1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/E.C.G.-99/4 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 99-26/233-141
Karar Tarihi : 27.05.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Dr. Kemal EROL,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: E.Cenk GÜLERGÜN, Mustafa M.ÖZKARABÜBER,
Hilal YILMAZ
C- BAŞVURUDA BULUNAN: - Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği
D- TARAFLAR: - Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği
4. Cad. No: 169 Bahçelievler - Ankara
- Gübre Fabrikaları T.A.Ş.
Kasap sok. No:22 Esentepe - İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği'nin
kimyevi gübre alım ihalesinde, ihaleye katılma şartlarından olan geçici ve kesin
teminat mektubu verme zorunluluğunun, hisselerinin %83’üne sahip olduğu
Gübre Fabrikaları T.A.Ş.'ne uygulanmamasına yönelik hükmünden dolayı
kimyevi gübre ihale şartnamesine menfi tespit belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum Kayıtlarına 13.10.1998 tarih, 3305 sayı ve 16.2.1999
tarih, 504 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4, 6 ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
17.5.1999 tarih ve D1/1/E.C.G.-99/4 sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu
25.5.1999 tarih, REK.0.05.00.00/38 sayılı Başkanlık önergesi ile 99-26 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez
Birliği’nin Gübretaş’ın sermayesinin yarısından fazlasına sahip olması, yöneticilerinin
aynı zamanda Gübretaş’ın Yönetim Kurulu’nda çoğunluğu oluşturacak şekilde
bulunması ve böylece yönetimde hak sahibi olmasına bağlı olarak, Birliğin ve
Gübretaş’ın ekonomik birlik sergilediği, dolayısıyla Gübretaş’tan kesin ve geçici
teminat mektubu istenilmemesi sonucunu doğuracak şartname maddesinin, grup içi
işlem olarak değerlendirilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
4. maddesine aykırılık oluşturmadığı ve ayrıca söz konusu şartname maddesinin
“eşit koşullardaki teşebbüsler arasında ayrımcılık” anlamına gelmeyeceğinden
Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde hakim durumun kötüye kullanılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle, Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği’nin
2 REKABET KURUMU
Kimyevi Gübre İhale Şartnamesi’ne aynı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit
belgesi verilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. Taraflar
1.1 Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği (TTKKMB)
Tarım Kredi Kooperatifleri, 1581 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri
Kanunu’nda; üreticilerin “aralarında ekonomik menfaatlerini korumak ve özellikle
meslek ve geçimleriyle ilgili ihtiyaçlarını sağlamak amacıyla karşılıklı yardım ilkesine
dayanan ve tüzel kişiliği olan değişir ortaklı, değişir sermayeli” bir kuruluş olarak
tanımlanmaktadır. Merkezi Ankara’da bulunan Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri
Merkez Birliği’ne bağlı 16 bölge birliği ve bu birliklere bağlı il, ilçe, kasaba ve
köylerde 2.500’ü aşkın kooperatifi bulunmaktadır. Faaliyetlerinin başlıcalarını; ana
tarımsal girdiler olan gübre, tarımsal araç ve gereç, zirai mücadele ilaçları, yem,
tohumluk, hayvancılık vb. konuların yanı sıra çeşitli yan girdilerin tedariki
oluşturmaktadır.
1.2. Gübre Fabrikaları Türk Anonim Şirketi (Gübretaş)
Gübretaş, 1953 yılında gübre üretmek amacıyla kurulan kamu tüzel kişiliğini
haiz bir kuruluştur. Şirketin İskenderun ve Yarımca’da olmak üzere iki adet tesisi
bulunmaktadır.
Şirketin başlıca ortakları ve sermaye payları aşağıdaki gibidir:
Ortaklar Pay(%)
TKKMB 83.85
T. Zirai Donatım Kurumu 0.14
Marmarabirlik 0.21
Pankobirlik 0.33
Antbirlik 0.02
Konya Şeker Fab. A.Ş. 0.07
Çukobirlik 0.11
Diğer 15.27
Toplam 100.00
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
TKKMB, 1999 yılı Kimyevi Gübre İhale Şartnamesi’nin IV.C.4. bölümünde
bahsedilen geçici teminat ve VIII. bölümünde bahsedilen kesin teminat mektubu
verme zorunluluğunu Gübretaş’a uygulamaması hususunda menfi tespit belgesi
verilmesi talebinde bulunmuştur. Birliğin ihale şartnamesinin anılan bölümlerinde;
Tarım Kredi Kooperatifleri Teşkilatı’nın %51 ve daha yukarı ortaklık payına sahip
olduğu isteklilerden geçici ve kesin teminat alınmayacağı belirtilmektedir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; TTKKMB'nin ve alt teşkilatının (bölge
birlikleri, kooperatifler) ortaklarının tarımsal mamul üreticileri olduğu, bu üreticilerin
3 REKABET KURUMU
de 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde, “Piyasada mal veya hizmet üreten,
pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik
bakımdan bir bütün teşkil eden birimleri” olarak tanımlanan teşebbüs kavramına
uyduğu, aynı maddede teşebbüs birliğinin; “Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak
için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikleri” olarak
tanımlandığı, TTKKMB'nin de, 1581 sayılı kuruluş Kanununa göre, üyelerinin
ekonomik menfaatlerini korumak ve özellikle meslek ve geçimlerini sağlamak
amacıyla bir tüzel kişilik olarak kurulduğu, dolayısıyla TTKKMB'nin bir teşebbüs
birliği olduğu anlaşılmıştır. Ancak, başvuruya konu olan ve TTKKMB'nin kimyevi
gübre alımını içeren işlem, anılan Birliğin Kanun'un 3. maddesi çerçevesinde bir
teşebbüs olarak gerçekleştirdiği faaliyetine ilişkindir.
Kanun'un 4. maddesi, "Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır" şeklinde düzenlenmiştir. Ancak, bir anlaşma veya uyumlu eylem,
teşebbüsler arasında gerçekleştirildiği takdirde, Kanun'un 4. maddesi çerçevesinde
değerlendirilebilecektir. Ayrıca, Kanun'un 3. maddesindeki teşebbüs tanımından,
ekonomik faaliyetleri sırasında piyasada bağımsız karar veremeyen gerçek ve tüzel
kişilerin, birbirinden ayrı hukuki kişilikleri olsa dahi, pay sahipliği ve karar alma
süreçlerini etkileyebilme gücü bakımından kontrolü altında bulundukları gerçek veya
tüzel kişilerle birlikte ekonomik bir bütün oluşturdukları ve tek bir teşebbüs
sayılmaları gerektiği anlaşılmalıdır.
Bu çerçevede, piyasada mal alım ve pazarlama faaliyetinde bulunan
TTKKMB'nin Gübretaş'ın sermayesinin yarısından fazlasına sahip olması,
yöneticilerinin aynı zamanda Gübretaş'ın yönetim kurulunda çoğunluğu oluşturacak
şekilde bulunması, diğer bir ifadeyle yönetimde hak sahibi olması gözönüne
alındığında, TTKKMB ile Gübretaş'ın Kanun'un 3. maddesine göre aralarında
ekonomik bütünlük bulunan tek bir teşebbüs olarak değerlendirilmesi gerektiği
kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla, iki ayrı teşebbüsün olmadığı, ekonomik bütünlük
arzeden bir teşebbüsün bulunduğu söz konusu durumda, Kanun'un 4. maddesinde
aranan, ihlalin "teşebbüsler arası" anlaşma, karar ya da uyumlu eylem suretiyle
yapılmış olması şartının gerçekleşmediği sonucuna ulaşılmıştır.
Kanun’un "Hakim Durumun Kötüye Kullanılması" başlıklı 6. maddesinde,"Bir
veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya
hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile kötüye
kullanması" hukuka aykırı ve yasak olarak ifade edilmiş, "eşit durumdaki alıcılara
aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya
dolaylı olarak ayrımcılık yapılması" na ilişkin (b) bendi, kötüye kullanma halleri
arasında sıralanmıştır. Gübretaş'ın bağımsız bir teşebbüs olmadığı, TTKKMB'nin
yavru şirketi olduğu, bu nedenle Kanun'un 3. maddesine göre aralarında ekonomik
bütünlük bulunan tek bir teşebbüs olarak değerlendirildiği, dolayısıyla diğer
satıcılarla eşit durumda bulunmadığı dikkate alındığında, anılan Birliğin yavru
şirketinden geçici ve kesin teminat mektubu istememesine yönelik işlemin, Kanun'un
6. maddesi (b) bendi kapsamında bir ayrımcılık oluşturmayacağı kanaatine
varılmıştır.
4 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve tespitler doğrultusunda; Türkiye
Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği'nin kimyevi gübre alım ihalesinde, ihaleye
katılma şartlarından olan geçici ve kesin teminat mektubu verme zorunluluğunun,
hisselerinin %83’üne sahip olduğu Gübre Fabrikaları T.A.Ş.'ne uygulanmamasına
yönelik hükmü içeren kimyevi gübre ihale şartnamesine 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmaması nedeniyle
aynı Kanun'un 8. maddesi gereğince talep edilen menfi tespit belgesinin verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy