1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya No : D4/1/M.Y.-99/6
Karar No : 99-21/177-96
Karar Tarihi : 28.04.1999
Toplantıya Katılan
İkinci Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr. Kemal EROL,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, Ali Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR.
Bildirimde Bulunan: Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.
Taraflar: - Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.
Büyükdere Cad., Üçyol Mevkii, Noramin İş Merkezi, Kat:B-4, 80670
Maslak/İSTANBUL.
- Üye işyerleri
Dosya Konusu: Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.’nin mağaza
taksit ve indirim kartı hizmetlerinde taraflar ile imzaladığı üye işyeri ve
“advantage card” sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi talebi.
Raportörlerin Görüşü: Başvuru konusu "üye işyeri sözleşmesi", "advantage card
sözleşmesi" ve bu sözleşmelerin ayrılmaz parçası olan genel protokol hükümlerinin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılık taşımaması nedeniyle,
aynı Kanun'un 8'inci maddesi uyarınca söz konusu anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilmesi gerektiği.
Dosya Evreleri: Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş. (Benkar)’nin
ikili anlaşmalar ile oluşturduğu “advantage card” sözleşmesinin 4054 sayılı yasanın
4 ve 6’ncı maddelerine aykırı olmadığının tespitine ilişkin menfi tespit belgesi
verilmesi talebi ile Kurum kayıtlarına 18.12.1998 tarih, 4207 sayı ile intikal etmiş
olan, Boyner Holding A.Ş. ve iştirakleri vekili Prof.Dr. Arif ESİN imzalı bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 5, 6 ve 8’inci
maddeleri uyarınca, Raportörler Mehmet YANIK ve Murat AYBER tarafından yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 20.04.1999 tarih, D4/1/M.Y.-99/6 sayılı Menfi Tespit
Ön İnceleme Raporu, 20.04.1999 tarih, REK.0.08.00.00/21 sayılı Başkanlık önergesi
ile Kurul toplantı gündemine alınmıştır.
2 REKABET KURUMU
DEĞERLENDİRME
Başvuru konusu, teşebbüsler arası ikili anlaşmalarla oluşturulmuş bir
sistemdir. Anlaşmaları düzenleyen taraf olan Benkar, “Anlaşmaların, Uyumlu
Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanun’un 10’uncu maddesine Göre
Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında 1997/2 No’lu Rekabet Kurulu Tebliği”ne
uygun olarak başvuruda bulunmuştur. Teşebbüs başvurusunda, ilgili pazardaki
faaliyetlerine ilişkin, üye işyeri anlaşması, “advantage card” sözleşmesi ve bunların
tamamlayıcı parçası olan genel protokole menfi tespit, bunun koşullarının
olmadığının tespiti halinde de muafiyet verilmesini talep etmektedir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili pazar, Türkiye
Cumhuriyeti sınırları dahilindeki, ileriki bir tarihte ödenmek üzere ya da taksitle
alışveriş olanağı sağlayan ve belirli işyerlerinde geçerli olan Tüketici Finansmanına
Yönelik Kart Sistemleri pazarı olarak tespit edilmiştir.
a) Anlaşmaların 4054 Sayılı Kanun’un 4‘üncü Maddesine Göre Değerlendirilmesi :
Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.’nin hizmet sunduğu
mağazalarla imzaladığı Kredi Kartı ve Üye İşyeri Sözleşmesi’nin 1’inci maddesinde
“Bu Sözleşme yürürlükte olduğu sürece, Şirket, Benkar dışında herhangi bir banka,
finans kurumu ve sair kuruluş ile mağaza kartı tanzim etmemeyi ve ettirmemeyi kabul
ve taahhüt etmiştir. Şirket’in söz konusu yükümlülüğüne riayet etmemesi halinde,
Benkar’ın bu Sözleşmeyi 36. madde hükmüne göre sona erdirmek hakkı saklı
kalmak kaydı ile 24.maddede yazılı komisyon oranı, ciro oranları dikkate
alınmaksızın, %6 olarak uygulanacaktır” denilmektedir. Anılan sözleşmenin
24’üncü maddesinde ise komisyon oranları, son 12 aylık cirolar ölçüt alınarak % 2,5
ile % 4 arasında belirlenmiştir. Buna göre anlaşma tarafı herhangi bir şirketin bir
başka finans kuruluşu ile anlaşması Benkar tarafından hizmet bedeli artırılmak
yoluyla engellenmektedir.
Buna göre Benkar, ticari faaliyette bulunduğu şirketlerin bir başka finans
şirketi ile çalışmalarını, komisyon oranlarını yükselterek cezai hüküm uygulamak
yoluyla cezalandırmaktadır. Bu durum ilk olarak eşit durumdaki teşebbüslere farklı
şartların uygulanması gibi gözükmekle birlikte cezai hükümler anlaşma imzalanan
tüm taraflara uygulandığı için mağazalar arasında ayrım yapıldığının iddia edilmesi
mümkün değildir. Benkar’dan kart hizmetleri alan bir mağazanın sistemden ayrılıp
Benkar’a rakip başka bir finans kuruluşu ile anlaşma yapması cezai hükümlerle
mutlak olarak engellenmemektedir. Komisyon oranlarının artırılması başka finans
kuruluşları ile çalışmayı bir nebze de olsa engellemekle birlikte Kanun’un 4’üncü
maddesini engelleyecek nitelikte değildir.
Öte yandan, Benkar’ın yeni oluşturduğu “Advantage Card” sistemine dahil
mağazalarla yapılan sözleşmenin konuya ilişkin bölümlerinden Genel Protokol’de
aynen: “Advantage Kredi Kartı Programı dahilindeki Web üyeleri münhasıran Benkar
tarafından tespit edilir. Ancak sözleşme yürürlükte olduğu sürece Benkar, şirketin
yazılı önizni olmaksızın Ek-A’daki listede sınırlı olarak sayılan mevcut rakip
3 REKABET KURUMU
işyeri/mağaza zincirlerini; gelecekte kurulacak rakipler bakımından ise Benkar ile
mutabık kalınmak kaydıyla Şirketin …..mağazaları ile aynı sektörde doğrudan
rekabet halinde olacak işyeri/mağaza zincirlerini, bunların markasını taşıyan
Advantage Kredi Kartları tanzim etmek suretiyle Advantage Kredi Kartları
Programına veya Web’e dahil etmemeyi kabul ve taahhhüt etmiştir. BENKAR’ın
sözkonusu yükümlülüğüne riayet etmemesi halinde Şirket, sözleşmeyi 11.2. (c)
maddesi hükmüne göre sona erdirebilir” denilmektedir. Böylece Benkar, rakip
mağazaları bu sisteme dahil etmemeyi taahhüt etmektedir. Avantaj kredi kartı
kullandıran mağazalar bu kart sisteminde münhasır hakka sahiptirler.
Bildirim Formu’nun 2.1. maddesindeki “Başvuru/Bildirime konu olan ve bu
Forma eklenen anlaşma, karar veya eylemin niteliğini, kapsamını ve amaçlarını
kısaca belirtiniz” maddesinin onbirinci bendinde bu durum, “Advantage Kredi Kartı
Programı’na dahil olan WEB üyeleri Sözleşme’nin ekinde yer alan Protokol uyarınca
programa dahil olmak hususunda münhasırlık hakkını elde edebilmektedirler. Buna
karşılık WEB üyeleri de BENKAR dışındaki bankalar, finans kurumları vasıtası ile
ortak marka kullanımına yönelik mağaza kartı tanzim ettirmemektedirler.” şeklinde
ifade edilmiş ve bir “rekabet etme yasağı” getirilmiştir. Bu rekabet yasağı öncelikle
karşılıklı olarak tanınmakta; ikinci olarak belli bir faaliyete girişen bir teşebbüs
açısından işlerinde istikrarın sağlanması için ticari hayatın bir gereği olarak
değerlendirilmektedir.
İlgili rekabet yasağı, mağaza taksit ve indirim kartı piyasasında önemli bir
rekabet engeli teşkil etmemektedir. Çünkü bu hizmetler, Avantaj Kart Sistemi hariç
tüm talep eden mağazalara sunulmaktadır. Sadece avantaj kart sistemine ilişkin
olarak sistem dahilindeki mağazalara tekel hakkıyla birlikte rekabet etme yasağı
getirilmektedir. Kısaca Avantaj Kart kullandıran mağazaların herhangi bir rakibi bu
sisteme dahil edilmemektedir. Buna karşılık, ilgili mağazaların da Benkar’a rakip
finans kuruluşları ile aynı hususa ilişkin anlaşmalar imzalamayacakları, sözleşmede
öngörülmektedir.
Benkar tarafından oluşturulan Avantaj Kart sistemine rakip bir teşebbüsün
girmesi, yukarıda bahsedilen taahhütler gerekçe gösterilerek engellenmektedir. Bu
durum, mağazalar arasında bir ayrımcılık yapıldığı görüntüsünü vermektedir.
4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinde belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar yasaklanmaktadır. Yasaklanan bu faaliyetlerden biri,
(d) bendinde ifade edilen rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması,
kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer
davranışlarla piyasa dışına çıkarılması yahut piyasaya yeni gireceklerin
engellenmesi; diğeri de münhasır bayilik hariç olmak üzere eşit hak, yükümlülük ve
edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanmasıdır. İlgili sözleşmelerin
söz konusu maddenin bu hükümleri ışığında değerlendirilmesi gereklidir.
4 REKABET KURUMU
Esasen, işletmelerin aralarında yapacakları bir anlaşma ile ticari ilişkide
bulundukları taraflardan birini diğerlerine göre rekabette daha kötü duruma
düşürecek tarzda ayrımcı uygulamalarda bulunma konusunda uyuşmaları da
rekabeti sınırlayıcıdır.
Ancak burada en az iki işletmenin aralarında anlaşarak müşterilerinden birine,
başkasına oranla daha ağır koşullar uygulamaları söz konusudur.
Eğer tek bir işletme (hakim durumda olmamak koşuluyla) uyguladığı bağımsız
satış politikasının bir gereği olarak müşterileri arasında bir ayrım yapıyorsa böyle bir
uygulama istisna olarak Kanun’a aykırılık teşkil edebilir. Özellikle seçici dağıtım
hallerinde bu gibi uygulamalar 4’üncü maddeye aykırı değildir.
Bu çerçevede, Benkar’ın müşterileri arasında hizmet ayrıştırılmasına ilişkin
uygulamalarının, ilgili piyasalardaki rekabeti önemli ölçüde engellemediği ve
dolayısıyla Kanun’un 4’üncü maddesini ihlal etmediği sonucuna varılmıştır.
Ayrıca ilgili piyasaya ülkemizde faaliyet gösteren bankaların girmesinin de
çok kolay olması sebebiyle, hatta bu konuda bir tüketici finans kuruluşuna göre daha
avantajlı olmaları beklenebileceğinden; anlaşmaya taraf teşebbüslerin bir başka
finansman şirketi ile çalışmalarının protokol ile engellenmesi ilgili piyasanın önemli
bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacaktır.
Sisteme dahil teşebbüslerin, bu sisteme bir anlaşma akdederek katıldıkları ve
belli bir ihbar süresi öncesinde bildirimde bulunmak kaydıyla anlaşmayı feshederek
sistemden çıkabilecekleri gözönünde tutulduğunda sözü edilen sınırlamanın
sözleşme serbestisi çerçevesinde ve kabul edilebilir sınırlarda kaldığı ortaya
çıkmaktadır.
Öte yandan, Benkar A.Ş.’nin bu sisteme dahil olmayan mevcut ve potansiyel
müşterilerine “Mağaza Kartı” hizmeti vermeye devam ediyor olması, etkilenen diğer
pazarlarda da rekabetin önemli ölçüde bozulmayacağını gösteren önemli bir
noktadır.
b) Anlaşma’nın 4054 Sayılı Kanun’un 6’ncı Maddesine Göre Değerlendirilmesi
Halen alışveriş kartları pazarında … paya sahip olmasına karşın Benkar’ın
rakipleri mevcuttur. Cankart daha az bir pazar payı ile Benkar’ın rakibi olarak
sayılabilir. Yapı Kredi Bankası ise piyasaya taksit kart sistemi ile yeni girmesine
karşın kısa zamanda önemli bir pazar payı elde etmiştir. Aynı şekilde Akbank da ilgili
pazara son zamanlarda girmiştir. Piyasaya girişte kayda değer bir güçlüğün
bulunmadığı, piyasaya yeni giren bankaların da kapsamlı veri tabanları ve kuvvetli
mali yapıları nedeniyle rekabet güçlerinin yüksekliği gözönünde tutularak, Benkar’ın
ilgili pazarda hakim durumda kabul edilemeyeceği düşünülmektedir. Hakim durumda
kabul edilse idi bile, “Advantage Card” hizmetini her sektörden bir teşebbüse
sunuyor olmakla birlikte benzeri bir hizmet olan mağaza kartları hizmetini bunların
5 REKABET KURUMU
rakibi olan/olabilecek teşebbüslere sunması, Benkar’ın bu durumunu kötüye
kullanmadığını ortaya koymaktadır.
Benkar’ın sınırlı sayıda teşebbüse sunduğu “Advantage Card” hizmeti ile
öteden beri sunmakta olduğu mağaza kartları arasındaki farkın bu hizmetleri
kullanan teşebbüsler arasındaki rekabeti etkileyecek kadar önemli olmadığı
anlaşılmaktadır.
Anılan nedenlerle başvuru konusu sistem ve onu oluşturan anlaşmaların 4054
sayılı Kanun’un 6’ncı maddesine aykırı herhangi bir unsuruna rastlanmamıştır.
SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
- Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.’nin başvuruya konu ilgili
hizmet piyasasında mağaza taksit ve indirim kart hizmetleri sunumunu düzenleyen
üye işyeri ve “advantage card” sözleşmeleri ile bu sözleşmelerin tamamlayıcı parçası
olan genel protokol hükümlerinin; üye mağazaların serbestçe karar verme
özgürlüğünün sınırlandırılması gibi davranışları öngörmediği, rekabet teşkilini,
gelişimini önemli ölçüde zedeler nitelikte etkileri olmadığı tespitleri doğrultusunda,
Kanun’un 4’üncü maddesinde yasaklanan rekabeti bozacak, engelleyecek
uygulamalardan özellikle fiyat tespitine, piyasa paylaşımına, arzın kontrolüne, rakip
firmaların piyasa dışına çıkarılmasına, ayrımcılık yapılmasına ve diğer rekabeti ihlal
edebilecek davranışlara yol açmayacağı;
- Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.nin ilgili piyasada hakim
durumda olmadığı ve dolayısıyla Kanun’un 6’ncı maddesinde yasaklanan hakim
durumun kötüye kullanılmasına ilişkin fiilleri, ilgili sözleşme hükümlerini kullanarak
herhangi bir şekilde gerçekleştirmesinin mümkün olamayacağı;
kanaatine varılarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılık
taşımaması nedeniyle, söz konusu anlaşmaya ve tamamlayıcı parçası olan protokole
talep edilen menfi tespit belgesinin, aynı Kanun'un 8'inci maddesi uyarınca
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy