1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/O.G.-99/1 (Devralma-Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 99-40/423-270
Karar Tarihi : 1.9.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Oğuzkan GÜZEL, Mehmet ÖZDEN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Mustafa ALACA Vekili: Av. Bekir AROMA
Güllü Sk., No:1, 3. Levent/İstanbul
D- TARAFLAR: - Autoliv AB
Klarabergs Viadukten 70, Section C, Box 70381,
S-10724, Stocholm/İSVEÇ
- Autoliv Cankor Otomotiv Emniyet Sistemleri Sanayi
ve Ticaret A.Ş. hissedarları:
i) Mustafa ALACA
İnönü Mah., Papaz Köprüsü Mevkii, 34620,
Sefaköy/İstanbul
ii) Çiğdem ALACA
Faruknafizçamlıbel Sk, Armakent Sitesi, A 2/16,
4. Levent/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Mustafa ALACA ve Çiğdem ALACA'ya ait % 10 oranındaki
Autoliv Cankor Emniyet Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Autoliv Cankor)
hisselerinin İsveç uyruklu Autolive AB unvanlı şirkete devrine izin ve bu devir
işleminde taraflar arasında imzalanan "Hisse Devir Sözleşmesi"ne menfi tespit
belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 10.8.1999 tarih, 2574 sayı ile
giren başvuru üzerine düzenlenen 20.8.1999 tarih, D4/1/O.G.-99/1 sayılı Devralma
ve Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu 27.8.1999 tarih, REK.0.08.00.00/71 sayılı
Başkanlık önergesi ile 99-40 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Başvuru konusu devralma işleminin, 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ kapsamında bir işlem olmadığı; anılan devralma için taraflar arasında
imzalanan “Hisse Devir Sözleşmesi”’ne, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırılık taşımaması nedeniyle menfi tespit belgesi
verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Devralmaya konu olan teşebbüs sürücü ve yolculara yönelik emniyet
sistemleri üretmektedir. Bu ürünlerin tüketici gözünde kullanım amaçları açısından
ikamesinin bulunmaması nedeniyle, ilgili ürün pazarı "karayolları taşıtlarının sürücü
ve yolcularına yönelik emniyet sistemleri üretim ve dağıtım pazarı" olarak
belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar: Başvuru konusu açısından ilgili ürün pazarı Türkiye Cumhuriyeti
sınırları olarak tespit edilmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Konuya ilişkin başvuruda; yapılacak hisse devrine izin ve bu işleme ilişkin
Hisse Devir Sözleşmesi'ne menfi tespit belgesi verilmesi taleplerinin bulunması
nedeniyle, değerlendirme bu iki talebe yönelik olarak ayrı ayrı yapılmıştır.
2.1. Devralma Başvurusunun Değerlendirilmesi
Başvuru ekinde yer alan Birleşme ve Devralmalar Hakkında Bildirim
Formu’nda; Autoliv Cankor‘un hisselerinin %90'ına sahip olan Autoliv AB’nin, anılan
şirketin Mustafa ALACA ve Çiğdem ALACA’ya ait %5’er hissesini devralacağı
belirtilmiştir. Hisse devrinin gerçekleşmesi halinde şirkete yabancı sermaye
iştirakinin %100 olacağı ve bu nedenle de T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı
Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü'nden 15.7.1999 tarih ve 51122 sayı ile izin
alındığı bildirilmiştir. Ayrıca, Autoliv Cankor‘un %40 oranındaki hissesinin, Autoliv AB
tarafından, 1998 yılında Rekabet Kurulu’ndan da izin alınmak suretiyle devralındığı
belirtilmiştir.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi birleşme veya devralma sayılan halleri
düzenlemektedir. Aynı maddenin (b) bendine göre, bir işlemin anılan Tebliğ
kapsamında bir devralma sayılabilmesi için; “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin
diğer bir teşebbüsün malvarlığı yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya
da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya
kontrol etmesi.” unsurlarının gerçekleşmesi gerekmektedir. Aynı maddenin ikinci
fıkrasına göre ise, “kontrol ayrı ayrı ya da birlikte fiilen ya da hukuken bir teşebbüs
üzerinde belirleyici etki uygulama olanağı sağlayan haklar, sözleşmeler veya başka
araçlarla ve özellikle bir teşebbüsün mal varlığının tamamı veya bir kısmı üzerinde
mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma hakkıyla veya bir teşebbüsün
organlarının oluşumunda veya kararları üzerinde belirleyici etki sağlayan haklar
veya sözleşmelerle meydana getirilebilir”.
Bildirime konu işlemde, Autoliv Cankor ortaklarından Necip ALACA’ya ait %40
oranındaki hissenin, şirketin %50’sine sahip olan Autoliv AB firmasına devrine
Rekabet Kurulu’nun 26.2.1998 tarih ve 394-46 sayılı kararı ile izin verilmesi sonucu,
sözkonusu şirketin kontrolünün Autoliv AB firmasına geçtiği görülmektedir. Bu işlem
sonucunda Autoliv Cankor, Autoliv AB’nin bağlantılı teşebbüsü haline gelerek söz
konusu teşebbüsle ekonomik birlik oluşturmaktadır.
Dolayısıyla, Autoliv Cankor'un üzerinde herhangi bir imtiyaz bulunmayan
toplam %10 oranındaki hissesinin, Autoliv AB firması tarafından devralınması
3 REKABET KURUMU
işleminde, hisseleri devralan şirketin, devralınanın kontrolünü elinde tutuyor olması
nedeniyle, kontrolde değişiklik olmadığından 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir
devralma söz konusu değildir.
2.2. Hisse Satınalma Sözleşmesi’nin Değerlendirilmesi
Başvuru ekinde yer alan Menfi tespit/Muafiyet başvuru formunda; bildirilen
Hisse Satınalma Sözleşmesi'nin 4.9. maddesinin “Rekabet Yasağı” başlığı altında
düzenlendiği, bu düzenlemenin Autoliv AB’nin dünyaca tanınmış know-how, teknoloji
ve markası altında, birlikte çalışmanın kişilere sağladığı birikimin haksız rekabete
mahal verecek şekilde kullanımını engellemeye yönelik olduğu ifade edilerek, bu
düzenleme ile rekabet ortamının varlığını zedeleyici bir durumun ortaya çıkmayacağı
kanaati belirtilmiştir.
Hisse Satınalma Sözleşmesi, genel olarak taraflar arasındaki hisse satım
şartlarını ve bunun gerçekleşme şeklini düzenlemektedir. Rekabet hukuku ile ilgili
hükmün, sözleşmenin, satıcıların beyan ve taahhütleri başlıklı IV. maddesinin
“Rekabet Yasağı” başlıklı 4.9. bendinde yer aldığı görülmektedir. Anılan madde;
“Mustafa Alaca ve Çiğdem Alaca, şirketteki hissedarlıklarının sona ermesini izleyen
üç (3) yıllık süre boyunca, Autoliv AB’nin önceden yazılı onayını almadan, tek
başlarına ya da birlikte, doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak, herhangi bir kişi ile
birlikte veya herhangi bir kişinin müdürü, temsilcisi, distribütörü, danışmanı veya
personeli sıfatıyla, Türkiye Cumhuriyeti’nde veya şirketin direkt veya dolaylı olarak
faaliyet gösterdiği diğer ülkelerde, şirketin faaliyetleriyle ilgili herhangi bir faaliyetle
iştigal etmeyecekler (bilgileri dışında tanınmış bir borsada kote olan hisselerde
azınlık paya sahip olmak nedeniyle ortaya çıkabilecek durumlar hariç olmak
kaydıyla) ve bu gibi faaliyetlere herhangi bir şekilde katılmayacaklardır. Mustafa
Alaca’ya Türk Ticaret Kanunu Madde 334-335 tahtında yetki verilmiş olması, Autoliv
A.B. tarafından işbu rekabet yasağı hükmünden feragat edildiği anlamına
gelmeyecektir.” şeklindedir.
Getirilen bu düzenleme ile, şirketteki hisselerini devreden gerçek kişilerin
rakip olma ihtimallerinin üç yıllık bir süre için bertaraf edilmek istenildiği
görülmektedir.
Teşebbüsler arasında bir tarafın diğerine rekabet yasağı getirdiği anlaşmalar
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırıdır. Bununla birlikte, bazı birleşme veya
devralma işlemlerinde; maddi hakların yanısıra müşteri portföyü, itibar, satış
stratejileri ve sair gayrimaddi unsurların ve know-how gibi kayıtlı olmayan hakların
da devri sözkonusu olduğu için, satıcı üzerine getirilen ve belirli şartları içinde
bulunduran rekabet yasakları, zorunlu ve makul sınırlamalar olarak mütalaa
edilmektedir.
Başvuru konusu Hisse Satınalma Sözleşmesi'nin rekabet yasağına ilişkin
hükmünde yer alan üç yıllık sınırlama, yapılan işlemde know-how gibi kayıtlı olmayan
haklar ile müşteri portföyü, itibar ve sair gayrimaddi unsurların da devri sözkonusu
olduğundan, makul bir yan sınırlama olarak değerlendirilmiştir.
Öte yandan, sözleşme 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi hükmü çerçevesinde
de değerlendirilmiştir. Buna göre, sözleşme ile hakim durumun kötüye kullanılması
durumunun oluşup oluşmadığı incelenmiştir. Öncelikle hissesi satılan firmanın
4 REKABET KURUMU
sürücü ve yolculara yönelik emniyet sistemleri pazarında %60’lık pazar payına sahip
olduğunu bildirmesi, bu teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda olabileceğini
göstermektedir. Ancak Kanun'un 6. maddesi hakim durumda olmayı değil, hakim
durumun kötüye kullanılmasını yasaklamaktadır. Anılan hisse satın alma
sözleşmesinde asıl amacın hisselerin devralınması olduğu ve getirilen rekabet
yasağı hükmünün, devralma işleminin doğası gereği yan sınırlama olarak getirildiği
görülmektedir. Sonuç olarak, başvuru konusu sözleşmenin anılan Kanunun 6.
maddesine aykırılık taşımadığı kanaatine varılmıştır.
Sözleşmenin 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesine göre incelenmesi ise,
yukarıda, devralma işlemine ilişkin izin başvurusu kapsamında yapılmıştır. Buna
göre sözleşme sonucu hisseleri satılan şirketin kontrolünün değişmemesi nedeniyle
hisse satın alınması işleminin Kanun kapsamı dışında olduğu anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, Autoliv AB ile Mustafa ALACA ve Çiğdem ALACA arasında
düzenlenen “Hisse Satınalma Sözleşmesi”’nin taşıdığı rekabet yasağı hükmünün
makul bir yan sınırlama olması nedeniyle kanunun 4.,6. ve 7. maddelerine aykırılık
taşımadığı kanaatine varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında;
- Autoliv Cankor Emniyet Sistemleri ve Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin üzerinde herhangi
bir imtiyaz bulunmayan %10 oranındaki hissesinin, söz konusu şirketin %90
oranındaki hissesine sahip olan Autoliv AB unvanlı şirketçe devralınması işleminin,
şirketin kontrol unsurunun değişmemesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma
işlemi olmadığına,
- Bu devir işlemi için taraflar arasında imzalanan “Hisse Devir Sözleşmesi”’ne,
sözleşmede yer verilen üç yıl süreli rekabet yasağı hükmünün zorunlu ve makul bir
yan sınırlama olması ve 4054 sayılı Kanun'un 4., 6., ve 7. maddelerine aykırı
olmaması nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy