1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya No : D4/1Ö.İ.-99/1
Karar No : 99-21/169-88
Karar Tarihi : 28.04.1999
Toplantıya Katılan
II.Başkan : Prof. Dr.Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr.Kemal EROL,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, Ali Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR.
Taraflar:
- Başvuruda Bulunan:
ORSA Deniz Hizmetleri ve Taşımacılık Ticaret A.Ş. adına M. Serhat ÜNALDI
Çayırçimen Sk., Emlak Kredi Blokları, A2 Blok, Kat:1, Daire:4,
80620 Levent/İSTANBUL
- Muhatap: - İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Sahil Yolu, 81110 Bostancı/İSTANBUL
Dosya Konusu: İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş.’nin Yenikapı-Bandırma ve
Yenikapı-Yalova arası hızlı feribot seferleri hatlarında uygulanan yolcu ve araç
bilet ücretlerini maliyetlerin altında belirleyerek rakip teşebbüslerin
faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası.
Raportörlerin Görüşü: Şikayet dilekçesinde yer verilen iddialar çerçevesinde
yapılan inceleme sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiğine ilişkin herhangi
bir bulguya ulaşılmaması nedeniyle, soruşturma açılmasına ve aynı yasanın 9’uncu
maddesinin uygulanmasına gerek olmadığı.
DEĞERLENDİRME
Dosya konusu iddia ile Kurum kayıtlarına 27.10.1998 tarih, 3436 sayı ile
intikal etmiş olan ORSA Deniz Hizmetleri ve Taşımacılık Ticaret A.Ş. (ORSA) adına
M. Serhat ÜNALDI imzalı şikayet üzerine; İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş. tarafından
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4 ve 6’ncı maddelerinin ihlal
edilip edilmediğine ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, adıgeçen yasanın 40/3’üncü maddesi ve 11.02.1999 tarih,
99-6/49-18 sayılı Kurul kararı uyarınca Raportörler K.Tahir SU, Serpil ÇINAROĞLU
2 REKABET KURUMU
ve M. Haluk ARI tarafından yapılan inceleme sonucu düzenlenen 22.03.1999 tarih,
D4/2/K.T.S.-99/5 sayılı Önaraştırma Raporu’nu içeren 22.03.1999 tarih,
REK.0.08.00.00/15 sayılı (23.03.1999 tarih, 99-17/118-52 sayılı karar ile Kurul
gündeminde bulunan) Başkanlık önergesi, 99-21 sayılı Kurul toplantı gündeminin
6’ncı sırasında ele alınmıştır.
Şikayet dilekçesinde;
- ORSA’nın İstanbul-Mudanya ve İstanbul-Bandırma arasında hızlı feribot
seferlerine başlayabilmek için, bu tip gemilerin yolcu ve araç indirip bindirmelerine
uygun ve gerekli olan İstanbul’daki Yenikapı iskelelesini kullanmak üzere,
İstanbul’daki çeşitli limanlar arasında hızlı deniz otobüsü işletmeciliği yapan ve
sermayesinin %99’u İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne ait bir Belediye İktisadi
Teşebbüsü olan İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş. (İDO)’ne Yenikapı iskelelerini
kullanma avantajı bulunması nedeniyle başvurmak zorunda kaldığı, fakat İDO’nun bu
hat üzerinde kendi gemisi faaliyete geçene kadar buna izin veremeyeceğini ifade
ettiği, öte yandan bu hatlarda herhangi bir öncelik ya da tekel hakkına sahip
olmadığı halde yukarıda bahsedilen sözkonusu avantajlarla ORSA üzerinde baskı
kurarak ORSA’yı piyasa dışına itmeye çalıştığı,
- ORSA’nın İstanbul-Bandırma arasında sefere başlamasına izin vermeyen
İDO’nun kendi gemisi gelene kadar İstanbul-Yalova hattında hızlı deniz otobüsü
işletmesini ORSA’ya teklif ettiği ve bu şirketin de verimli olarak görmedikleri bu hat
üzerinde çalışmaya mecbur kaldığı,
- ORSA’nın düşük kapasite ile çalışılan İstanbul-Yalova hattında bilet ücretlerinin
düzeltilmesi ve yan iskeleden gereksiz yere konan hızlı yolcu taşıyıcı gemi
seferlerinin kaldırılması şeklindeki teklifinin İDO tarafından reddedildiği ve bu
nedenle ORSA’nın Haziran 1998 sonuna kadar çalışmak zorunda kaldığı bu hatta
büyük zarar ettiği, yine aynı şirketin, yapılan sözleşme gereği başlayacağı Yenikapı-
Bandırma arası hızlı deniz otobüsü seferlerinde uygulanacak yolcu ve araç bileti
ücretlerinin maliyetleri karşılamayacağı nedeniyle düzeltilmesi gerektiğine dair
İDO’ya gönderdiği faks mesajına cevap olarak, bu teşebbüsün, kendilerinin İstanbul
Belediyesi iştiraki ve ana gayelerinin vatandaşa hizmet olduğunu, bu nedenle söz
konusu hattaki bilet ücretlerini bir süre değiştirmeyeceklerini bildirdiği ve bu şekilde
maliyetin altında kalan bilet ücreti uygulamaları ve ayrıca kamuya ait iskelelerin
kullanılması karşılığı alınan ve sözleşme gereği İDO tarafından bedelleri belirlenen
ücret uygulamaları yüzünden başka bir teşebbüsün bu hatlarda çalışmasının
imkansız hale geldiği ve ORSA’nın piyasa dışına itilmeye çalışıldığı,
iddia edilerek şikayete konu İDO’nun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un ilgili maddelerine aykırı eylemlerinin tespit edilerek cezalandırılması, aynı
Kanun’un 9’uncu maddesinde yer alan geçici tedbirlerin alınması ve yine aynı
Kanun’un 57’nci ve 58’inci maddelerinde yer alan tazminat hakkı ve zararın tazmini
haklarından faydalanılması talep edilmektedir.
Şikayet dilekçesi çerçevesinde, ORSA’nın iddialarını üç ana noktada
toplamak mümkündür. Bunlar; İDO’nun Yenikapı-Bandırma seferleri yapması için
Yenikapı iskelesini kullanmasına izin vermemesi, ORSA’nın Yalova hattında
3 REKABET KURUMU
çalışmak durumunda bırakılması ve son olarak da İDO’nun bilet fiyatlarını
maliyetlerin altında tutarak ORSA’yı pazar dışına itmeye çalışması olarak
özetlenebilir.
Türk hukuk mevzuatında şikayet konusu ile doğrudan ilgili iki yasa
bulunmaktadır. Bunlardan ilki deniz taşımacılığı ile ilgili bir kısım düzenlemeleri tesis
eden 618 sayılı Limanlar Kanunu, diğeri de 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin
Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında
Kanun’dur.
618 sayılı Kanun'un 9'uncu maddesinde “Belediye hudutları içinde kıyıdan
kıyıya insan, hayvan, kum, kireç, kereste ve saire taşıyan veya vapurlara yolcu
eşyası nakleden merakibi bahriye serbest çalışabilirler” hükmü bulunmaktadır. Söz
konusu hüküm kabotaj hattında tarifeli sefer düzenlemek için herhangi bir yerden izin
almak gerekmediği hususunu açıkça düzenlemektedir. Mevzuat çerçevesinde, ilgili
yerlerdeki liman veya iskele işletmeleri ile sözleşme yapmak yeterlidir.
Bu çerçevede, Yenikapı iskelesi belediyeye ait olup, İDO bu iskeleyi belediye
ile aralarındaki sözleşmeye göre kiracı olarak kullanmaktadır. Yenikapı iskelesini
kullanarak tarifeli sefer düzenlemek isteyenlerin de yine belediye ile kira sözleşmesi
yapması gerekmektedir. Ancak ORSA yetkililerinin belediye nezdinde bir girişimi
olmamış, başvuru doğrudan İDO’ya yapılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Bandırma iskelesinin kullanım hakkı
ise Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü’ne (DDY) aittir. Bu nedenle, ORSA’nın bu
seferleri yapabilmek için konuyu DDY ile müzakere etmesi gerekirken, bu yola
başvurulmamıştır.
Öte yandan, 3030 sayılı Kanun’un, hizmetlerin dağılım esaslarını düzenleyen
7'nci maddesinin üçüncü fıkrası şu şekildedir: “Büyükşehir dahilindeki alt yapı
hizmetleri ile kara ve deniz taşımacılığı hizmetlerinin bir koordinasyon içinde
yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanının başkanlığında yönetmelik ile
tespit edilecek kamu kurum ve kuruluşları temsilcilerinin katılacağı bir Alt Yapı
Koordinasyon Merkezi ile bir Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur…” Aynı
maddenin altıncı fıkrasında ise “Ulaşım Koordinasyon Merkezi şehrin ulaşım planına
göre toplu taşıma araçlarının güzergah, zaman ve bilet tarifelerini yapmaya ve bu
tarifeleri uygulamaya yetkilidir. Bu işlemler yapılırken il trafik komisyonları ile gerekli
koordinasyon sağlanır.” hükmü yer almaktadır. Kanunla bir Ulaşım Koordinasyon
Merkezi'ne bırakılmış olan ücret tarifelerini tespit etme yetkisi Belediye ile İDO
arasında yapılan sözleşmede de belirtilmiştir. Bu nedenle İDO’nun fiyatları maliyetin
altında tutarak rakip teşebbüsleri pazarın dışına itmesinin söz konusu olamayacağı
anlaşılmaktadır.
Ayrıca, ORSA’nın, tazminat hakkı ve zararın tazmini taleplerinin, yukarıda
açıklanan hukuki çerçeve açısından 4054 sayılı Kanun ile verilmiş yetki ve görevi
bulunmayan Kurulumuzca değerlendirilebilmesi mümkün görülmemektedir.
4 REKABET KURUMU
SONUÇ
Önaraştıma Raporu’ndaki bilgi ve belgeler ile yukarıda ayrıntılı olarak yer
verilen değerlendirmeler ışığında; İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş.’nin, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir kanıta
ulaşılamaması nedeniyle, söz konusu teşebbüs hakkında soruşturma yapılmasına ve
aynı yasanın 9’uncu maddesinin uygulanmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy