Rekabet Kurumu - Karar Sayı 93/750-159

1 REKABET KURUMU













BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 21.10.2005 / 25.10.2005 TARIH VE 05-
71/981-270 / 05-73/986-273 NOLU KARARLARINA
INTERNET SAYFAMIZDAKI KARAR ARAMA
BÖLÜMÜNDEN ERİŞEBİLİRSİNİZ.


















2 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI

Dosya No : E2-D1-97/2
Karar No : 93/750-159
Karar tarihi : 26.11.1998
Toplantıya Katılan
Başkan : Prof.Dr. Aydın AYAYDIN,
Üyeler : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU (II.Başkan), Bahaddin ELÇİ,
Mehmet Zeki UZUN, Salih Zeki BENGÜ, Aydın EMRE, Sadık KUTLU,
Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK

Soruşturma Heyeti: Mehmet Zeki UZUN Rekabet Kurulu Üyesi,
Soruşturma Heyeti Başkanı
K.Ümit GÜNGÖR Raportör
Yüksel KAYA Raportör
M.Ömür PAŞAOĞLU Raportör

Taraflar:
- Şikayet Eden:- Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ve Bayileri
Gölbaşı Asfaltı, Yem Fabrikası Karşısı / ADIYAMAN
- Şikayet Edilenler: - Aygaz Anonim Şirketi
- Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
- Milangaz Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi
- İpragaz Anonim Şirketi

Hakkında Soruşturma Yapılanlar:
1. Aygaz Anonim Şirketi
Büyükdere Cad., No:145/1, Aygazhan, 80300 Zincirlikuyu/İSTANBUL
2. Mogaz Petrol Gazları Anonim Şirketi
Büyükdere Cad., No:145/1, Aygazhan, 80300 Zincirlikuyu/İSTANBUL
3. Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı / İSTANBUL
4. Milangaz Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı / İSTANBUL
5. Milgaz Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı / İSTANBUL
6. İpragaz Anonim Şirketi
Nova Baran Plaza İş Merkezi, 19 Mayıs Cad., No:4, Kat:13-16,
80220 Şişli / İSTANBUL
7. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi
Büyükdere Cad., Kuğu İş Hanı, No:81/2, Mecidiyeköy / İSTANBUL

Dosya Konusu : Haklarında soruşturma yapılan teşebbüslerin, Adıyaman ili
LPG pazarında faaliyet gösteren yerel firmaları piyasa dışına çıkarma amacıyla
rekabeti sınırlayıcı anlaşma yaparak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.

3 REKABET KURUMU
Raportörlerin Görüşü: Aygaz A.Ş., Sihirgaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Demirören Gaz
Grubu temsilcilerinin, Güney ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde yer alan 6 ilde
faaliyet gösteren yerel teşebbüsleri pazar dışına çıkarmak amacıyla, 24 Haziran
1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli’nde temsilcileri vasıtasıyla bir fiyat anlaşması
yaptıkları, söz konusu anlaşma hükümlerini Mogaz A.Ş.’nin de katılımı ile 27.10.1997
tarihinde Adıyaman ilinde uygulamaya koydukları, böylece, 4054 sayılı Kanun’un
4’üncü maddesinin (a) ve (d) bentlerini ihlal ettikleri, bu nedenle sözkonusu
teşebbüslerin anılan Kanun’un 16’ncı maddesi gereğince cezalandırılmaları
gerektiği.

OLAYLAR

- Şikayetçi Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından gönderilen 12.11.1997
tarihli ve Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren yerel firmaların bayileri
adına isimsiz ve imzasız olarak gönderilen 05.11.1997 tarihli dilekçelerde;
AYGAZ, LİKİDGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ firmalarının 27.10.1997 tarihinden
itibaren 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyatla 12 kg.lık tüplü LPG satışına
başladıkları, bu uygulama nedeniyle yerel firma bayilerinin faaliyetlerinin durma
tehlikesi ile karşı karşıya kaldığı ileri sürülmüştür.

- Söz konusu şikayet dilekçeleri üzerine, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik'in 55/1’inci maddesi uyarınca, Kurum raportörleri tarafından
hazırlanan 19.11.1997 tarihli ve E2-D1-97/2 sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet
Kurulu'nun 20.11.1997 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun'un
40/1’inci maddesi uyarınca konuya ilişkin önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.

- Önaraştırma sunucunda Kurum raportörleri tarafından hazırlanan 29.12.1997
tarih ve D1/2/ÜG-97/2 sayılı Önaraştırma Raporu Rekabet Kurulu'nun 07.01.1998
tarihli toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun'un 41’inci maddesi
uyarınca, Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş.,
Mogaz Petrol Gazları A.Ş., Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., Milangaz Ticaret ve
Sanayi A.Ş. ile Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. haklarında
soruşturma açılmasına karar verilmiştir.

- 13.01.1998 tarihinde, Kanun'un 43/2’nci maddesi uyarınca ilgili taraflara
soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak, 30 gün içinde yazılı
savunmaları istenilmiştir.

- Haklarında soruşturma açılan teşebbüslerin ilk yazılı savunmaları 11.02.1998-
16.02.1998 tarihleri arasında Soruşturma Heyeti’ne ulaşmıştır.

- Soruşturma safhasında, Rekabet Kurulu'nun 19.03.1998 tarih ve 57/423-51 sayılı
kararı ile Milgaz A.Ş. soruşturma kapsamına dahil edilmiş ve 29.03.1998
tarihinde söz konusu teşebbüse soruşturmaya dahil edildiğine ilişkin bildirimde
bulunulmuştur.

- Soruşturmaya dahil edilen Milgaz A.Ş., 27.04.1998 tarihinde ilk yazılı
savunmasını göndermiştir.

4 REKABET KURUMU
- Soruşturma Heyeti’nce tamamlanan, 23.06.1998 tarihli SR/98-1 sayılı Soruşturma
Raporu, Kanun'un 45/1’inci maddesi uyarınca, Başkanlık’ça tüm Kurul Üyeleri ile
ilgili taraflara 03.07.1998 tarihinde tebliğ olunmuş ve aynı maddenin 2’nci fıkrası
gereğince söz konusu taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını
göndermeleri istenilmiştir.

- Soruşturmaya konu olan teşebbüsler 03.08.1998-07.08.1998 tarihleri arasında
ikinci yazılı savunmalarını göndermişlerdir.

- Soruşturma Heyeti'nin hazırladığı teşebbüslere ait yazılı savunmalara ilişkin "Ek
Yazılı Görüş", Kanun'un 45/2’nci maddesi uyarınca, 17.08.1998-19.08.1998
tarihleri arasında tüm Kurul Üyeleri ve ilgili taraflara bildirilmiştir.

- Teşebbüsler 11.09.1998-24.09.1998 tarihleri arasında "Ek Yazılı Görüş"'e karşı
hazırladıkları son yazılı savunmalarını göndermişlerdir.

- Rekabet Kurulu'nun 07.10.1998 tarih ve 85 no'lu toplantısında; Adıyaman ili LPG
pazarında yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 17.11.1998 tarihinde sözlü
savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı
davetiyeleri, Kanun'un 46/2’nci maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.

- 17.11.1998 tarihinde yapılan "Sözlü Savunma Toplantısı"nda, taraflar son
savunmalarını yapmışlar ve tanıklar dinlenmiştir.

- Rekabet Kurulu, 26.11.1998 tarihinde nihai kararını vermiş ve karar tarafların
yüzlerine okunmak suretiyle tebliğ edilmiştir.

1. YAPILAN TESPİTLER

1.1. İlgili Pazar

Rekabet kurallarının uygulanmasında ilgili pazar, gerek coğrafi toprak
parçası, gerekse belirli bir ürün pazarı olarak merkezi bir yere sahiptir.

İlgili ürün pazarı tanımlanırken, ilgili ürünün ikame edilebilirliği önem
kazanmaktadır. Ürünün ikame edilebilirliği veya talep esnekliği, kendine eş veya
benzer ürünlerle karşılaştırılması sayesinde belirlenmektedir. Bu noktada ürünün
özellikleri, fiyatı ve kullanım sahası ön plana çıkmaktadır. Böylece, tüketici gözünde
nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer olan ürünler aynı pazarda
sayılabilmektedir. Talep esnekliğinin yanında ilgili ürünün tanımlanmasında dikkate
alınması gereken diğer bir husus da arz esnekliğidir. Üreticiler, bazı sektörlerde,
üretim yapılarında yapacakları küçük değişikliklerle üretmedikleri başka bir üreticinin
ürününü, ikame bir ürün olarak piyasaya sürebilirler. Bu nedenle, üretim tekniği ve
kullanılan girdiler açısından birbirine çok yakın olan ürünler yüksek arz esnekliğine
sahip olup, aynı pazar tanımı içerisinde yer alabilmektedirler.

İlgili coğrafi pazar ise, teşebbüslerin mal ve hizmetlerini arz ettikleri ve
rekabet şartlarının makul ölçülerde benzer bulunduğu coğrafi sınırlar olarak
tanımlanmaktadır. Belirli bir pazarın topraksal sınırı, taşıma maliyetleri (navlun,
paketleme vb.), malın dayanıklılığı, dağıtım sisteminin alanı ve etkinliği, belirli
sağlayıcılar bakımından tüketici tercihleri, geleneksel alışkanlıklar, müşterilerin
damak zevkleri ve satınalma özellikleri gibi faktörlere bağlıdır.
5 REKABET KURUMU

Yukarıda yer verilen genel açıklamalar ışığında belirlenen ilgili ürün ve coğrafi
pazar tanımlamalarına aşağıda yer verilmiştir:

İlgili Ürün Pazarı: LPG çok amaçlı olarak kullanılan bir üründür. Bu ürünün sanayide
kullanımı, ısıtma ve aydınlatma gibi işlevleri diğer bazı ürünlerce ikame edilebilmekte
iken, fırın ve ocaklarda kullanımına ilişkin iki ikame malından birisi olan doğalgaz,
henüz ülkemizde yaygın değildir. Adıyaman ilinde doğalgaz temin kaynağı
bulunmamaktadır. Diğer ikame malı olan elektrik enerjisi ise, ekonomik olmaması
nedeniyle yakın bir ikame malı olarak değerlendirilemez. Bu nedenlerle ilgili ürün
pazarı, mutfakta kullanılan LPG dolum ve dağıtım pazarı olarak kabul edilmiştir.

İlgili Coğrafi Pazar: Sözkonusu önaraştırmaya konu olan LPG dolum ve dağıtım
pazarında faaliyet gösteren firmalar, Türkiye’nin tümünde dağıtım yaptıkları ve
pazarda yaklaşık %80 gibi çok büyük bir paya sahip oldukları için, coğrafi pazar
ülkenin bütünü gibi görünmekle birlikte, Adıyaman ili sınırları içinde, pazar payı
dağılımının ülke genelinden farklı olması, bu firmaların Adıyaman ilindeki pazar
paylarının yaklaşık %20 olarak gerçekleşmesi ve daha önemlisi bu coğrafi alandaki
fiyat değişikliğinin, diğer bölgelerde etkisinin hissedilmemesi nedenleriyle coğrafi
pazar, Adıyaman ili olarak düşünülmüştür.

1.2. Bulgular

Yapılan incelemede;
-Aygaz A.Ş., Demirören LPG Grubu, İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş.’nin
konaklama ücretlerini ödedikleri temsilcileri aracılığı ile Gaziantep
Tilmen Oteli’nde 24.06.1997 tarihinde gerçekleştirdikleri toplantıda;

“TOPLANTI TUTANAĞIDIR

24.06.1997 tarihinde G.Antep Tilmen Oteli’nde İpragaz, Aygaz, Sihirgaz ve
Demirören grubu temsilcileriyle Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde rekabetin
önlenmesi amacıyla yapılan toplantıda aşağıdaki konularda görüş birliğine varılmıştır.

1. Adıyaman, Şanlıurfa, Malatya, Elazığ, Mardin ve Şırnak illerinde faaliyet
gösteren, bu illerde kazanmış oldukları paralarla yayılmacılık politikasını sürekli
genişleten, tebliğ ve yasalara aykırı olarak tamamen korsan çalışan, bölge pazarını
tehdit eden yerel firmalarla mücadele etmenin, bu firmaların ekonomik açıdan
bitirilmesi gerektiği görüşü hasıl oldu.

2. Yöresel firmaların rekabet etme şansının ortadan kaldırılabilmesi için uç
fiyat (perakende satış fiyatı KDV dahil)

2 kg. 100.000. TL. KDV dahil
12 kg. 500.000. TL. KDV dahil
45 kg. 2.000.000. TL. KDV dahil

3. Toplantıya katılan firmaların tesis çıkışı fiyatlarının da aynı olması
sağlanarak güç birliğinde daha organize olmasını sağlayacaktır.

4. İndirim yapılan bu illerin haricinde, bu firmaların komşu illere gaz satışını
engellemek için gerek duyulduğu kadar ayrı bir ekibin kurulmasına karar verilmiştir.
6 REKABET KURUMU
Bu ekip yol denetimi ve sürekli tespit yapacaktır. Oluşturulacak ekipte asker veya
polis kökenli bir kişinin yanında bir avukat ve kendi elemanlarımızla takviye
edilecektir.

5. Fiyat indiriminin en az bir yıl süreli olmasına, fiyat indirimi yapılan illerde
yöresel radyo, televizyon, gazeteler, ayrıca el ilanları ve bez afişlerle halka
duyurulmasına, başarı yüzdesine göre bir yılın sonunda tekrar durum
değerlendirmesi yapılmasına karar verildi.

6. Kaçak dolumun yapıldığı illerde Sanayi İl Müdürlüğü, Belediye Zabıtası ve
Mali Polislerle diyalogların güçlendirilmesi için şirketlerimizin ortak bir fon
oluşturmasına,

7.İndirim yapılan illerde yerel firmalara ait abonede bulunan standart tüplerin
bayilerimizce değişimine destek verilmesine,

8. Uygulamanın başarılı olabilmesi için şirketlerimizin bayileri tarafımızdan
müşterek yönlendirilecektir.

SONUÇ:
Yukarıda alınan kararların en kısa sürede yürürlüğe girmesi toplantıya katılan
arkadaşların ortak önerileridir.

İNDİRİM YAPILAN İLLERDE ŞİRKETLERİN LPG SATIŞLARI:

AYGAZ DEMİRÖREN İPRAGAZ SİHİRGAZ (ton)
ADIYAMAN 700 219 450 0
MARDİN 1190 700 1647 150
ELAZIĞ 1230 420 1283 0
MALATYA 1100 240 940 0
ŞANLIURFA 995 876 643 350
ŞIRNAK 1100 400 765 60”
şeklinde bir anlaşma yaptıkları,

-1997 yılı Kasım ayında, ilgili pazarda, bayilere maliyeti 875.000 TL. ile
1.155.000 TL. arasında değişiklik gösteren 12 kg.lık tüplü LPG’nin bayiler tarafından
750.000 TL. gibi maliyet fiyatının oldukça altında bir fiyatla perakende satışa
arzedildiği,

-Adıyaman ili merkez ilçesi Aygaz A.Ş. bayii N. K., Adıyaman Valiliği’ne
vermiş olduğu dilekçede, 27.10.1997 tarihinde 12 kg.lık tüplü LPG fiyatında indirim
yapacağını belirterek, sözü edilen tarihte uygulamaya başladığı, anılan şahsın rakip
bayilerin büyük bir bölümünün aynı gün fiyat indirimi yaptıklarını, diğerlerinin ise
daha sonra indirime başladıklarını ifade ettiği,

-Aygaz A.Ş.’nin yavru şirketi Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin, 28.10.1997 tarihi
itibariyle, yalnızca 12 kg.lık tüplü LPG için bayiye satış fiyatını %50’ye yaklaşan bir
oranda indirdiği,

-Bilgisine başvurulan Sihirgaz A.Ş. Besni bayii M. P.’nın Aygaz A.Ş., İpragaz
A.Ş. ve Milangaz A.Ş. bayilerinin, 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000 TL.’na
indirdiklerini ifade ettiği,

7 REKABET KURUMU
-Mogaz A.Ş. Kahta bayii R. B.’in Aygaz A.Ş. bayiinin 27.10.1997 tarihinde
fiyatını indirdiğini ve Likidgaz A.Ş., Alevgaz A.Ş. ve Gapgaz A.Ş. bayilerinin de aynı
gün buna ayak uydurduğu yönünde beyanda bulunduğu,

-Milangaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş. Adıyaman merkez bayii M. T.’in, İpragaz A.Ş.,
Aygaz A.Ş. ve Mogaz A.Ş. bayilerinin 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000 TL.’na
indirerek uygulamaya başladıklarını, kendisinin de birkaç gün sonra fiyatını
düşürmek zorunda kaldığını belirttiği,

-Milangaz A.Ş. Gölbaşı bayii A. K.’ın, Aygaz A.Ş. ve İpragaz A.Ş. bayilerinin
reklam yaparak fiyat indirimi uygulamasına başladıklarını dile getirdiği,

-İpragaz A.Ş. Adıyaman merkez bayii R. G.’ın, fiyat indirimi uygulamasının
Ekim ayı sonlarında başladığını ve bir-iki gün arayla tüm firmaların uygulamaya
katıldığını ifade ettiği,

-Yamangaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. ortağı ve Yönetim Kurulu Üyesi A. E.’nun,
İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş. firmalarının 27.10.1997
tarihinde 12 kg.lık tüp fiyatını 750.000 TL.’na düşürdükleri şeklinde beyanda
bulunduğu,

-İpragaz, Mogaz ve Demirören Grubu bayilerinin, indirime ve pazarda oluşan
tek fiyata (750.000 TL.) ilişkin ifadeler taşıyan el ilanları dağıttıkları, Mogaz A.Ş.’nin
bu ilanları Mersin’de yerleşik Avcı Ofset firmasına hazırlattığı, İpragaz A.Ş. bayii R.
G’ın el ilanlarının kimin tarafından bastırıldığına ilişkin bir açıklama getiremediği,
Demirören Grubu firmalarından Milangaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş., Adıyaman merkez
ilçe bayisi M. T.’in ilanları kendisinin bastırdığını kabul etmediği,

-Söz konusu indirim uygulamasının, 11.11.1997 tarihinde TÜPRAŞ tarafından
LPG rafineri çıkış fiyatına yapılan %5 oranındaki zama rağmen devam ettirildiği,
01.12.1997 tarihinde rafineri çıkış fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonra ise,
yalnızca bu artışın fiyatlara yansıtıldığı,

-Mogaz A.Ş.’nin, bu uygulamanın başlamasıyla birlikte bayiye satış fiyatını
%50 oranında indirerek, maliyetin, hatta rafineri alış fiyatının altında bir fiyat
belirlediği,

-İpragaz A.Ş.’nin, söz konusu dönemde, bayilerine uyguladığı satış destek
primi ödemelerinin büyük oranda arttığı,

-25.02.1998 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli’nden alınan belgeden,
24.06.1997 tarihli toplantıya Aygaz A.Ş. adına satış sorumlusu H. Y., İpragaz A.Ş.
adına Adana Bölge Şefi Ü. G., Demirören LPG Grubu adına toplantı tarihinde
Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., daha sonra ise Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Adana Bölge Müdürü olan C. M.’nin katıldığı,

-Soruşturma kapsamındaki tüm firmaların, bayileri ile imzalamış oldukları
bayilik sözleşmelerinde ise, 4054 sayılı Kanun’a aykırı hükümlerin bulunduğu ve bu
hükümlerle firmaların bayileri özellikle satış fiyatı ve satış şartları hususlarında ağır
bir taahhüt altına aldıkları

tespit edilmiştir.

8 REKABET KURUMU
2. TARAFLARIN YAZILI SAVUNMALARI VE BU SAVUNMALARA İLİŞKİN
DEĞERLENDİRMELER:

2.1. Mogaz A.Ş. yazılı savunmalarında, indirim döneminde şirketlerinin pazar payının
düştüğünü, Adıyaman ilinde yalnızca 28 Ekim-27 Kasım 1997 tarihleri arasında
uyguladığı farklı fiyat dışında adı geçen diğer illerde hiçbir indirim yapmadığını,
yapılan yıkıcı fiyat indirimine katılmadıklarını, iştirakçilerinin kimler olduğu belli
olmayan belge ile Adıyaman ilinde şirketin aldığı tedbirler arasında herhangi bir ilişki
kurmanın mümkün olmadığını, Güney Tevziat Müdürlüğü’nün “Tilmen Tutanağı”nı
içeren 1997 yılı ilk altı ay neticelerini analiz eden raporu, şirkete bilgi olarak
gönderdiğini ve hiçbir işleme tabi tutulmadığını ifade etmiştir.

Ayrıca, uyumlu eyleme delil teşkil ettiği iddia edilen belgenin, yıkıcı fiyat
uygulamasını destekleyen bir belge olarak düşünülmesinin mümkün olmadığını, zira
anlaşma tarihinden yaklaşık 4 ay sonra ve sadece Adıyaman ilinde yaşanan fiyat
indiriminin bayiler tarafından ekonomik zorunluluklar sonucu yapılan bir pazar
hareketi olduğunu, Yücel Gaz firmasına ait gaz tahsisinin resmi makamlarca kesilmiş
olmasının ise bu firmayı pazar dışına çıkarmak gibi bir amacın güdülemeyeceğini
gösterdiğini ileri sürmüştür.

Soruşturma sonucu elde edilen bulgular dikkate alındığında; Tilmen Oteli’nde
yapılan toplantıya Mogaz A.Ş. adına herhangi bir temsilcinin katılmamış olmasının,
Gaziantep Tilmen Oteli’nde varılan anlaşmaya ilişkin faks metninin Mogaz A.Ş.’nin
evrakları arasında bulunması, dolayısıyla da bu anlaşmadan şirket yönetiminin
haberdar olması nedeniyle bir anlam ifade etmediği, bu yüzden de anlaşmaya iştirak
etmedikleri yolundaki iddianın geçerli olamayacağı açıktır.

Diğer yandan, Adıyaman ili LPG pazarında, 27.10.1997-23.12.1997 tarihleri
arasında gerçekleşen yıkıcı fiyat uygulamasına temel oluşturan “Anlaşma”dan
haberdar olan Mogaz A.Ş.’nin, söz konusu dönemde pazar payının düştüğüne ilişkin
açıklamalarının bu firmanın Kanun’a aykırı fiilini ortadan kaldırmadığı açık olup,
Adıyaman ili LPG pazarında Yücel Gaz A.Ş.’nin anılan dönemde faaliyetine ara
vermeksizin ve bir düşme olmaksızın devam ettiği yolundaki yerel firma bayilerinin
ifadeleri dikkate alındığında ise, bu firmanın pazar dışında olduğu iddialarının da
geçersiz olduğu ortaya çıkmaktadır.

2.2. Aygaz A.Ş. yazılı savunmalarında; 24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen
Oteli’nde Aygaz A.Ş. adına toplantıya katıldığı iddia edilen şahsın Aygaz A.Ş.’yi
hiçbir şekilde temsile yetkisinin bulunmadığını, şirketlerinin böyle bir toplantının
varlığından haberdar olmadığını, Aygaz A.Ş.’nin fiyat indiriminin yürürlükte olduğu
Kasım-Aralık aylarında pazar payı kaybettiğini, dolayısıyla uygulamadan olumlu
etkilenmediğini bildirmiş, söz konusu toplantının 24.06.1997 tarihinde yapıldığı ve
yine tutanakta adı geçen 6 ili kapsadığını, bu illerde ise 24.06.1997 tarihinden önce
veya sonra hiçbir fiyat hareketi oluşmadığını, indirimin bayinin kendi inisiyatifi
doğrultusunda, şirketten bağımsız olarak gerçekleştiğini ifade etmiştir.

Aygaz A.Ş., bunlara ilave olarak, Yücelgaz şirketinin hukuka aykırı fiilleri
nedeniyle, söz konusu fiyat indirimi döneminde, resmi makamlar eli ile pazar dışına
çıkarılmış olduğu için, yıkıcı fiyat uygulaması ile pazardan çıkarılmasına gerek
kalmadığını, şikayetçi firmanın uygulamanın sona ermesinden sonra iskontolu
9 REKABET KURUMU
satışlarda bulunmasının “faaliyetlerini durdurma tehdidi” iddialarını geçersiz kıldığını,
Adıyaman’daki ihlalin, Rekabet Kanunu’nun Kapsam başlıklı 2’nci maddesinde
belirtildiği şekilde Türkiye genelini etkilemediğini, “Tilmen Tutanağı”nın rekabeti
sınırlama amacı taşımadığını ve kastın oluşmamış olduğunu ileri sürmüştür.

Soruşturma sonucunda elde edilen bilgiler çerçevesinde; söz konusu
“Anlaşma Metni”nin hisselerinin %99.99’una Aygaz A.Ş.’nin sahip olduğu Mogaz
A.Ş. evrakları arasında bulunmuş olması ve bu yönüyle de Mogaz A.Ş. yönetiminin
bilgi sahibi olduğu bir toplantıdan “Anlaşma”da adı geçen Aygaz A.Ş.’nin haberdar
olmamasının düşünülemeyeceği pek tabiidir. Önaraştırma raporunda da yer alan
aylık bazda satış miktarlarından, Aygaz A.Ş.’nin iddia edilenin aksine Eylül 1997’den
itibaren pazar payını artırdığı, fiyat indiriminin yürürlükte olduğu Ekim ve Kasım
aylarında daha da artan bir hızla Adıyaman ilinde satışlarının yükseldiği görülmekte
olup, “Anlaşma Tutanağı”nın varlığı ve Aygaz A.Ş.’nin bu toplantıya satış temsilcisi
aracılığıyla iştirak ettiği de gözönüne alındığında, pazar paylarına ve satış
miktarlarına ilişkin yapılan tüm bu açıklamaların önemini kaybettiği kanaatine
varılmıştır.

Ayrıca, “Anlaşma Metni”nde adı geçen tüm illerde yıkıcı fiyat uygulamasının
görülmemesinin arada bir anlaşma veya uyumlu eylem olmadığını göstermeyeceği,
bayinin, sıkı sıkıya bağlandığı bayilik sözleşmesi ve ekonomik şartlar çerçevesinde
tek başına hareket etmiş olmasının söz konusu olamayacağı, Aygaz A.Ş. bayii N.
K.’nin, Yücel Gaz firmasının indirim döneminde piyasada faaliyette olduğunu kabul
etmesinin ise, bu firmanın resmen piyasa dışında olduğu iddiasını geçersiz kıldığı
açıktır.

Netice itibariyle, Yücel Gaz şirketinin iskontolu satışlar yapması, 4054 sayılı
Kanun’da yazılı herhangi bir ihlal oluşturmadığı gibi, soruşturmaya konu olan
teşebbüslerin gerçekleştirdiği ihlalin mevcudiyetini de ortadan kaldırmamaktadır.

İhlalin gerçekleşmesi için eylemden Türkiye genelinin etkilenmesinin
gerekmediği, bir anlaşmanın rekabeti sınırlama amacı taşımasa da, bu etkiyi
doğurabilecek nitelikte olmasının Kanun’un 4’üncü maddesinin ihlali için yeterli
olduğu düşünüldüğünde “Tilmen Anlaşması”nın açıkça rekabeti önleme gayesiyle
yapıldığı ortaya çıkmaktadır.

2.3. İpragaz A.Ş. yazılı savunmalarında, Yücel Gaz firmasının Eylül’den itibaren 15
ay süreyle devlet tarafından piyasa dışına çıkarılmasının piyasada beklenmeyen bir
vakum oluşturduğunu, bundan yararlanmak isteyen soruşturmaya konu şirketlerin
bayilerinin kıran kırana bir rekabete başladığını, Aygaz A.Ş. bayii N. K.’nin ani ve
yüksek indiriminin diğer şirket bayilerini fiyat indirmek zorunda bıraktığını, esasen
LPG sektöründeki fiyat ayarlamalarının bütün yurt genelindeki şirketlerde ve
bayilerde aynı gün ayarlanmasının rekabeti bozucu bir anlaşmanın sonucu olmaktan
ziyade, ülkenin hukuki, ekonomik, rasyonel gerçeği olduğunu, Rekabet Kurulu’nun
iddia ettiği gibi Adıyaman’daki fiyat indiriminin Gaziantep Tilmen Oteli’nde yapıldığı
kabul edilen rekabeti bozucu anlaşmanın sonucu olmadığını, eğer böyle olsaydı aynı
indiriminin 100 km. uzaklıktaki Şanlıurfa’da da olması gerektiğini ileri sürmüştür.

10 REKABET KURUMU
Ayrıca, Mogaz A.Ş.’de tespit edilen anlaşmanın İpragaz A.Ş. tarafından
bilinmediğini, İpragaz A.Ş.’nin söz konusu toplantıya hiçbir temsilcisini
göndermediğini ve bu konuda kimseye yetki vermediğini, herhangi bir temsilciden
de, anılan toplantı ile ilgili bilgi notu almadığını, 4054 sayılı Kanun’un 16’ncı
maddesine göre talep edilen idari para cezasında hata yapıldığını, çünkü suç
tarihindeki ceza miktarının 200.000.000 TL. olduğunu ifade etmiştir.

Soruşturma sırasında elde edilen tespitler ışığında; 24.06.1997 tarihli
toplantıya İpragaz A.Ş. adına Adana Bölge Şefi Ü. G.’ün katılması, otel faturalarının
İpragaz A.Ş. tarafından ödenmesi gibi hususlar, İpragaz A.Ş. Adıyaman merkez bayii
R. G.’ın Yücel Gaz şirketinin pazardan çekilmemiş olduğu yönündeki ifadesiyle
birlikte değerlendirildiğinde, ilgili pazarda rakip teşebbüslerin faaliyetlerini
zorlaştırmak amacıyla biraraya gelinmiş olduğu gerçeği ortaya çıkmakta; pazarda
oluşan boşluk ve LPG sektörünün hukuki yapısı savunması ise geçersiz olmaktadır.
İndirimin diğer illere sıçramamış olmasının nedeni, Adıyaman ili LPG pazarının
Türkiye’deki tüm piyasalardan farklı ekonomik ve hukuki yapı sergilemesi ve
tarafların haksız rekabet mücadelesinin belirgin bir şekilde orada görülmesi olup, bu
yüzden Adıyaman LPG pazarının ilgili teşebbüslerce öncelikli olarak ele alınmış
olması gerçeği akla gelmektedir.

Diğer taraftan, 4054 sayılı Kanun’da yer alan para cezaları Türk Ceza
Kanunu’nun Ek 2’nci maddesine göre memur maaş katsayılarındaki artış oranında
değişmekte olup, buna göre olayın vuku bulduğu tarihte ceza miktarı 5.800.000.000
TL.’dir.

2.4. Likidgaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. yazılı savunmalarında; şirketlerinin mevcut tek
bayisi M. T.’in fiyat indirimine pazar payını korumak amacıyla diğer bayilerden birkaç
gün sonra, kendilerinin bilgi ve oluru dışında katıldığını, bunun üzerine söz konusu
bayinin İstanbul’a çağırılarak Beyoğlu 27. Noterliğinden 32045 yevmiye no’lu ve
03.11.1997 tarihli ihtarname ile bayiliğinin feshedileceği yönünde ihtar edildiğini ve
bunun sonucunda bayinin fiyat indirimi eylemine son vereceğine dair taahhütname
verdiğini ileri sürmüşler; esasında bağımsız tacir olan bayinin, söz konusu olayda
münferiden, şirketlerinden bağımsız hareket ettiği, “Tilmen Tutanağı”nda şirketi
temsile yetkili hiç kimsenin imzası bulunmadığı, Yücel Gaz A.Ş.’nin 27.10.1997 tarihi
öncesi ve sonrasında indirim uygulamasında bulunduğu, bu durumun anılan şirketin
zarar gördüğü iddiasını geçersiz kıldığı, bayi M. T.’in ihtarname üzerine indirim
uygulamasına son verdiği, Soruşturma Raporunda iddia edildiği üzere elli gün daha
uygulamayı sürdürmediği, nihayet bayilik sözleşmesinin 17’nci maddesinin fiyat
sınırlaması anlamına gelmediği iddialarında bulunmuşlardır.

Soruşturma esnasında yapılan tespitler çerçevesinde; Likidgaz A.Ş. ve
Milangaz A.Ş. Adıyaman merkez bayisi olan M. T.’in söz konusu şirketlerin bilgi ve
oluru dışında fiyat indirimi uygulamasına katıldığı yönünde yapılan savunmanın;
24.06.1997 tarihli Tilmen Oteli’nde yapılan anlaşmaya Demirören Gaz Grubu’nun
taraf olması, bayilik sözleşmesinin 17’nci maddesinin açıkça ürünün fiyatının bayi
tarafından belirlenmesine izin vermemesi ve küçük ölçekli teşebbüsler olan bayilerin
böyle bir uygulamaya katılarak uzun süreli zarar etmeyi göze almasının, amacı kâr
olan teşebbüsler açısından bir mana ifade etmeyeceği dikkate alındığında rasyonel
olmadığı anlaşılmaktadır.
11 REKABET KURUMU

Ancak, Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş. ve Milgaz A.Ş.’nin Rekabet Kurumu’nun
çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün önce, anılan bayiye noter kanalıyla
ihtarname göndermek suretiyle uygulamaya son verme iradesini ortaya koymasının
ise, ihlali ortadan kaldırmayacağı ve ceza uygulamasında bir indirim unsuru olarak
dikkate alınabileceği kanaatine varılmıştır.

2.5. Soruşturma döneminde, ilgili pazarda faaliyette bulunduğunun tespiti üzerine,
Rekabet Kurulu’nun 19.03.1998 tarihli ve 57/423-51 sayılı kararı ile soruşturmaya
dahil edilen Milgaz A.Ş. yazılı savunmalarında, Adıyaman ili Besni ilçesinde faaliyet
gösteren tek bayileri Ö. E.’ın böyle bir eyleme katıldığına dair herhangi bir bilgilerinin
olmadığını ileri sürmüşlerdir.

Soruşturma döneminde elde edilen bulgular, özellikle de 24.06.1997 tarihinde
Tilmen Oteli’nde yapılan anlaşmaya katılan kişinin Milgaz A.Ş.’de Adana Bölge
Müdürü C. M. olduğu ve bu şahsa ait 25.06.1997 tarihli Tilmen Oteli faturasının
Milgaz A.Ş. tarafından ödendiği dikkate alındığında, söz konusu savunmanın
inandırıcı olmadığı ortadadır.

2.6. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. yazılı savunmalarında ise, Mogaz Petrol Gazları
A.Ş.’de tespit edildiği bildirilen “Anlaşma Metni”nin Sihirgaz A.Ş. tarafından
bilinmediğini, 24.06.1997 tarihinde Sihirgaz A.Ş. elemanlarından birinin anılan otelde
olduğunu, ancak yorgun olduğu için yapılan sohbete katılmadığını, Sihirgaz A.Ş.’nin
Adıyaman’da bayii olmadığını, herhangi bir şekilde toptan veya perakende satış
faaliyeti olmadığı için de bu konuda daha sonraki günlerde de herhangi yazılı bir
bilginin şirkete ulaşmadığını, bayilik sözleşmesinde yer alan ve şirketin fiyat
tespitinde sahip olduğu yetki ile ilgili maddenin Türkiye’de geçerli LPG mevzuatı
gereği olduğunu ileri sürmüştür.

Soruşturma sırasında, teşebbüsün ilgili pazarda faaliyet gösterdiği, Sihirgaz
A.Ş.’de satış temsilcisi olarak çalışan T. B.’nun 24.06.1997 tarihinde yapılan
toplantıya katılan şahıslardan biri olduğu, otel masraflarının şirketçe ödendiği,
dolayısıyla Sihirgaz A.Ş.’nin anılan toplantıdan habersiz olmasının mümkün olmadığı
tesbit olunmuş, bayilik sözleşmesinin ilgili hükmünde LPG mevzuatının 4054 sayılı
Kanun aleyhine aşıldığı, konuya ilişkin Bakanlar Kurulu kararında dağıtım
şirketlerinin mahalli perakende azami satış fiyatlarını tespit edeceğinin belirtildiği,
bayilik sözleşmesinde ise azami fiyattan söz edilmediği, bayilik sözleşmesine göre
bayinin bildirilen fiyata aynen uymasının zorunlu tutulduğu kanaatine varılmıştır.


3. SÖZLÜ SAVUNMA TOPLANTISI

Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş. ve İpragaz A.Ş.’nin talebi üzerine, Rekabet Kurulu;
17.11.1998 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermiş ve sözlü
savunma toplantısında taraflar aşağıda izah edildiği gibi savunmalarını, tanıklar
bilgilerini Kurul’a sunmuşlardır.

3.1. Yücel Gaz A.Ş. temsilcisi Av. Ali Murat Bilgiç, Adıyaman ilinde meydana gelen
“fiyat indirimi”nin amacının, kaynaklarını Adıyaman ilinde kurulu Yücel Gaz
şirketinden elde eden ve 06.11.1997’de faaliyete geçen Yeni Yücel Gaz A.Ş.’nin
Çukurova piyasasında varlık göstermesini engellemek olduğunu ileri sürmüş, bu
12 REKABET KURUMU
şekilde söz konusu şirketlerin hem Adıyaman, hem de Çukurova piyasasından
silineceğini belirterek, haklarında soruşturma açılan firmaların en yüksek oranda
cezalandırılmalarını talep etmiştir.

3.2. Aygaz A.Ş. adına konuşan temsilciler, Adıyaman ilinde uygulanan fiyat
indiriminin bayilerin infialinden kaynaklandığını, şikayetçi firmanın hukuka aykırı
faaliyetleri nedeniyle birçok kez cezaya muhatap kaldığını, “Tilmen Anlaşması”nın bir
öneri metni olduğunu ifade ederek, yasalara saygılı davranan Aygaz firmasına ceza
verilmemesini talep etmişlerdir.

3.3. Mogaz A.Ş. şirket vekili, Tilmen Oteli’ndeki toplantıya, Mogaz A.Ş. temsilcisinin
katılmadığını, “Anlaşma Metni”nin bu şirketin evrakları içinde bulunması sebebiyle
soruşturmaya dahil edildiklerini, ancak bu evrakın işlem görmeksizin dosyaya
kaldırıldığını ifade ederek, indirim döneminde, bayinin zararının Mogaz A.Ş.
tarafından yüklenilmesinin piyasaya uyum amaçlı olduğunu ve 1 Aralık tarihinde,
yani indirim eyleminden çok önce sona erdirildiğini bildirmiştir.

3.4. İpragaz A.Ş. vekili, LPG sektörü ve uygulanan kanunlar hakkında verilen
bilgilerden sonra, devletin denetim uygulamaları nedeniyle, Yücel Gaz şirketinin
hukuken ve fiilen piyasadan silindiğini ifade ederek, prim sistemi ile ilgili bir soruya,
satış destek priminin olağan bir uygulama olduğunu ve Ekim-Kasım 1997 döneminin
dışında da verildiğini beyan etmiştir.

3.5. Sihirgaz A.Ş. temsilcisi, ilk yazılı savunmada belirtilen Sihirgaz A.Ş.’nin
Adıyaman ilinde bayii olmadığı yolundaki beyanın bir yanlış anlamadan
kaynaklandığını vurgulayarak, şirketin Adıyaman ilindeki payının çok küçük olması
ve yasanın yeterince bilinmemesi gibi hususların göz önüne alınmasını talep
etmiştir.

3.6. Demirören LPG Grubu temsilcisi, Adıyaman merkez ilçe bayisinin fiyat indirimi
uygulamasına katıldığının haber alınması üzerine, İstanbul’a çağırılarak ihtar
edildiğini belirtmiştir.

3.7. Adıyaman Sanayi ve Ticaret İl Müdürü M.S. Ü., 27.10.1997 tarihinde, Aygaz
A.Ş. bayii N. K.’nin; fiyat indirimi talebine ilişkin verdiği dilekçeye herhangi bir yazılı
cevap verilmemesi üzerine, indirim uygulamasının başladığını ifade etmiştir.

3.8. TÜPRAŞ yetkilisi M. T., Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün talebi üzerine, Yücel
Gaz A.Ş.’ye yönelik Eylül, Ekim, Kasım ayları için uygulanan %100 gaz tahsisi
kesintisi cezasının, gelen ikinci bir yazıyla 12 ay süre ile uzatılmasının söz konusu
olduğunu dile getirmiştir.

3.9. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Fiyat İşleri Şube Müdürü G. A. ise, Sanayi
ve Ticaret Bakanlığı’nın, Yücel Gaz A.Ş.’ye gaz kesintisi uygulanması için
TÜPRAŞ’a yazı yazılması talebi üzerine, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü olarak işlem
yapıldığını söylemiştir.

Yukarıda yer verilen beyanlar incelendiğinde, taraflar, “Sözlü Savunma
Toplantısı”nda, yazılı savunmalarında ileri sürdükleri hususlardan farklı ve sonucu
etkileyebilecek herhangi bir husus ortaya koyamamışlardır.

13 REKABET KURUMU
4. HUKUKİ DEĞERLENDİRME

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesi, amacı
veya etkisi rekabeti engelleme, sınırlama veya bozma olan teşebbüsler arası
anlaşmalara, uyumlu eylemlere ve işletme birliklerinin kararlarına karşı genel bir
yasaklama getirmektedir. Bu hüküm, bütün işletmeler arası anlaşma, karar ve
uyumlu eylemlere geniş bir şekilde uygulanmakta olup temel amacı, her bir
işletmenin kendi ticari politikalarını ve piyasadaki faaliyetlerini tek başına,
diğerlerinden bağımsız olarak belirlemesidir.

4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi kapsamındaki fiyat rekabeti ile ilgili
bulunan anlaşmalar, soruşturma açısından da önem arz etmektedir. Fiyat rekabeti,
rekabetin en kolay hissedilen önemli bir çeşidi olup, fiyatları olabilecek en alt
seviyede tutarak rekabeti teşvik eder ve bu sayede şirketlerin verimlilik ve rekabet
koşullarına uyabilme yeteneğiyle doğrudan bağlantılı olarak kaynaklarını en uygun
şekilde dağıtmasına imkân vererek tüketiciye geniş bir ürün ve hizmet yelpazesinden
yararlanabilme avantajı sağlar.

Rekabet Hukuku açısından fiyat tespitine yönelik bu tür anlaşmalar en ciddi
rekabete aykırılık halleri arasında değerlendirilmiş ve çok açık bir biçimde
yasaklanmıştır. Bu tür anlaşmalar rakipleri pazar dışına itmek ve faaliyetlerini
güçleştirmek suretiyle, rekabeti bozan “yıkıcı fiyat” uygulamalarına neden
olabilmektedir.

Daha önce de belirtildiği gibi, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem veya
teşebbüs birliği kararları yoluyla maliyetin altında bir fiyatın belirlenmesi, bu
uygulamaya uzun süre dayanabilecek yeterli finansal kaynakları bulunmayan bir
rakibi pazar dışına atarak veya pazara girmeye istekli olan firmaları caydırarak 4054
sayılı Kanun’un 4’üncü maddesine açık bir aykırılık oluşturmaktadır.

Bir anlaşmada, rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlaşmanın kendisi veya en
azından rekabeti bozucu hükümleri, per se bir rekabet ihlali oluşturur. Bu durumda
anlaşmanın rekabet üzerindeki etkilerinin incelenmesine gerek yoktur. Rekabeti
bozucu nitelikte olan anlaşmalar, tarafların kendi bağımsız rekabetçi faaliyetlerini
ortak çıkarlar adına gözden çıkardıkları bir yapısal çerçeve yaratır. Bu sebepten
dolayı, sadece rekabete aykırı bir anlaşmaya taraf olmak, anlaşma etkilerini
gerçekleştirmemiş olsa dahi yasaktır.

Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin gerekçesinde “Bu
Kanunun amacı rekabetin korunması olduğuna göre, rekabeti engelleyici, kısıtlayıcı
veya bozucu teşebbüsler arası anlaşma ve uygulamaların yasaklanması gerekir.
Maddenin amacı bakımından anlaşma, hukuki şekil şartlarına uymasa bile tarafların
kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşma anlamında
kullanılmıştır. Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının önemi yoktur. Teşebbüsler
arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile teşebbüsler arasında kendi
bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya pratik işbirliği sağlayan,
doğrudan veya dolaylı ilişkiler de, eğer aynı sonucu doğuruyorsa, yasaklanmıştır.
Böylece teşebbüslerin Kanuna karşı hile yolu ile rekabeti sınırlayıcı uygulamaları
meşru göstermeleri engellenmek istenmiştir.” denilerek bir sözleşme, Türk Rekabet
14 REKABET KURUMU
Hukuku çerçevesinde yazılı veya başka bir şekil şartına bağlanmaksızın borçlar
hukukundaki sözleşme kavramından daha geniş bir kavram olarak
değerlendirilmektedir. Ayrıca; taraflar arasında hukuken bağlayıcı olmamakla birlikte,
rekabeti sınırlayıcı yahut ortadan kaldırıcı hükümleri ihtiva eden ve literatürde
“centilmenlik anlaşmaları” olarak tanımlanan sözleşmelerin de, 4054 sayılı Kanun’un
4’üncü maddesi kapsamında bir değerlendirmeye tabi tutulması mümkündür.

Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;

-AYGAZ A.Ş. Adıyaman ili merkez ilçe bayii N. K.’nin, 24.10.1997 tarihinde
Adıyaman Valiliği’ne başvurarak 12 kg.lık tüplü LPG fiyatını 27.10.1997 tarihi
itibariyle düşürmek istediği,

-Adıyaman ili LPG pazarında bayilerin önemli bir bölümünün 27.10.1997
tarihinde, diğerlerinin ise, onları takiben iki gün içerisinde bayilere maliyeti 875.000
TL. ile 1.155.000 TL. arasında değişen ve bayilerce 1.260.000 TL. ile 1.360.000 TL.
arasında piyasaya sunulan 12 kg.lık tüplü LPG perakende satış fiyatını 750.000 TL.
olarak belirledikleri,

-Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin, 28.10.1997 tarihi itibariyle, ilgili ürünün
Adıyaman bayilerine satış fiyatını %50 oranında indirdiği, teşebbüsün bu indirimin
merkez ilçedeki bayilik sistemine son vererek doğrudan satış sistemine geçmeden
önce gerçekleştirilen bir satış uygulaması şeklindeki savunmasına karşın, Mogaz
A.Ş. Kâhta bayisi Ramazan Bilgin’in, böyle bir sistem değişikliğine ilişkin bilgisinin
bulunmadığı ve uygulamanın Aygaz A.Ş. bayisinin başlattığı ve diğer bayilerin takip
ettiği fiyat indiriminden kaynaklandığı yolundaki beyanı karşısında bu savunmanın
geçersiz olduğu,

-İpragaz A.Ş.’nin satış miktarı ile bağlantısı bulunmayan prim sistemine
dayanarak uygulamanın başladığı 27 Kasım 1997 döneminde Adıyaman ilindeki
bayilerine 4.056.695.973 TL. geri ödemede bulunduğu, ancak ilk savunmasında bu
konuya açıklık getirmediği,

-Soruşturmaya konu olan diğer teşebbüslerde bayilerine yapılan herhangi bir
geri ödemeye rastlanılmamakla birlikte, elde edilen bayilik sözleşmelerinde yer alan
fiyata ilişkin hükümler ve olayların gelişimi karşısında bu tür ödemelerin tespitinin
önemini kaybettiği,

-Maliyetin altında satış uygulamasının 11.11.1997 tarihinde TÜPRAŞ
tarafından LPG rafineri satış fiyatına yapılan %5 oranındaki zama rağmen devam
ettirilmesi, 01.12.1997 tarihinde rafineri çıkış fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan
sonra ise, yalnızca artışın fiyata yansıtılmasının pazardaki rekabetle ilgisi olmayan
bir uygulama ile karşı karşıya bulunulduğunun bir göstergesi olduğu,

-İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş., Likidgaz Tevzi ve
Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. bayilerinin radyo,
bez afiş ve/veya el ilanlarıyla söz konusu uygulamaya ilişkin reklam yaptıkları,
Mogaz A.Ş.’nin el ilanlarını kendisinin bastırttığı, İpragaz A.Ş. bayisi R. G.’ın reklam
harcamalarını belgelendiremediği, Aygaz A.Ş. bayisi N. K.’nin bayilik sözleşmesine
göre zorunlu olmasına rağmen, radyo ilanları için anılan teşebbüsten izin almadığını
15 REKABET KURUMU
iddia ettiği, Likidgaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. bayisi M. T.’in kendisi adına bastırılan el
ilanlarının varlığını kabul etmediği, tüm bu açıklamalar çerçevesinde, reklamların
dağıtım firmalarınca finanse edilmiş olması nedeniyle bayilerin konuya açıklama
getiremedikleri,

-Yerel firmalar ile ülke düzeyinde faaliyet gösteren firmalar arasındaki
ekonomik büyüklük farkı, yerel firmaların ana faaliyet alanının ilgili pazar olması ve
buradaki LPG satışının önemli bir miktarının bu firmalarca gerçekleştirilmesi gibi
hususlar dikkate alındığında, söz konusu yerel firmaların bu tür uygulamalardan
büyük zararlar görecekleri, söz konusu anlaşmanın uyumlu eylemde bulunmaksızın
yerel firmaları pazar dışına çıkarmak gayesiyle yapılması ve şikayete konu
olmamaları gibi bulgular da dikkate alındığında, yerel firmaların maliyetin altında
satış uygulamasına zorunlu olarak katılmış oldukları,

-27.10.1997 tarihinden önce ilgili pazarda 12 kg.lık tüplü LPG için farklı
fiyatlar söz konusu iken, birdenbire 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyat
oluşmasının rekabetin normal işleyişinin bir sonucu olarak değerlendirilemeyeceği,
Adıyaman ili merkez ilçesinde faaliyet gösteren tek bir bayi tarafından başlatıldığı
öne sürülen uygulamanın bir anda merkez ve diğer ilçelerde yaygınlaşmasına
rağmen, Adıyaman’a 100 km. uzaklıktaki Şanlıurfa ve diğer çevre illerde etkisinin
görülmemesinin, piyasaya işleyişinin dışında bir müdahalede bulunulduğunun
göstergesi olduğu,

-Haklarında soruşturma açılan teşebbüsler, ilgili pazarda maliyetin altındaki
ürün satışlarını piyasanın normal işleyişi içinde bayilerin uygulaması olarak
değerlendirirken, pazardaki yerel firmaların bu uygulamadan dolayı zarara
uğradıkları yönünde beyanlarının bulunduğu,

-Soruşturmaya konu olan teşebbüslerin bayilik sözleşmelerinin irdelenmesi
sonucunda, ürün fiyatı ve satış şartlarını kendi iradeleriyle belirleyebilmelerinin
mümkün olmadığı gözlenen bayilerin, bu tür sınırlayıcı sözleşme hükümleri
çerçevesinde, ilgili pazarda ana firmalardan bağımsız olarak fiyat rekabetine
girişebilmelerinin mümkün bulunamayacağı,

-Ticarette amacın kâr olması nedeniyle bu tür uygulamaların herhangi bir
sebep olmaksızın yapılamayacağı, ayrıca, daha önce de açıklanan nedenlerle bir
bayinin pazar payındaki düşüş nedeniyle bir indirim başlattığı, oligopol özelliği
gösteren pazarda uygulamanın pazar kaybetme korkusuyla yayıldığı şeklindeki bir
açıklamanın kabul edilemeyeceği,

-Soruşturmaya konu olan tüm teşebbüslerin, Yücel Gaz A.Ş.’nin pazardan
(devlet eliyle) çekilmesi nedeniyle oluşan pazar boşluğundan pay alabilmek ve
pazardaki paylarını artırabilmek süreci içinde, bayilerinin maliyetin altında ürün satışı
ile rekabete başladıkları şeklinde öne sürdükleri iddialarının da, yine aynı
teşebbüslerin bayilerinin verdikleri ifadeler ile çürütüldüğü,

-Bu şartlarda 750.000 TL.’nin altında veya üstünde satış olamazdı şeklindeki
bir yorumun ise, tam olarak rekabetin yaşandığı oligopol özelliği gösteren pazarlarda
tek fiyat oluşur anlamına geldiği, böyle bir yorumun kabul edilemez olduğu,

16 REKABET KURUMU
-Uygulamanın Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş.
tarafından 23.12.1997 tarihinde, Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş. tarafından ise
03.11.1997 tarihinde sona erdirildiği,

-Aygaz A.Ş., Demirören LPG Grubu, İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş.’nin,
temsilcileri aracılığı ile Gaziantep Tilmen Oteli’nde 24.06.1997 tarihinde
gerçekleştirdikleri toplantıda yerel firmaları piyasa dışına çıkarmak amacıyla bir dizi
kararlar içeren bir anlaşma yaptıkları,

-4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi kapsamında, başlıbaşına uyumlu
eylem olarak değerlendirilebilecek olan bu uygulama ile ilgili olarak, Aygaz A.Ş.’nin
%99,99 pay oranıyla en büyük ortağı olduğu Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin evrakları
arasında bulunan ve Önaraştırma Raporu ile Soruşturma Raporu’nda yer verilen;
Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş., Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve Demirören Grubu
temsilcilerinin 24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli’nde yapmış oldukları,
Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri LPG pazarında rekabetin önlenmesi
amacını taşıyan anlaşmanın, maliyetin altında satış uygulamasına açıklık
kazandırdığı,

-Söz konusu toplantıya temsilcisi aracılığı ile katılan Aygaz A.Ş.’nin, Mogaz
A.Ş.’nin sermayesinin %99,99’una sahip olması, Gaziantep Tilmen Oteli’nde varılan
anlaşmaya ilişkin faks metninin Mogaz A.Ş.’nin evrakları arasında bulunması, Mogaz
A.Ş. yönetiminin bu anlaşmadan doğrudan haberdar olması hususları dikkate
alındığında, Mogaz A.Ş.’nin anılan anlaşmaya iştirak ettiği,

-Bu anlaşmada, aralarında Adıyaman’ın da bulunduğu bazı illerde, “korsan”
çalıştıkları iddia edilen yerel firmaların pazar dışına itilmeleri amacıyla yıkıcı fiyat
uygulamasının en kısa zamanda başlatılacağına ilişkin hükümler bulunduğu,

-Söz konusu anlaşma neticesinde, Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş., Mogaz Petrol
Gazları A.Ş. ve Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. teşebbüslerinin, 27.10.1997-
23.12.1997 tarihleri arasında Adıyaman ilinde 12 kg.lık tüplü LPG perakende
satışında yerel firmaları söz konusu piyasadan tasfiye etmek amacıyla bayileri
aracılığı ile yıkıcı fiyat uyguladıkları, Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.’nin 27.10.1997
tarihinde aynı uygulamaya katıldıkları ve Kurumun çalışmaya başladığını ilan ettiği
tarihten bir gün önce ihlale son verdikleri,

-Rekabet Hukuku açısından, anlaşmanın hemen uygulanmış olmamasının bir
öneminin bulunmadığı, esasen anlaşmanın bazı küçük değişikliklerle, ancak, temel
nitelikleri korunarak uygulamaya konulduğu, bir başka deyişle Adıyaman ilindeki
uygulamanın bu anlaşmanın bir sonucu olduğu ve onun etkilerini taşıdığı,

-Anlaşma örneğinin, taraflardan Aygaz A.Ş.’nin %99,99 hisse ile ortağı olduğu
Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin evrakı arasında bulunmuş olması, eki olan “satış
raporu”nda kendilerine haber verilmeyen bir toplantının tutanağı olduğunun
belirtilmesi, Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin evrakın gerçekliğini reddetmemesi,
toplantının yapıldığı tarihte söz konusu şirket temsilcilerinin Tilmen Oteli’nde
konaklamaları, otele tüm temsilcilerin 23.06.1997 tarihinde gelmeleri, bir tanesi hariç
diğerlerinin 24.06.1997 tarihinde otelden ayrılmaları, diğer temsilcinin bir gün sonra
17 REKABET KURUMU
aynı ildeki bir başka otele geçmesi, Aygaz A.Ş.’nin böyle bir toplantının yapılmış
olabileceğini belirtmesi nedenleriyle, anlaşmanın varlığı konusunda hiçbir kuşkunun
bulunmadığı,

-Rekabet Hukuku açısından anlaşmalarda şekil şartının aranmadığı,
dolayısıyla Gaziantep Tilmen Oteli’nde yapılan toplantıya katılan şahısların ilgili
firmaları temsile yetkili olmadığı ve adı geçen anlaşmada imzalarının bulunmadığı
yönündeki savunmaların 4054 sayılı Kanun’a aykırı bir anlaşmanın varlığını ortadan
kaldırmadığı,

-4054 sayılı Kanun’un Geçici 2’nci maddesi ile aynı Kanun’un 4’üncü
maddesi kapsamında olan, 05.11.1997 tarihinde yürürlükte bulunan anlaşmalar için
altı aylık bir geçiş dönemi tanındığı, bu süre (05.05.1998) dolmadan söz konusu
kapsamda değerlendirilen anlaşma için soruşturmanın başladığı, bu nedenle cezai
yaptırım yoluna gidilemeyeceğine ilişkin savunmaların ise; öncelikle bu süre zarfında
taraflardan herhangi birinin muafiyet başvurusunda bulunmamış olması, ancak daha
önemlisi böyle bir başvuru olsaydı bile Tilmen Oteli anlaşmasının, belli bir pazardaki
(Adıyaman ili) rakipleri (yerel firmaları) pazar dışına çıkarmak için yıkıcı fiyat
uygulamasını amaçlayan, dolayısıyla açık rekabet ihlaline yönelik hükümler taşıyan
bir anlaşma niteliği taşıması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin
uygulanmasından hiçbir şekilde muaf tutulamayacağı ve aynı nedenle anılan
Kanun’un 16’ncı maddesinin son fıkrasında öngörülen süre içerisinde bildirilmiş
olması gerekçesiyle, cezai yaptırımından kurtulmasının söz konusu olamayacağı
hususları dikkate alındığında hukuki dayanaktan yoksun olduğu,

-Pazardaki bazı firmaların uyumlu eylem ya da anlaşma yaparak, maliyetlerin
altında fiyat belirlemek suretiyle rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmaları veya
onları pazar dışına çıkartma yönündeki davranışlarının Rekabet Hukukunda “per se”
yasaklanmış davranışlar olduğu,

-Yukarıda zikredilen anlaşma ve eylemlerin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un; rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği
kararlarını yasaklayan 4’üncü maddesinin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım
fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) ve “rakip teşebbüslerin faaliyetlerininin
zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya
da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin
engellenmesi” şeklindeki (d) bentlerine aykırılık teşkil ettiği,

-Bu nedenlerden dolayı, Aygaz A.Ş., Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve
Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., İpragaz
A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ve Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. teşebbüslerinin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16’ncı maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca cezalandırılmaları gerektiği,

görüşüne ulaşılmıştır.
SONUÇ

Aygaz A.Ş. Mogaz A.Ş., Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş. Milgaz A.Ş. İpragaz A.Ş.
ve Sihirgaz A.Ş.’nin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4’üncü
18 REKABET KURUMU
maddesinin (a) ve (d) bentlerine aykırı davrandıkları iddiasıyla Yücelgaz San. Tic.
A.Ş.’nin şikayeti üzerine açılan soruşturma sonucunda; Soruşturma Heyetince
hazırlanmış olan rapor ve ek rapor taraflara tebliğ edilmiş, tarafların yazılı
savunmaları alınmış, 17.11.1998 günü yapılan sözlü savunma toplantısında
tarafların bir kez de sözlü olarak yaptıkları açıklamalar ile Aygaz A.Ş. ve Mogaz A.Ş.
vekillerinin göstermiş oldukları tanıklar dinlenmiş olup, tarafların karşılıklı iddia ve
savunmaları, toplanan deliller ve bu konudaki soruşturma raporu ile tüm dosya
içeriği görüşülerek;

1- Soruşturma sonucunda 24.06.1997 tarihinde Tilmen Oteli’nde yapılan
toplantıya katıldıkları ve bu toplantıda alınan kararlara iştirak edip uyguladıkları sabit
görülen Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş., Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş., Milgaz A.Ş., İpragaz
A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş.’nin bu davranışlarının 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesinin (a) ve (d) bentlerini açıkça ihlal ettiğine;

2- Bu davranışa katılan şirketlerin faaliyetlerinin Adıyaman ilindeki 12 kg.lık
tüplü likit petrol gazı dağıtım piyasası ile sınırlı olması, Rekabet Kurulu’nun
önaraştırmaya başlaması ile birlikte kısa sürede ihlalin sona erdirilmesi, 4054 sayılı
Kanun’un uygulanmasının henüz başlamış olması dolayısıyla Rekabet kurallarının
ve bu kültürün yerleşmiş olmaması, bu anlaşmaya taraf olan şirketlerin
davranışlarında şikayetçinin, kaçak gaz kullanmak, teknik standartlara uymamak gibi
hukuka aykırı eylemlerinin de rolü olduğu şeklindeki savunmaları ile tarafların
soruşturma esnasındaki genel tutum ve davranışları ve özellikle Kurum’un
çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün önce ihlale son veren Likidgaz A.Ş.,
Milgaz A.Ş., Milangaz A.Ş.’nin bu tutumları gözönüne alınarak Kurul’ca tespit edilen
1996 yılı gayrisafi gelirleri ile Adıyaman ilindeki pazar paylarına göre, Kurul’ca 4054
sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinin 2’nci fıkrası gereğince her bir şirket için ayrı ayrı
takdir edilen;

a) Aygaz A.Ş.’nin 43.374.322.500.-TL.
b) Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin 5.800.000.000.-TL.
c) Likidgaz Tevzi ve Üretim San. ve Tic. A.Ş.’nin 5.800.000.000.-TL.
d) Milgaz A.Ş.’nin 5.800.000.000.-TL.
e) Milangaz Tic. ve San. A.Ş.’nin 5.800.000.000..-TL.
f) İpragaz A.Ş’nin 23.372.512.492.-TL.
g) Sihirgaz A.Ş.’nin 5.800.000.000.-TL.

idari para cezası ile cezalandırılmalarına,

3-Soruşturma konusu anlaşmanın bildirilmesi için öngörülen yasal süre
dolmamış olduğundan, bildirimde bulunmadıklarından dolayı taraflara Kanun’un
16’ncı maddesinin 1’inci fıkrasının (c) bendi uyarınca idari para cezası
verilemeyeceğine;

4- Sihirgaz A.Ş.’nin soruşturma sırasında eksik ve yanıltıcı bilgi verdiği
gerekçesiyle cezalandırılmasına yer olmadığına;
5- Kararın Danıştay yolu açık olmak üzere şikayetçiye ve ilgili şirketlere
tebliğine;

OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
19 REKABET KURUMU

REKABET KURULU BAŞKANLIĞI'NA
(KARŞI OY)
Adıyaman ili LPG piyasasında rekabetin ihlal edildiğine dair 26.11.1998 tarih,
93/750-159 sayılı karara ilişkin, Soruşturma Heyeti Başkanı olarak, Devlet
kurumlarında geçerli resmi yazışma kurallarına ve 4054 sayılı Kanun'un genel
sistematiği ile 52'nci maddesine görüş ve kanaatimce uygun şekilde hazırlamış
bulunduğum, muhalefet şerhimi gösterir gerekçeli karar metni ektedir.(23.02.1999)

Mehmet Zeki UZUN
Soruşturma Heyeti Başkanı
Kurul Üyesi

REKABET KURULU KARARI
KARAR NO : 93/750-159
KARAR TARİHİ :26.11.1998
TOPLANTIYA KATILANLAR
BAŞKAN : Prof.Dr. Aydın AYAYDIN
ÜYELER : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU, Bahaddin ELÇİ, M. Zeki UZUN,
Salih Zeki BENGÜ, Aydın EMRE, Sadık KUTLU, Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK,
Necdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK
SORUŞTURMA HEYETİ
M.Zeki UZUN Rekabet Kurulu Üyesi, Soruşturma Heyeti Başkanı
K.Ümit GÜNGÖR Raportör
Yüksel KAYA Raportör
M.Ömür PAŞAOĞLU Raportör

MÜŞTEKİLER: Yücelgaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Bayileri
Gölbaşı Asfaltı Yem Fabrikası Karşısı ADIYAMAN
ŞİKAYET EDİLENLER: Aygaz A.Ş.
Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.
İpragaz A.Ş.
HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR
1. Aygaz A. Ş
Büyükdere Cad. No:145/1 Aygazhan 80300 Zincirlikuyu/İSTANBUL
2. Mogaz Petrol Gazları A.Ş.
Büyükdere Cad. No:145/1 Aygazhan 80300 Zincirlikuyu/İSTANBUL
3. Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.
20 REKABET KURUMU
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı-İSTANBUL
4. Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı-İSTANBUL
5. Milgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı-İSTANBUL
6. İpragaz A.Ş.
Nova Baran Plaza İş Merkezi 19 Mayıs Cad.
No:4 Kat:13-16 80220 Şişli-İSTANBUL
7. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Büyükdere Cad. Kuğu İş Hanı No:81/2 Mecidiyeköy-İSTANBUL
TAHKİKATIN KONUSU: Adıyaman ili LPG pazarında, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un ihlal edildiğine ilişkin şikayet.
1. HADİSELER
1.1. Müştekilerden, Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin, 12.11.1997 tarihli
müraacatı ile,
Adıyaman ili LPG pazarında, faaliyet gösteren Yerel Firmaların Bayileri adına,
isimsiz olarak gönderilen 05.11.1997 tarihli dilekçede, AYGAZ, LİKİDGAZ,
MİLANGAZ ve İPRAGAZ fırmalarının;
27.10.1997 tarihinden itibaren 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fıyatla 12
kg' lık tüplü LPG satışına başladıkları;
Bu uygulama nedeniyle Yerel Firmaların Bayileri, faaliyetlerinin, durma
tehlikesi ile karşı karşıya kaldığını, iddia ve ileri sürmüşlerdir.
Dosya münderecatına göre, Rekabet Kurulu; ilk İnceleme Raporu
doğrultusunda, 20.11.1997 tarih ve 40/10 sayılı Önaraştırma Kararını,
29.12.1997 tarih ve D1/2/ÜG-97/2 sayılı Önaraştırma Raporu üzerine de,
07.01.1998 tarih ve 97/321-32 sayılı Soruşturma açılmasına dair Kararını vermiştir.
4054 sayılı Kanun'un, 43/2 nci maddesi uyarınca, Taraflara yapılan
soruşturmaya ilişkin bildirimler ve bu bildirimlere cevaben, Taraflardan gelen ilk
yazılı savunmalar alınmış,
Önaraştırma Raporu, Tarafların ilk yazılı savunmaları ve 4054 sayılı Kanun'un
14, 15 ve 44 üncü maddeleri gereğince mahallinde yapılan, incelemeler neticesinde;
Soruşturma Heyeti'nce hazırlanan, 23.06.1998 tarih ve SR 98/1 sayılı
Soruşturma Raporu ve tüm ekleri,
Kanun'un 45 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince, Taraflara tebliğ edilmiş,
Taraflar ikinci yazılı savunmalarını göndermişler,
İkinci yazılı savunmalara ilişkin, Soruşturma Heyeti'nce hazırlanan,
17.08.1998 tarihli Ek Görüşler de, yeniden Taraflara bildirilmiş, Taraflar da, son
yazılı savunmalarını Kurul'a sunmuşlardır.
Rekabet Kurulu'nun 07.10.1998 tarihli Kararı üzerine, 17.11.1998 tarihinde
yapılan Sözlü Savunma Toplantısında, Taraflar son iddia ve savunmalannı
serdetmişler, şahitleri dinlenmiş, böylece tüm deliller toplanmıştır.
21 REKABET KURUMU
YAPILAN TESPİTLER IŞIĞINDA;
1.2. İLGİLİ PAZAR
Rekabet kurallarının uygulanmasında ilgili pazar, gerek coğrafi toprak
parçası, gerekse belirli bir ürün pazarı olarak, merkezi bir yere sahiptir.
İlgili ürün pazarı tanımlanırken, ilgili ürünün ikame edilebilirliği önem
kazanmaktadır. Ürünün ikame edilebilirliği veya talep esnekliği, kendine eş, ya da
benzer ürünlerle karşılaştırılması sayesinde belirlenmektedir.
Bu noktada ürünün özellikleri, fiyatı ve kullanım sahası, ön plana çıkmaktadır.
Böylece, tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer
olan ürünler aynı pazarda sayılabilmektedir.
Talep esnekliğinin yanında ilgili ürünün tanımlanmasında, dikkate alınması
gereken diğer bir husus da arz esnekliğidir.
Üreticiler, bazı sektörlerde, üretim yapılarında yapacakları küçük
değişikliklerle üretmedikleri başka bir üreticinin ürününü, ikame bir ürün olarak
piyasaya sürebilirler. Bu nedenle, üretim tekniği ve kullanılan girdiler açısından
birbirine çok yakın olan ürünler, yüksek arz esnekliğine sahip olup, aynı pazar tanımı
içerisinde yer alabilmektedirler.
İlgili coğrafi pazar ise, teşebbüslerin mal ve hizmetlerini arz ettikleri ve
rekabet şartlarının makul ölçülerde, benzer bulunduğu, coğrafi sınırlar olarak
tanımlanmaktadır.
Belirli bir pazarın topraksal sınırı, taşıma maliyetleri (navlun, paketleme gibi),
malın dayanıklılığı, dağıtım sisteminin alanı ve etkinliği, belirli sağlayıcılar
bakımından tüketici tercihleri, geleneksel alışkanlıklar, müşterilerin damak zevkleri
ve satınalma özellikleri gibi faktörlere bağlıdır.
Bu bilgiler ışığında;
a) İlgili Ürün Pazarı: LPG çok amaçlı olarak kullanılan bir üründür. Bu ürünün
sanayide kullanımı, ısıtma ve aydınlatma gibi işlevleri diğer bazı ürünlerce ikame
edilebilmekte iken, fırın ve ocaklarda kullanımına ilişkin iki ikame malından birisi olan
doğalgaz, henüz ülkemizde yaygın değildir. Adıyaman ilinde doğalgaz temin kaynağı
bulunmamaktadır.
Diğer ikame malı olan elektrik enerjisi ise, ekonomik olmaması nedeniyle
yakın bir ikame malı olarak değerlendirilemez.
Bu nedenlerle İlgili Ürün Pazarı, mutfakta kullanılan LPG dolum ve dağıtım
pazarı olarak kabul edilmiştir.
b) İlgili Coğrafi Pazar: Sözkonusu önaraştırmaya konu olan, LPG dolum ve
dağıtım pazarında faaliyet gösteren firmalar, Türkiyenin tümünde dağıtım yaptıkları
ve pazarda yaklaşık %80 gibi çok büyük bir paya sahip oldukları için, coğrafi pazar
ülkenin bütünü gibi görünmekle birlikte,
Adıyaman ili sınırları içinde, pazar payı dağılımının ülke genelinden farklı
olması, bu firmaların Adıyaman ilindeki pazar paylarının yaklaşık %20 olarak
gerçekleşmesi ve daha önemlisi bu coğrafi alandaki fiyat değişikliğinin, diğer
22 REKABET KURUMU
bölgelerde etkisinin hissedilmemesi nedenleriyle Coğrafi Pazar, Adıyaman ili olarak
düşünülmüştür.
1.3. DİĞER BULGULAR
Yapılan incelemede;
-AYGAZ A.Ş., DEMİRÖREN LPG Grubu, İPRAGAZ A.Ş. ve SİHİRGAZ
A.Ş.'nin konaklama ücretlerini ödedikleri Temsilcileri aracılığı ile, Gaziantep Tilmen
Oteli'nde 24.06.1997 tarihinde gerçekleştirdikleri toplantıda;
"TOPLANTI TUTANAĞIDIR
24.06.1997 tarihinde G.Antep Tilmen otelinde İpragaz, Aygaz, Sihirgaz,
ve Demirören grubu temsilcileriyle Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde
rekabetin önlenmesi amacıyla yapılan toplantıda aşağıdaki konularda görüş
birliğine varılmıştır.
1. Adıyaman, ,Şanlıurfa, Malatya, Elazığ, Mardin ve Şırnak illerinde faaliyet
gösteren, bu illerde kazanmış oldukları paralarla yayılmacılık politikasını
sürekli genişleten, tebliğ ve yasalara aykırı olarak tamamen korsan çalışan,
bölge pazarını tehdit eden yerel firmalarla mücadele etmenin, bu firmaların
ekonomik açıdan bitirilmesi gerektiği görüşü hasıl oldu.
2. Yöresel firmaların rekabet etme şansının ortadan kaldırılabilmesi için uç fiyat
(perakende satış fiyatı KDV dahil)
2 Kg. 100.000.TL.KDV dahil
12 Kg. 500.000.TL.KDV dahil
45 Kg. 2.000. 000. TL.KDV dahil
3. Toplantıya katılan firmaların tesis çıkışı fiyatlarının da aynı olması
sağlanarak güç birliğinde daha organize olmasını sağlayacaktır.
4. İndirim yapılan bu illerin haricinde, bu firmaların komşu illere gaz satışını
engellemek için gerek duyulduğu kadar ayrı bir ekibin kurulmasına karar
verilmiştir. Bu ekip yol denetimi ve sürekli tespit yapacaktır. Oluşturulacak
ekipte asker veya polis kökenli bir kişinin yanında bir avukat ve kendi
elemanlarımızla takviye edilecektir.
5. Fiyat indiriminin en az bir yıl süreli olmasına, fiyat indirimi yapılan illerde
yöresel radyo, televizyon, gazeteler ayrıca el ilanları ve bez afişlerle halka
duyurulmasına, başarı yüzdesine göre bir yılın sonunda tekrar durum
değerlendirmesi yapılmasına karar verildi.
6. Kaçak dolumun yapıldığı illerde Sanayi İI Müdürlüğü, Belediye Zabıtası ve
Mali Polislerle diyalogların güçlendirilmesi için şirketlerimizin ortak bir fon
oluşturmasına,
7.İndirim yapılan illerde yerel firmalara ait abonede bulunan standart tüplerin
bayilerimizce değişimine destek verilmesine,
8. Uygulamanın başarlı olabilmesi için şirketlerimizin bayileri tarafımızdan
müşterek yönlendirilecektir.
23 REKABET KURUMU
SONUÇ: Yukarıda alınan kararların en kısa sürede yürürlüğe girmesi toplantıya
katılan arkadaşların ortak önerileridir. "
şeklinde bir anlaşma yaptıkları,
İndirim Yapılan İllerde, Şirketlerin LPG 1996 Yılı Fiili Satışlarının;
AYGAZ DEMİRÖREN İPRAGAZ SİHİRGAZ (ton)
ADIYAMAN 700 219 450 0
MARDİN 1190 700 1647 150
ELAZIĞ 1230 420 1283 0
MALATYA 1100 240 940 0
ŞANLIURFA 995 876 643 350
ŞIRNAK 1100 400 765 60

Yukarıda görüldüğü gibi tespit edildiği,
1997 yılı Kasım ayında, ilgili pazarda, bayilere maliyeti, 875.000 TL. ile
1.155.000 TL. arasında değişiklik gösteren 12 kg.'lik tüplü LPG'nin, bayiler
tarafından 750.000 TL. gibi maliyet fiyatının oldukça altında bir fiyatla, perakende
satışa arzedildiği,
Adıyaman ili merkez ilçesi, AYGAZ A.Ş. Bayii Nevres KETENCİ'nin, Valiliğe
vermiş olduğu dilekçede,
27.10.1997 tarihinde, 12 kg.lık tüplü LPG fiyatında indirim yapacağını
belirterek, sözü edilen tarihte uygulamaya başladığı,
Nevres KETENCİ'nin; aynı gün Rakip Bayilerin büyük bir bölümünün aynı
gün, fiyat indirimi yaptıklarını, Diğerlerinin de, daha sonra indirime başladıklarını
ifade ettiği,
AYGAZ A.Ş.'nin yavru şirketi MOGAZ Petrol Gazları A.Ş.'nin, 28.10.1997
tarihi itibariyle, yalnızca 12 kg.lık tüplü LPG için bayiye satış fiyatını, %50'ye
yaklaşan bir oranda indirdiği,
Bilgisine başvurulan Sihirgaz A.Ş. Besni Bayii Mustafa PAÇCI Aygaz A.Ş.,
İpragaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. Bayilerinin, 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000
TL'ye indirdiklerini,
Mogaz A.Ş. Kahta Bayii Ramazan BİLGIN, Aygaz A.Ş. Bayiinin 27.10.1997
tarihinde fiyat indirdiğini ve Likidgaz A.Ş., Alevgaz A.Ş. ve Gapgaz A.Ş. Bayilerinin
de aynı gün, buna ayak uydurduğunu,
Aygaz A.Ş. Bayii Nevres KETENCİ, Adıyaman Valiliği'ne verdiği dilekçesinin
akabinde, 27.10.1997 tarihinde fiyatı düşürdüğünü ve Diğer Firmaların da Kendisini,
bir-iki gün içinde takip ettiklerini,
Milangaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş. Adıyaman merkez Bayii Mehmet TEMEL,
İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş. ve Mogaz A.Ş. Bayilerinin 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını
750.000 TL'ye indirerek uygulamaya başladıklarını, Kendisinin de bir kaç gün sonra
fiyatını düşürmek zorunda kaldığını,
24 REKABET KURUMU
Milangaz A.Ş. Gölbaşı Bayii Adil KABARCIK, Aygaz A.Ş. ve İpragaz A.Ş.
Bayilerinin reklam yaparak fıyat indirimi uygulamasına başladıklarını,
İpragaz A.Ş. Adıyaman merkez Bayii Rıza GÖZAYDIN, fiyat indirimi
uygulamasının Ekim ayı sonlarında başladığını ve bir-iki gün arayla Tüm Firmaların
uygulamaya katıldığını,
Yamangaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. ortağı ve Yönetim Kurulu üyesi Ahmet
EROĞLU, İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş. firmalarının
27.10.1997 tarihinde 12 kg.lik tüp fiyatını 750.000 TL'ye düşürdüklerini,
Yukarıdaki beyanları ile dile getirdikleri,
İPRAGAZ, MOGAZ ve DEMİRÖREN Grubu bayilerinin, indirime ve pazarda
oluşan tek fiyata (750.000 TL.) ilişkin ifadeler taşıyan el ilanları dağıttıkları,
Mogaz A.Ş.'nin bu ilanları, Mersin'de mukim Avcı Ofset firmasına hazırlattığı,
İpragaz A.Ş. bayii Rıza GÖZAYDIN'ın el ilanlarının, kimin tarafından
bastırıldığına ilişkin bir açıklama getiremediği,
Demirören Grubu firmalarından, Milangaz A.Ş. ve Likidgaz A.Ş., Adıyaman
Merkez İlçe Bayii Mehmet TEMEL'in, ilanları Kendisinin bastırdığını kabul etmediği,
Sözkonusu indirim uygulamasının, 11.11.1997 tarihinde, TÜPRAŞ tarafından
LPG rafineri çıkış fiyatına yapılan %5 oranındaki zamma rağmen devam ettirildiği,
01.12.1997 tarihinde rafineri çıkış fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonra ise,
yalnızca bu artışın fiyatlara yansıtıldığı,
MOGAZ A.Ş.'nin, bu uygulamanın başlamasıyla birlikte bayiye satış fiyatını
%50 oranında indirerek, maliyetin, hatta rafineri alış fiyatının altında bir fiyat
belirlediği,
İPRAGAZ A.Ş.'nin, sözkonusu dönemde, Bayilerine uyguladığı satış destek
primi ödemelerinin büyük oranda arttığı,
25.02.1998 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli'nden alınan belgeden,
24.06.1997 tarihli toplantıya Aygaz A.Ş. adına satış sorumlusu Hasan
YEŞİLELMA'nın katıldığı,
İpragaz A.Ş. adına ise Adana Bölge Şefi Ümit Görgün'ün iştirak ettiği,
Demirören LPG Grubu adına katılan Kişinin de, Toplantı tarihinde Milgaz
Ticaret ve Sanayi A.Ş., daha sonra Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. Adana
Bölge Müdürü Celil MAVİ olduğu,
Soruşturma kapsamındaki Tüm Firmaların, Bayileri ile imzalamış
oldukları Bayilik Sözleşmelerinde ise,
4054 sayılı Kanun'a aykırı hükümlerin bulunduğu ve bu hükümlerle,
Firmaların Bayileri, özellikle satış fiyatı ve satış şartları hususlarında ağır bir
taahhüt altına aldıkları tespit olunmuştur.
2. TARAFLARIN YAZILI SAVUNMALARI VE SAVUNMALARA İLİŞKİN
DEĞERLENDİRMELER:
25 REKABET KURUMU
2.1. Mogaz A.Ş. yazılı savunmalarında, indirim döneminde Şirketlerinin, pazar
payının düştüğünü, Adıyaman İlinde yalnızca 28 Ekim-27 Kasım 1997 tarihleri
arasında uyguladığı farklı fiyat dışında, adı geçen Diğer İllerde, hiçbir indirim
yapmadığını, yapılan yıkıcı fiyat indirimine katılmadıklarını,
İştirakçilerinin kimler olduğu belli olmayan belge ile Adıyaman İlinde Şirketin
aldığı tedbirler arasında, herhangi bir ilişki kurmanın mümkün olmadığını, Güney
Tevziat Müdürlüğünün, "Tilmen Tutanağı"nı içeren, 1997 yılı ilk altı ay neticelerini
analiz eden raporu, Şirkete bilgi olarak gönderdiğini ve hiçbir işleme tabi
tutulmadığını beyan ve ifade etmiş,
Ayrıca, Uyumlu eyleme delil teşkil ettiği iddia edilen belgenin, yıkıcı fiyat
uygulamasını destekleyen bir belge olarak düşünülmesinin mümkün olmadığını, zira
Anlaşma tarihinden yaklaşık 4 ay sonra ve sadece Adıyaman İlinde, yaşanan fiyat
indiriminin Bayiler Tarafından ekonomik zorunluluklar sonucu yapılan bir pazar
hareketi olduğunu,
Yücel Gaz firmasına ait gaz tahsisinin, resmi makamlarca kesilmesiyle
kendiliğinden pazar dışına çıkarılmış olup, böyle bir harekete gerek kalmadığını ileri
sürmüştür.
Tilmen Oteli'nde yapılan toplantıya, Mogaz A.Ş. adına herhangi bir
Temsilcinin katılmamış olmasının, Gaziantep Tilmen Oteli'nde varılan anlaşmaya
ilişkin faks metninin, Mogaz A.Ş.'nin evrakları arasında bulunması, dolayısıyla
Mogaz A.Ş. Yönetiminin, bu anlaşmadan doğrudan haberdar olmasının
gayet tabi olduğu, anlaşmaya iştirak etmedikleri yolundaki iddianın bir anlam ifade
etmeyeceği âşikardır.
Diğer yandan, Adıyaman ili LPG pazarında, 27.10.1997-23.12.1997 tarihleri
arasında gerçekleşen yıkıcı fiyat uygulamasına temel oluşturan, "Anlaşma"dan
haberdar olan Mogaz A.Ş.'nin, sözkonusu dönemde pazar payının düştüğüne, ilişkin
açıklamalarının da, Bu Firmanın Kanun'a aykırı fiilini ortadan kaldırmadığı gibi,
Adıyaman ili LPG pazannda, Yücelgaz A.Ş.'nin anılan dönemde, faaliyetine
ara vermeksizin ve bir düşme olmaksızın devam ettiği,
Mahalli Firma Bayilerince ifade edildiğinden, Bu Firmanın pazar dışında
olduğu tarzındaki iddiaların da bir anlamı kalmamıştır.
2.2. Aygaz A.Ş. yazılı savunmalarında; 24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen
Oteli'nde, Aygaz A.Ş. adına toplantıya katıldığı iddia edilen şahsın, Aygaz A.Ş.'yi
hiçbir şekilde temsile yetkisi ve selahiyetinin bulunmadığını, Şirketlerinin böyle bir
toplantının varlığından haberdar olmadığını,
Aygaz A.Ş.'nin, fiyat indiriminin yürürlükte olduğu Kasım-Aralık aylarında,
pazar payı kaybettiğini, dolayısıyla uygulamadan olumlu etkilenmediğini bildirmiş,
Söz konusu toplantının, 24.06.1997 tarihinde yapıldığı ve yine tutanakta adı
geçen 6 ili kapsadığı, Bu İllerde ise 24.06.1997 tarihinden önce veya sonra hiçbir
fiyat hareketi oluşmadığı,
İndirimin, Bayinin Kendi inisiyatifi doğrultusunda, Şirketten bağımsız olarak
gerçekleştiğini ifade etmiş,
26 REKABET KURUMU
Yücelgaz Şirketinin, hukuka aykırı fiilleri nedeniyle, söz konusu fiyat indirimi
döneminde, resmi makamlar eli ile pazar dışına çıkarılmış olduğu için, yıkıcı fiyat
uygulaması ile çıkarılmasına gerek kalmadığını, şikayetçi firmanın uygulamanın sona
ermesinden sonra iskontolu satışlarda bulunmasının "faaliyetlerini durdurma tehdidi"
iddialarını geçersiz kıldığını,
Adıyaman'daki ihlalin, Rekabet Kanunu'nun Kapsam başlıklı 2 nci
maddesinde belirtildiği şekilde Türkiye genelini etkilemediğini, "Tilmen Tutanağı"nın
rekabeti sınırlama amacı taşımadığını ve kastın oluşmamış olduğunu ileri sürmüştür.
Soruşturma sonucunda elde edilen bilgiler çerçevesinde, sözkonusu
"Anlaşma Metninin", Hisselerinin %99.99'una Aygaz A.Ş.'nin sahip olduğu Mogaz
A.Ş. evrakları arasında bulunmuş olması ve bu yönüyle de Mogaz A.Ş. Yönetiminin
bilgi sahibi olduğu bir toplantıdan, "Anlaşma"da adı geçen Aygaz A.Ş.'nin, haberdar
olmamasının düşünülemeyeceği pek tabiidir.
Önaraştırma Raporunda da, yer alan, aylık bazda satış miktarlarından, Aygaz
A.Ş.'nin iddia edilenin aksine,
Eylül 1997'den itibaren pazar payını artırdığı, fiyat indiriminin yürürlükte
olduğu Ekim ve Kasım aylarında daha da artan bir hızla, Adıyaman ilinde
satışlarının yükseldiği,
"Anlaşma Tutanağı"nın varlığı ve Aygaz A.Ş.'nin bu toplantıya Satış Temsilcisi
aracılığıyla iştirak ettiği, gözönüne alındığında, pazar paylarına ve satış miktarlarına
ilişkin yapılan tüm bu açıklamaların, önemini kaybettiği kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, "Anlaşma metni"nde adı geçen Tüm İllerde, yıkıcı fiyat uygulamasının
görülmemesinin, arada bir anlaşma veya uyumlu eylem olmadığını göstermeyeceği,
Bayinin, sıkı sıkıya bağlandığı Bayilik Sözleşmesi ve ekonomik şartlar
çerçevesinde, tek başına hareket etmiş olmasının, söz konusu olamayacağı,
Aygaz A.Ş. Bayii Nevres Ketenci'nin, Yücel Gaz Firmasının, indirim
döneminde, piyasada faaliyette olduğunu kabul etmesinin ise, Bu Firmanın resmen
piyasa dışında olduğu iddiasını, geçersiz kıldığı açıktır.
Netice itibariyle, Yücel Gaz şirketinin iskontolu satışlar yapmasının,
4054 sayılı Kanun'da yazılı her hangi bir ihlal oluşturmadığı gibi,
soruşturmaya konu olan Teşebbüslerin gerçekleştirdiği ihlalin mevcudiyetini de,
ortadan kaldırmaz.
İhlalin gerçekleşmesi için eylemden Türkiye genelinin etkilenmesinin
gerekmediği, bir anlaşmanın rekabeti sınırlama amacı taşımasa da, bu etkiyi
doğurabilecek nitelikte olmasının, Kanun'un 4 üncü maddesinin ihlali için
yeterli olduğu, dolayısıyla "Tilmen Anlaşması"nın açıkça rekabeti önleme
gayesiyle yapıldığı izahtan varestedir.
2.3. İpragaz A.Ş. yazılı savunmalarında; Yücelgaz Firmasının, Eylül'den itibaren 15
ay süreyle devlet tarafından piyasa dışına çıkarılmasının, piyasada beklenmeyen bir
vakum oluşturduğunu, bundan yararlanmak isteyen Soruşturmaya Konu Şirketlerin
Bayilerinin, kıran kırana bir rekabete başladığını,
27 REKABET KURUMU
Aygaz A.Ş. Bayisi Nevres Ketenci'nin ani ve yüksek indiriminin Diğer Şirket
Bayilerini fiyat indirmek zorunda bıraktığını,
Esasen LPG sektöründeki fiyat ayarlamalarının bütün yurt genelindeki,
şirketlerde ve bayilerde aynı gün ayarlanmasının rekabeti bozucu bir anlaşmanın
sonucu olmaktan ziyade, ülkenin hukuki, ekonomik, rasyonel gerçeği olduğunu,
Rekabet Kurulu'nun iddia ettiği gibi Adıyaman'daki fiyat indirimi Gaziantep
Tilmen Oteli'nde yapıldığı kabul edilen, rekabeti bozucu anlaşmanın sonucu
olmadığını, eğer böyle olsaydı aynı indiriminin, 100 km. uzaklıktaki Şanlıurfa'da da
olabileceğini ileri sürmüş,
Ayrıca, Mogaz A.Ş.'de tespit edilen anlaşmanın, İpragaz A.Ş. Tarafından
bilinmediğini, İpragaz A.Ş.'nin sözkonusu toplantıya hiçbir temsilcisini
göndermediğini ve bu konuda kimseye yetki vermediğini, herhangi bir temsilciden
de, anılan toplantı ile ilgili bilgi notu almadığını,
4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesine göre talep edilen idari para
cezasında hata yapıldığını, çünkü suç tarihindeki ceza miktarının 200.000.000 TL.
olduğunu beyan ve ifade etmiştir.
Soruşturma sırasında; 24.06.1997 tarihli toplantıya İpragaz A.Ş. adına, Adana
Bölge Şefi Ümit Görgün'ün katıldığı, otel faturalarının İpragaz A.Ş. tarafından
ödendiği ve İpragaz A.Ş. Adıyaman merkez bayii Rıza Gözaydın'ın, Yücel Gaz
şirketinin pazardan çekilmemiş olduğu yönündeki ifadesiyle birlikte
değerlendirildiğinde,
İlgili Pazarda, rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla, biraraya
gelinmiş olduğu gerçeğini ortaya koymakta; pazarda oluşan boşluk ve LPG
sektörünün hukuki yapısı savunmasını geçersiz kılmaktadır.
İndirimin, Diğer İllere sıçramamış olmasının, Adıyaman ili LPG pazarının,
Türkiye'deki tüm piyasalardan farklı ekonomik ve hukuki yapı sergilemesi,
Tarafların, haksız rekabet mücadelesinin belirgin bir şekilde orada görülmesi,
dolayısıyla, Adıyaman LPG pazarının İlgili Teşebbüslerce, öncelikle ele alınmış
olması gerçeğini akla getirmektedir.
Diğer taraftan, 4054 sayılı Kanun'da yer alan para cezalarının, Türk Ceza
Kanunu'nun Ek 2 nci maddesine göre memur maaş katsayılarındaki artış oranında
değişmekte olup, buna göre olayın vuku bulduğu tarihte ceza miktarı 5.800.000.000
TL. dir.
2.4. Likidgaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. yazılı savunmalarında; Şirketlerinin mevcut tek
Bayisi Mehmet Temel'in, fiyat indirimine pazar payını korumak amacıyla, Diğer
Bayilerden birkaç gün sonra, Kendilerinin, bilgi ve oluru dışında katıldığını,
Sözkonusu Bayinin, İstanbul'a çağrılarak Beyoğlu 27. Noterliğinden 32045
yevmiye no'lu 3.11.1997 tarihli ihtarname ile bayiliğinin feshedileceği yönünde ihtar
edildiğini ve bunun sonucunda bayinin fiyat indirimi eylemine son vereceğine dair
taahhütname verdiğini ileri sürmüşler,
28 REKABET KURUMU
Öte yandan, esasında bağımsız tacir olan Bayinin, söz konusu olayda
münferiden, Şirketlerinden bağımsız hareket ettiği, "Tilmen Tutanağı"nda, şirketi
temsile yetkili hiç kimsenin imzası bulunmadığı,
Yücel Gaz A.Ş.'nin 27.10.1997 tarihi öncesi ve sonrasında indirim
uygulamasında bulunduğu, bu durumun anılan Şirketin zarar gördüğü iddiasını
geçersiz kıldığı,
Bayi Mehmet TEMEL'in ihtarname üzerine indirim uygulamasına son verdiği,
Soruşturma Raporunda iddia edildiği üzere elli gün daha uygulamayı sürdürmediği,
Nihayet Bayilik Sözleşmesinin 17 nci maddesinin, fiyat sınırlaması anlamına
gelmediği, iddialarında bulunmuşlardır.
Soruşturma esnasında yapılan tespitler çerçevesinde; Likidgaz A.Ş. ve
Milangaz A.Ş, Adıyaman Merkez Bayisi olan Mehmet Temel'in, sözkonusu şirketlerin
bilgi ve oluru dışında fiyat indirimi uygulamasına katıldığı yönünde yapılan
savunmanın;
24.06.1997 tarihli Tilmen Oteli'nde yapılan Anlaşmaya, Demirören Gaz
Grubu'nun Taraf olması,
Bayilik Sözleşmesinin 17 nci maddesinin, açıkça ürünün fiyatının, Bayi
tarafından belirlenmesine izin vermemesi ve küçük ölçekli teşebbüsler olan bayilerin
böyle bir uygulamaya katılarak uzun süreli zarar etmeyi göze almasının, amacı kâr
olan Teşebbüsler açısından bir mana ifade etmeyeceği dikkate alındığında, rasyonel
olmadığı anlaşılmaktadır.
Ancak, Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş. ve MİLGAZ A.Ş.'nin, Rekabet
Kurumu'nun çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün önce, Anılan Bayiye,
Noter kanalıyla ihtarname göndermek suretiyle uygulamaya son verme iradesini
ortaya koymasının ise, ihlali ortadan kaldırmayacağı ve ceza uygulamasında bir
indirim unsuru olarak dikkate alınabileceği kanaatine varılmıştır.
2.5. Soruşturma döneminde, İlgili Pazarda, faaliyette bulunduğunun tespiti üzerine,
Rekabet Kurulu'nun 19.03.1998 tarihli ve 57/423-51 sayılı kararı ile soruşturmaya
dahil edilen Milgaz A.Ş. yazılı savunmalarında,
Adıyaman ili Besni ilçesinde faaliyet gösteren tek Bayileri Ömer Erdoğan'ın,
böyle bir eyleme katıldığına dair herhangi bir bilgilerinin olmadığını iddia ve ileri
sürmüşlerdir.
Soruşturma döneminde elde edilen bulgular, özellikle; 24.06.1997 tarihinde
Tilmen Oteli'nde yapılan anlaşmaya katılan kişinin Milgaz A.Ş.'de Adana Bölge
Müdürü Celil MAVİ olduğu ve bu şahsa ait 25.06.1997 tarihli Tilmen Oteli
faturasının, Milgaz A.Ş. tarafından ödendiği dikkate alındığında, sözkonusu
savunmanın inandırıcı olmadığı ortadadır.
2.6. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. yazılı savunmalarında ise, Mogaz Petrol Gazları
A.Ş.'de tespit edildiği bildirilen "Anlaşma Metni"nin Sihirgaz A.Ş. tarafından
bilinmediğini,
24.06.1997 tarihinde Sihirgaz A.Ş. elemanlarından birinin anılan otelde
olduğunu ancak yorgun olduğu için yapılan sohbete katılmadığını,
29 REKABET KURUMU
Sihirgaz A.Ş.'nin Adıyaman'da bayii olmadığını, herhangi bir şekilde toptan
veya perakende satış faaliyeti olmadığı için, bu konuda daha sonraki günlerde de
herhangi yazılı bir bilginin şirkete ulaşmadığını,
Bayilik Sözleşmesinde yer alan ve şirketin fiyat tespitinde sahip olduğu yetki
ile ilgili maddenin, Türkiye'de geçerli LPG mevzuatı gereği olduğu, ileri sürülmüş,
Soruşturma sırasında, Teşebbüsün ilgili pazarda faaliyet gösterdiği tesbit
olunmuş,
Sihirgaz A.Ş.'de satış temsilcisi olarak çalışan Tahir Burkankulu'nun
24.06.1997 tarihinde yapılan toplantıya katılan şahıslardan biri olduğu, otel
masraflarının şirketçe ödendiği,
Dolayısiyle, Sihirgaz A.Ş.'nin anılan toplantıdan habersiz olmasının mümkün
olmadığı,
Bayilik Sözleşmesinin, ilgili hükmünde LPG mevzuatının 4054 sayılı Kanun
aleyhine aşıldığı ifade edilerek, konuya ilişkin Bakanlar Kurulu Kararında, dağıtım
şirketlerinin mahalli perakende azami satış fiyatlarını tespit edeceğinin belirtildiği,
Bayilik Sözleşmesinde ise azami fiyattan söz edilmediği, Bayilik Sözleşmesine
göre bayinin, bildirilen fiyata aynen uymasının zorunlu tutulduğu, kanaatine
varılmıştır.
3. SÖZLÜ SAVUNMA TOPLANTISI
AYGAZ A.Ş., MOGAZ A.Ş. ve İPRAGAZ A.Ş.'nin talebi üzerine, Rekabet
Kurulu; 17.11.1998 tarihinde, sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermiş,
Sözlü savunma toplantısında, Taraflar, aşağıda izah edildiği gibi
savunmalarını, şahitler bilgilerini, mezkur Kurul'a sunmuşlardır.
3.1. Yücel Gaz A.Ş. Temsilcisi Av. Ali Murat BİLGİÇ, Adıyaman İlinde meydana
gelen "fiyat indirimi"nin amacının, kaynaklarını, Adıyaman İlinde kurulu Yücel Gaz
şirketinden elde eden, ve 06.11.1997'de faaliyete geçen, Yeni Yücel Gaz A.Ş.'nin;
Çukurova piyasasında, varlık göstermesini engellemek olduğunu ileri sürmüş,
bu şekilde söz konusu şirketlerin, hem Adıyaman, hem de Çukurova piyasasından
silineceğini belirterek, Haklarında Soruşturma açılan Firmaların, en yüksek oranda
cezalandırılmalarını talep etmiştir.
3.2. Aygaz A.Ş. adına konuşan Temsilciler, Adıyaman İlinde uygulanan fiyat
indiriminin, Bayilerin infialinden kaynaklandığını, Şikayetçi Firmanın hukuka aykırı
faaliyetleri nedeniyle bir çok kez cezaya muhatap kaldığını, "Tilmen Anlaşması"nın
bir öneri metni olduğunu, ifade ederek, yasalara saygılı davranan Aygaz Firmasına,
ceza verilmemesini talep etmişlerdir.
3.3. Mogaz A.Ş. Şirket Vekili, Tilmen Oteli'ndeki toplantıya, Mogaz A.Ş. Temsilcisinin
katılmadığını, "Anlaşma Metninin” bu şirketin evrakları içinde bulunması sebebiyle
soruşturmaya dahil edildiklerini, ancak bu evrakın işlem görmeksizin dosyaya
kaldırıldığını ifade ederek,
30 REKABET KURUMU
İndirim döneminde, Bayinin zararının, Mogaz A.Ş. Tarafından yüklenilmesinin,
piyasaya uyum amaçlı olduğunu ve 1 Aralık tarihinde, yani indirim eyleminden çok
önce sona erdirildiğini, bildirmiştir.
3.4. İpragaz A.Ş. Vekili, LPG sektörü ve uygulanan kanunlar hakkında verilen
bilgilerden sonra, devletin denetim uygulamaları nedeniyle, Yücel Gaz şirketinin
hukuken ve fiilen piyasadan silindiğini ifade ederek,
Prim sistemi ile ilgili bir soruya, satış destek priminin olağan bir uygulama
olduğunu ve Ekim-Kasım 1997 döneminin dışında da verildiğini beyan etmiştir.
3.5. Sihirgaz A.Ş. Temsilcisi, ilk yazılı savunmada belirtilen Sihirgaz A.Ş.'nin,
Adıyaman İlinde Bayii olmadığı yolundaki beyanın, bir yanlış anlamadan
kaynaklandığını vurgulayarak, Şirketin Adıyaman ilindeki payının çok küçük
olması ve Yasanın yeterince bilinmemesi gibi hususların göz önüne alınmasını
talep etmiştir.
3.6. Demirören LPG Grubu Temsilcisi, Adıyaman Merkez İlçe Bayii'nin, fiyat indirimi
uygulamasına katılmasının, haber alınması, üzerine İstanbul'a çağrılarak ihtar
edildiğini belirtmiştir.
3.7. Adıyaman Sanayi ve Ticaret İl Müdürü M. Sadi ÜNSAL, 27.10.1997 tarihinde,
Aygaz A.Ş. baiiİ Nevres KETENCİ'nin; fiyat indirimi talebine ilişkin verdiği dilekçeye,
herhangi bir yazılı cevap verilmemesi üzerine, indirim uygulamasının başladığını
ifade etmiştir.
3.8. TÜPRAŞ yetkilisi Mehmet TUKSAL, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün talebi
üzerine, Yücel Gaz A.Ş.'ye yönelik Eylül, Ekim, Kasım ayları için uygulanan %100
gaz tahsisi kesintisi cezasının, gelen ikinci bir yazıyla, 12 ay süre ile uzatılmasının,
söz konusu olduğunu dile getirmiş,
3.9. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Fiyat İşleri Şube Müdürü Gülgün ARAS ise,
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın, Yücel Gaz A.Ş.'ye gaz kesintisi uygulanması için
TÜPRAŞ'a yazı yazılması talebi üzerine, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü olarak işlem
yapıldığını söylemiştir.
Yukarıda yer verilen beyanlar incelendiğinde, Sözlü Savunma Toplantısında,
Taraflar, yazılı savunmalarında, ileri sürdükleri hususlardan farklı ve sonucu
etkileyebilecek, her hangi bir husus ortaya koyamamışlardır.
4. HUKUKİ DEĞERLENDİRME
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesi, amacı
veya etkisi rekabeti engelleme, sınırlama veya bozma olan teşebbüsler arası
anlaşmalara, uyumlu eylemlere ve işletme birliklerinin kararlarına karşı, genel bir
yasaklama getirmektedir.
Bu hüküm, bütün işletmeler arası anlaşma, karar ve uyumlu eylemlere geniş
bir şekilde uygulanmakta olup temel amacı, her bir işletmenin kendi ticari
politikalarını ve piyasadaki faaliyetlerini tek başına, bağımsız olarak belirlemesidir.
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi kapsamındaki fiyat rekabeti ile ilgili
bulunan anlaşmalar, Soruşturmamız açısından da önem arz etmektedir.
31 REKABET KURUMU
Fiyat rekabeti, rekabetin en kolay hissedilen önemli bir çeşidi olup, fiyatları
olabilecek en alt seviyede tutarak, rekabeti teşvik eder ve bu sayede şirketlerin
kaynaklarını, verimlilik ve rekabet koşullarına uyabilme yeteneğiyle doğrudan
bağlantılı olarak, en uygun şekilde dağıtmasına imkân verir ve tüketiciye geniş bir
ürün ve hizmet yelpazesinden yararlanabilme avantajları sağlar.
Rekabet Hukuku açısından, fiyat tespitine yönelik bu tür anlaşmalar, en ciddi
rekabete aykırılık halleri arasında değerlendirilmiş ve çok açık bir biçimde
yasaklanmıştır. Bu tür anlaşmalar rakipleri pazar dışına itmek ve faaliyetlerini
güçleştirmek suretiyle, rekabeti bozan "yıkıcı fiyat" uygulamalarına neden
olabilmektedir.
Daha önce de belirtildiği gibi, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem
veya teşebbüs birliği kararları yoluyla maliyetin altında bir fiyatın belirlenmesi
suretiyle, bu uygulamaya uzun süre dayanabilecek yeterli finansal kaynakları
bulunmayan bir rakibi pazar dışına atmak veya pazara girmeye istekli olan
firmaları caydırmak suretiyle, potansiyel rekabeti ortadan kaldırmaya yönelmek
için girişilecek fiyat rekabeti,
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesine açık bir aykırılık oluşturmaktadır.
Bir anlaşmada, rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlaşmanın kendisi veya en
azından rekabeti bozucu hükümleri, per se bir rekabet ihlali oluşturur.
Bu durumda anlaşmanın rekabet üzerindeki etkilerinin incelenmesine gerek
yoktur. Rekabeti bozucu nitelikte olan anlaşmalar, Tarafların kendi bağımsız
rekabetçi faaliyetlerini ortak çıkarlar adına gözden çıkardıkları bir yapısal çerçeve
yaratır.
Bu sebepten dolayı, sadece rekabete aykırı bir anlaşmaya taraf olmak,
anlaşma etkilerini gerçekleştirmemiş olsa dahi yasaktır.
Öte yandan, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin gerekçeli metninin bir
bölümünde "Bu Kanunun amacı rekabetin korunması olduğuna göre, rekabeti
engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu teşebbüsler arası anlaşma ve uygulamaların
yasaklanması gerekir.
Maddenin amacı bakımından anlaşma, Medeni Hukukun geçerlilik
koşullarına uymasa bile, Tarafların Kendilerini bağlı hissettikleri her türlü
uzlaşma ya da uyuşma anlamında kullanılmıştır. Anlaşmanın yazılı veya sözlü
olmasının önemi yoktur.
Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile
teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir
koordinasyon veya pratik işbirliği sağlayan, doğrudan veya dolaylı ilişkiler de,
eğer aynı sonucu doğuruyorsa, yasaklanmıştır.
Böylece teşebbüslerin Kanuna karşı hile yolu ile rekabeti sınırlayıcı
uygulamaları meşru göstermeleri engellenmek istenmiştir." denilmek suretiyle
bir sözleşme, Türk Rekabet Hukuku çerçevesinde yazılı veya başka bir şekil
şartına bağlanmamak suretiyle Borçlar Hukukundaki sözleşme kavramından
daha geniş bir kavram olarak değerlendirilmektedir.
32 REKABET KURUMU
Ayrıca; Taraflar arasında hukuken bağlayıcı olmamakla birlikte, rekabeti
sınırlayıcı yahut ortadan kaldırıcı, hükümleri ihtiva eden ve literatürde "centilmenlik
anlaşmaları" olarak tanımlanan sözleşmelerin de,
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir değerlendirmeye tabi
tutulması mümkündür.
Rekabet Hukuku ve Rekabet Kanunu'nun Usul ve Esasları çerçevesinde,
Dosya münderecatını nazara alan SORUŞTURMA HEYETİ; Güney ve
Güneydoğu Anadolu bölgesinde yer alan 6 İlde faaliyet gösteren Yerel
Teşebbüsleri, pazar dışına çıkarmak amacıyla, Aygaz A.Ş., Sihirgaz A.Ş.,
İpragaz A.Ş. ve Demirören Gaz Grubunun,
24 Haziran 1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli'nde, Temsilcileri
vasıtasıyla bir fiyat anlaşması yaptıkları,
Mezkur anlaşma hükümlerini Mogaz A.Ş.'nin de katılımı ile 27.10.1997
tarihinde, Adıyaman İlinde uygulamaya koydukları,
Böylece, 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) ve (d) bentlerini
ihlal ettikleri, bu nedenle mezkur Teşebbüslerin anılan Kanun'un 16 ncı
maddesi gereğince cezalandırılmalarının gerektiği yolundaki görüş ve kanaatini
bildirmiştir.
YUKARIDA ARZ VE İZAH EDİLEN DEĞERLENDİRMELER IŞIĞINDA;
AYGAZ A.Ş. Adıyaman İli Merkez İlçe Bayii Nevres Ketenci'nin, 24.10.1997
tarihinde Adıyaman Valiliği'ne başvurarak, 12 kg.'lik tüplü LPG fiyatını, 27.10.1997
tarihi itibariyle düşürmek istediği,
Adıyaman ili LPG Pazarında Bayilerin önemli bir bölümünün, 27.10.1997
tarihinde,
Diğerlerinin ise, Onları takiben, iki gün içerisinde Bayilere, maliyeti 875.000
TL.ile 1.155.000 TL. arasında değişen ve Bayilerce 1.260.000 TL. ile 1.360.000 TL.
arasında piyasaya sunulan, 12 kg.'lik tüplü LPG perakende satış fiyatını, 750.000
TL. olarak belirledikleri,
MOGAZ Petrol Gazları A.Ş.'nin, 28.10.1997 tarihi itibariyle ilgili ürünün,
Adıyaman Bayilerine satış fıyatını %50 oranında indirdiği, Teşebbüsün bu indirimin
Merkez İlçedeki Bayilik sistemine son vererek doğrudan satış sistemine geçmeden
önce gerçekleştirilen, bir satış uygulaması şeklindeki, savunmasına karşın,
MOGAZ A.Ş. Kâhta bayisi Ramazan BİLGİN'in, böyle bir sistem değişikliğine
ilişkin bilgisinin bulunmadığını ve uygulamanın AYGAZ A.Ş. Bayisinin başlattığı ve
Diğer Bayilerin takip ettiği, fiyat indiriminden kaynaklandığı, yolundaki beyanı
karşısında, bu savunmanın geçersiz olduğu,
İPRAGAZ A.Ş.'nin satış miktarı ile bağlantısı bulunmayan prim sistemine
dayanarak uygulamanın başladığı, 27 Kasım 1997 döneminde Adıyaman İlindeki
Bayilerine 4.056.695.973 TL. geri ödemede bulunduğu, ancak ilk savunmasında bu
konuya açıklık getirmediği,
33 REKABET KURUMU
Soruşturmaya konu olan Diğer Teşebbüslerde Bayilerine yapılan herhangi bir
geri ödemeye rastlanılmamakla birlikte, elde edilen Bayilik Sözleşmelerinde yer alan,
fiyata ilişkin hükümler ve olayların gelişimi karşısında, bu tür ödemelerin tespitinin
önemini kaybettiği,
Maliyetin altında satış uygulamasının 11.11.1997 tarihinde TÜPRAŞ
tarafından LPG rafineri satış fiyatına yapılan %5 oranındaki zamma rağmen devam
ettirilmesi,
01.12.1997 tarihinde rafineri çıkış fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan
sonra ise, yalnızca artışın fiyata yansıtılmasının,
Pazardaki rekabetle ilgisi olmayan bir uygulama ile karşı karşıya
bulunulduğunun bir göstergesi olduğu,
İpragaz A.Ş., Aygaz A.Ş., Mogaz Petrol Gazları A.Ş., Likidgaz Tevzi ve Üretim
Sanayi ve Ticaret A.Ş., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., bayilerinin radyo, bez afiş
ve/veya el ilanlarıyla sözkonusu uygulamaya ilişkin reklam yaptıkları,
Mogaz A.Ş.'nin el ilanlarını Kendisinin bastırttığı,
İpragaz A.Ş. bayisi Rıza GÖZAYDIN'ın reklam harcamalarını
belgelendiremediği,
Aygaz A.Ş. bayisi Nevres KETENCİ'nin Bayilik Sözleşmesine göre zorunlu
olmasına rağmen, radyo ilanları için Anılan Teşebbüsten izin almadığını iddia ettiği,
Likidgaz A.Ş. ve Milangaz A.Ş. bayisi Mehmet TEMEL'in, Kendisi adına
bastırılan el ilanlarının varlığını kabul etmediği, tüm bu açıklamalar çerçevesinde,
reklamlarını dağıtım firmalarınca, finanse edilmiş olması nedeniyle bayilerin konuya
açıklama getiremedikleri,
Mahalli firmalarla, Ülke düzeyinde faaliyet gösteren Firmalar arasındaki,
ekonomik büyüklük farkı,
Mahalli Firmaların ana faaliyet alanının İlgili Pazar olması ve buradaki LPG
satışının önemli bir miktarının bu firmalarca gerçekleştirilmesi gibi hususlar dikkate
alındığında, sözkonusu Mahalli Firmaların bu tür bir uygulamalardan büyük zararlar
görecekleri,
Mezkur Anlaşmanın uyumlu eylemde bulunmaksızın sözkonusu firmaları,
pazar dışına çıkarmak gayesiyle yapılması ve şikayete konu olmamaları gibi bulgular
da dikkate alındığında, Mahalli Firmaların maliyetin altında satış uygulamasına
zorunlu olarak katılmış oldukları,
27.10.1997 tarihinden önce İlgili Pazarda 12 kg.'lik tüplü LPG için farklı
fiyatlar sözkonusu iken, birden bire 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyat
oluşmasının rekabetin normal işleyişinin bir sonucu olarak değerlendirilemeyeceği,
Adıyaman İli Merkez İlçesinde faaliyet gösteren tek bir Bayi tarafından
başlatıldığı öne sürülen uygulamanın, bir anda Merkez ve Diğer ilçelerde
yaygınlaşmasına rağmen, Adıyaman'a 100 km. uzaklıktaki Şanlıurfa ve Diğer Çevre
İllerde etkisinin görülmemesinin, piyasaya işleyişinin dışında bir müdahalede
bulunulduğunun göstergesi olduğu,
34 REKABET KURUMU
Haklarında Soruşturma açılan Teşebbüsler İlgili Pazardaki maliyetin altındaki
ürün satışlarını piyasanın normal işleyişi içinde bayilerin uygulaması olarak
değerlendirirken,
Pazardaki Mahalli Firmaların bu uygulamadan dolayı zarara uğradıkları
yönünde beyanlarının bulunduğu,
Soruşturmaya konu olan Teşebbüslerin, Bayilik Sözleşmeleri'nin irdelenmesi
sonucunda, ürün fiyat ve satış şartlarını, Kendi iradeleriyle belirleyebilmelerinin
mümkün olmadığı gözlenen Bayilerin,
Bu şekil sınırlayıcı sözleşme hükümleri çerçevesinde, İlgili Pazarda Ana
Firmalardan bağımsız olarak, fiyat rekabetine girişebilmelerinin mümkün
bulunamayacağı,
Ticarette amacın kâr olması nedeniyle bu tür uygulamaların herhangi bir
sebep olmaksızın yapılamayacağı,
Ayrıca, daha önce de açıklanan nedenlerle, bir Bayinin, pazar payındaki
düşüş nedeniyle bir indirim başlattığı,
Oligopol özelliği gösteren pazarda uygulamanın pazar kaybetme korkusuyla
yayıldığı şeklindeki bir açıklamanın kabul edilemeyeceği,
Soruşturmaya konu olan Tüm Teşebbüslerin, Yücelgaz A.Ş'nin pazardan
(devlet eliyle) çekilmesi nedeniyle oluşan pazar boşluğundan pay alabilmek ve
pazardaki paylarını artırabilmek süreci içinde,
Bayilerinin maliyetin altında ürün satışı ile rekabete başladıkları şeklinde öne
sürdükleri iddialarının da, yine aynı Teşebbüslerin Bayilerinin verdikleri ifadeler ile
çürütüldüğü,
Bu şartlarda 750.000 TL.'nin altında veya üstünde satış olamazdı şeklindeki
bir yorumun ise,
Tam olarak rekabetin yaşandığı oligopol özelliği gösteren pazarlarda, tek fiyat
oluşur anlamına geldiği, böyle bir yorumun kabul edilemez olduğu,
Uygulamanın AYGAZ A.Ş., MOGAZ A.Ş., İPRAGAZ A.Ş. ve SİHİRGAZ A.Ş.
tarafından 23.12.1997 tarihinde,
LİKİDGAZ A.Ş., MİLANGAZ A.Ş. tarafından ise 03.11.1997 tarihinde sona
erdirildiği,
AYGAZ A.Ş., DEMİRÖREN LPG Grubu, İPRAGAZ A.Ş. ve SİHİRGAZ
A.Ş.'nin, Temsilcileri aracılığı ile Gaziantep Tilmen Oteli'nde 24.06.1997 tarihinde
gerçekleştirdikleri toplantıda, Mahalli Firmalan piyasa dışına çıkarmak amacıyla, bir
dizi kararlar içeren, bir anlaşma yaptıkları,
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi kapsamında, başlıbaşına uyumlu eylem
olarak değerlendirilebilecek olan bu uygulama ile ilgili olarak,
AYGAZ A.Ş'nin %99.99 pay oranıyla en büyük ortağı olduğu Mogaz Petrol
Gazları A.Ş'nin evrakları arasında bulunan ve Önaraştırma Raporu ile Soruşturma
Raporunda yer verilen;
35 REKABET KURUMU
AYGAZ A.Ş, İPRAGAZ A.Ş, Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş., ve Demirören
Grubu Temsilcilerinin, 24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli'nde yapmış
oldukları, Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri LPG pazarında rekabetin
önlenmesi amacını taşıyan anlaşmanın, maliyetin altında satış uygulamasına açıklık
kazandırdığı,
Sözkonusu toplantıya Temsilcisi aracılığıyla katılan Aygaz A.Ş.’nin, Mogaz
A.Ş.'nin sermayesinin %99.99'una sahip olması, Gaziantep Tilmen Oteli'nde varılan
anlaşmaya ilişkin faks metninin, Mogaz A.Ş.'nin evrakları arasında bulunması,
Mogaz A.Ş. Yönetiminin
Bu anlaşmadan doğrudan haberdar olması hususları dikkate alındığında
Mogaz A.Ş.'nin anılan anlaşmaya iştirak ettiği,
Bu anlaşmada, aralarında Adıyaman'ın da bulunduğu bazı illerde, "korsan"
çalıştıkları iddia edilen Mahalli Firmaların, Pazar dışına itilmeleri amacıyla yıkıcı fiyat
uygulamasının, en kısa zamanda başlatılacağına ilişkin hükümler bulunduğu,
Sözkonusu anlaşma neticesinde, AYGAZ A.Ş., İPRAGAZ A.Ş., MOGAZ Petrol
Gazları A.Ş. ve SİHİRGAZ Ticaret ve Sanayi A.Ş. Teşebbüslerinin,
27.10.1997-23.12.1997 tarihleri arasında Adıyaman İlinde 12 kg.'lık tüplü
LPG perakende satışında Yerel Firmaları sözkonusu piyasadan tasfiye etmek
amacıyla Bayileri aracılığı ile yıkıcı fiyat uyguladıkları,
LİKİDGAZ Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş., MİLANGAZ Ticaret ve
Sanayi A.Ş. ve MİLGAZ Ticaret ve Sanayi A.Ş.'nin 27.10.1997 tarihinde aynı
uygulamaya katıldıkları ve Kurumun çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün
önce ihlale son verdikleri,
Rekabet Hukuku açısından anlaşmanın, hemen uygulanmış olmamasının bir
öneminin bulunmadığı, esasen anlaşmanın bazı küçük değişikliklerle ancak, temel
nitelikleri korunarak uygulamaya konulduğu, bir başka deyişle Adıyaman ilindeki
uygulamanın, bu anlaşmanın bir sonucu olduğu ve onun etkilerini taşıdığı,
Anlaşma örneğinin, Taraflardan Aygaz A.Ş.'nin %99,99 hisse ile ortağı olduğu
Mogaz Petrol Gazları A.Ş.'nin evrakı arasında bulunmuş olması, eki olan "satış
raporu"nda Kendilerine haber verilmeyen bir toplantının tutanağı olduğunun
belirtilmesi,
Mogaz Petrol Gazları A.Ş.'nin evrakın gerçekliğini reddetmemesi, toplantının
yapıldığı tarihte sözkonusu şirket temsilcilerinin Tilmen Oteli'nde konaklamaları,
Otele tüm Temsilcilerin 23.06.1997 tarihinde gelmeleri, bir tanesi hariç
diğerlerinin 24.06.1997 tarihinde otelden ayrılmaları, Diğer Temsilcinin, bir gün
sonra aynı ildeki bir başka otele geçmesi,
Aygaz A.Ş.'nin böyle bir toplantının yapılmış olabileceğini belirtmesi
nedenleriyle, anlaşmanın varlığı konusunda hiçbir kuşkunun bulunmadığı,
Rekabet Hukuku açısından anlaşmalarda şekil şartının aranmadığı,
36 REKABET KURUMU
Dolayısıyla Gaziantep Tilmen Oteli'nde yapılan toplantıya katılan Şahısların
İlgili Firmaları Temsile yetkili olmadığı ve adı geçen anlaşmada imzalarının
bulunmadığı yönündeki savunmaların,
4054 sayılı Kanun'a aykırı bir anlaşmanın varlığını ortadan kaldırmadığı,
4054 sayılı Kanun'un Geçici 2 nci maddesi ile Aynı Kanun'un 4 üncü maddesi
kapsamında olan,
05.11.1997 tarihinde yürürlükte bulunan anlaşmalar için altı aylık bir geçiş
dönemi tanındığı,
Bu süre (05.05.1998) dolmadan sözkonusu kapsamda değerlendirilen
anlaşma için soruşturmanın başladığı, bu nedenle cezai yaptırım yoluna
gidilemeyeceğine ilişkin savunmaların ise;
Öncelikle bu süre zarfında Taraflardan herhangi birinin muafiyet
başvurusunda bulunmamış olması, ancak daha önemlisi böyle bir başvuru
olsaydı bile Tilmen Oteli Anlaşmasının, belli bir Pazardaki (Adıyaman ili)
Rakipleri (yerel firmaları) pazar dışına çıkarmak için yıkıcı fiyat uygulamasını
amaçlayan,
Dolayısıyla açık rekabet ihlaline yönelik hükümler taşıyan bir anlaşma
niteliği taşıması nedeniyle,
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin uygulanmasından hiçbir şekilde
muaf tutulamayacağı ve aynı nedenle mezkur Kanun'un 16 ncı maddesinin son
fıkrasında öngörülen süre içerisinde bildirilmiş olması gerekçesiyle, cezai
yaptırımından kurtulmasının sözkonusu olamayacağı, hususları dikkate
alındığında, hukuki dayanaktan yoksun olduğu,
Pazardaki bazı firmaların uyumlu eylem ya da anlaşma yaparak,
maliyetlerin altında fıyat belirlemek suretiyle, Rakip teşebbüslerin faaliyetlerini
zorlaştırmaları veya onları pazar dışına çıkartma yönündeki davranışlarının
Rekabet Hukukunda "per se" yasaklanmış davranışlar olduğu,
Yukarıda zikredilen anlaşma ve eylemlerin, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un; rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarını yasaklayan 4 üncü maddesinin "Mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar
ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi" şeklindeki (a) ve "rakip
teşebbüslerin faaliyetlerininin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada
faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına
çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi" şeklindeki (d)
bendlerine aykırılık teşkil ettiği,
Dolayısiyle, AYGAZ A.Ş., LİKİDGAZ Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret
A.Ş., MİLANGAZ Ticaret ve Sanayi A.Ş., MİLGAZ Ticaret ve Sanayi A.Ş.,
İPRAGAZ A.Ş., MOGAZ Petrol Gazları A.Ş. ve SİHİRGAZ Ticaret ve Sanayi A.Ş.
teşebbüslerinin, eylemlerine uyan 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılmaları gerektiği,
düşünce ve kanaatine ulaşılmıştır.
37 REKABET KURUMU
5. NETİCE VE KARAR
Aygaz A.Ş. Mogaz A.Ş., Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş. Milgaz A.Ş. İpragaz
A.Ş.ve Sihirgaz A.Ş.'nin,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesinin (a)
ve (d) bentlerine aykırı davrandığı iddiasıyla Yücelgaz San. Tic. A.Ş.'nin şikayeti
üzerine açılan soruşturma sonucunda;
Soruşturma Heyetince hazırlanmış olan rapor ve ek rapor Taraflara tebliğ
edilmiş, Tarafların Yazılı Savunmaları alınmış,
17.11.1998 günü yapılan sözlü savunma toplantısında,
Tarafların bir kez de sözlü olarak yaptıkları açıklamalar ile Aygaz ve Mogaz
A.Ş. Vekillerinin göstermiş oldukları şahitler dinlenmiş olup,
TARAFLARIN KARŞILIKLI İDDİA VE SAVUNMALARI, TOPLANAN DELİLLER VE
BU KONUDAKİ SORUŞTURMA RAPORU İLE TÜM DOSYA MÜNDERECATI
BİRLİKTE MÜZAKERE EDİLDİĞİNDE;
1. Yıkıcı fiyat uygulamasına katılan Mezkur Şirketlerin faaliyetlerinin,
Adıyaman ilindeki 12 Kg.'lık tüplü likit petrol gazı dağıtım piyasası ile
sınırlı olması,
Rekabet Kurulu'nun ön araştırmaya başlaması ile birlikte kısa sürede
ihlalin sona erdirilmesi,
4054 sayılı Kanun'un uygulanmasının henüz başlamış olması dolayısıyla
rekabet kurallarının ve kültürünün yerleşmiş olmaması,
Bu anlaşmaya Taraf olan Şirketlerin davranışlarında, şikayetçinin, kaçak
gaz kullanmak, teknik standartlara uymamak gibi hukuka aykırı eylemlerinin de
rolü olduğu şeklindeki savunmaları ile,
Tarafların soruşturma esnasındaki genel tutumları ve özellikle Kurumun
çalışmaya başladığını ilan ettiği tarihten bir gün önce ihlale son veren Likidgaz
A.Ş., Milgaz A.Ş., Milangaz A.Ş.'nin bu tutumları,
Rekabet Kurulu'nca tespit edilen 1996 yılı gayrisafi gelirleri ile,
Adıyaman ilindeki pazar payları NAZARA ALINARAK,
2. Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş., Likidgaz A.Ş., Milangaz A.Ş., Milgaz A.Ş.,
İpragaz A.Ş. ve Sihirgaz A.Ş.'nin, 24.06.1997 tarihinde Tilmen Otelinde yapılan
toplantıya katıldıkları ve bu toplantıda alınan kararlara iştirak edip uyguladıkları
sabit görülerek,
Soruşturma sonucunda, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) ve (d) bentlerini açıkça ihlal ettikleri
anlaşıldığından;
Rekabet Kurulu'nca, 4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrası
gereğince Her Şirket için ayrı ayrı olmak üzere TAKDİREN,
A) Aygaz A.Ş.'nin 43.374.322.500.-TL.
38 REKABET KURUMU
B) Mogaz Petrol Gazları A.Ş.'nin 5.800.000.000.-TL.
C) Likidgaz Tevzi ve Üretim San. ve Tic. A.Ş.'nin 5.800.000.000.-TL.
D) Milgaz A.Ş.'nin 5.800.000.000.-TL.
E) Milangaz Tic. ve San. A.Ş.'nin 5.800.000.000.-TL.
F) İpragaz A.Ş.'nin 23.372.512.492.-TL.
G) Sihirgaz A.Ş.'nin 5.800.000.000.-TL.
İDARİ PARA CEZASI İLE CEZALANDIRILMALARINA,
3. Soruşturma konusu Anlaşmanın bildirilmesi için ön görülen Kanuni
süre dolmamış olduğundan TARAFLARA BİLDİRİMDE BULUNMADIKLARINDAN
DOLAYI, 4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendi
uyarınca, İDARİ PARA CEZASI VERİLEMEYECEĞİNE;
4. SİHİRGAZ A.Ş.'NİN SORUŞTURMA SIRASINDA EKSİK VE YANILTICI
BİLGİ VERDİĞİ GEREKÇESİYLE CEZALANDIRILMASINA YER OLMADIĞINA;
DANIŞTAY yolu açık olmak üzere, MÜŞTEKİYE VE İLGİLİ ŞİRKETLERE
TEBLİĞİNE;
OYÇOKLUĞUYLA KARAR VERİLMİŞTİR.
Ankara, 26 Kasım 1998
Mehmet Zeki UZUN
Soruşturma Heyeti Başkanı
ve
Kurul Üyesi

Rekabet Kurulu Başkanlığı’na
(Muhalefet Şerhi)
26.11.1998 tarih ve 93/570-159-1 nolu Kurul kararına aşağıdaki nedenlerle
katılamıyorum:
1- Olayda rekabetin açık bir biçimde ihlal edildiği konusunda Kurul Üyeleri
arasında tam bir görüş birliği vardır. Başka bir ifadeyle, Yasa'mızın 4 üncü
maddesinin 2 nci fıkrasının (a) ve (d) bendlerinin ihlal edildiği açıktır.
2- Tilmen Oteli'nde yapılan anlaşma bir "kartel anlaşmasıdır." Bu tarihte
Yasa yürürlüktedir. Anlaşma yapıldığı tarihte rekabet ihlali oluşmuştur. Bunun
uygulanmaya başlanması, iki aya yakın devam etmesi, sonradan durdurulması,
uygulanacak para cezasının takdirinde gözetilebilir faktörlerdir.
3- Yasa'nın amacı, ülkemizde sağlıklı ve etkin bir rekabet düzeninin
oluşturulması ve korunmasıdır. Bunun sağlanması için Kurulumuz yetkili ve görevli
kılınmıştır. Yasa hükümlerini uygulamada ilk gözeteceğimiz; şikayetçi veya rekabeti
ihlal ettiği öne sürülen teşebbüslerin çıkarlarını korumak değil, genel olarak
piyasada etkin rekabeti sağlamaktır.
39 REKABET KURUMU
Olayda iki yön vardır. Birincisi Yücel gaz'la öteki teşebbüsler arasındaki
"haksız rekabet" yönüdür. Bu, bizim görev alanımız dışındadır. İkincisiyse; rekabetin
ihlal edilmesidir.
4- Anlaşma Güneydoğu illerini kapsamaktadır. İlk uygulama ve şikayet
Adıyaman'dan gelmiştir.
5- Şikayet edilen teşebbüsler, ilgili ürün piyasasında hakim durumdadırlar.
Üstelik soruşturma konusu kartel anlaşmasını imzalayıp uygulamakla hakim
durumlarını kötüye de kullanmaktadırlar. Öyle ki, "rakip fırmayı (Yücelgaz)
ortadan kaldırmada anlaşmışlar ve bunu kolaylaştırmak amacıyla rüşvet için özel
bir fon bile oluşturmuşlardır.
6- Yasa koyucu bize 16 ncı maddenin 2 nci fıkrası ile olayda uygulanacak
para cezasının alt sınırı ile üst sınırı açıkça belirtilmiş bu çerçevede takdir
hakkının kullanılmasını Kurulumuza bırakmıştır. Alt sınır rakamsal olarak bellidir.
Bunun altına inemeyiz. 1996 yılı gayrisafı gelirlerinin %10'unun üstüne de çıkamayız.
Bu takdirde hakkımızı kullanmada
a) Yücelgaz'ın kaçak gaz doldurmuş olması, bu nedenle aleyhinde gaz kesme
cezası uygulanması ve mahkeme kararının olması,
b) Uygulamaya son verilmesi,
c) Anlaşmanın uygulanmasının sağlanması için rüşvet fonunun oluşturulması,
d) Mevzuatın yeni oluşu;
e) Ceza uygulamasında, zorunlu olarak 1996 rakamlarının baz alınması ve
para cezası tahsilinin ancak birkaç yılda sağlanabilmesi,
f) Ülkemizdeki hiper enflasyon gerçeği,
Faktörleri birlikte değerlendirildiğinde, belirlenen para cezasının gayri safi
gelir rakamlarına göre çok sembolik ve yetersiz olduğu açıktır. Açık kartel
anlaşmalarının varlığı halinde, ilgili ürün piyasasında hakim durumda olan
teşebbüslerin böyle sembolik cezalarla cezalandırılmaları zaten oligopolistik bir
yapıda olan piyasayı olumsuz yönde etkileyecek, caydırıcılık
sağlanamayacaktır.
Piyasaya girmek isteyen teşebbüslerin cesaretini de kırabilecektir.
%1'lik bir oranın benimsenerek eşit bir şekilde teşebbüslere yansıtılması
Yasa'mızın amacına ve hakkaniyete daha uygun düşerdi.
Saygılarımla arz ederim.

Bahaddin ELÇİ
Kurul Üyesi




Full & Egal Universal Law Academy