1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/Y.K.- 99/9 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 99-35/342-213
Karar Tarihi : 13.07.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL (ikinci Başkan), M. Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : Yüksel KAYA, Hakan SABUNCU
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Erbak-Uludağ Meşrubat ve Gıda San. A.Ş.
Y. Yalova Yolu 3. Km. Bursa
D- TARAFLAR : - Erbak-Uludağ Meşrubat ve Gıda San. A.Ş.
Y. Yalova Yolu 3. Km. Bursa
- Ediboğlu Meşrubat ve Gıda Sanayi A.Ş.
Kuzeytepe mah. Erfeli Sok. Hatay
E- DOSYA KONUSU: Erbak-Uludağ Meşrubat ve Gıda San. A.Ş. (Erbak) ve
Ediboğlu Meşrubat ve Gıda Sanayi A.Ş. (Ediboğlu) arasında imzalanan ve
Ediboğlu A.Ş.’nin Erbak’ın sahip olduğu markalar adı altında sözleşme
bölgesinde belirli mamullerin üretim ve dağıtımını üstlenmesine ilişkin
sözleşmeye muafiyet belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 04.03.1999 tarih ve 761 sayı ile
giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5 inci
maddesi uyarınca düzenlenen 18.06.1999 tarih ve D3/1/Y.K.-99/9 sayılı Muafiyet Ön
İnceleme Raporu 09.07.1999 tarih, REK.0.07.00.00/40 sayılı Başkanlık önergesi ile
99-35 sayılı Kurul gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Erbak ve Ediboğlu arasında imzalanan marka
kullanımına ilişkin sözleşmenin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 5 inci maddesinde bulunan şartları taşıması nedeniyle 5 yıl süreyle 4 üncü
madde uygulamasından muaf tutulabileceği düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: İlgili ürün pazarı, ticari içecek pazarının giderek daralan alt
segmentlerinden olan alkolsüz içecekler segmenti dahilinde gazlı alkolsüz içecekler
pazarıdır.
Coğrafi Pazar: Bildirim konusu anlaşmada, sözleşme bölgesi Hatay, Adana, İçel,
Gaziantep, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Diyarbakır, Malatya, Elazığ, Adıyaman, Siirt,
Mardin İlleri ve bu illere bağlı ilçeler olarak tespit edilmiştir. İlgili pazarın sözleşme
bölgesi ile sınırlı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Erbak ile Ediboğlu arasında imzalanan sözleşme, Erbak şirketinin tescilli
markalarının Ediboğlu şirketine kullandırılmasına yönelik lisans anlaşması (marka
kullandırma lisans anlaşması) olarak değerlendirilmelidir.
Bildirim konusu anlaşma vasıtasıyla, Ediboğlu şirketi Erbak'ın sahibi olduğu üretim
ve dağıtım sistemini sınırları belirlenmiş olan sözleşme bölgesi dahilinde kullanma
hakkını elde etmektedir. Anılan hakların içeriği aşağıda verilmektedir:
Erbak tarafından üretilen nihai mallardan gazoz, kola, portakal, tonik ve limon
türlerindeki meşrubatların üretim teknikleri,
Bu meşrubatların üretiminde kullanılan çeşitli hammaddelerin bileşim oranları,
Erbak'ın sahip olduğu Uludağ Gazoz, Uludağ Portakal, Bixi Cola, Carlton
Tonik, Carlton Limon adlı markalı ürünlerin özgün ambalaj şekilleri,
Erbak tarafından oluşturulan dağıtım sistemleri ve dağıtım standartları.
Anlaşmaya göre, Ediboğlu söz konusu sisteme dahil malların üretimini yalnızca
Antakya’da kurulu olan ve Erbak mamullerinin üretimine uygun teknik ve sıhhi yapıya
sahip bulunan tesisinde yapacak, üretilecek mamullere ilişkin olarak satın alacağı
meşrubat konsantre miktarları için sözleşmenin 8 inci maddesinde belirtilen
meblağda ödemede bulunacaktır. Sözleşmeye göre; Ediboğlu rakip malların üretimi
ve/veya pazarlama, dağıtımı ve satışı ile ilgili doğrudan veya dolaylı hiçbir faaliyette
bulunamayacak, sözleşme bölgesi dışında depo kurma, şube açma gibi hiçbir aktif
satış politikası izlemeyecektir. Erbak şirketi ise, sözleşme bölgesine doğrudan veya
dolaylı olarak sözleşme konusu sisteme dahil malların satışını yaparak ya da üçüncü
bir kişiye üretim lisansı vererek Ediboğlu'na rakip olmama yükümlülüğü altına
girmektedir.
Üretilen malların satış fiyatları ve koşullarına Erbak'ın herhangi bir müdahalesi
olmayacak, ancak uygulanacak satış fiyat ve koşullarının Erbak'ın oluşturmaya
çalıştığı dağıtım ağına, ürünlerinin imajına, Erbak tarafından uygulanan genel
politikalara zarar verici olmaması ve verilecek satış hedeflerine ulaşılması
bakımından Erbak'ın Ediboğlu'na tavsiyelerde bulunması mümkün olacaktır.
3 REKABET KURUMU
Ediboğlu bu sözleşmenin yapılması nedeniyle veya sözleşmenin devamı sırasında
öğrendiği ve Erbak'a ait üretim ve ticari sırları ifşa edemeyecek, bu yükümlülük
sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde dahi geçerliliğini
yitirmeyecek ve Ediboğlu bu bilgileri sözleşmenin sona ermesinden sonra bile kendi
lehine olarak kullanamayacaktır.
Ediboğlu, sözleşme konusu sisteme dahil olan Erbak'ın haklarının üçüncü kişilerce
ihlal edilmesi halinde derhal Erbak'ı bundan haberdar edecek ve gerekirse acil yasal
tedbirleri alacak veya alınmasına yardımcı olacaktır.
Sözleşme, 15.07.2008 tarihine kadar geçerliliğini devam ettirecek, bu sürenin sona
ermesinden 6 ay önce taraflardan biri sözleşmeyi yenilemek istemediğini bildirmediği
müddetçe 1 yıl daha uzatılmış sayılacaktır.
Bu lisans anlaşması vasıtasıyla Erbak, markasına sahip olduğu ürünleri sözleşme
bölgesinde üretip dağıtma hakkından feragat etmekte, aynı zamanda sözleşme
bölgesinde üçüncü bir teşebbüsle marka kullanımına ilişkin lisans anlaşması
yapmama yükümlülüğü altına girmektedir. Bu şekilde, marka sahibi tarafından
sadece tek bir teşebbüse belirli bir bölgede geçerli olacak şekilde verilen marka
lisansı inhisari nitelik taşımaktadır. İnhisari nitelik taşıyan bu sözleşme vasıtasıyla
Ediboğlu şirketi mutlak anlamda sözleşme bölgesinde belirli ürünlerin tek üreticisi ve
dağıtıcısı olmaktadır. Buna ilave olarak, Ediboğlu'nun sözleşme bölgesi dışında aktif
satış faaliyetinde bulunmaması yolundaki sınırlama da piyasanın kalan bölümlerinde
ürünlerin başkaları veya marka lisansı veren tarafından üretim ve dağıtımına olanak
sağlamakta, böylece lisans veren ile lisans alan ve lisans alabilecek üçüncü şahıslar
bulundukları bölge dahilinde aynı marka ürünün üreticilerinin rekabetinden masun
bırakılmakta, yani marka içi rekabet sınırlanmaktadır. Bunlara ilave olarak, sözleşme
konusu sisteme dahil mallarla rakip malların üretimi, pazarlama ve satışı ile ilgili
herhangi bir faaliyette bulunulamayacağı şeklinde Ediboğlu'na yüklenilen
yükümlülük, bu teşebbüsün ilgisini Erbak ürünlerinde yoğunlaştırarak gerekli çabayı
göstermesi ve markalararası rekabette Erbak ürünlerinin rekabet gücünü artırmasına
hizmet etme amacına yönelik olarak değerlendirilmelidir.
Her ne kadar, lisans anlaşması vasıtasıyla Ediboğlu'na tanınan ve sözleşme konusu
ürünlerin anlaşma bölgesi içinde üçüncü kişilerce üretim ve dağıtımını engelleme
yetkisi mutlak bölgesel korumayı çağrıştırsa veya bu etkilere yol açsa da, potansiyel
olarak sözleşme bölgesi dışında üretilen Erbak ürünlerinin sözleşme bölgesi içine
getirilmesi ve satışının yapılması mümkün olup, gerek Erbak gerekse de
Ediboğlu'nun bu tür bir faaliyeti engelleme yetkisi bulunmamaktadır. Şöyle ki, hakkın
tüketilmesi olarak bilinen ve 556 sayılı KHK tarafından da tanınan ilkeye göre, marka
sahibi veya onun izni ile Türkiye'de satışa sunulmuş olan ürünlerle ilgili fiiller
markadan doğan hakkın kapsamı dışında kalmakta, dolayısıyla markalı ürün üretilip
satışı yapıldıktan sonra marka hakkına dayanılarak bu malların dağıtımı
engellenememektedir. Bunun nedeni, pazara arz edilen ürün üzerinde markadan
doğan hakların tüketilmiş olması, yani yitirilmiş olmasıdır. Bu şekilde, lisans alanın
4 REKABET KURUMU
farklı lisans bölgeleri arasındaki fiyat farklılığından yararlanmak isteyen üçüncü
kişilerin rekabetine maruz kalma ihtimali her zaman söz konusudur.
Anılan marka lisansı anlaşması, 4054 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinde yer alan
kriterler açısından değerlendirilirse; Erbak-Uludağ gibi orta ölçekli bir işletmenin
yurdun tümünde üretim ve dağıtım ağı kurması yerine lisans sözleşmeleri
imzalayarak anılan faaliyetleri yaygınlaştırmasının daha rasyonel olacağı, bu şekilde
tek başına yerine getirmekle başbaşa kalacağı faaliyetlerini yurdun daha sınırlı bir
kesiminde daha iyi imkânlarla yerine getirerek, markasına sahip olduğu ürünlerin
üretim ve dağıtımında yaygın bir ağa daha hızlı ulaşacağı ve ürünlerin üretim ve
dağıtımında üzerindeki yükün azalacağı düşünülmektedir. Buna ilaveten, Erbak
tarafından üretimde sağlanacak yenilik ve ilerlemeler hakkında Ediboğlu'nu haberdar
etmesi, Ediboğlu'nun da teknolojik gelişmelere uymak zorunda bırakılması, üretimde
sağlanan iyileştirmelerin yaygınlaşmasını temin etmek amacına hizmet eden bir
faktördür.
Yine, tüketicinin Erbak tarafından üretilen ürünleri sözleşme bölgesinde daha kolay
temin etme şansı ile birlikte tercih edebileceği ürün yelpazesinin artacağı, tüketici
tercihlerinin Ediboğlu tarafından yerinde ve daha iyi tahlil edileceği, şikayetler
karşısında gerekli önlemlerin etkin bir şekilde alınabileceği, böylelikle tüketicinin
marka lisans anlaşmasından yarar sağlayacağı düşünülmektedir.
İlgili piyasanın önemli bölümünde rekabetin ortadan kalkması bir yana, Coca Cola,
Pepsi gibi her bakımdan (marka imajı, finansal yapı, dağıtım ağının gelişmişliği vs.)
oldukça güçlü rakiplerin varlığı yanında, üretim ve dağıtım ağında sağlanabilecek
gelişmeler vasıtasıyla, anılan markalarla Erbak ürünleri arasında rekabetin
artmasının söz konusu olacağı açıktır. Türkiye çapında önemli pazar paylarına sahip
teşebbüslerin varlığı düşünüldüğünde, pazar payı itibariyle oldukça küçük bir yere
sahip Erbak şirketinin markaiçi rekabeti bir yere kadar ortadan kaldırması
markalararası rekabette etkin bir yere sahip olması bakımından elzemdir. Nitekim,
Erbak şirketinin tüm alkolsüz gazlı içecek satışının %…,..'inden daha azının
gerçekleştiği ilgili coğrafi pazarda satılan alkolsüz gazlı içeceklerin yalnızca
%…,..'ünü gerçekleştirmesi, incelenen işlemin markalararası rekabetin artırılması
için gerekli olduğunu göstermektedir.
Nihayet, üretim ve dağıtımdaki iyileşme ve gelişmenin elde edilmesi için lisans
alanın topraksal olarak korunması gerektiği, aksi takdirde lisans almaktan imtina
etmesinin söz konusu olabileceği ve paralel ithalatın hakkın tüketilmesi ilkesi
vasıtasıyla her zaman için imkân dahilinde olacağı göz önüne alındığında, ilgili
pazarda özellikle markaiçi rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmayacağı,
markalararası rekabette ise artış olacağı düşünülmektedir.
Anılan anlaşma ile Erbak’ın Ediboğlu’na, uygulanan fiyat ve koşulların Erbak'ın
ürünlerinin imajına ve uyguladığı dağıtım ağına zarar verici olmaması ve verilecek
satış hedeflerine ulaşılmasını sağlamak amacıyla, tavsiyelerde bulunabilecek olması
hükmü, Ediboğlu'nun satış fiyat ve koşullarında yapacağı değişiklikleri Erbak'a
bildirmesi hükmü ile birlikte değerlendirildiğinde, uyumlu fiyat seviyelerinin tesisi
5 REKABET KURUMU
veya bu fiyat seviyelerine uyulmasının teminine yönelik teşebbüsler arasında düzenli
fiyat değişimi gibi 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesine aykırı sonuçlar doğurma
potansiyeli bulunan bir durumun ortaya çıkarabileceği izlenimine yol açsa da,
Erbak'ın Ediboğlu'nun ürettiği ürünlerin satış fiyat ve koşullarına karışmayacağını
taahhüt etmiş olması ve her iki şirketin ilgili pazarda güçlü rakipler karşısında sahip
oldukları oldukça düşük pazar payları göz önüne alındığında, bu tür bir sınırlamanın
rekabet üzerindeki etkisinin ihmal edilebilecek boyutta olduğu sonucuna
varılmaktadır.
Sözleşmede yer alan; Ediboğlu'nun tesislerinde gerekli teknik standartlar, makina ve
teçhizatların bulundurulması, Erbak tarafından bildirilen teknolojik yeniliklere uyma,
ürünler için sadece belirli tipte ambalaj kullanılması, oluşturulacak dağıtım ağında
kullanılacak araç gereç sayısı, bunların nitelikleri ve görünümlerinin Erbak tarafından
belirtilen standartlara uygun olması, Erbak'ın Ediboğlu'nun tesislerinde, araç ve
gereçlerinde denetim yapabileceği, Ediboğlu'nun üretilen her 10.000 litre mamulden
5 litrelik numuneyi kalite kontrol için Erbak'a göndermek zorunda olması,
Ediboğlu'nun sözleşme bölgesi içinde reklam faaliyetinde bulunması, Erbak'ın
haklarının üçüncü kişilerce ihlal edilmesi halinde Ediboğlu'nun Erbak'ı bundan
haberdar etmesi gibi yükümlülükler, marka sahibinin lisans alan tarafından üretilen
ürünlerin kalitesini ve belirli bir standardın tutturulmasını garanti etmeye yönelik ve
rekabeti sınırlayıcı olmadığı düşünülen unsurlardır. Bu tür üretilen malın kalitesini
garanti etmeye yönelik şartların varlığı, 556 sayılı KHK’nın 21 inci maddesinde de
tanınmaktadır.
Üretimin belli bir seviyeye gelinceye kadar Ediboğlu'nun Erbak'tan nihai ürün
satınalması hükmü; anlaşmanın amacı, yani Ediboğlu'nun Erbak ürünlerinin üretimini
ve dağıtımını yapması düşünüldüğünde, makul karşılanması gereken bir
sınırlamadır. Çünkü, anılan sözleşme bölgesinde Ediboğlu, adeta Erbak'ın diğer
bölgelerde sahip olduğu konuma getirilmektedir. Bu durumda, Erbak şirketinin üretip
dağıtımını yaptığı tüm ürünlerin Ediboğlu tarafından yapılması ve bu amaçla
Erbak'tan belirli ürünleri satınalması normal karşılanmalıdır.
Anlaşmanın dağıtım boyutu düşünüldüğünde; getirilen sözleşme bölgesi dışında aktif
satış faaliyetinde bulunmama sınırlaması, tekelden dağıtım anlaşmalarında muafiyet
tanınan bir sınırlama olup, incelenen sözleşmede bulunması da, pasif satışlar
engellenmediği sürece müsamaha gösterilebilecek bir sınırlama olarak
değerlendirilmelidir. Nitekim, sözleşmede pasif satışların engellenmesine ilişkin her
hangi bir hüküm bulunmamaktadır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında; Erbak-Uludağ Meşrubat
ve Gıda San. A.Ş. ve Ediboğlu Meşrubat ve Gıda Sanayi A.Ş. arasında imzalanan
marka kullanımına ilişkin sözleşmenin 4054 sayılı Kanun'un 5 inci maddesinde
bulunan şartları taşıması nedeniyle, 15.07.1998 tarihinden itibaren 5 (beş) yıl
süreyle 4 üncü maddenin uygulanmasından muaf tutulmasına OYBİRLİĞİ İle karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy