1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/Ş.Y.-99/5 (Muafiyet/ Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 99-35/337-208
Karar Tarihi : 13.07.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan), Mehmat Zeki UZUN,
Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK, Necdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK,
A.Ersan GÖKMEN, Murat GENCER, R. Müfit SONBAY.
B- RAPORTÖRLER: Şefkat YÜKSEL, Hakan SABUNCU, Onur Yelda TOY.
C- BAŞVURUDA BULUNAN: BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.
D- TARAFLAR
- BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.
Cemal Sahir Sok. No:26/28 Mecidiyeköy/İSTANBUL
- 1421 Adet Perakendeci Teşebbüs
E- DOSYA KONUSU: BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.’nin, yetkili bayileri
ile yapmış bulunduğu dağıtım anlaşmasının 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’a aykırı olmadığına dair menfi tespit belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.05.1998 tarih ve 1112 sayı ile giren
başvuru üzerine, Kanun’un 5 ve 8 nci maddeleri uyarınca düzenlenen 22.06.1999
tarih ve D3/1/Ş.Y.-99/5 sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 09.07.1999
tarih ve REK.0.07.00.00/89 sayılı başkanlık önergesi ile 99-35 sayılı Kurul
gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.’nin yetkili
bayileri ile yapmış olduğu anlaşma 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine göre
çıkarılan 1997/2 nolu “Anlaşmaların, Uyumlu Eylem ve Teşşebbüs Birliği Kararlarının
Kanun’un 10 uncu Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet
Kurulu Tebliğ”nin 4 üncü maddesine uygun olarak zamanında bildirilmiş olmakla
birlikte, bu anlaşmanın içerdiği maddelerin 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesine
aykırı hükümler taşıması nedeniyle, BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.’nin “menfi
tespit” talebinin reddedilmesi gerektiği, söz konusu anlaşma maddelerinin 1997/3
nolu “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”ne uygunluğu
nedeniyle de yapılan anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanması gerektiği
düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı : Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili ürün pazarı beyaz
ve elektronik eşya dağıtım hizmeti pazarı olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar : Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş. beyaz eşya ticareti alanında faaliyet
gösteren yaklaşık 25-30 bin perakendeci esnafın 1421’ine “Bosch Yetkili Satıcısı”
ünvanını vererek, dikey anlaşmalarla dağıtım sistemini oluşturma yoluna gitmiştir.
BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş. bu amaçla yetkili satıcısı olarak belirlediği
bayilerin her birinden standart şekilde düzenlenmiş “genel bayilik taahhütnamesi”
almaktadır. Genel bayilik taahhütnamesinin yetkili satıcıların ticaret özgürlüklerini
kısıtlayan aşağıdaki hükümleri içerdiği tespit edilmiştir.
- BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş. ürünlerinin sadece perakende satışını
yapacaklardır.
- Taahhütnamede belirtilen adres dışında satış faaliyetlerinde
bulunmayacakları gibi, bu adres dışındaki herhangi bir yerde şube açmayı
düşündükleri takdirde BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.’den izin
alacaklar, bu iznin alınamaması halinde şube olarak düşünülen adreste hem
anlaşma konusu malları, hem de bu malların benzeri ürünleri
satmayacaklardır.
- Rakip firmaların farklı markalar altında ürettikleri veya ithal ettikleri benzer
beyaz ve elektronik eşyanın hiçbir şekilde satışını yapmayacaklardır.
- Anlaşma konusu malların tüm çeşitlerini devamlı stoklayacaklardır.
- BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş. tarafından istenecek her türlü stok ve
finansmana ilişkin bilgileri vereceklerdir.
- Hiçbir şekilde anlaşma konusu malların hem toptan satışını, hem de takas,
emanet, bağışlama, icra ve müzayede gibi yollarla satışını
yapmayacaklardır.
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinde rekabeti engelleyici, bozucu ve
sınırlayıcı anlaşmalar, üretim ya da dağıtım zincirinin hangi aşamasında
yapıldıklarına ve taraflar arasındaki ilişkinin yatay mı dikey mi olduğuna
bakılmaksızın yasaklanmaktadır. Bağımsız birer tacir niteliğinde olan yetkili
satıcıların ticaret özgürlüklerinin sınırlanmasına neden olan, anlaşmanın içerdiği
coğrafi pazarın ve müşterilerin paylaşımına ilişkin hükümlerlerle, yetkili satıcıların
BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş ürünleri dışındaki rakip ürünlerin satışını
yapmalarını yasaklayan hüküm gibi düzenlemeler 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4 üncü maddesine aykırıdır. Bu nedenle aynı Kanun’un 8 inci
maddesi çerçevesinde bu anlaşmaya menfi tespit verilmesi mümkün değildir.
4054 sayılı Kanun’un 5 inci maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/3 no’lu
“Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin 2 nci
maddesinde; yalnız iki teşebbüsün taraf olduğu, bir tarafın belirli malları ülkenin
tamamında veya belirlenmiş bir bölümünde yeniden satmak amacıyla yalnızca diğer
3 REKABET KURUMU
tarafa sağlamayı kabul ettiği anlaşmalar tek elden dağıtım anlaşmaları olarak
nitelendirilmektedir. Söz konusu anlaşma; Tebliğ’de yer alan tanımın unsurları
açısından değerlendirildiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkmaktadır;
- Bir tekelden dağıtım anlaşmasına sadece iki teşebbüs taraf olmalıdır. BSG
Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş., tüm yetkili satıcılarıyla, ayrı ayrı ancak
aynı standart form ve içerikte yaptığı paralel anlaşmalarla dağıtım ağı
oluşturmaktadır. Bu anlaşmaların herbirine biri BSG Grünberg Ev Aletleri
Ticaret A.Ş. diğeri de yetkili satıcı olmak üzere iki ayrı teşebbüs taraf
olmaktadır.
- Tek elden dağıtım anlaşmalarının konusunu “belli birtakım mallar” oluşturur.
Anılan yetkili satıcılık sözleşmesinin konusunu Bosch markalı beyaz eşya ile
Telefunken markalı elektronik eşyalar oluşturmaktadır.
- Tek elden dağıtım anlaşmalarında; dağıtıcıya anlaşmaya konu olan malların
tek satıcısı olma hakkının verildiği bir bölge belirlenmelidir. BSG Grünberg
Ev Aletleri Ticaret A.Ş. de yetkili satıcıları arasında böyle bir bölgesel ayrıma
gitmektedir.
- Tek elden dağıtım anlaşmalarında sağlayıcı, ürünlerini, dağıtıcıya bunları
yeniden satması için arz eder. Yeniden satış kavramı, dağıtıcı tarafından,
mal üzerinde malın ticari kimliğini değiştirecek bir işlem yapılmaksızın
perakende ve toptan satışını kapsar. BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.
yetkili satıcılarına ürünlerinin sadece perakende satış hakkını vermekte olup,
yetkili satıcılar dağıtımını yaptıkları ürünler üzerinde herhangi bir işlem
yapmamaktadırlar.
Yapılan bu değerlendirme sonucunda söz konusu anlaşmanın bir tek elden
dağıtım anlaşması niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Sözleşme maddeleri
1997/3 nolu Tebliğ’e göre değerlendirildiğinde; bu maddelerin genel olarak bu
Tebliğ'e aykırı veya Tebliğ'in izin vermediği hükümler içermedikleri görülmüştür.
Bununla birlikte anlaşmanın bazı maddelerinin açıklığa kavuşturulması
gerekmektedir.
Taahhütnamenin 5 inci maddesinde “Tarafınızdan düzenlenecek, tüketiciye
yönelik kampanyalara aynen uyacağımızı ve destekleyeceğimizi, kabul ve beyan
ederiz” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm, yetkili satıcıların anlaşma konusu malları
tüketiciye satış fiyatının, BSG Grünberg Ev Ticaret A.Ş. tarafından belirlenmesine
yol açmadığı sürece, anlaşmanın grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmesine
engel teşkil etmemektedir. Bu tür dağıtım anlaşmalarında, dağıtıcının, bağımsız bir
tacir olmasına paralel olarak, kendi satış fiyatını belirleme hakkı her zaman olmalıdır.
Fiyat, rekabet etmenin en önemli aracı olduğundan piyasa koşulları dışında
belirlenmesine izin verilmemektedir. Fiyat tesbitine ilişkin anlaşmalar dikey ya da
yatay olmalarına bakılmaksızın hukuk dışı sayılacaktır. Bu durumda anlaşmaların
bireysel muafiyetten veya grup muafiyetinden yararlanmaları da mümkün değildir.
BSG Grünberg Ev Aletleri Ticaret A.Ş.’nin Kurumumuza gönderdiği bildirime ekli
belgeler arasında yer alan kampanya broşüründe, Bosch ürünleri için öngörülen
kampanya fiyatlarının “tavsiye” niteliğinde olduğu belirtilmektedir. Bu fiyatlar, tavsiye
edilen fiyat olma niteliğinin ötesine geçmedikçe, yetkili satıcılar fiilen kendilerini bu
fiyatlara uymak durumunda hissetmedikçe, söz konusu madde, anlaşmanın grup
muafiyetinden yararlanmasına engel teşkil etmeyecektir.
4 REKABET KURUMU
Taahhütnamenin 6 ncı maddesinde “..…diğer bayilerle haksız rekabette
bulunmayacağımızı, kabul ve beyan ederiz.” hükmü yer almaktadır. Bu maddede
bahsi geçen “haksız rekabet” kavramının Türk Ticaret Kanun’un 56 ncı maddesinde
yer alan tanım çerçevesinde kullanılıp kullanılmadığı açık değildir. Bu maddenin
yanlış anlaşılması ve teşebbüsler arasındaki özgürce ekonomik kararlar
verilebilmesini sağlayan yarışı engellemek amaçlı kullanılması muhtemel
görüldüğünden, anılan hükümde yer alan haksız rekabet ifadesinin Türk Ticaret
Kanunu'nun 56 ncı maddesi anlamında kullanıldığının belirtilmesi uygun olacaktır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler ışığında BSG Grünberg Ev
Aletleri Ticaret A.Ş.’nin yetkili bayileri ile yapmış olduğu anlaşmanın süresi içinde
bildirilmiş olduğu anlaşılmakla beraber, anlaşma maddelerinin bir kısmının
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesine aykırı hükümler taşıması nedeniyle;
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılık bulunmadığına ilişkin
menfi tespit talebinin reddedilmesine,
"Genel Bayilik Taahhütnamesi"nin 6 ncı maddesinde yer alan ve diğer bayiler
ile rekabette bulunulmayacağını kabul ve beyan eden ifade kaldırılmak kaydı ile söz
konusu anlaşmanın 1997/3 sayılı “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği” kapsamında olduğuna,
Bu koşulun yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara
60 gün süre verilmesine, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56’ncı maddesi uyarınca
sözleşmenin geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan
uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı
Kanun’un 16 ve 17’nci maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara
bildirilmesine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy