1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya No : D1/1/A.Ö.-99/6
Karar No : 99-21/173-92
Karar Tarihi : 28.04.1999
Toplantıya Katılan
II.Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr.Kemal EROL,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, Ali Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR.
Bildirimde Bulunan:
Agretaş Agrega İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili
Av. Dr. Fadlullah CERRAHOĞLU
Güllü Sk., No:1, 3’üncü Levent/İSTANBUL
Taraflar: - Lafarge Coppé S.A.
61 rue des Belles Feuilles, FR-75782 Paris/FRANSA
- Arslan Çimento A.Ş.
Emirhan Cad., No:145/13, Barbaros Plaza, Dikilitaş/İSTANBUL
- Agretaş Agrega İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Emirhan Cad., No:145/13, Barbaros Plaza, Dikilitaş/İSTANBUL
- Ekmel İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Emirhan Cad., No:145/13, Barbaros Plaza, Dikilitaş/İSTANBUL
- Birtaş-Birlik İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Taşliman Mevkii, Darıca/GEBZE
- Aslı F. BAŞGÖZ
Maya Aker Center, Büyükdere Cad., No:101-102,B Blok, Kat:17,
Esentepe/İSTANBUL
- Yibitaş Holding A.Ş.
Hoşdere Cad., No:147, Çankaya/ANKARA
- Erdoğan AKDAĞ
Hoşdere Cad., No:147, Çankaya/ANKARA
- Bilal ŞAHİN
Hoşdere Cad., No:147, Çankaya/ANKARA
- Seyhan Cengiz TURHAN
Hoşdere Cad., No:147, Çankaya/ANKARA
- Hayri YILDIZ
Hoşdere Cad., No:147, Çankaya/ANKARA
2 REKABET KURUMU
- Abdurrahman KARAMANLIOĞLU
Hoşdere Cad., No:147, Çankaya/ANKARA
Bildirim Konusu: Yibitaş Holding A.Ş. (Yibitaş) ile Lafarge Grubu (Lafarge)
arasında 15 Nisan 1994 tarihinde imzalanan “Ortak Girişim Anlaşması”nın ilgili
maddelerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 6 ve 7’nci
maddelerine aykırı olmadığının tespitine yönelik menfi tespit/muafiyet talebi.
Raportörler Görüşü : Başvuruya konu ortak girişim anlaşmasının, üretim zincirinin
aynı seviyesinde yer alan rakip teşebbüsler tarafından gerçekleştirilmesi ve ortak
girişim şirketinin de ana işletmelerle aynı ilgili ürün pazarında faaliyet gösteriyor
olması, ana işletmeler arasında ve/veya ana işletmelerle ortak girişim arasındaki
koordinasyon sağlama olasılığı ve ilgili pazarda yaratabileceği etkiler dolayısıyla;
- Bildirime konu ortak girişim anlaşmasına, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesi kapsamında yer alması sebebiyle menfi
tespit belgesi verilmesinin uygun olmayacağı,
- Ancak, söz konusu anlaşmanın anılan Kanun’un 5’inci maddesinde belirtilen
koşulların tamamını sağlaması nedeniyle 5 yıl süre ile bireysel muafiyet
tanınmasının, rekabet kuralları yönünden herhangi bir sakınca yaratmadığı.
DEĞERLENDİRME
Bildirim konusu menfi tespit/muafiyet talebi ile Kurum kayıtlarına 05.05.1998
tarih, 1098 sayı ile intikal etmiş olan Agretaş Agrega İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
vekili Av. Dr. Fadlullah CERRAHOĞLU imzalı bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5 ve 8’inci maddeleri uyarınca, Raportörler Aydın
ÖZTUNALI, Abdulgani GÜNGÖRDÜ ve H. Hüseyin ÜNLÜ tarafından yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 12.04.1999 tarih, D1/1/A.Ö.-99/6 sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu’nu içeren 14.04.1999 tarih, REK.0.05.00.00/26
sayılı (15.04.1999 tarih, 99-19/133-63 sayılı karar ile Kurul gündeminde bulunan)
Başkanlık önergesi, 99-21 sayılı Kurul toplantı gündeminin 10’uncu sırasında ele
alınmıştır.
Başvuruya konu işlem, 15.04.1994 tarihinde taraflar arasında imzalanan ortak
girişim anlaşmasına, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılık
teşkil etmediğini gösteren bir menfi tespit belgesi verilmesi, bunun mümkün
olmaması durumunda ise söz konusu anlaşmaya ilgili Kanun'un 4’üncü maddesi
hükümlerinin uygulanmasından muafiyet tanınması talebidir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden, ilgili ürün pazarını, taraflardan hem Yibitaş’ın
hem de Lafarge’ın ana iştigal konusu olan “çimento”nun oluşturduğu anlaşılmaktadır.
İlgili coğrafi pazar ise, ortak girişim anlaşmasına konu olan tesislerin yöresel
dağılımları ve ağırlıklı olarak satış yaptıkları yerler göz önünde bulundurulduğunda,
“Orta Anadolu ve Batı Karadeniz” bölgeleri olarak belirlenmiştir.
Anılan ortak girişimde (joint-venture), ana iştigal konuları çimento üretimi olan
Yibitaş ve Lafarge gruplarına büyük oranda Orta Anadolu ve Batı Karadeniz
3 REKABET KURUMU
pazarlarına satış yapan Yibitaş Holding kontrolündeki üretim tesislerinde ortaklık
teşekkül ettirilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden, 15.04.1994 tarihinde akdedilen anlaşma ile
en sonuncusu 31.12.1998’de olmak üzere daha önce Yibitaş Holding A.Ş.
kontrolünde bulunan şirketlerin Yibitaş Lafarge Orta Anadolu Çimento (YLAOÇ)
bünyesinde bir araya getirildiği ve “nihai yapı” olarak adlandırılan bu oluşumun
tamamlanmasıyla birlikte ilgili pazarda ana işletmelerden Yibitaş Grubu’nun direkt
yatırımının kalmamasının yanısıra Lafarge’ın, Marmara Bölgesi’nde faaliyet gösteren
Lafarge Aslan Çimento A.Ş. ve Batı Karadeniz Bölgesi’nde kurulu Lafarge Ereğli
Çimento San. ve Tic. A.Ş. ile söz konusu ürün pazarında mevcudiyetlerini devam
ettirdiği anlaşılmaktadır.
Bu durum, genel anlamda ortak girişim şirketi (YLAOÇ) ile ana işletmelerden
birisi (Lafarge) arasındaki koordinasyon sağlayıcı oluşumların gerçekleşme ihtimalini
kalıtsal olarak beraberinde getirmektedir. Ayrıca çimento gibi satış “hinterland”ları
çok kesin bir biçimde çizilemeyen ürünlerde komşu bölgelerde kurulu üretim
tesislerinin belli dönemlerde ortak satış merkezlerine sahip olmaları hususu, bu
işbirliği doğurucu yaklaşımların olasılığını kuvvetlendirmektedir.
Bu noktada, gerçek veya potansiyel rakip durumunda olan teşebbüsler
arasında meydana getirilen ortaklıklara, işbirliği sağlayıcı olabilme etkilerini her
zaman taşımaları itibarıyla, salt yoğunlaşma yaratıcı oluşumlardan daha temkinli
yaklaşılmasının gerektiği ve bu özellik dolayısıyla ilgili Kanun’un 4’üncü maddesinde
yer alan “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak
rekabeti …kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan …anlaşmalar..…yasaktır.” ifadesiyle değinilen, potansiyel olarak
rekabeti sınırlama olgusu bağlamında ele alınmasının gerektiği; diğer bir ifadeyle,
işlemin bu madde kapsamında incelenmesinin gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır..
Söz konusu ortak girişim anlaşmasının “İşbirliği ve Gizlilik” başlıklı 5’inci
maddesinin ilk fıkrasında; “Tarafların her biri, JVC’nin veya Şirketlerin doğrudan veya
dolaylı hissedarı olduğu sürece, kendisinin ve Yan Kuruluşlarının, diğer Tarafın yazılı
onayı olmadan, Pazar Alanında JVC dışında bir yolla işle doğrudan veya dolaylı
iştigal etmeyeceğini kabul eder.” denilmek ve takip eden bölümlerde de bu kapsamda
ayrıntılar verilmek suretiyle, genel anlamda ana şirketlere ortak girişimle aynı
pazarda rekabet etme yasağı getirilmektedir.
Bununla birlikte, anlaşmadaki aynı maddenin 7’nci fıkrasında ise “Taraflardan
biri Hisselerinin hepsini satarsa, bu satıştan sonra üç yıl süreyle Pazar Alanı içinde
işle doğrudan veya dolaylı herhangi bir şekilde ilgilenmeyecektir…” denilerek söz
konusu kısıtlamaların boyutları, taraflardan birinin ortak girişimdeki menfaatinin sona
ermesinden sonraki dönemleri de kapsayacak şekilde genişletilmektedir.
Günümüzde, herhangi bir ortak girişim veya devralma işlemiyle taraflara
getirilen rekabet etme yasaklamalarına ticari hayatta yaygın olarak rastlanmaktadır.
Herhangi bir ortak girişim şirketi kurmak ve bu oluşumun başarılı bir şekilde
4 REKABET KURUMU
çalışmasını sağlamak, ancak ana işletmelerin konuyla ilgili paylarına düşen
uzmanlıklarını ve tüm enerjilerini bu yapı üzerinde yoğunlaştırmalarıyla mümkün
olabilecektir. İster sadece araştırma-geliştirme için, ister üretimden satışa kadar
dikey bütünlük arz eden tüm faaliyetleri içeren bir amaç için kurulsun, ana şirketlerin
ortak girişime doğrudan veya dolaylı olarak rakip olabilecek başka oluşumlar veya
faaliyetler içerisinde yer alması, sadece söz konusu şirketin iç dinamikleriyle ilgili
sorunlar yaratmakla kalmayıp aynı zamanda piyasadaki diğer aktörler (rakip
teşebbüsler, aracılar, nihai tüketiciler vb.) seviyesinde de karışıklıklara yol
açabilecektir. Dolayısıyla, bu tür rekabet sınırlamaları ortak girişim kavramının
olmazsa olmaz unsurlarından birisi olarak nitelendirilmektedir.
Nitekim rekabet otoriteleri de devralma işlemlerinde, devralan tarafından satın
alınan varlıkların (know-how, müşteri portföyü, satış stratejileri vb.) değer ifade eden
bir bütün olarak alınması gerektiği esasına dayalı olarak, devreden tarafa getirilen
konuyla ilgili faaliyette bulunma sınırlamalarına belli süreler için ve ortak girişimlerde
ise ana işletmelere ortak girişim süresi boyunca ve hatta ana firmalardan herhangi
birisine ortak girişimdeki menfaatinin sona ermesinden sonra da belli periyodlar için,
ilgili pazarda rekabet etme yasakları getiren hükümlere “zorunlu kısıtlamalar”
kavramı çerçevesinde olumlu yaklaşımlar sergileyebilmektedirler. Sonuç olarak, söz
konusu ortak girişim anlaşmasının 5’inci maddesinde yer alan sınırlamalar, ortak
girişimin hayatiyeti bakımından gerekli “zorunlu kısıtlamalar” arasında
sayılacağından ortak girişimin kendisinden ayrı bir şekilde telakki edilemeyecektir.
Yukarıdaki bilgiler ışığında, başvuruya konu ortak girişim anlaşmasının 4054
sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi kapsamında bir işlem olduğu ve bu itibarla aynı
Kanun’un 8’inci maddesi uyarınca anılan anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesinin
uygun olmayacağı sonucuna varılmıştır.
4054 sayılı Kanun’un 5’inci maddesine göre Rekabet Kurulu, 4’üncü madde
kapsamına giren anlaşmaların, Kanun’un 5’inci maddesinde belirtilen koşulların
tamamını taşıması halinde bu madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmasına karar verebilmektedir. 5’inci maddede belirtilen bu koşullar:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
şeklindedir. Yukarıdaki şartların hepsini taşıyan anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara
en çok 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınabilmektedir.
Başvuruya konu işlemle ilgili 12.04.1999 tarih ve D1/1/A.Ö.-99/6 sayılı rapor
ile dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; söz konusu ortaklık anlaşmasının, daha
önce Yibitaş Holding kontrolünde olan üretim tesislerine önemli miktarlarda sermaye
ve teknoloji aktarımı yapıldığı ve bu sayede üretim optimizasyonuna gidildiği, bu
5 REKABET KURUMU
etkinlik artışı sayesinde tüketicilerin daha kaliteli ve yaygın sunumlara kavuştuğu,
ilgili coğrafi pazarda, teşebbüslerin ortak girişimin teşekkülünden bu yana geçen
sürede;
1994 1995 1996 1997
YLOAÇ 23.30 23.31 22.03 22.67
OYAK 22.42 25.49 26.75 28.49
VICAT 18.45 17.14 17.45 17.95
SET 8.96 7.98 7.35 7.77
RUMELİ 8.46 7.73 6.93 4.41
ZEYTİNOĞLU 7.75 7.90 8.16 7.84
OY-SA 5.40 5.41 5.54 5.44
SABANCI 5.26 5.03 5.80 5.43
şeklinde gerçekleşen satış payları dikate alındığında, pazarda rekabetin
boyutlarında önemli miktarda değişiklik olmadığı ve anlaşma metninde taraflara
getirilen sınırlamaların “zorunlu sınırlamalar” kavramı içerisinde telakki edildiği göz
önünde bulundurulduğunda, yukarıda belirtilen dört şartın da sağlandığı ve
dolayısıyla söz konusu anlaşmanın muafiyet alabilme koşullarını taşıdığı kanaatine
ulaşılmıştır.
SONUÇ
Ön İnceleme Raporu’ndaki bilgi ve belgeler ile yukarıda yer verilen
değerlendirmeler ışığında; alıcılar (Lafarge Coppee S.A., Aslan Çimento A.Ş.,
Agretaş Agrega İnşaat San. ve Tic. A.Ş., Ekmel İnşaat San. ve Tic. A.Ş., Birtaş-Birlik
İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ve Aslı F. BAŞGÖZ ile Yibitaş Holding A.Ş. ve Gerçek
Şahıs Hissedarlar (Erdoğan AKDAĞ, Bilal ŞAHİN, Seyhan Cengiz TURAN, Hayri
YILDIZ ve Abdurrahman KARAMANLIOĞLU) arasında 15.04.1994 tarihinde
akdedilen ortak girişim anlaşmasına, üretim zincirinin aynı seviyesinde yer alan rakip
teşebbüsler tarafından gerçekleştirilmiş ve ortak girişim şirketinin de ana işletmelerle
aynı ilgili ürün pazarında faaliyet gösteriyor olması dolayısıyla;
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesi
kapsamında yer alması nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesinin uygun
olmayacağına,
- Ancak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5’inci maddesinde
belirtilen koşulların tamamını sağlaması nedeniyle bildirim konusu ortak girişim
anlaşmasına, anlaşmanın bildirim tarihi olan 05.05.1998 tarihinden geçerli olmak
üzere 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy