1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/2/E.C.G.-99/4 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 99-22/197-113
Karar Tarihi : 04.05.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr.Kemal EROL,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR
B- RAPORTÖRLER: E.Cenk GÜLERGÜN, Mustafa M. ÖZKARABÜBER,
Hilal YILMAZ
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Eczacıbaşı Holding A.Ş.
Temsilcisi Prof.Dr.Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri Spor Cad. No:67
Beşiktaş-İstanbul
D- TARAFLAR: - Eczacıbaşı İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Büyükdere cad. No:185 Levent - İstanbul
- Eczacıbaşı Holding A.Ş.
Büyükdere Cad. No:193 Levent-İstanbul
- Eczacıbaşı Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş.
19 Mayıs cad. Nova Baran İş Merkezi Şişli-İstanbul
- Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş.
Büyükdere Cad. No:193 Levent-İstanbul
- Hans Schwarzkopf GmbH & Co. KG
Intern. BusinessHairdressing Hohenzollernring 127-129 Almanya
E- DOSYA KONUSU: Eczacıbaşı İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş., Eczacıbaşı Holding
A.Ş., Eczacıbaşı Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş., Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar
A.Ş. ile Hans Schwarzkopf GmbH & Co. KG tarafından profesyonel kuaför
ürünleri alanında faaliyet gösterecek bir ortak girişim kurulması işlemine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.2.1999 tarih, 398/184 sayı ve 25.2.1999
tarih, 673/251 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.3.1999 tarih, D1/1/E.C.G.-99/3 sayılı Ön
İnceleme Raporu, 17.3.1999 tarih ve REK.0.05.00.00/16 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 18.3.1999 tarih, 99-16 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 99-16/110-45
sayılı karar ile işlem, 4054 sayılı Kanun’un 10/2. maddesi uyarınca nihai incelemeye
2 REKABET KURUMU
alınmış, hazırlanan 28.4.1999 tarih ve D1/2/E.C.G.-99/4 sayılı Nihai İnceleme
Raporu 30.4.1999 tarih, REK.0.05.00.00/29 sayılı Başkanlık Önergesi ile 4.5.1999
tarih ve 99-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Taraflarca profesyonel kuaför ürünleri alanında
etkinlik gösterecek bir ortak girişim şirketi kurulması işleminin, 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğu, ancak hakim durum yaratılmasına ya da var
olan bir hakim durumun güçlendirilerek ilgili pazarlardaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasına neden olmayacağı, dolayısıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 7. maddesine aykırılık oluşturmayacağı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. Taraflar
1.1. ECZACIBAŞI GRUBU
- Eczacıbaşı İlaç San. ve Tic. A.Ş. (EİS)
1997 yılı cirosu 24.921.705.000.000 TL. olan Şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki
şekildedir:
Ortak Adı Payı (%)
Eczacıbaşı Holding A.Ş. 28.12
Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş. 28.26
Eczacıbaşı Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş. 21.62
Diğer 22.00
- Eczacıbaşı Holding A.Ş
Grubun holding şirketi olup; yatırım, finansman, organizasyon ve danışmanlık
alanlarında faaliyette bulunmaktadır. Ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Ortak Adı Payı (%)
Eczacıbaşı İlaç San. ve Tic. A.Ş. 43.54
Eczacıbaşı Seramik S Tic. A.Ş. 6.72
Girişim Pazarlama A.Ş. 1.05
Ekom Eczacıbaşı Dış Ticaret A.Ş. 2.35
Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş. 19.27
Dr. M. Nejat Ferit Eczacıbaşı Vakfı 2.28
F. Bülent ECZACIBAŞI 11.81
R. Faruk ECZACIBAŞI 11.81
Nükhet ECZACIBAŞI 0.59
Zerrin ECZACIBAŞI 0.15
Saime Filiz SARPER 0.44
Beyhan ECZACIBAŞI 0.02
- Eczacıbaşı Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş
Sınai ve ticari kuruluşlara iştirak etmek amacıyla kurulmuş olan şirketin
ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
3 REKABET KURUMU
Ortak Adı Payı (%)
Eczacıbaşı Holding A.Ş. 37.37
Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş. 16.38
Diğer 46.25
- Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş
İç ve dış satış işlemlerinin yanısıra, satışa yönelik finansman işleri ile de
iştigal etmektedir. Ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Ortak Adı Payı (%)
Eczacıbaşı Holding A.Ş. 70.78
Eczacıbaşı Seramik San. Ve Tic. A.Ş. 24.88
Eczacıbaşı Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş. 1.99
F. Bülent ECZACIBAŞI 1.11
R. Faruk ECZACIBAŞI 1.11
Haluk ECZACIBAŞI 0.06
Kemal ECZACIBAŞI 0.06
Beyhan ECZACIBAŞI 0.01
1.2. HENKEL GRUBU
1997 yılı cirosu 20.065.000.000 DM olan Grup, dünya çapında gıda ve kimya
sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Henkel Grubu Türkiye pazarında, kimyasal
maddeler üretim ve pazarlamasını yapan Türk Henkel A.Ş. ve yağ ve yağlı gıda
ürünleri üretim ve pazarlamasını yapan Turyağ Henkel A.Ş. aracılığıyla faaliyette
bulunmaktadır.
- Hans Schwarzkopf GmbH & Co. KG
1997 yılında %100 hissesi Henkel grubu tarafından devralınan şirketin,
Türkiye’de Eczacıbaşı grubu ile 1997 yılında yaptığı lisans anlaşması çerçevesinde
olan ilişkisi haricinde herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Schwarzkopf, ürünlerin
toptan kanallara satışından 1.098.109.000.000 TL. ciro elde etmiştir.
2. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Profesyonel kuaför ürünleri, son kullanıcılara yönelik perakende
dağıtım noktalarına satılmayıp doğrudan kuaförlere satılan saç boyaları, renk açıcılar
ve saç şekillendiriciler gibi ürünlerdir. Kozmetik olarak nitelendirilen ve üretim
süreçleri Sağlık Bakanlığı tarafından denetlenen söz konusu ürünler kuaförler
tarafından kullanıldığı gibi, bunların bir kısmı kuaför salonlarında kurulan standlarda
sergilenmekte ve isteyen müşterilere satılmaktadır.
Saç boyası, şampuan ve jöle gibi profesyonel kuaför ürünlerine benzer
ürünler nihai tüketiciye de satılmaktadır. Bu tür ürünler ile profesyonel kuaför ürünleri
arasındaki farklılık sunuş biçimi, fiyat ve tanıtım noktalarında oluşmakta olup, kalite
yönüyle ciddi bir farklılık bulunmamaktadır. Dosya mevcudu bilgilerden, profesyonel
kuaför ürünlerinin tüketici ürünlerine göre daha büyük miktarlarda ve daha büyük
ambalajlarda satıldığı, kuaförlerde satılan ürünlerin birim fiyatlarının tüketici
4 REKABET KURUMU
ürünlerininkine göre daha düşük olduğu, profesyonel kuaför ürünleri başlığı altındaki
en büyük sınıf olan saç boyalarının "kit” olarak nitelendirilen setler halinde her iki
kesime de satıldığı, ancak kitlerde bulunan renk açıcı ürünlerin, bir setin içinde yer
almaksızın tek başına son kullanıcılara satılmadığı, profesyonel kuaför ürünlerinin
tanıtımı ve dağıtımının bu konuda uzmanlaşmış çalışanlarca yapıldığı, dolayısıyla
farklı pazarlama stratejileri izlendiği anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, ortak bir müşteri grubunun söz konusu olmadığı, tanıtım, fiyat
ve sunuş biçimleri itibarıyla büyük farklılıklar gösteren profesyonel kuaför ürünleri ile
tüketiciye satılan benzer ürünleri birlikte içeren bir ilgili ürün pazarı tanımlanmamış,
profesyonel kuaför ürünleri kendi içinde sınıflandırılmıştır.
Bu ürünlerin kullanım alanları, nitelikleri, satışlarının gelişim potansiyelleri ve
talep yapıları dikkate alınarak; ilgili ürün pazarları saç boyaları pazarı, boya
tamamlayıcılar pazarı, saç düzleştirici ürünler-perma ürünleri pazarı ve saç bakım
ürünleri-saç şekillendirici ürünler pazarı olarak tespit edilmiştir.
Coğrafi Pazar: Firmaların kendi satış-dağıtım ağlarının ve diğer toptancıların ülkenin
hemen hemen her noktasındaki kuaförlere ulaşabilmesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar
Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Schwarzkopf’un profesyonel kuaför ürünlerinin üretimi, ithalatı ve dağıtımı
konularında Hans Schwarzkopf GmbH & Co. KG ve Eczacıbaşı Holding A.Ş.
29.3.1990 tarihinde Lisans Anlaşması imzalamışlardır. Bu anlaşma uyarınca EİS,
profesyonel kuaför ürünleri kapsamında değerlendirilen Schwarzkopf ürünlerinin,
Türkiye’de imalini ve dağıtımını yapmaktadır. Bildirime konu olan, kurulacak ortak
girişim şirketi, profesyonel kuaför ürünlerinin Schwarzkopf ticari markaları, know-how
ve teknolojisi ile imal, ithal ve ihraç edilmesi, pazarlanması, dağıtımı ve satışı ile
iştigal edecektir.
Kurulacak olan şirketin ortaklık yapısının aşağıdaki şekilde gerçekleştirilmesi
öngörülmüştür:
Ortaklar Ortaklık Payı (%)
Eczacıbaşı İlaç San. ve Tic. A.Ş. 47
Eczacıbaşı Holding A.Ş. 1
Eczacıbaşı Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş. 1
Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş. 1
Eczacıbaşı Grubu Toplam 50
Hans Schwarzkopf GmbH & Co. KG 50
Toplam 100
Ortak girişimde, ortaklık paylarının ana şirketler (Eczacıbaşı, Schwarzkopf)
arasında eşit oranda dağılması, ana şirketlerin herbirinin, 6 kişiden oluşacak yönetim
kurulunun üçer üyesini belirlemesi taraflarca planlanmıştır. Dolayısıyla, kurucu
şirketler yönetim organında eşit sayıda üyeyle temsil edilecektir. Taraf teşebbüslerce
hazırlanan Ortak Girişim Anlaşmasına göre; ortak girişimi ilgilendiren tüm önemli
konular yönetim kurulu tarafından görüşülecek ve karara bağlanacaktır. Ayrıca,
yönetim kurulunun toplantı nisabı en az dört kişiyle oluşacak, ancak bu durumda her
5 REKABET KURUMU
iki tarafın ikişer üyesinin toplantıda hazır bulunması gerekecek, ortak girişimin
gündelik kararları üzerinde belirleyici güce sahip olacak genel müdür, yönetim kurulu
kararı ile seçilecektir. Ortak girişim anlaşmasına göre; ana şirketler, gerek stratejik
kararların alınmasında ve şirketin günlük işlerinin yerine getirilmesinde gerekse
şirket kararlarının veto edilmesinde herhangi bir ayrıcalığa sahip olmayacaktır. Bu
çerçevede, Eczacıbaşı-Schwarzkopf Kuaför Ürünleri Pazarlama A.Ş. adını taşıyacak
ortak girişim üzerinde, ana şirketlerin ortak kontrolünün olacağı anlaşılmıştır.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2(c) maddesinde "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere
işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya
çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler" birleşme veya devralma halleri
arasında sayılmıştır.
Bildirime konu ortak girişimin anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmesi
için iki hususu taşıması gerekmektedir: Bağımsız iktisadi varlık olması, rekabetçi
davranışların koordinasyonuna yol açmaması.
- Bağımsız iktisadi varlık olması: Bu koşulun sağlanması için üç unsurun
değerlendirilmesi gerekmektedir.
a-Tam Fonksiyonlu Bir Ortak Girişime Yeterli Olabilecek Faaliyet ve Kaynaklar:
Tam fonksiyonlu bir ortak girişim, ilgili pazarda faaliyette bulunan diğer
işletmelerin yapabildiği tüm fonksiyonları yerine getirerek, diğer şirketlerle tam olarak
rekabet edebilir. Ar-ge, dağıtım veya üretim gibi belli bir faaliyeti yürütmek için
kurulan ortak girişimler ise sınırlı fonksiyonlu ortak girişimlerdir. Bu faaliyetlerin
başlıca amacı ana şirketlerin piyasadaki faaliyetlerine destek olmaktır.
Ancak Eczacıbaşı-Schwarzkopf Kuaför Ürünleri Pazarlama A.Ş., ortak girişim
anlaşmasının 9.1. maddesinde, ortak girişim şirketinin Eczacıbaşı'ndan devralacağı
personeli kendi personeli olarak istihdam edeceğini, 12.1. maddesinde ise,
Eczacıbaşı tarafından bazı sabit aktiflerin ortak girişim şirketine devredileceğini ve
ihtiyaç duyulan diğer malzeme ve ekipmanlar için gerekli finansmanın Eczacıbaşı
grup şirketi olan Girişim Pazarlama A.Ş. tarafından temin edileceğini hükme
bağlamış olması nedeniyle bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkma koşulunun
ilk ögesi gerçekleştirilmiş bulunmaktadır.
b-Ortak Girişim İle Ana Şirketler Arasındaki Dikey İlişkiler:
Ortak girişimin oluşturulması sonrası ortak girişim ile ana şirketler arasında
meydana gelecek yeni dikey ilişki ortak girişimin yapısal özerkliği konusunda
belirleyici olacaktır. Bu bağlamda, ana şirketlerle ortak girişim arasındaki ilişkilerin
belli bir düzeyin altında yer alması gerekmektedir.
Bildirime konu olan ortak girişim anlaşmasının 13. maddesinde; Schwarzkopf
ile yapılacak olan lisans anlaşmasının 31.12.2001 tarihine kadar geçerli olduğu,
Eczacıbaşı İlaç Sanayii A.Ş. ile yapılacak olan imalat anlaşmasının 31.12.1999
tarihine kadar geçerli olduğu belirtilmektedir. Bu sözleşmelerin kısa süreli olması ana
şirketlerle dikey bütünleşmenin belirli bir düzeyin altında olduğunu göstermektedir.
6 REKABET KURUMU
c-Ortak Girişimin Süresi:
Ortak girişimin özel bazı durumlar (işletme sermayesinin erimesi, iflas, vb.)
haricinde “kısa bir süre” sonra ana şirketler tarafından feshedilmemesi, bu şirketin
özerk olduğu kanaatine yol açar.
Bildirime konu olan ortak girişim anlaşmasının 18.1. maddesinde; bu
sözleşmenin sınırsız bir süre ile geçerli olacağı, 2005 yılından önce de feshin
yürürlüğe giremeyeceği belirtilmektedir.
Ortak girişim anlaşmasının belirtilen maddeleri doğrultusunda, bu işlem ile
birlikte bağımsız bir iktisadi varlığın ortaya çıkacağı sonucuna ulaşılmıştır.
- Rekabetçi Davranışların Koordinasyonuna Yol Açılmaması: Eczacıbaşı Grubu,
A... ve B... firmaları ile oluşturduğu ortak girişimler ile “Avon” ve “Nivea” markalı
kozmetik ürünlerini üretmektedir. Söz konusu ürünler son kullanıcıya yönelik olup
profesyonel kuaför ürünlerini kapsamamaktadır. Schwarzkopf’un Türkiye’de
Eczacıbaşı-Schwarzkopf Ortak Girişim Şirketi dışında doğrudan herhangi bir faaliyeti
bulunmayacaktır. Schwarzkopf firmasının içinde bulunduğu Henkel Grubu’nun ise
Türkiye’de etkinlik gösteren iki bağlı ortaklığı bulunmaktadır. Ancak bu ortaklıklardan
Türk Henkel A.Ş. temizlik ürünleri ve deodorant gibi kişisel bakım ürünlerinin üretim
ve pazarlaması, Turyağ Henkel A.Ş. ise yağ ve yağlı gıda ürünleri üretim ve
pazarlaması konularında etkinlik göstermekte, ilgili ürün pazarlarında herhangi bir
faaliyette bulunmamaktadırlar. Mevcut durumda, taraflardan yalnızca Eczacıbaşı
Grubu ilgili ürün pazarlarında yer almakta olup, bu alandaki etkinliklerini ortak
girişime devredecektir. Ortak girişim ile ana teşebbüslerin aynı ilgili ürün
pazarlarında bulunmamaları ve yalnızca Eczacıbaşı Grubu'nun komşu ürün
pazarında yer alması nedenleriyle işlemin, taraflar arasındaki veya taraflarla ortak
girişim arasındaki rekabeti sınırlama amaç veya etkisine sahip olmadığı anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, bildirime konu olan işlem sonucunda 1997/1 sayılı Tebliğ’in
2(c) maddesinde belirtilen unsurları taşıyan bir ortak girişim oluşturulacağından,
işlem Tebliğ kapsamda birleşme veya devralma sayılan hallerdendir.
Profesyonel kuaför ürünleri sektöründeki firmalar ve pazar payları aşağıdaki
gibidir:
Firma Saç
Boyaları
Pazar Payı
(%)
Boya
Tamamlayı
cı Ürünler
Pazar Payı
(%)
Saç
Düzleştirici ve
Perma Ürünleri
Pazar Payı
(%)
Saç Bakım
Ürünleri ve Saç
Şekillendirici
Ürünler Pazar
Payı (%)
Eczacıbaşı 29 51 13 7
L’oreal 25 21 52 39
Wella 20 14 19 47
Diğer 26 14 16 7
Yukarıda yer verilen tablolardan, Eczacıbaşı Grubu’nun saç boyaları
pazarındaki payının %29, renk açıcıları içeren boya tamamlayıcı ürünler pazarındaki
payının ise %51 olduğu anlaşılmıştır.
7 REKABET KURUMU
Söz konusu işlem, Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4.
maddesinin; “Bu Tebliğ’in 2 nci maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının
yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları
zorunludur.” hükmü ile getirilen pazar payı ve ciro eşikleri açısından
değerlendirildiğinde, söz konusu ortak girişim işleminin, tarafların sahip oldukları
toplam pazar payı yönüyle 1997/1 sayılı Tebliğ’de yer alan eşikleri aştığı dolayısıyla,
anılan Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğu kanaatine ulaşılmaktadır.
Ortak girişim şirketinin kurulması ile Eczacıbaşı Grubu'nun sattığı ilgili ürünler
yelpazesinde bir genişleme olmayacak, mevcut durumda Eczacıbaşı tarafından
sağlanan ürünler, ortak girişim tarafından pazarlanmaya başlanacaktır. Bu şekilde,
Schwarzkopf’un ilgili ürünlerin tanıtımı ve pazarlanması konularındaki tecrübesi ve
bilgi birikimi ortak girişimin daha etkin bir şekilde faaliyet göstermesini sağlayacaktır.
Dolayısıyla, işlem sonucunda ilgili pazarlardaki rekabet üzerinde önemli değişikliğin
olmayacağı, hakim durumun yaratılmayacağı ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmeyeceği anlaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve tespitler doğrultusunda;
- Eczacıbaşı İlaç San. ve Tic. A.Ş., Eczacıbaşı Holding A.Ş., Eczacıbaşı
Yatırım Holding Ortaklığı A.Ş. ve Finsan Sınai ve Ticari Yatırımlar A.Ş. ile Hans
Schwarzkopf GmbH & Co. KG’nin, profesyonel kuaför ürünleri alanında etkinlik
gösterecek bir ortak girişim kurma işleminin, tarafların sahip olduğu toplam pazar
payı yönüyle, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna,
- bu işlem sonucunda, ilgili pazarda hakim durum yaratılması veya mevcut bir
hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
sözkonusu olmaması nedeniyle, bildirim konusu işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy