilememektedir. Bu kapsamda tedarik pazarları, tedarik edilen ürün grupları açısından gıda ve temizlik/hijyen olarak iki ana grup altında kategorize edilebilmektedir. (23) Gıda ana kategorisi altında içecek (gazlı içecek, gazsız içecek, çay, kahve, su, maden suyu vb.), süt ve süt ürünleri (süt, peynir, yoğurt, tereyağı, margarin vb.), atıştırmalık ve şekerlemeler (bisküvi, kek, çikolata kaplama, çikolata, krem çikolata, sakız, çerez, kuru meyve ve kuruyemiş), sıvı yağ (ayçiçek yağı, zeytinyağı vb.), et ve şarküteri ürünleri ile unlu mamuller (makarna, un, paketli ekmek çeşitleri) gibi alt kategoriler bulunmaktadır. (24) Diğer yandan temizlik/hijyen ana kategorisi ise temelde kişisel bakım ve temizlik kategorileri olarak ikiye ayrılmaktadır. Kişisel bakım kategorisi kendi içerisinde saç bakım (şampuan, saç kremi, saç köpüğü, saç spreyi, saç jölesi, saç boyası vb.), ağız bakım (diş fırçası, diş macunu, ağız bakım suyu vb.), vücut bakım (banyo köpüğü, sabun, duş jeli, kolonya, deodorant, parfüm vb.), tıraş bakım (tıraş köpüğü, tıraş kremi, tıraş bıçağı, tıraş makineleri vb.) ve kağıt ürünleri (bebek bezi, bebek mendilleri, temizlik kağıtları, hijyenik ped vb.) olarak ayrışmaktadır. Temizlik kategorisi ise kendi içerisinde bulaşık deterjanı, çamaşır deterjanı, ev temizleyici, çamaşır suyu ve diğer temizlik malzemeleri (yağ çözücü, streç film, alüminyum folyo, çöp poşeti, pişirme kağıdı, oda kokusu, çamaşır yumuşatıcısı, halı şampuanı vb.) olarak ayrışmaktadır. (25) MEYSU ürünlerinin yer aldığı içecek ana kategorisi altında meyve suyu, sade gazoz, aromalı gazoz, kolalı içecekler, enerji içecekleri, soğuk çay, soğuk kahve, süt, şerbet, vitaminli içecekler ve limonata gibi alt kategoriler bulunmaktadır. I.2.2. İlgili Ürün Pazarı (26) İçecek sektörü, alkollü ve alkolsüz içecekler olarak ikiye ayrılmakta; alkolsüz içecekler, kullanım amaçları, fiyat seviyeleri, sektörün regülasyona tabi olmaması gibi açılardan alkollü içeceklerden farklılaşmaktadır.11 Geçmiş tarihli Kurul kararlarında, alkolsüz ticari içecekler ürün grubunun genel olarak; gazlı içecekler, meyve suyu ve meyve aromalı içecekler, kaynak suyu, maden suyu, sıcak içecekler, süt, buzlu çay ve kahvelerden oluştuğu ifade edilmiştir.12 (27) Kurulun 03.03.1999 tarihli ve 99-12/93-35 sayılı kararında, ilgili pazarın ticari içecek pazarı gibi oldukça geniş olarak tanımlanması yerine, bu pazarın gittikçe daralan alt segmentlerinden olan alkolsüz içecekler segmentinde gazlı alkolsüz içecekler ve buna ilave olarak da soda olarak tanımlanmasının yerinde olacağı belirtilmiştir. (28) Kurulun 14.10.2010 tarihli ve 10-65/1363-505 sayılı kararında ilgili ürün pazarları “kolalı içecek”, “portakallı gazoz”, “sade gazoz”, “paketlenmiş su”, “meyve suyu nektarı ve meyveli içecekler”, “buzlu çay”, “sporcu içeceği”, “enerji içeceği” olarak belirlenmiştir. Söz konusu kararlarda pazarlar ev kanalı ve yerinde tüketim kanalı 11 26.11.2020 tarihli ve 20-51/701-310 sayılı Kurul kararı. 12 27.10.2004 tarihli ve 04-69/988-243 sayılı; 19.10.2004 tarihli ve 04-66/951-229 sayılı; 26.05.2005 tarihli ve 05-36/453-106 sayılı Kurul kararları.
23-55/1077-381 8/29 olarak alt pazarlara ayrılmış, ayrıca ev kanalı kendi içinde geleneksel kanal ve modern kanal olarak sınıflandırılmıştır. (29) 05.03.2015 tarihli ve 15-10/148-65 sayılı kararda ise, inceleme konusu ürünlerin gazlı içecekler olması nedeniyle ilgili ürün pazarları “kolalı içecek”, “aromalı gazoz” ve “sade gazoz” ile sınırlı tutulmuş, ihtiyaç duyulmaması gerekçesiyle ilgili ürün pazarları alt kanallara bölünmemiştir. (30) MEYSU’nun faaliyetleri doğrultusunda ilgili ürün pazarlarının “meyve suyu’’, “sade gazoz”, “aromalı gazoz”, “soğuk çay”, “soğuk kahve”, “süt’’, ‘’vitaminli içecek’’, “enerji içeceği’’ gibi her bir alt kategorideki ürünler bakımından ayrı ayrı belirlenmesi mümkündür. (31) Bununla birlikte, İlgili Pazar Kılavuzu’nun 20. paragrafında yer alan “İnceleme konusu işlem gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir.” hükmü uyarınca, pazar tanımı yapılmasının dosyanın sonucuna herhangi bir etkisi olmayacağından, ilgili ürün pazarının tanımlanmasına gerek görülmemiştir. I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar (32) MEYSU’nun Türkiye’nin hemen her bölgesindeki farklı kanallarda bulunan perakendecilere ürün tedarik ettiği göz önüne alındığında, dosya kapsamında ilgili coğrafi pazarın "Türkiye" olarak belirlenebileceği değerlendirilmektedir. (33) Öte yandan, pazar tanımı yapılmasının dosyanın sonucuna herhangi bir etkisi olmayacağından, ilgili coğrafi pazarın tanımlanmasına gerek görülmemiştir. I.3. Meysu Hakkında Elde Edilen Belgeler13,14 (34) Delil 1: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 06.09.2017 tarihinde MEYSU Marmara Bölgesi Satış Müdürü (.....) tarafından MEYSU Ege Bölge Satış Müdürü (.....)’a gönderilen “Tespoda15 %100 lerin fiyatı” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Bayi maliyeti kdv dahil 15,23 TL/koli olan 1/5 %100 meyve suyunu Tespo’ya 12,84 TL/koli fiyata NASIL ve NEDEN sattırıyorsunuz ? Yaptığınız bu maliyet hesabına aklımız ermedi. Malı fabrikadan kaça aldınız da ve/veya nasıl bir bütçe kullandınız da bu fiyata sattırıyorsunuz ? 2018 Okul döneminde Kantinciler Odası ile anlaştık. Satış fiyatımız 16,75 TL/koli kdv dahil. ( hesap basit , bayiye gelişine %10 bayi karı = 16,75 ) 16,75 nere ...12,84 nere...? Yani öyle bir dönemde , öyle bir fiyat yapıyorsunuz ki, her taraftan aynı anda yüzlerce ses geliyor. Bayi alış fiyatının altına mal sattırmayı daha ne kadar sürdüreceksiniz ? 13 E-posta ve Whatsapp yazışmalarındaki ifadeler, belgelerin aslına sadık kalmak amacıyla herhangi bir düzeltme yapılmaksızın aktarılmıştır. 14 Delil 15, 2021-2-012 sayılı dosyada gerçekleştirilen yerinde incelemede elde edilmiştir. Bu delilin dışında kalan diğer deliller, önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemede elde edilmiştir. 15 Tespo Tüketim Malları Tic. ve San. AŞ (TESPO)
23-55/1077-381 9/29 Bu raf satış politikasının , firmamız için yanlış bir politika olduğunu size kim anlatmalı ve başka nasıl anlatmalıyız ? Bu fiyatları istiyorsanız yapın , yöneticiniz izin veriyorsa yapın, ama kendi bölgenizde yapın. Size buradan kalkıp da bir şey diyemeyiz. Ancak , başka bölgelerde şubeleri olan bir zinciri bu şekilde yönetmemelisiniz. Tespo'nun cirosu sonuçta belli. Bu fiyatları yaparak trilyonlarca ek ciro yaptırmıyorsunuz. Tam tersine, gerçek etkisinin çok üstünde hasarlar açıyorsunuz. Bu fiyatlarla bir sürü dedikodu ve boş laf ürettiriyorsunuz piyasadakilere. 50.000 koli bağlantı yaptığınız bir zincir sabah sabah size bunu diyorsa sıkıntı. Onun kadar mal alacak kantinciler federasyonu bunu sabah sabah diyorsa sıkıntı. Daha düne kadar 150.000 koli mal yazdığımız bayiler sabah sabah bunu diyorsa sıkıntı. ( geçen ki önerimi telefon görüşmemizde dikkate almıştınız, fakat uygulanmadığını görüyoruz. Her ne fiyat yaparsanız yapın, kendi bölgenizdeki mağazalarda yapın , diğer bölgelerde BTT ve Metro ile aynı fiyat yapın. Başka türlüsüne de izin vermeyin.) Sanırız , bizden başka size bu fiyat modeli ile Tespo'yu yönetmenin yanlış olduğunu söyleyen yok. Ancak , biz de size her seferinde bu şekilde mailler yazmayalım , siz Tespo'yu farklı bir yönetim modeline sokun ltf. Saygılarımızla. İyi çalışmalar” (35) Yukarıdaki e-postaya istinaden 06.09.2017 tarihinde MEYSU Ege Bölge Satış Müdürü (.....) tarafından gönderilen e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır. “(.....) bey' bahsi geçen ürünlerin FİYATLARI YARIN sabahtan itibaren 16.95 tl olarak güncellendi Bilginize 07.09.2017” (36) Delil 2: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 01.02.2018 tarihinde MEYSU İç Anadolu Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından Aps Gıda Enerji Kimya Tarım San. ve Tic. AŞ (SÖZ GIDA)16 çalışanına gönderilen “raf fiyatları önyüz” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba Asfora, Çelikkayalar, Sincap17 şubelerini ziyaretimde eşlik ettiğiniz için teşekkür ederim. Birlikte gözlemlediğimiz üzere raf fiyatlarını güncelleme konusunda ısrarcı olmanın vakti gelmiş genel olarak içim hariç diğer rakip ürünler raf fiyatlarını güncellemişler raf fiyatı güncelleme konusunda yardımlarınızı rica ediyorum öneri raf fiyatı 1 l için 3,25 tl aksiyon 2,95 günlük özel fiyat için ise yapmayı planladığımız noktanın durumuna göre ve rakip konumuna göre esnek davranacağız (…)” (37) Delil 3: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 18.04.2018 tarihinde Erdem Gıda Ltd. Şti. (ERDEM GIDA)18 yetkilisi olduğu değerlendirilen (.....) tarafından gönderilen ve MEYSU eski Kayseri Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından aynı tarihte 16 Konya, Karaman, Aksaray ve Nevşehir illerinde distribütör olarak faaliyet göstermektedir. 17 Asfora, Çelikkayalar ve Sincap olarak adı geçen şubelerin SÖZ GIDA’nın MEYSU ürünlerinin dağıtımını yaptığı marketler olduğu değerlendirilmektedir. 18 ERDEM GIDA distribütör olarak faaliyet göstermektedir.
23-55/1077-381 10/29 MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)’a iletilen e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır : “(.....) bey merhabalar Ekteki resimde kayseri gros un hop on satış fiyatı resmi vardır. Geçtiğimiz günlerde sizin de desteğinizle piyasada eksik olduğumuz hop on ürünü bütün marketlere listelemiştik ve noktalara okuduğumuz fiyatın ve raf fiyatının bir olması gerektiğinin özellikle önemini anlatmıştınız bizde sizin yönlendirmeniz eşliğinde her yere aynı uygulama ile 1,65 - 1,75 e satış fiyatı yapmıştık (bu ürünün ucuz ürün olamdığını ve orta ürün olduğunu siz söylemiştiniz) Ürünü k.grosa okuduğumda ise zaten bütün ürünlerini erdem olarak biz verdiğimiz için fiyat ve uygulamayı normal olarak okudum. Sonradan öğrendim ki benim haberim yokken fabrikadan (.....)süt için geldiğinde asitli grup ve hop on için fiyat okumuş ama biz daha önceden fiyat ve numune verdiğimiz için kayseri gros gözünde hem fabrika hem de ben komik duruma düştük. Daha sonra Talat beye bu konuyla ilgili sitem ettiğimde haklı olduğumu haber ve fiyat bilgisi vermesi gerektiğini kabul etti. Ama fiyat olarak bizi ve satış yaptığımız noktaları zora sokmayacak fiyat olacağını söyledi. Şimdi ise marketler bu fiyata tepki koyuyor ve f.farkı istiyor ürünü de satmak istemiyor gidin kayseri gros a satın diyorlar Kendi elemanlarımızda biz de bu fiyata satmak istiyoruz diyorlar Yeni yapılandırdığımız bu üründe bu duruma düşmek çok acı oldu Her işini yaptığım bütün ürünlerini sattığım kayseri grosa rezil oldum onamı yanayım. Diğer marketlerden tepki aldım ona mı yanayım, fabrika sanki benim rakibim benim noktama nerdeyse benim maliyetimden ürün satıyor ona mı yanayım, benim kayseri gros ta güvenilirliğim sarsıldı onamı yanayım Birol bey,öncelikli isteğim kayseri gros un hop on satışı biz e devredilmesini istiyoruz , acil olarak fiyatın yükseltilmesini rica ederim.” (38) Delil 4: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 27.04.2018 tarihinde Dörtler Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (DÖRTLER GIDA) çalışanı (.....) tarafından MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Satış Temsilcisi (.....)’a gönderilen “2018 Ramazan ayı hk” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey ; Ramazan indirimiz aşağıdaki şartlarla işleme alınmıştır.Bilgilerinize 1) Yukarıda belirtilen ürünleri ınsert tarih aralığında belirtilen raf fiyatlarından sattırmayı taahhüt ederiz. 2) Insert tarihleri arasında önerdiğimiz raf fiyatlarının altında Adana ili dahilinde raf fiyatı olmayacağını ve %5 düşük raf fiyatı sağlayacağımızı aksi taktirde bu farkı koruyacak fiyat farkı ödeyeceğimizi taahhüt ederiz.
23-55/1077-381 11/29 3) Yukarıda belirtilen liste fiyatından ve yine yazılı iskontolardan belirtilen kondisyon tarih aralığında mal temin etmeyi taahhüt ederiz. 4) Insert uygulama tarihleri başlangıç tarihinden 5 gün, bitiş tarihinden 3 gün sonrasını kapsar. İyi çalışmalar” (39) Delil 5: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 20.11.2018 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) tarafından MEYSU çalışanlarına gönderilen “BİM JUCY MARKALI NEKTAR FİYATLARI HK.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Arkadaşlar merhaba, Bim mağazalarında satılan “ Jucy markalı Meyve Nektarı” ürün gruplarının yeni raf fiyatları aşağıdaki gibidir; bayi veya market görüşmelerinde gündeme gelirse bilginiz olsun amacıyla bu mail gönderilmiştir. Bim endeksli çalıştığımız market zincirlerinde gerekli fiyat güncellemelerinin acil olarak yapılması gerekmektedir. Bilgilerinize… (40) Delil 6: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 20.05.2019 tarihinde MEYSU Ankara Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU yöneticilerine gönderilen “21. Hafta Raporu” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır (Belge-15): “ (…) Nev gross Üç defa ziyaret ettim ellerinde ürünleri var bu hafta giden sevkiyatları oldu süt fiyatını yükseltmeye çalışıyorum 2.65 tl den satıyor (…)” (41) Delil 7: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 06.08.2019 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)tarafından MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....)’ya gönderilen “Groseri kategori hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifade yer almaktadır: “Raf fiyatlarını kontrol ettirdik mi?” (42) Yukarıdaki e-postaya cevaben 06.08.2019 tarihinde Doğu Akdeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)’a gönderilen e-postada aşağıdaki ifade yer almaktadır: “Kendim bu sabah Belediyeevleri şubesinde bizzat kontrol ettim ve zaten size bilgisini döndüm.” (43) Delil 8: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 28.02.2020 tarihinde Gimsa Perakende Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (GİMSA) çalışanı (.....)
23-55/1077-381 12/29 tarafından MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)’a gönderilen “Gimsa Sipariş” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Merhaba, Grosslar, MEYSU 1/5 6lı paketi 3,95’e satarken siz bana 3,72 dahile tekli ediyorsunuz. Biz dün sizinle beraber Dimes’e de sipariş verdik ve nerdeyse Aralık maliyetlerimizden mal aldık. (…)” (44) Yukarıdaki e-postaya istinaden 28.02.2020 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) tarafından GİMSA çalışanı (.....)’a gönderilen e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba, Son verebileceğimiz iskontoları ekteki siparişinize yazdım. İnanın başka yapabileceğimiz bişey yok. Bahsettiğiniz Nev Gıda’nın raf satış fiyatları eski kalmış. Düzelttiriyorum. Zira yeni maliyetleri o raf fiyatlarını kurtarmaz.” (45) Delil 9: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 04.03.2020 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) tarafından MEYSU Ankara Bölge Satış Sorumlusu (.....)’na gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Ankara Bölge Satış Müdürü (.....) ile MEYSU Yönetim Kurulu Başkanı (.....)’nun bulunduğu “NEV GROSS RAF FİYATLARI HK.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba, Nev gıda’nın raf fiyatlarını acil olarak aşağıdaki şekilde güncellememiz gerek. 1/1 Nektar çeşitleri : 3,35 TL 1/1 %100 çeşitleri : 3,75 TL 1/5 Nektar Multipack : 4,25 TL 1/5 Nektar 24’lü koli: 17 TL 200 ml cam çeşitleri 12’li koli : 16,90 TL İyi çalışmalar dilerim.” (46) Delil 10: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 29.09.2020 tarihinde MEYSU Marmara Bölgesi Satış Müdürü (.....) tarafından MEYSU İstanbul Anadolu Bölge Satış Sorumlusu (.....)’ye gönderilen “Gazlı içecek fiyat geçişi” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) BİM gazlı içeceklerde aşağıdaki oranlarda fiyat geçişi yaptı. Bizim taleplerimiz %30-35’lerde olmasına rağmen istediğimiz fiyatı vermedi. Bu nedenle en fazla BİM’in bu raf fiyat geçişi kadar isteyebileceğiz. Çalıştığımız ürünlerde HAKMAR EKSPRES için aynı oranlarda fiyat geçişi iste. Bunu yazılı yap. Gizli cc’de beni koy. İyi çalışmalar”
23-55/1077-381 13/29 (47) Yukarıdaki e-posta 29.09.2020 tarihinde MEYSU Marmara Bölgesi Satış Müdürü (.....) tarafından MEYSU Yönetim Kurulu Başkanı (.....)’na “Bilgilerinize…” ifadesi ile iletilmiştir. (48) Delil 11: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 30.09.2020 tarihinde MEYSU İstanbul Anadolu Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından Hakmar Mağazacılık Ltd. Şti. (HAKMAR E15PRESS) Tedarik Zincir Kategori Müdürü (.....)’a gönderilen ve bilgi kısmında HAKMAR E15PRESS Tedarik Zincir Müdürü (.....)’ın bulunduğu “330 cc teneke- 2,5 lt pet kola fiyat geçişi hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) Bey merhaba ; Aşağıda tüm discountlar19 330 cc. Teneke kutu ve 2,5 lt cola raf fiyatlarını geçmişlerdir. Yeni fiyatlarımızı bu günden itibaren tanımlamanızı talep ediyoruz. İyi çalışmalar dilerim / sağlıkla kalın (…) (49) Yukarıdaki e-postaya cevaben, 30.09.2020 tarihinde HAKMAR E15PRESS Tedarik Zincir Kategori Müdürü (.....) tarafından MEYSU İstanbul Anadolu Bölge Satış Sorumlusu (.....)’ye gönderilen “RE: 330 cc teneke- 2,5 lt pet kola fiyat geçişi hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Hakmar grup eski maliyet ve yeni tablosu; ESKİ FİYAT YENİ FİYAT MEYSU kola 330 cc 1.19 kdv TL 1.38 kdv TL MEYSU kola 2,5 lt 3.39 kdv TL 3,72 kdv TL” (50) Söz konusu e-postaya istinaden 30.09.2020 tarihinde MEYSU İstanbul Anadolu Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU Marmara Bölgesi Satış Müdürü (.....)’a gönderilen “FW: 330 cc teneke- 2,5 lt pet kola fiyat geçişi hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “İlle bir küsuratı aşağıya doğru yuvarlayacaklar, ne diyeyim ” (51) Yukarıdaki e-posta iletilerek, 30.09.2020 tarihinde MEYSU Marmara Bölgesi Satış Müdürü (.....) tarafından MEYSU Yönetim Kurulu Başkanı (.....)’na gönderilen “FW: 330 cc teneke- 2,5 lt pet kola fiyat geçişi hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: 19 İndirim marketler.
23-55/1077-381 14/29 “Hakmar gazlı içecek geçişi tamamlandı…. ( 1 kr kısmış 2 sinden de, uzatmadık )” (52) Delil 12: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 05.11.2020 tarihinde MEYSU Ankara Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)’a gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Ankara Bölge Satış Müdürü (.....)’in bulunduğu “Ege Şok ve Söz Market” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba, Uşak Ege Şok ve Afyon Söz Market te bildiğiniz gibi 1/1 Nektar ürünlerinde net fiyat uygulamamız bulunmaktadır. Anlaşma gereği bu fiyatlar Aralık ayı sonuna kadar uygulanması gerekmektedir. Fakat sizlerde uygun görürseniz her iki noktaya yeni fiyatlarımızı deklare ederek son bir kez eski fiyatlı sipariş almak istiyorum. Yeni fiyatın deklare edilmesi yeni fiyata geçişimizi kolaylaştıracaktır diye düşünüyorum. Bu nedenle sizlerden her iki noktaya teklif edeceğim fiyat ın belirlenmesi konusunda destek rica ediyorum. Ege Şok : 2,50 + KDV Söz Market : 2,65 + KDV Güncel Fiyatlarımız Ege Şok Raf Fiyatları: %35 karlılık Cappy : 5,75 Pınar : 4,25 İçim : 3,90 Dimes : 4,45 MEYSU : 3,75 Söz Market Raf Fiyatları: %30-35 karlılık Cappy: 5,75 Pınar : 4,45 İçim : 4,25 MEYSU: 3,75 Yönlendirmeniz için bilgilerinize sunarım İyi çalışmalar dileğiyle” (53) Yukarıdaki e-postaya cevaben, 05.11.2020 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) tarafından MEYSU Ankara Bölge Satış Sorumlusu (.....)’na gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Ankara Bölge Satış Müdürü (.....)’in bulunduğu “RE: Ege Şok ve Söz Market” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba, Her iki markette de raf fiyatlarımızı 4,25 TL olacak şekilde ayarlayalım. Yeni fiyatımız 3,20 tl + kdv şeklinde verelim. İyi çalışmalar dilerim.” (54) Söz konusu e-posta silsilesinin devamında, 05.11.2020 tarihinde MEYSU Ankara Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)’a gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Ankara Bölge Satış Müdürü (.....)’in bulunduğu “RE: Ege Şok ve Söz Market” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Anlaşıldı (.....) bey tşk ederim iyi çalışmalar”
23-55/1077-381 15/29 (55) Yukarıdaki e-postaya cevaben, 05.11.2020 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) tarafından MEYSU Ankara Bölge Satış Sorumlusu (.....)’na gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Ankara Bölge Satış Müdürü (.....)’in bulunduğu “RE: Ege Şok ve Söz Market” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba, Fiyatımızı ilk etapta 3.00 TL + kdv şeklinde verelim. Ona göre 4,25 TL ye sattırabiliriz. İyi çalışmalar dilerim.” (56) Delil 13: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 18.03.2021 tarihinde MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Satış Temsilcisi (.....) tarafından Groseri Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Ltd. Şti. (GROSERİ) çalışanı (.....) ile diğer bazı GROSERİ çalışanlarına gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Sorumlusu (.....)’nın bulunduğu “MEYSU öneri raf fiyatı hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba; Aşağıdaki ürünlerin alış fiyatları aynı olup raf öneri satış fiyatı 4,99 TL olarak revize edilmesini rica ederim .” (57) Yukarıdaki e-postaya cevaben, 19.03.2021 tarihinde GROSERİ çalışanı (.....) tarafından MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Satış Temsilcisi (.....)’a gönderilen e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey Denetlemelerden dolayı yeni fiyatlı ürün alımı yapmadan maalesef fiyat geçemiyoruz.” (58) Söz konusu e-posta silsilesinin devamında, 20.03.2021 tarihinde MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Sorumlusu (.....) tarafından GROSERİ çalışanı (.....)’ya gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) ile MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Satış Temsilcisi (.....)’ın bulunduğu “Re: MEYSU öneri raf fiyatı hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba Rafdaki şerbet fiyatları ve karlılık hedefleri ile ilğili olarak %16 marj ile ürünü sattığınızı görüyoruz. Karlılık hedefi anlamında bu ürünün fiyatlaması için önerimiz %25 marjla 4,75 TL olmaktadır. Raf fiyatımızın bu marjla düzenlenmesini rica ederim. İyi çalışmalar ” (59) Delil 14: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 30.08.2021 tarihinde MEYSU Batı Karadeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU Ankara Bölge Satış Müdürü (.....)’e gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) ile MEYSU Genel Müdürü (.....)’nun bulunduğu “HAKMAR E15PRESS Düzce be bolu mağazaları hakkında” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Sayın Müdürüm merhaba
23-55/1077-381 16/29 Görseldeki resimler 30.08.2021 tarihinde saat 18.00’da çekildi.Geçen ay bu müşteriyle alakalı bölgedeki rahatsızlıklarda ilgili size bilgi vermiştim.Geldiğimiz noktada mevcut Düzce Bolu bölgesindeki sıkıntım ve firma olarak sıkıntımız devam etmektedir.Ben yaklaşık iki quarter20 döneminde fiyatları güncellemeyle alakalı inanılmaz sıkıntılar yaşamama rağmen güncel fiyatlarımızı minimum 4. 95 maksimum 5:45 arasında raf fiyatlarımızı güncelledim.Daha önceki mailimde de konu bahse geçen müşteriyle alakalı size sıkıntılarımı şikayetlerimi iletmiştim.Ben şu an için mevcut dağılım yaptığımız yerel zincir ve geleneksel kanaldaki müşterilerime konuyla ile alakalı cevap veremiyorum.Tabiri caizse sıkıştım.Bir ileri iki geri gelmekten de bıktım,Müşterilerle her satınalma görüşmelerinde sürekli pazarlık halinde olmaktan da bunaldım,Uygulama listelerine bağlı kalarak satış yapamıyoruz, yapamıyorum.Konuyla alakalı yardım ve desteklerinizi bekliyorum.Gerekirse bu müşteriyi (HAKMAR EKSPRES leri)ben çalışmak istiyorum.Satın alma görüşmelerinde ben yapmak istiyorum.Saygılarımla” (60) Delil 15: 2021-2-012 numaralı dosya kapsamında, HAKMAR’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 08.09.2021 tarihinde MEYSU İstanbul Anadolu Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından HAKMAR Satın Alma Yöneticisi (.....)’a gönderilen “FW: HAKMAR GIDA SİPARİŞ HK.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey ; Bu gün çektiğiniz siparişleri aşağıdaki fiyatları tanımlarmısınız, aynı durum hakmar mağazacılık içinde geçerli oldu ve onlar 10 gündür içeride bekleyenlere yeni fiyatları tanımladılar. Sizlerde tanımlarsanız fiyat farkı çıkmayacaktır. Not: Bim fiyat geçtiği için sizlerle de fiyat geçiyoruz. ( raf fiyatlarımızı acil değiştirmeniz gerekmekte ) Hakmar grup aynı anda bir geçiş sağlıyoruz. Ayrıca Maliyetlerin yüksek olması ve bizlerinde aşağıdaki maliyetleri kaldıramadığımız için Bim karşısında sizleri de desteklemek adına aynı oranda geçişi sağladık yalnız Hakmar mağazacılık maliyetlerin yüksek olması nedeni ile bizlere destek olma adına barkot sayılarını çoğaltma kararı aldı, 1 lt elma 1 lt ananas Aynı şekilde 200 ml den yeni ürünler 20 “quarter” ile çeyrek dönem ifade edilmektedir.
23-55/1077-381 17/29 200 ml kids grubu nektardaki zararımızı gidermek için çalışmalar ve sürekli rafında olma kararı aldı ki bazı ürünler başka markalardan olmasına rağmen MEYSU ya destek vermek adına barkot sayılarını bizlere doğru yönelttiler. İyi çalışmalar” (61) Delil 16: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 03.11.2021 tarihinde MEYSU Karadeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)’a gönderilen “rize nasip gıda süt talebi hakkında” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba Rize nasip gıda bölgesinde Mey su süt markamızda süt satamıyoruz Çalışılan tüm modern noktalarında meyve suyu grubunda tüm ürün grubunda raf ve reyonlarda yerimizi almış durumdayız Bölgede hakim market olan kilPa mağazaların Rize bölge sın de 10 adet şubesi vardır mağazalar bölgede ıyı çalıştığımız noktaların yakınında ticaret yapıyorlar Rize bölgesi için modern nokta olan Kale market Hapeloğlu gıda Gıdapark Özgüven gıda Gözde ismar Arkabi market Adres gıda Kurular market Gaye market Bilgemar toplamda 40 nokta üstü modern nokta bulunuyor Noktalarımızda (.....) beyle beraber yapılan satın alma görüşmelerinde kilpa noktalarında bim endekslı süt fiyatı olan yarım yağlı süt 4.90 fiyatdan süt satmak taleplerı vardır noktalarımızda süt grubu ilede yer almak istiyoruz Bolgede aktivite yapabılırsek ıkı ayda toplamda 60 palet süt satabılırız Yıl sonuna kadar devam edecek şekılde çalışma yapabilmek için yardım ve desteklerinizi rica ederim İyi çalışmalar” (62) Yukarıdaki e-postaya cevaben 03.11.2021 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) tarafından, MEYSU Karadeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....)’a gönderilen “RE: rize nasip gıda süt talebi hakkında” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey merhaba,
23-55/1077-381 18/29 Bu aydan itibaren Bim endeksli fiyatlarla ürün sattıramayacağız maalesef. Bu hem meyve suyunda hem de süt grubunda bu şekilde. O yüzden Trabzon ve Rize de bayilerimizi bilgilendirip, marketleri de acil bir şekilde dolaşıp fiyatları bim endeksinden çıkarmamız ve normal fiyatlara geçmemiz gerekmektedir. 5 kasım 2021 tarihinden itibaren bu marketlerden veya bayilerden bim fiyatları ile alakalı dönüş faturası almayacağız. İyi çalışmalar dilerim.” (63) Söz konusu e-postaya cevaben 03.11.2021 tarihinde MEYSU Karadeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....) tarafından MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....)’a gönderilen “RE: rize nasip gıda süt talebi hakkında” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “(.....) bey, Yarından itibaren noktalarımıza bilgi verilecektir Bu durumda Rize ve Trabzon özelinde kilpa aymar market zincirlerinde ürün çeşitliliğimiz delist21 olma ihtimali cok yüksektir Buda bayı ve bizim cirolarımızı olumsuz etkıleyebılır Noktalarla yapılan görüşme sonucu ile ılgılı olarak bılgı dönüşü yapılacaktır İyi çalışmalar” (64) Yukarıdaki e-posta silsilesinde son olarak, 03.11.2021 tarihinde MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....) tarafından MEYSU Karadeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....)’a gönderilen “RE: rize nasip gıda süt talebi hakkında” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Bimlerde meyve suyu raf fiyatları bugün güncellendi. Yeni fiyatlar 1 lt de 5,90 TL 200 ml de 1,50 tl oldu. Bu fiyatlara bakın, fiyatlar tutuyorsa raf fiyatlarını ona göre ayarlayın ama ekstra bütçe almayacağız maalesef. Sütte de zaten bim fiyatlarına göre bütçe alamayacağız artık. İyi çalışmalar dilerim.” (65) Delil 17: MEYSU’da yapılan yerinde incelemede elde edilen; 30.01.2023 tarihinde online-sistem@MEYSU.com.tr e-posta adresinden MEYSU Batı Karadeniz Bölge Satış Sorumlusu (.....)’e gönderilen ve bilgi kısmında MEYSU Satış Pazarlama Müdürü (.....), MEYSU Genel Müdürü (.....), MEYSU Yönetim Kurulu Başkanı (.....) ile bir diğer MEYSU çalışanının bulunduğu “05. Hafta Raporu” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “RAPOR OLUŞTURAN : (…..) Hafta : 05. Hafta Tarih : 2023/01/30 13:46:23 RAPOR METNİ : Müdürüm merhaba Geçtiğimiz hafta başı itibariyle yeni listelerimizi müşterilerimize tebliğ ettim.Fiyat değişikliklerimizi yaptık.Noktalarımızlada tüm fiyatlarımızı paylaştık paylaşmaya devam ediyoruz.Bazı müşterilerimiz geçmedi ama birçok müşterilerimizin raflarındaki fiyatları değiştirttim.Kastamonu ve Çankırı ve zonguldak bölgenin ilçeleri olmak üzere fiyat değişiklerimizi yaptık.Şizide konu ile alaklı bilgilendiriyorum.Müşterilerimizden bi kısmı ile alaklı halen 2023 ile alaklı fiyatlarımızı geçemedik.Rakipmfirmalarla raf satış fiyatlarımız arasında fark olmaya başladı.Ama piyasa önümüzdeki aylarda oturacaktır diye Ümit ediyorum.genel anlamda haftayı iyi geçirdim ziyaret ettiğimiz müşterilerimizden siparişler aldık teşhir destekleri aldık bu haftaiçerisinde sizinlede paylaşırım.Yeni başladığımız haftayı tahsilatlarımı hızlı bir şekilde yapıp ödemelerimi alacağım.” I.4. Değerlendirme 21 Liste dışı bırakmak anlamına gelmektedir.
23-55/1077-381 19/29 (66) 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde "Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu madde, aynı seviyede faaliyet gösteren rakip teşebbüsler arasındaki rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları (yatay anlaşmalar) kapsadığı gibi; rakip olmayan, başka bir ifadeyle arz zincirinin farklı seviyelerinde yer alan teşebbüsler arasındaki anlaşmaları (dikey anlaşmalar) da kapsamaktadır. (67) Mevcut dosya bakımından tedarikçi ile perakende satış kanalında faaliyet gösteren satıcıların değer zinciri üzerinde farklı seviyelerde faaliyet göstermeleri nedeniyle, tedarikçi teşebbüs ve perakende satış kanalında faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki ilişkinin dikey bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, yeniden satış fiyatının belirlenmesi uygulamaları da 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemler arasında yer almaktadır. (68) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer alan bazı anlaşmalar, belli koşulları taşımaları halinde söz konusu maddenin hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin son fıkrasında, birinci fıkrada sayılan şartların gerçekleşmesi halinde Kurulun belirli konudaki anlaşma türlerine grup olarak muafiyet tanıyabileceği hüküm altına alınmıştır. Nitekim Kurul, bu hükme dayanarak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ni (2002/2 sayılı Tebliğ) yayımlamıştır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde “Üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar”ın yine bu Tebliğ’de sayılan koşulları taşıması koşuluyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulacağı hükme bağlanmıştır. Yine aynı Tebliğ’in 4. maddesinde anlaşmaları ilgili Tebliğ ile sağlanan muafiyet kapsamı dışına çıkaran sınırlamalara yer verilmiştir. Bu sınırlamalar arasında “Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi” hali sayılmış ve “Taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür.” düzenlemesine yer verilmiştir. Buna göre, bu tür hükümleri içeren sözleşmeler, ilgili Tebliğ kapsamında sağlanan muafiyetten yararlanamamaktadır. (69) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan yeniden satış fiyatının belirlenmesi uygulamalarının “amacı” itibarıyla mı rekabeti kısıtlayıcı olduğu, yoksa “etki analizine” mi tabi tutulması gerektiği hususu da önem arz etmektedir. (70) Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’un 8. paragrafında, “Bazı anlaşmaların amacının rekabeti sınırlamak olduğu ilk bakışta görülebilecek kadar açıktır” ifadelerine yer verilmiş olup, bu anlaşmalara verilen örnekler arasında, “yeniden satış fiyatının belirlenmesi” ve “yeniden satış fiyatına asgari sınır getirilmesi” halleri de sayılmıştır. Buna ek olarak, Kurulun son dönemdeki kararlarında yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin yaklaşımı; ürünlerin piyasadaki fiyatının takip edilmesinin ve alıcılara yeniden satış fiyatı iletilmesinin, alıcıların bağımsız ticari kararları neticesinde belirlemeleri gereken perakende satış fiyatına doğrudan müdahale niteliği taşıdığı ve yeniden satış fiyatının serbest rekabet koşulları çerçevesinde belirlenmesini engellediği yönündedir. Bu çerçevede, rekabetin en önemli unsurlarından biri olan yeniden satış fiyatının fiyatın belirlenmesinin çoğunlukla amaç bakımından bir rekabet kısıtı teşkil edeceği, dolayısıyla bu tür uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet almasının da mümkün olamayacağı değerlendirilmektedir.
23-55/1077-381 20/29 I.4.1. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgelere Yönelik Değerlendirmeler (71) Dosya kapsamında, MEYSU tarafından alt pazardaki perakendecilerin yeniden satış fiyatlarının belirlenmesine yönelik olarak elde edilen belgelere ilişkin tespitler ve değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir. (72) Delil 1’de yer alan 06.09.2017 tarihli MEYSU iç yazışmasında, “Bayi maliyeti kdv dahil 15,23 TL/koli olan 1/5 %100 meyve suyunu Tespo’ya 12,84 TL/koli fiyata NASIL ve NEDEN sattırıyorsunuz ? (…) 2018 Okul döneminde Kantinciler Odası ile anlaştık. Satış fiyatımız 16,75 TL/koli kdv dahil. (hesap basit, bayiye gelişine %10 bayi karı=16,75)” ifadesi yer almaktadır. İlgili ifadeden, ürünlerin satış fiyatlarının ve bayilerin kar marjının bayiler tarafından bağımsız biçimde belirlenmediği anlaşılmaktadır. İlaveten “Her ne fiyat yaparsanız yapın, kendi bölgenizdeki mağazalarda yapın, diğer bölgelerde BTT ve Metro ile aynı fiyat yapın. Başka türlüsüne de izin vermeyin. Sanırız, bizden başka size bu fiyat modeli ile Tespo’yu yönetmenin yanlış olduğunu söyleyen yok.” ifadesi, MEYSU’nun rakipler arasında tek fiyat oluşturarak marka içi rekabeti sınırlandırmaya çalıştığını göstermektedir. Yazışmanın devamında yer alan, MEYSU Ege Bölge Satış Müdürünün “… bahsi geçen ürünlerin FİYATLARI YARIN sabahtan itibaren 16.95 tl olarak güncellendi.” ifadesinden, MEYSU Marmara Bölge Satış Müdürünün talebi üzerine TESPO’nun raf fiyatlarında değişiklik yapıldığı anlaşılmaktadır. (73) Delil 2’de yer alan, MEYSU İç Anadolu Bölge Satış Sorumlusu ile SÖZ GIDA çalışanı arasında geçen 01.02.2018 tarihli yazışmada, “raf fiyatlarını güncelleme konusunda ısrarcı olmanın vakti gelmiş genel olarak içim hariç diğer rakip ürünler raf fiyatlarını güncellemişler raf fiyatı güncelleme konusunda yardımlarınızı rica ediyorum öneri raf fiyatı 1 l için 3,25 tl aksiyon 2,95 günlük özel fiyat için ise yapmayı planladığımız noktanın durumuna göre ve rakip konumuna göre esnek davranacağız” ifadesi yer almaktadır. İlgili ifadeden, SÖZ GIDA’da satılan rakip ürünlerin raf fiyatlarının güncellenmesine binaen MEYSU ürünlerinin raf fiyatlarının yükseltilmesinin talep edildiği anlaşılmaktadır. (74) Delil 3’te yer alan, MEYSU Kayseri Bölge Satış eski sorumlusu ile distribütör ERDEM GIDA çalışanı arasında yapılan 18.04.2018 tarihli yazışmada, “Geçtiğimiz günlerde sizin de desteğinizle piyasada eksik olduğumuz hop on ürünü bütün marketlere listelemiştik ve noktalara okuduğumuz fiyatın ve raf fiyatının bir olması gerektiğinin özellikle önemini anlatmıştınız bizde sizin yönlendirmeniz eşliğinde her yere aynı uygulama ile 1,65-1,75’e satış fiyatı yapmıştık.” ifadesi yer almaktadır. Bu çerçevede, MEYSU’nun bahsi geçen ürünün raf fiyatlarına ilişkin yönlendirmede bulunduğu ve ERDEM GIDA’nın da fiyat seviyelerini bu yönde belirlediği anlaşılmaktadır. Yazışmada geçen “… öncelikli isteğim kayseri gros un hop on satışı biz e devredilmesini istiyoruz, acil olarak fiyatın yükseltilmesini rica ederim.” ifadesi ise, ürünlerin yeniden satış fiyatının MEYSU tarafından tespit edildiğini gösterir niteliktedir. (75) Delil 4’te yer alan, MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Satış Temsilcisi ile DÖRTLER GIDA arasında yapılan 27.04.2018 tarihli yazışmada, satış fiyatının yer aldığı bir tablo ile ramazan indiriminin hangi şartlar ile işleme alınacağı konusundaki ifadeler yer almaktadır. Söz konusu yazışmada, “yukarıda belirtilen ürünleri insert tarih aralığında belirtilen raf fiyatlarından sattırmayı taahhüt ederiz.” ve “Insert tarihleri arasında önerdiğimiz raf fiyatlarının altında Adana ili dahilinde raf fiyatı olmayacağını ve %5 düşük raf fiyatı sağlayacağımızı aksi takdirde bu farkı koruyacak fiyat farkı ödeyeceğimizi taahhüt ederiz.” ifadeleri yer almaktadır. Bu ifadelerden, DÖRTLER GIDA’nın MEYSU’dan bağımsız olarak fiyat belirleyemediği, MEYSU ile anlaşılan
23-55/1077-381 21/29 fiyatlardan satış yapacağını taahhüt ettiği, bu çerçevede perakendecinin uygulayabileceği indirim oranının en üst seviyesinin %5 olarak belirlendiği anlaşılmaktadır. Söz ifadeler, MEYSU’nun raf fiyatlarını tespit ettiğini gösterir niteliktedir. (76) Delil 5’te yer alan 20.11.2018 tarihli MEYSU iç yazışmasında, MEYSU Satış Pazarlama Müdürü tarafından, BİM’de satılan Jucy markalı meyve suyunun yeni raf fiyatına ilişkin bir tablo paylaşılarak, “Bim endeksli çalıştığımız market zincirlerinde gerekli fiyat güncellemelerinin acil olarak yapılması gerekmektedir.” ifadesi kullanılmıştır. Görüldüğü üzere, raf fiyatlarının BİM fiyatlarına göre güncellenmesinden bir gereklilik olarak bahsedilmektedir. Söz konusu belge, alt pazarda faaliyet gösteren perakendecilerin raf fiyatlarının MEYSU tarafından belirlendiğini göstermektedir. (77) Delil 6’da yer alan 20.05.2019 tarihli MEYSU iç yazışmasında, MEYSU Ankara Bölge Satış Sorumlusu’nun “Nev gross (…) süt fiyatını yükseltmeye çalışıyorum 2.65 tl den satıyor” ifadesinden, MEYSU’nun Nev Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (NEVGROSS)’nin raf fiyatlarının artırılmaya çalıştığı anlaşılmaktadır. (78) Delil 7’de yer alan 06.08.2019 tarihli MEYSU iç yazışmasında kullanılan “Raf fiyatlarını kontrol ettirdik mi?” ve “Belediyeevleri şubesinde bizzat kendim kontrol ettim” ifadelerinden, MEYSU tarafından alıcılarının yeniden satış fiyatlarının izlendiği ve raf fiyatlarının kontrol edildiği anlaşılmaktadır. (79) Delil 8’de yer alan, MEYSU Satış Pazarlama Müdürü ile GİMSA çalışanı arasında gerçekleşen 28.02.2020 tarihli yazışmadaki “Nev Gıda’nın raf satış fiyatları eski kalmış. Düzelttiriyorum.” ifadesinden, MEYSU’nun alt pazarda faaliyet gösteren perakendecilerin raf fiyatlarına müdahale ettiği anlaşılmaktadır. Nitekim Delil 9’daki 04.03.2020 tarihli MEYSU iç yazışmasında “Nev gıda’nın raf fiyatlarını acil olarak aşağıdaki şekilde güncellememiz gerek.” ifadesi yer almaktadır. İlgili ifadeden, MEYSU tarafından NEVGROSS’ta MEYSU meyve suyu ürünlerinin raf fiyatlarının değiştirilmesi amacıyla hareket edildiği anlaşılmaktadır. (80) Delil 10’da yer alan 29.09.2020 tarihli MEYSU iç yazışmasında kullanılan “en fazla BİM’in bu raf fiyat geçişi kadar isteyebileceğiz. Çalıştığımız ürünlerde HAKMAR EKSPRES için aynı oranlarda fiyat geçişi iste.” ifadesinden, perakendecilerin raf fiyatlarının değiştirilmesine yönelik taleplerde BİM’in fiyatının referans olarak kullanılabildiği ve MEYSU tarafından HAKMAR E15PRESS’in yeniden satış fiyatlarının da bu doğrultuda değiştirilmek istendiği anlaşılmaktadır. (81) Delil 11’de yer alan, MEYSU İstanbul Anadolu Bölge Satış Sorumlusu tarafından HAKMAR E15PRESS çalışanına gönderilen 30.09.2020 tarihli e-postada, indirim marketlerde kola fiyatlarının değiştiği konusunda bilgi verildikten sonra, “Yeni fiyatlarımızı bu günden itibaren tanımlamanızı talep ediyoruz.” denilerek MEYSU Cola ürününe ilişkin eski ve yeni fiyatlar paylaşılmıştır. Yazışmanın devamında, HAKMAR E15PRESS’in MEYSU’nun talebini kabul ettiği anlaşılmaktadır. Nitekim söz konusu belgede kullanılan “Hakmar gazlı içecek geçişi tamamlandı” ifadesi, MEYSU’nun müdahalesi sonucunda HAKMAR E15PRESS’in raf fiyatlarında değişiklik yapıldığını göstermektedir. (82) Delil 12’de yer alan 05.11.2020 tarihli MEYSU iç yazışması, Ege Şok Gıda İhtiyaç Maddeleri İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve Sözbir Gıda Ltd. Şti. unvanlı marketlerde meyve suyu ürününde fiyat geçişi yapılmasına ilişkindir. “Her iki markette de raf fiyatlarımızı 4,25 TL olacak şekilde ayarlayalım.” ve “Fiyatımızı ilk etapta 3.00 TL + kdv şeklinde verelim. Ona göre 4,25 TL ye sattırabiliriz.” ifadelerinden, anılan
23-55/1077-381 22/29 marketlerde meyve suyu ürününün yeniden satış fiyatının MEYSU tarafından belirlenmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. (83) Delil 13’te yer alan, MEYSU Doğu Akdeniz Bölge Satış Temsilcisi tarafından GROSERİ çalışanlarına gönderilen 18.03.2021 tarihli e-postada, tavsiye raf fiyatının 4,99 TL olarak değiştirilmesi talep edilmektedir. GROSERİ çalışanının yeni fiyattan ürün almadan ürünün fiyatını değiştiremeyeceğini belirtmesi üzerine kullanılan “Rafdaki şerbet fiyatları ve karlılık hedefleri ile ilğili olarak %16 marj ile ürünü sattığınızı görüyoruz. Karlılık hedefi anlamında bu ürünün fiyatlaması için önerimiz %25 marjla 4,75 TL olmaktadır. Raf fiyatımızın bu marjla düzenlenmesini rica ederim.” ifadesinden, perakendecinin hâlihazırdaki raf fiyatlarının ve kâr marjının düşük olduğu belirtilerek perakendecinin raf fiyatlarının MEYSU tarafından önerilen kâr marjına göre revize edilmesinin talep edildiği görülmektedir. (84) Delil 14’te yer alan, MEYSU Batı Karadeniz Bölge Sorumlusu tarafından MEYSU yöneticilerine gönderilen 30.08.2021 tarihli e-postada, Bolu ve Düzce bölgesinde güncel raf fiyatlarının asgari 4,95 TL, azami 5,45 TL arasında güncellendiği, ancak HAKMAR E15PRESS’in raf fiyatlarının düşük olması nedeniyle diğer müşterilerin pazarlık yapmak istediği, dolayısıyla uygulama listelerine bağlı kalarak satış yapmakta zorlanıldığı ifade edilmektedir. (85) Delil 15’te yer alan, MEYSU İstanbul Anadolu Bölge Satış Sorumlusu tarafından HAKMAR çalışanına gönderilen 08.09.2021 tarihli e-postada, yeni fiyatların tanımlanması istenmiş ve “Bim fiyat geçtiği için sizlerle de fiyat geçiyoruz. raf fiyatlarımızı acil değiştirmeniz gerekmekte” ifadesi kullanılmıştır. İlgili e-postanın devamında, “MEYSU” marka meyve sularının eski ve yeni satış fiyatlarına ilişkin bir tablo paylaşılmıştır. Söz konusu yazışmada MEYSU tarafından HAKMAR’ın raf fiyatlarının yükseltilmesinin talep edildiği görülmektedir. (86) Delil 16’da yer alan MEYSU iç yazışmasındaki “Bimlerde meyve suyu raf fiyatları bugün güncellendi (…) fiyatlar tutuyorsa raf fiyatlarını ona göre ayarlayın” ifadesi, perakendecilerin yeniden satış fiyatlarının MEYSU tarafından tespit edildiğini göstermektedir. (87) Delil 17’ de yer alan ve MEYSU Batı Karadeniz Bölge Satış Sorumlusu tarafından oluşturulan 30.01.2023 tarihli raporda, fiyat değişikliklerinin satış noktalarıyla paylaşıldığı bilgisi yer almaktadır. Belgede yer alan, “birçok müşterilerimizin raflarındaki fiyatları değiştirttim.” ifadesi, MEYSU’nun alt pazarda faaliyet gösteren perakendecilerin raf fiyatlarına müdahale ederek raf fiyatlarını yükselttiğini göstermektedir. (88) Sonuç olarak yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler bir bütün olarak ele alındığında, MEYSU tarafından alt pazarda faaliyet gösteren perakendecilerin raf fiyatlarının takip edildiği, perakendecilerin yeniden satış fiyatlarının belirlendiği ve bu suretle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği kanaatine ulaşılmıştır. I.4.2. 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme (89) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin son fıkrası ile söz konusu maddenin birinci fıkrasında sayılan şartların gerçekleşmesi halinde Kurulun belirli konudaki anlaşma türlerine grup olarak muafiyet tanıyabileceği hüküm altına alınmıştır. Nitekim Kurul, bu hükme dayanarak 2002/2 sayılı Tebliğ’i yayımlamıştır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde “Üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar”ın yine bu Tebliğ’de sayılan koşulları taşıması
23-55/1077-381 23/29 koşuluyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulacağı düzenlenmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında yer alan düzenleme uyarınca bu koşullardan ilki, sağlayıcının faaliyet gösterdiği pazardaki pazar payının %30’u aşmaması gerektiğidir. Bununla birlikte, Tebliğ’in 4. maddesinde, anlaşmaları muafiyet kapsamı dışına çıkaran sınırlamalara da yer verilmektedir. Bu sınırlamalar arasında “Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi” hali yer almaktadır. Dolayısıyla, MEYSU’nun 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olası yeniden satış fiyatının belirlenmesi uygulamalarının, teşebbüsün pazar payına bakılmasına gerek bulunmaksızın Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanamadığı değerlendirilmektedir. (90) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanamayan MEYSU’nun, olası yeniden satış fiyatının belirlenmesi uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan bireysel muafiyet koşullarını karşılayıp karşılamadığı da incelenmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde bir anlaşmaya bireysel muafiyet tanınması için iki olumlu ve iki de olumsuz toplam dört koşulun varlığı aranmaktadır. Kanun’un 5. maddesinin ilk fıkrasında sayılan dört koşuldan birinin dahi karşılanmaması halinde anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulamasından muaf tutulması mümkün değildir. (91) 2021/2 sayılı Tebliğ ile 2021/3 sayılı Tebliğ’in “Tanımlar” başlıklı 4. maddeleri incelendiğinde, yeniden satış fiyatının belirlenmesi uygulamalarının “açık ve ağır ihlal” olarak nitelendirildiği görülmektedir. Bu uygulamaların bireysel muafiyetten yararlanamayacağı kabul edilmektedir. Bu kapsamda MEYSU’nun olası yeniden satış fiyatının belirlenmesi uygulamalarının bireysel muafiyetten faydalanamayacağı değerlendirilmiştir. I.4.3. Uzlaşma Süreci ve İdari Para Cezasına İlişkin Değerlendirme (92) 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin üçüncü fıkrası; "Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir." hükmünü amirdir. (93) Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar İle Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in (Ceza Yönetmeliği) 4. maddesinde idari para cezası belirlenirken öncelikle temel para cezasının hesaplanacağı; ardından ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar göz önünde bulundurularak temel para cezasının arttırılmasının ve/veya cezadan indirim yapılmasının söz konusu olacağı düzenlenmektedir. (94) Söz konusu Yönetmelik’in temel para cezasını düzenleyen 5. maddesinin ilk fıkrasına göre; temel para cezası hesaplanırken ihlale taraf olan teşebbüslerin Kurul tarafından saptanacak yıllık gayri safi gelirlerinin, karteller için %2'si ile %4'ü, diğer ihlaller için %0,5'i ile %3'ü arasında bir oran esas alınacaktır. Anılan maddenin ikinci fıkrasında ise birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde ilgili teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususların dikkate alınacağı hükmüne yer verilmiştir. (95) Ayrıca, temel para cezasının hesaplanmasından sonra aynı Ceza Yönetmeliği’nin 6. ve 7. maddeleri çerçevesinde ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar göz önünde bulundurularak artırma ve/veya indirme yapılmaktadır.
23-55/1077-381 24/29 (96) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin beşinci fıkrasında “Soruşturmaya başlanmasından sonra Kurul, ilgililerin talebi üzerine veya resen, soruşturma sürecinin hızlı bitirilmesinden doğacak usuli faydaları ve ihlalin varlığına veya kapsamına ilişkin görüş farklılıklarını göz önüne alarak uzlaşma usulünü başlatabilir. Kurul, hakkında soruşturma başlatılan ve ihlalin varlığı ile kapsamını kabul eden teşebbüs veya teşebbüs birlikleri ile soruşturma raporunun tebliğine kadar uzlaşabilir.”, altıncı fıkrasında “Bu çerçevede Kurul, hakkında soruşturma açılan taraflara, ihlalin varlığını ve kapsamını kabul ettikleri bir uzlaşma metni sunmaları için kesin bir süre verir. Verilen süre geçirildikten sonra yapılan bildirimler dikkate alınmaz. İhlal tespitinin ve idari para cezasının yer aldığı bir nihai kararla soruşturma sonlandırılır.” ve yedinci fıkrasında “Uzlaşma usulü sonucunda idari para cezasında yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilir.” hükümleri yer almaktadır. (97) Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına Yönelik Soruşturmalarda Uygulanabilecek Uzlaşma Usulüne İlişkin Yönetmelik’in (Uzlaşma Yönetmeliği) 5. maddesinin birinci fıkrasında ise “Soruşturma tarafları uzlaşma taleplerini yazılı olarak Kuruma iletir. Kurul, 4 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki hususları dikkate alarak bu talebi kabul veya ret edebileceği gibi varsa diğer tarafların da uzlaşma görüşmelerine davet edilmesine karar verebilir” düzenlemesi bulunmaktadır. (98) Bu kapsamda soruşturma taraflarından MEYSU uzlaşma talebinde bulunmuştur. Söz konusu başvuru üzerine Kurul tarafından uzlaşma görüşmelerine başlanmasına karar verilmiştir. (99) Söz konusu Kurul kararı ve Uzlaşma Yönetmeliği hükümleri uyarınca MEYSU ile yapılan uzlaşma görüşmesinde teşebbüse dosya konusu iddiaların içeriği, isnat edilen ihlalin niteliği, kapsamı ve süresi, uzlaşma tarafı olan teşebbüs hakkında ihlal isnadına dayanak oluşturan başlıca belgeler, sürecin uzlaşma ile sonuçlanması halinde uygulanabilecek indirim oranı ve uzlaşma tarafına verilebilecek idari para cezası aralığı hakkında bilgi verilmiştir. (100) MEYSU uzlaşma sürecinin devam etmesi yönündeki beyanları doğrultusunda gerçekleştirilen uzlaşma görüşmesi neticesinde alınan 09.11.2023 tarihli, 23-53/1018-MUA sayı sayılı uzlaşma ara kararında, soruşturma sürecinin uzlaşma ile neticelenmesi halinde; (101) Uzlaşma görüşmeleri neticesinde hazırlanan 08.11.2023 tarihli ve 2023-2-013/BN-02 sayılı Bilgi Notu Kurulun 09.11.2023 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 23-53/1018-MUA sayı ile, soruşturma sürecinin uzlaşma ile neticelenmesi halinde; “ - …Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ’nin piyasadaki uygulamalarıyla alıcılarının yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine, - Bu nedenle, Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ’ye 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, ikinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (b) bendi ve 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 2022 yılı gayrisafi geliri üzerinden %(.....) oranında olmak üzere 7.576.091,19-TL idari para cezası uygulanmasına,
23-55/1077-381 25/29 - 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin yedinci fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına Yönelik Soruşturmalarda Uygulanabilecek Uzlaşma Usulüne İlişkin Yönetmelik”in 4. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca uzlaşma usulü sonucunda teşebbüse verilecek idari para cezasında %25 oranında indirim uygulanmasına, - Bu kapsamda uzlaşma usulü sonucunda teşebbüse 2022 yılı gayrisafi gelirleri üzerinden nihai olarak %(.....) oranında ve 5.682.068,39-TL tutarında idari para cezası uygulanmasına, - Uzlaşma Yönetmeliği’nin 7. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca, uzlaşma metninin Kuruma gönderilebilmesi için işbu ara kararın tebliğinden itibaren anılan teşebbüse 15 gün süre verilmesine, - Uzlaşma metninin süresi içinde gönderilmemesi halinde, Kurulun işbu ara kararıyla bağlı olmadığına (…)” karar verilmiştir. (102) Bahse konu ara kararda ceza oranı belirlenirken yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri dikkate alınarak, Meysu’nun alıcılarının yeniden satış fiyatını tespit etmesi suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmesi “diğer ihlaller” kategorisinde değerlendirilmiş ve temel para cezası başlangıç oranı %(.....)olarak belirlenmiştir. (103) Ceza Yönetmeliği’nin 5. maddesinin üçüncü fıkrasında ise, ihlalin süresinin temel para cezasının tespitinde dikkate alınacağı öngörülmektedir. Belirtilen hükme göre temel para cezasına esas oran; bir ila beş yıl arasında süren ihlallerde yarısı oranında, beş yıldan uzun süren ihlallerde ise bir katı oranında artırılacaktır. Dosya mevcudundaki bilgiler ve belgeler ışığında ihlalin başlangıcına esas alınabilecek ilk belgenin tarihinin 06.09.2017, son belgenin tarihinin ise 30.01.2023 olduğu, dolayısıyla ihlalin süresinin beş yıldan uzun olduğu tespit edilerek, temel para cezası başlangıç oranı bir katı oranında artırılarak temel para cezası oranı %(.....) olarak belirlenmiştir. (104) Dosya kapsamında Ceza Yönetmeliği’nin 6. maddesi anlamında bir ağırlaştırıcı unsur söz konusu değildir. Diğer yandan, pazarda zincir marketlerin alım gücünün yüksek olması ve ihlal konusu faaliyetlerin toplam yıllık gayri safi gelir içerisindeki payının düşük olması hususları hafifletici unsur olarak değerlendirilmiş ve Ceza Yönetmeliği’nin 7. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde temel para cezası oranı yarısı kadar indirilerek uzlaşma indirimi öncesinde teşebbüse uygulanacak para cezası oranı %(.....) olarak belirlenmiştir. (105) MEYSU tarafından bu karara istinaden hazırlanıp gönderilen uzlaşma metninde mezkûr kararda belirtilen hususlar kabul edilerek, teşebbüs hakkında yürütülen soruşturmanın uzlaşma ile sonlandırılması talep edilmiştir. (106) Uzlaşma Yönetmeliğinin 8. maddesinin birinci fıkrasında; “1) Uzlaşma tarafı, uzlaşma ara kararında bildirilen hususları kabul etmesi halinde, aşağıdaki unsurları içeren bir uzlaşma metnini sunar: a) Uzlaşma tarafının ihlalin varlığını ve kapsamını kabul ettiğine dair açık beyanı, b) Kurulun uzlaşma tarafına ihlal nedeniyle verebileceği azami idari para cezası oranı ve miktarı ile tarafın uzlaşma usulü çerçevesinde bu ceza oranını ve miktarını kabul ettiği, c) Uzlaşma tarafının hakkındaki iddialar konusunda yeterli derecede bilgilendirildiği
23-55/1077-381 26/29 ve kendi görüşlerini ve açıklamalarını aktarmak için tarafa yeterli imkân tanındığı, ç) İdari para cezasının ve uzlaşma metninde yer alan hususların uzlaşma tarafınca dava konusu yapılamayacağı.” hükmüne yer verilmiştir. Bu kapsamda MEYSU tarafından gönderilen uzlaşma metininin Uzlaşma Yönetmeliğinin 8. maddesinin birinci fıkrasında yer alan unsurları içerdiği görülmüştür. (107) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin yedinci fıkrasında “Uzlaşma usulü sonucunda idari para cezasında yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilir…” hükmü yer almaktadır. Uzlaşma Yönetmeliği’nin 9. maddesinin birinci fıkrasında ise; “Uzlaşma metninin Kurum kayıtlarına girmesinden itibaren on beş gün içinde, Kurul tarafından ihlal tespitinin ve idari para cezasının yer aldığı bir nihai kararla ilgili taraf bakımından soruşturma sonlandırılır.” denilmektedir. (108) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, MEYSU tarafından sunulan uzlaşma metni çerçevesinde Ceza Yönetmeliği kapsamında hesaplanan idari para cezasının %25 oranında indirilmesi, teşebbüse 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle 2022 yılı gayri safi gelirleri üzerinden %(.....) oranında idari para cezası uygulanması ve hakkındaki soruşturmanın uzlaşma ile sonlandırılması sonuçlarına varılmıştır. J. SONUÇ (109) Rekabet Kurulunun 07.06.2023 tarihli ve 23-26/494-M sayılı kararı uyarınca yürütülmekte olan soruşturma kapsamında; Kurulun 09.11.2023 tarihli, 23-53/1018-MUA sayılı ara kararına istinaden 03.11.2023 tarihinde Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ (MEYSU) temsilcileriyle uzlaşma görüşmesi gerçekleştirilmiştir. MEYSU tarafından gönderilen nihai uzlaşma metni 23.11.2023 tarih ve 45228 sayı ile süresi içerisinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Uzlaşma metninde ihlalin varlığı ve kapsamı ile uzlaşma ara kararında öngörülen azami idari para cezası oranı ve tutarı teşebbüs tarafından açıkça kabul edilmiş olup 1. Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ’nin piyasadaki uygulamalarıyla alıcılarının yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine, 2. Bu nedenle, Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ’ye 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik”in 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, ikinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (b) bendi ve 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 2022 yılı gayrisafi geliri üzerinden %(.....) oranında olmak üzere 7.576.091,19-TL idari para cezası uygulanmasına, 3. 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin yedinci fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına Yönelik Soruşturmalarda Uygulanabilecek Uzlaşma Usulüne İlişkin Yönetmelik”in 4. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca uzlaşma usulü sonucunda teşebbüse verilecek idari para cezasında %25 oranında indirim uygulanmasına, 4. Bu kapsamda uzlaşma usulü sonucunda teşebbüse 2022 yılı gayrisafi gelirleri üzerinden nihai olarak %(.....) oranında ve 5.682.068,39-TL tutarında idari para cezası uygulanmasına,
23-55/1077-381 27/29 5. Böylece Rekabet Kurulunun 07.06.2023 tarihli ve 23-26/494-M sayılı kararı uyarınca yürütülen soruşturmanın sonlandırılmasına gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, Kurul Üyeleri Hasan Hüseyin ÜNLÜ ve Berat UZUN’un farklı gerekçeleri ve OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
23-55/1077-381 28/29 30.11.2023 tarih, 23-55/1077-381 sayılı Karara ilişkin farklı gerekçe Meysu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş ile yürütülen uzlaşma süreci sonunda, teşebbüsün ihracat hariç, 2022 cirosu üzerinden nihai olarak %(.....) oranında idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir. Diğer hususlara katılmakla birlikte, aşağıda yer alan gerekçelerle ihracat cirosunun idari para cezası hesabında dışarıda bırakılmasına katılmamaktayız. 4054 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinde "Bu kanunun 4, 5 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idari para cezası verilir” hükmü yer almaktadır. Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem Ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik (Yönetmelik)’in tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinin (f) fıkrasında ise; “Yıllık gayri safi gelir; Tek düzen hesap planındaki net satışları veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa, Kurul tarafından saptanacak olan, net satışlara en yakın geliri (teşebbüslerin, her ne sebeple olursa olsun, (esas) faaliyet gelirlerini, diğer faaliyetlerden olağan gelir veya karlar gibi net satışların hesaplanmasında dikkate alınmayan hesap kalemleri altında muhasebeleştirmiş olduklarının tespiti halinde, söz konusu bedeller de yıllık gayri safi gelir saptanırken dikkate alınır)” tanımı yer almaktadır. Görüldüğü üzere ne Kanun ne de bu konudaki ikincil düzenlemeler, ihracatın ceza hesabındaki dışarıda bırakılmasına yönelik herhangi bir düzenleme içermemekte, bilakis teşebbüsün toplam ekonomik gücü üzerinden cezalandırılmasını hedeflediğinden yıllık gayri safi gelirler üzerinden cezalandırılmasını emretmektedir. Esasen teşebbüsün ekonomik gücünün tam olarak hedeflenebilmesi ve bazı farklı muhasebe teknik ve kayıtları nedeniyle zafiyet oluşmaması için çok yakın zamanda yukarıda yer alan Yönetmeliğe “(teşebbüslerin, her ne sebeple olursa olsun, (esas) faaliyet gelirlerini, diğer faaliyetlerden olağan gelir veya karlar gibi net satışların hesaplanmasında dikkate alınmayan hesap kalemleri altında muhasebeleştirmiş olduklarının tespiti halinde, söz konusu bedeller de yıllık gayri safi gelir saptanırken dikkate alınır)” kısmı eklenmiştir. Birkaç istisnai karar bulunmakla birlikte, Kurul’un yaygın uygulaması da ihracat rakamları çıkarılmadan cezada toplam cironun esas alınması yönündedir. Bazı dosyalarda ihracat rakamlarının cezaya esas ciroya dahil edilmemesi gerektiği Teşebbüs vekillerince ileri sürülmüş, bu husus çeşitli davalara ve mahkeme kararlarına da konu olmuştur. (Danıştay 13. Daire’nin 09.05.2012 tarihli, 2008/8485 E., 2012/968 K. No’lu Hes Hacılar Elektrik Sanayi ve Ticaret A. Ş Kararı; Danıştay 10. Daire’nin 28.11.2002 tarihli, 2000/6064 E., 2002/4541 K.no’lu Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A. Ş. Kararı; Danıştay 13. Daire’nin 02.04.2013, 2009/2586 E., 2013/898 K. NO’LU Toprak Seniteri ve Turizm işletmeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. Kararı). “Net satışlar”dan, “yurtdışı satışlar”ın çıkarılması ile bulunan cezaya esas rakamda bir diğer sorun ise; net bir rakamdan brüt bir rakamın çıkarılmasıdır. Şöyle ki, tek düze muhasebe sisteminde gelir tablosunda, yurtiçi satışlar ve yurtdışı satışlar (ve diğer gelirler) ayrı ayrı olmak üzere brüt satış kaleminin altında muhasebeleştirilmektedir. Daha sonra satıştan iadeler, satış iskontoları ve diğer indirimler alt başlıklarında satış indirimleri yer almaktadır. Buna göre satış indirimlerinin (satıştan iadeler, satış iskontoları ve diğer indirimler), ne kadarının yurtiçi satışlar, yurtdışı satışlar veya diğer gelirler üzerinden düşüldüğü detayı bulunmamakta, bu kalemler toplam brüt gelir
23-55/1077-381 29/29 üzerinden net satışlar elde edilmektedir. Dolayısıyla net olan bir rakamdan brüt olan bir rakam çıkarılarak (en düşük rakamdan çıkarılmakta) hesaplama yapılmış olmaktadır. Bu durum da mahkeme kararlarında ifade edilen “teşebbüsün pazar içindeki gücünü esas alan yaklaşım” anlayışıyla çelişmektedir. Yukarıda yer alan açıklamalarımız, açık mahkeme kararları, ilgili Kanun maddeleri ve ikincil düzenlemeler ile yerleşik Kurul uygulamaları dikkate alındığında, 4054 sayılı Kanun uyarınca uygulanacak idari para cezalarında, ihracat rakamlarının ceza hesabında dışarda bırakılmasının doğru olmadığı, toplam ciro üzerinden para cezasının hesaplanması gerektiği düşüncesiyle, bu husustaki Kurul’un çoğunluk görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır. Hasan Hüseyin ÜNLÜ Berat UZUN Kurul Üyesi Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy