1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/D.Y.-99/1 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 99-44/467-296
Karar Tarihi : 28.9.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER: Derya YENİŞEN, Hakan BİLİR, Şahin ARDIYOK
C- BAŞVURUDA BULUNAN: - Rowenta France S.A.
- Rowenta Werke Gmbh
Vekii: Av. Sezin TURAN
Güllü Sk., No:1, 80630 3. Levent/İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Tefal İstanbul Ev Aletleri Tic. A.Ş.
Nurol Maslak Plaza, Büyükdere Cad., No:69, K:15, 80670
Maslak/İSTANBUL
- Elektrotek Elektrik San. ve Tic. A.Ş.
Bomonti Birahane Sk., No.5/2 B, 80260 Şişli/İSTANBUL
- Elektropak Elektrik San. A.Ş.
Halkalı Cad., No:156, 34620 sefaköy/İSTANBUL
- İleri Elektrik İhracat ve Tic. A.Ş.
Melihaavnisözen Cad.No:35, 80290 Mecidiyeköy/İSTANBUL
- Rowenta Werke Gmbh
Waldstrasse 232, 63071 Offenbach am Main, ALMANYA
- Rowenta France S.A.
Rue Du Virolet, 27200, Vernon/FRANSA
E- DOSYA KONUSU: Elektrotek Elektrik San. ve Tic. A.Ş., Rowenta Werke Gmbh
ve Rowenta France S.A. arasında akdedilen üretim anlaşmasına (Yenileme
Anlaşması) ve Tefal İstanbul Ev Aletleri Tic. A.Ş., Elektrotek Elektrik San. ve Tic.
A.Ş., Elektropak Elektrik San. A.Ş., İleri Elektrik İhracat ve Tic. A.Ş., Rowenta
Werke Gmbh ve Rowenta France S.A. arasında akdedilen anlaşmaya (Rekabet
Etmeme Anlaşması) ilişkin menfi tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.7.1999 tarih, 2313 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Hakkında Kanun’un 5 ve 8. maddeleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.9.1999 tarih, D2/1/D.Y.-99/1
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 24.9.1999 tarih,
2 REKABET KURUMU
REK.0.06.00.00/35 sayılı Başkanlık önergesi ile 99-44 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Elektrotek Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Rowenta Werke GmbH ve Rowenta France S.A arasında akdedilen Yenileme
Anlaşması ve Tefal İstanbul Ev Aletleri Ticaret A.Ş., Elektrotek Elektrik Sanayi ve
Ticaret A.Ş., Elektropak Elektrik Sanayi A.Ş., İleri Elektrik İhracat ve Ticaret A.Ş.,
Rowenta Werke GmbH ve Rowenta France S.A arasında akdedilen Rekabet
Etmeme Anlaşması'nın, rekabet etmeme, mamullerin alım ve satışlarına ilişkin
sınırlamalar getirme, bölge belirleme gibi hükümler ihtiva etmelerinden dolayı 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği, bu nedenle söz konusu anlaşmalara menfi
tespit belgesi verilmesinin mümkün olmayacağı; ancak anılan anlaşmalara, Rekabet
Etmeme Anlaşması'nın 1. maddesinin birinci paragrafında yer alan, “Elektrotek,
Elektropak ve İleri süresi 31.12.2006 yılına kadar uzatılan Üretim Anlaşması
boyunca veya Cankurtaran Grubu veya Bağlı şirketleri Tefal'de hisse sahibi olduğu
sürece, hangisi sonra ise” ifadesinin, “Elektrotek, Elektropak ve İleri süresi
31.12.2006 yılına kadar uzatılan Üretim Anlaşması boyunca” şeklinde tadil edilmesi
şartıyla, Kanun’un 5. maddesi gereğince 5 yıl süre ile bireysel muafiyet
tanınabileceği; diğer taraftan, Yenileme Anlaşmasından önce yürürlükte olan Üretim
Anlaşması aracılığıyla bazı Rowenta markalı ürünlerin üretim ve dağıtım hakkının
Cankurtaran şirketlerine münhasıran verilmesinden dolayı, adı geçen anlaşmanın,
5.5.1998 tarihine kadar Rekabet Kurulu’na bildirilmesi gerekli iken böyle bir bildirimin
yapılmamasından dolayı, 4054 sayılı Kanun’un 16.maddesinin (c) bendi gereğince
idari para cezası verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, başvuruya konu anlaşmalara taraf olan
şirketlerden; Tefal İstanbul Ev Aletleri Ticaret A.Ş., Rowenta Werke GmbH ve
Rowenta France S.A.'nın SEB Internationale S.A.'nın bağlı şirketleri olduğu (SEB
Grubu), SEB Internationale S.A.'nın Fransa'da kurulu, ev aletleri, elektrikli kişisel
bakım aletleri, elektriksiz ev bakımı aletleri alanlarında dünya ölçeğinde faaliyet
gösterdiği anlaşılmıştır. Öte yandan anlaşmalara taraf olan diğer şirketlerden;
Elektrotek Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş., Elektropak Elektrik Sanayi A.Ş. ve İleri
Elektrik İhracat ve Ticaret A.Ş.'nin ise Cankurtaran Holding A.Ş.'ye bağlı şirketler
olduğu (Cankurtaran Grubu), Cankurtaran Grubu'nun; elektrik sayaçları ve her türlü
elektrikli ürün ve malzemeler, elektrikli ev aletleri, bunların satış sonrası servis
hizmetleri, spor giyim, ayakkabı, mağazacılık, dış ticaret, kredi kartı hizmetlerine
dönük finansman, emaye tel, turizm, inşaat ve inşaat malzemeleri, hazır mutfak,
mutfak alet ve malzemeleri v.b. alanlarda faaliyet gösterdiği görülmektedir.
H.1.1. Ürün Pazarı: Başvuruya konu olan iki anlaşmadan biri olan Üretim
Anlaşmasını Yenileme Anlaşması çerçevesinde, Rowenta Werke GmbH ve Rowenta
France S.A. tarafından Cankurtaran Grubu şirketlerinden Elektrotek Elektrik Sanayi
ve Ticaret A.Ş.'ye üretim ve dağıtım hakkı devredilen mallar; elektrikli süpürge, kuru
ve buharlı ütü, saç ve diş bakım aletleri ve buna benzer ürünlerden oluşan elektrikli
küçük ev aletleridir. Başvuruya konu ikinci anlaşma olan Rekabet Etmeme
Anlaşması'na konu olan mallar ise elektrikli küçük ev aletleri, "beyaz eşya" pazarı
3 REKABET KURUMU
kapsamında bir alt pazar teşkil etmektedir. Buna göre ilgili ürün pazarı, “elektrikli
küçük ev aletleri” pazarı olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar: İlgili ürün pazarına dahil olan malların Türkiye'nin tüm
bölgelerinde pazara sunulması, dağıtım kanalları aracılığıyla tüm kentsel ve kırsal
alanlara ulaşması nedeniyle ilgili coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak
kabul edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu işlem, Elektrotek Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Elektrotek) ile
Rowenta Werke GmbH (Rowenta) ve Rowenta France S.A. (Rowenta France)
arasında akdedilen Yenileme Anlaşması'na ve Tefal İstanbul Ev Aletleri Ticaret A.Ş.
ile Elektrotek, Elektropak Elektrik Sanayi A.Ş. (Elektropak), İleri Elektrik İhracat ve
Ticaret A.Ş. ( İleri ), Rowenta ve Rowenta France arasında akdedilen Rekabet
Etmeme Anlaşması'na , 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebidir.
Söz konusu başvuruda, Cankurtaran Grubu’na 30.1.1989 tarihli sözleşme
(Üretim Anlaşması) ile bazı Rowenta ürünlerinin Türkiye’de münhasıran üretimi ve
bu üretilen ürünlerin dağıtımı, 18.9.1984 tarihli sözleşme (Distribütörlük Anlaşması)
ile de Türkiye’de üretilmeyen Rowenta ürünlerinin bazılarının Türkiye’de münhasıran
distribütörlüğünün verildiği; Anlaşmanın taraflarından Alman Rowenta Werke GmbH
şirketinin Fransız SEB Grubu tarafından satın alındığı; aynı SEB Grubu'nun,
Türkiye’de Cankurtaran Grubu şirketleri ile 1993 yılında Tefal İstanbul Ev Aletleri
Ticaret A.Ş. (Tefal) unvanlı ortak bir anonim şirket kurduğu; bu şirketin hisselerinin
%60’ının SEB Grubu’na, %40’ının da Cankurtaran Grubu’na ait olduğu ifade
edilmektedir.
H.2.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
H.2.1.1. Rekabet Etmeme Anlaşması
Menfi tespit açısından değerlendirilmesi talep edilen anlaşmalardan ilki
11.6.1999 tarihinde akdedilen, Rekabet Etmeme Anlaşması’dır. Anlaşmanın 1.
maddesinde, Cankurtaran grubu içinde yeralan Elektrotek, Elektropak ve İleri adlı
şirketleri, üretim anlaşmasının sona ereceği 31.12.2006 tarihine kadar veya
Cankurtaran Grubu veya bağlı şirketleri Tefal’de hisse sahibi olduğu sürece, Tefal
tarafından dağıtımı yapılan ürünlere rakip olacak ürünlerle ilgili rekabet etmeme
taahhüdünde bulunmuşlardır.
Rekabet Etmeme Anlaşması'nın 1. maddesinde geçen “…..Tefal tarafından
dağıtımı yapılan ürünleri,…. imal etmemeyi, satmamayı, dağıtmamayı, tanıtmamayı
veya başka şekillerde ticaretini yapmamayı taahhüt ve kabul eder.” ifadesinin, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma,
Uyumlu Eylem ve Kararlar başlıklı 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir
hüküm olduğu görülmektedir. Bu nedenle, rekabet etmeme anlaşmasına aynı
Kanun'un 8. maddesi uyarınca talep edilen menfi tespit belgesinin verilemeyeceği
kanaatine varılmıştır.
4 REKABET KURUMU
H.2.1.2. Üretim Anlaşmasını Yenileme Anlaşması
Menfi tespit açısından değerlendirilmesi talep edilen anlaşmalardan ikincisi
ise, Elektrotek, Rowenta ve Rowenta France arasında akdedilen Yenileme
Anlaşması'dır. Anlaşmanın "Devamlılık" başlıklı 4. maddesinde, “Bu Yenileme
Anlaşması, sadece Üretim Anlaşmasını’nı yenilemek amacıyla yapılmış bir
anlaşmadır ve açıkça aksi burada belirtilmedikçe hiçbir şekilde Üretim Anlaşması’nın
hüküm ve koşullarının tadili, değiştirilmesi, iptali ya da bunlardan feragat edildiği
sonucunu çıkaracak şekilde yorumlanmayacak ve anlaşılmayacaktır ve bu Yenileme
Anlaşması, Üretim Anlaşması’nın ayrılmaz bir parçasını oluşturacak ve her zaman
Üretim Anlaşmasını’nın diğer tüm hüküm ve koşullarıyla birlikte yorumlanacak ve
uygulanacaktır.” denilmek suretiyle, 30.1.1989 tarihli “Rowenta ve Elektrotek
arasında Elektrikli Aletlerin Üretimi Konusunda Anlaşma” başlıklı üretim
anlaşmasının koşullarının halen devam etmekte olduğu ifade edilmektedir.
Söz konusu Anlaşma incelendiğinde, anlaşmanın 1. maddesinin birinci
paragrafında, “Bu anlaşmanın madde ve şartları ile ilgili olarak Rowenta işbu
anlaşma da karşılıklı anlaşma üzerine aşağıda örnekleri verilen elektrikli ev
aletlerinin…Türkiye Cumhuriyeti içinde…imal ve tevzi etmek üzere, bu anlaşma
süresince transfer edilemez özel hakkını işbu anlaşma ile kabul eden
ELEKTROTEK’e tanımaktadır” denilmek suretiyle, belirli bir bölgede bu hakkın
yalnızca Elektrotek’e tanındığı; aynı maddenin ikinci paragrafında “İlk paragraf
gereği ELEKTROTEK’e tanınan hakların devri kabil değildir” denilmek suretiyle de,
bu firmaya devir yasağı getirildiği anlaşılmaktadır. Aynı anlaşmanın 7. maddesinin ilk
paragrafında ise, “Rowenta işbu anlaşma ile Elektrotek’e: LİSANSLI BÖLGE’de
tevziatının yapılması üzere Akit Emtialarının, ELEKTROTEK fabrikalarında imal
etmesi için münhasır ve devri kabil olmayan bir lisans hakkı tanımaktadır.” denilmek
suretiyle aynı şekilde bölge tanımlaması yapılmakta ve devir yasağı getirilmektedir.
Anlaşmanın 6. maddesinin beşinci paragrafında; “Akit Emtialarının kalite
standartlarının tesisinin teminat altına almak gayesi ile, ELEKTROTEK sadece
Rowenta tarafından temin edilen veya fabrikalarında imal edilen parça ve aksamı
kullanarak Akit Emtialarını imal etmeye hazır olacaktır. Rowenta tarafından temini
mümkün olmayan veya Elektrotek tarafından üretimi kabil olmayan bu çeşit Akit
Emtialarının parça ve aksamları, adı geçen parça ve aksamların Rowenta kalite
standartına haiz olması şartı ile, Elektrotek tarafından diğer imalatçılarından
alınabilecek, gene bu çeşit parça ve aksamların kalitesi konusunda Rowenta’nın
itirazı bulunmaması şartı bulunacaktır.” ifadesi ve aynı maddenin altıncı
paragrafında, “Daha önce zikredilen şartları dikkate almaksızın ve yüksek kalite
standartının tesisi ve gene ütü, tost makinesi, fritöz, ızgara makinesi, v.s. gibi
termoelektrikli Akit Emtialarının güvenliği için, Elektrotek, adı geçen emtiaları sadece
Rowenta’dan temin edilecek termostatlarla teçhiz edeceğini, Rowenta tarafından
tasdik edilen mütekabil kalitedeki termostatların bir Türk kaynaktan temin edilmesi
mümkün olamadığı sürece taahhüt eder.” ifadesine yer verilmek suretiyle, parça ve
aksamların temininde alıcıya birtakım sınırlamalar getirilmektedir.
Anlaşmanın 7. maddesinin üçüncü paragrafında, “Akit Emtialarının YETKİ
BÖLGESİ dışında satışı…her seferinde Rowenta’nın önceden yazılı iznini
5 REKABET KURUMU
gerektirir….” denilmek suretiyle, malların üçüncü şahışlara satışında birtakım
sınırlamalar getirilmiştir.
Anlaşmanın 21. maddesinde, “Rowenta tarafından Elektrotek’e tanınan
münhasır imtiyaz münasabeti ile, Elektrotek aynı şekilde Rowenta’ya Türkiye
Cumhuriyeti’nde elektrikli ev aletlerinin imali ve tevzii hususunda münhasır hak
tanımak konusunda mutabıktır. İşbu hakkın Elektrotek tarafından yapılan … gibi
mamullerine tatbiki kabil değildir. Elektrotek, bu münasebetle, işbu anlaşmada
bulunanların haricinde, aynı imalat grubundan olan emtiaları imal ve tevzi
etmeyeceğini taahhüt eder. Gene, Elektrotek, imal edilecek olan küçük boy elektrikli
aletlerin çeşitlerini daha geniş çapta imalat gruplarına dönüştürmeyi istediği taktirde,
bu konuda ilk olarak Rowenta ile temasa geçeceğini taahhüt eder…” denilmek
suretiyle, birtakım sınırlamalar ve bazı mamullerde rekabet yasağı getirilmektedir.
Dolayısıyla, söz konusu Yenileme Anlaşmasının yukarıda yer verilen
maddelerinin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olması nedeniyle, anılan
anlaşmaya aynı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesinin
verilmesinin mümkün olmayacağı sonucuna varılmaktadır.
H.2.2. Muafiyet Değerlendirmesi
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde, ilgili iki anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilememesi halinde muafiyet verilmesi talep edilmektedir. Söz konusu
anlaşmaların, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesine dayanılarak Rekabet Kurulu
tarafından çıkarılan toplam dört adet grup muafiyeti tebliği kapsamında
değerlendirilemeyeceği anlaşıldığından bahse konu anlaşmalar, Kanunun 5.
maddesi kapsamında bireysel muafiyet açısından değerlendirmeye alınmıştır.
H.2.2.1. Üretim Anlaşmasını Yenileme Anlaşması
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu, 4. madde
kapsamına giren anlaşmaların, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulların
tamamını taşıması halinde bu madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmasına karar verebilmektedir. 5. maddede belirtilen bu koşullar:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
şeklindedir. Yukarıdaki şartların hepsini taşıyan anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara
en çok 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınabilmektedir. Aşağıda mevcut anlaşma
hükümleri anılan koşullar açısından değerlendirilmiştir:
a) Malların üretimi ve dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Bildirime konu olan anlaşma maddelerinin kapsamına giren; sınai mülkiyet
haklarının devri veya kullanılması –özellikle patentler, faydalı modeller, markalar ve
teknik bilgiler- veya sınai sürecin uygulanması veya kullanılması ile ilgili bir imalat
yöntemi bilgisinin devrine veya kullanım hakkına ilişkin sözleşmelerden doğan haklar
6 REKABET KURUMU
bakımından sınırlamalar getiren belirli kategorideki anlaşmalar Teknoloji Transferi
Anlaşmaları olarak kabul edilmektedirler. Bu tür anlaşmalar mahiyetleri itibari ile
teknik bilginin yayılmasını sağlayarak, teknoloji yoğun ürünlerin üretimini
arttırmaktadır. Bu bağlamda anlaşmanın maddelerinde sıralanan bazı yükümlülükler
ve sınırlamalar genellikle malların üretiminde iyileşme ve teknik süreçte gelişme
sağlamaktadır. Bunlar, patent sahiplerini lisans vermeye daha istekli yapmakta ve
lisans alanların yeni bir ürünü üretme, kullanma veya pazara sürme ya da yeni bir
süreci kullanma için gerekli olan yatırımları yapma eğilimlerini arttırdığından,
malların üretim veya dağıtımında yeni gelişme ve iyileşmelere ve teknik gelişmenin
sağlanmasına yol açmaktadır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
Yapılan anlaşma sonucundaki kazanımdan pratikte belli oranlarda tüketicinin
de pay alması beklenmektedir. Tüketici yararı genel anlamda sunumu yapılan mal ve
hizmetlerin fiyatlarındaki düşüşler olarak algılansa da, arzın sürekliliği, ürün
kalitesindeki artış, yeni bir rakibin piyasaya girmesi vb. şeklindeki kazanımlar da bu
koşulun sağlanmış olması anlamına gelebilmektedir.
Bildirim konusu anlaşmalar sonucu tüketicilerin elde edeceği fayda,
fiyatlardaki düşüşten çok arzın sürekliliği ve özellikle ürün kalitesindeki artış ve
markalararası rekabetin artması şeklinde kendini göstermektedir. Bunun yanı sıra,
anlaşmanın diğer maddelerinde yer alan, lisans verenin teknik desteğinin yanısıra
eğitim gibi konularda da destek vermesi, söz konusu ürünlerin üretim süreçlerinde
uzmanlaşma sağlanarak yüksek verim elde edilmesine olanak sağlayacaktır.
Sağlanan yüksek verimin tüketiciler üzerinde iki türlü etki yaratması beklenir.
Birincisi artan verimlilikle birlikte maliyetlerin düşmesi ve bunun fiyatlara
yansımasıyla tüketici daha kaliteli hizmeti daha ucuza elde etme imkanı bulacaktır.
İkincisi ise, sağlanan teknik ve eğitim desteği ile hem hizmetin sunumunda süreklilik
ve güven tesis edilmiş olacak hem de kalitede artış temin edilecektir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Taraflar arasında akdedilen anlaşma sonucunda ilgili coğrafi pazar Türkiye
geneli olarak ele alındığında, piyasadaki rekabet koşullarında önemli ölçüde
değişiklik olmamaktadır. İlgili ürün pazarında yoğunlaşma oranının da düşük olduğu
ve piyasaya giriş engellerinin bulunmadığı düşünüldüğünde, ilgili piyasanın önemli
bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı anlaşılmaktadır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Bu maddeye göre taraflar üzerine getirilen rekabet kısıtlamalarının, anlaşma
sonucu elde edilecek faydaların ortaya çıkması için zorunlu olmaları gerekir. (a) ve
(b) bentlerindeki amaçlar; ekonomik ve teknik gelişmenin sağlanması ve tüketicinin
bundan belli bir pay almasıdır. Bu amaçların gerçekleşmesi, yukarıda açıklandığı
üzere, lisans verenin bu lisansı vermekle beraber kendini bazı açılardan garantiye
alarak, uzun süreçler sonucunda elde etmiş olduğu teknik bilgilerin, formüllerin ve
markalarının kötüye kullanımını engellemek ve yaratmış olduğu ürünün kalite ve
standardını korumak ile ilgilidir. Bu durumda, anlaşma ile getirilen rekabet
7 REKABET KURUMU
kısıtlamasının (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla olmadığı görülmektedir.
H.2.2.2. Rekabet Etmeme Anlaşması
Tefal, Elektrotek, Elektropak, İleri, Rowenta ve Rowenta France arasında
11.06.1999 tarihinde imzalanmış olan "Anlaşma"nın, "Rekabet Etmeme" başlıklı 1.
maddesinde,
"Elektrotek, Elektropak ve İleri süresi 31.12.2006 yılına kadar uzatılan Üretim
Anlaşması boyunca veya Cankurtaran Grubu veya Bağlı şirketleri Tefal'de hisse
sahibi olduğu sürece, hangisi sonra ise, kendilerinin ( ve aynı zamanda Bağlı
Şirketlerinin, hissedarlarının ve Cankurtaran Ailesi'nin üyelerinin) Tefal tarafından
dağıtımı yapılan ürünlere rakip olacak ürünler ile ilgilenen herhangi bir özel veya tüzel
kişinin danışmanı, yatırımcısı, ortağı, hissedarı, lisansiyesi, kreditörü, temsilcisi veya
vekili sıfatıyla hareket etmek de dahil, ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere,
sözkonusu ürünleri imal etmemeyi, satmamayı, dağıtmamayı, tanıtmamayı veya
başka şekillerde ticaretini yapmamayı taahhüt ve kabul eder. Ancak şu koşullar
istisna olacaktır: (i) Üretim anlaşmasının süresi boyunca Üretim anlaşmasına uygun
olarak Elektrotek tarafından Rowenta Markasıyla üretilen ürünler; (ii) "Conti" markalı
ürünler; (iii) önceden Rowenta'ya bildirilecek OEM faaliyetleri. Ancak madde (ii) ve
(iii)'te belirtilen istisna ürünler hiçbir şekilde mevcut Tefal, Rowenta veya Rowenta
France ürünlerinin bir kopyası, çok benzeri, veya tasarım açısından ona şaşırtıcı bir
benzerlik içerir olmayacak ve bu ürünlerde Rowenta'nın adı, tasarımı veya lisansı
hiçbir şekilde yer almayacaktır. Ayrıca Cankurtaran Grubu, Dağıtılan ürünleri ( veya
dağıtılan ürünlerle rekabet halinde olan başka ürünleri) yeniden satmak amacıyla
başka bir kişi veya kuruluştan almamayı ve Rowenta ve/veya SEB Grubu'nun bu
anlaşmanın imza tarihinde kullandığı veya SEB Grubu şirketlerinin ileride kullanacağı
markalara görüntü veya okunuş itibariyle benzeyen herhangi bir marka kullanmamayı
kabul ve taahhüt eder.
Cankurtaran Grubu'nun Conti dışında bir ticari marka geliştirme girişimleri 31.12.2001
yılına kadar Tefal'in onayına tabi bulunacak, bu tarihten sonra ise sözkonusu yeni
marka, sadece Türkiye Cumhuriyeti ile sınırlı kalmak ve Cankurtaran Grubu bu yeni
markanın Rowenta ve/veya Tefal ve/veya SEB Grubu'nun bu Anlaşma tarihinde
kullandığı veya SEB Grubu şirketlerinin ileride kullanacağı markaların aynısı
olmadığı, okunuş ve/veya görünüş veya başka açıdan benzemediğine dair Tefal'den
yazılı bir ön onay almak kaydıyla serbestçe geliştirilebilecektir. Yukarıdaki paragrafın
hükümleri saklıdır."
şeklinde rekabet etmeme yükümlülükleri öngörülmüştür. Söz konusu madde
metninden, Cankurtaran Grubu şirketlerinin, Üretim Anlaşması yürürlükte olduğu
sürece veya sona erse dahi Cankurtaran Grubu'nun Tefal'de hissesi bulunduğu
sürece, Tefal'in dağıtımını gerçekleştirdiği ürünlere rakip olabilecek nitelikte
herhangi bir mala ilişkin olarak hiçbir ticari faaliyette bulunmamayı veya bulunan
diğer bir tüzel veya gerçek kişi adına çalışmamayı kabul ve taahhüt ettiği
anlaşılmaktadır. Maddede yer alan sınırlamalar ilgili ürün pazarı olan elektrikli küçük
ev aletleri pazarında ilgili ürünlerin üretimini, dağıtımını ve pazarlamasını yapan
teşebbüsler arasında rekabeti ortadan kaldırıcı etki doğurmak suretiyle 4054 sayılı
Kanunu'nun 4. maddesi kapsamında ihlal teşkil etmektedir.
8 REKABET KURUMU
Cankurtaran Grubu'na bağlı şirketlerin ticari faaliyetleri üzerine getirilen
sınırlamalar ile, esasen, Rowenta tarafından Cankurtaran Grubu'na Üretim
Anlaşması ve Üretim Anlaşması’nı Yenileme Anlaşması ile verilen marka, patent ve
know-how içeren lisans hakkı ile tesis edilen ticari avantajların söz konusu şirketler
tarafından suistimal edilmesinin engellenmesi amaçlanmaktadır. Üretim Anlaşması
ile Cankurtaran Grubu şirketlerinden Elektrotek’e, Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içinde Rowenta ürün grubundan belirli bazı ürünler için devredilemez bir şekilde imal
ve dağıtım özel hakkı tanınmaktadır. Anlaşma konusu ürünlerin, elektrik süpürgeleri
ve aksesuarları, kuru ve buharlı ütüler, saç bakım aletleri, diş bakımı aletleri, beyaz
ev eşyaları, diğer elektrikli küçük ev eşyaları olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu
ürünlerin üretimi için gerekli olan yazılı ve sözlü olmak üzere lisanslı teknik bilgi ve
usullerin, imalat için özel tasarlanmış alet edavatın Elektrotek’e ücreti karşılığında
sağlanacağı, kalifiye personele ise Rowenta tesislerinde üretim metod ve teknikleri
konusunda eğitim verileceği Rowenta tarafından taahhüt edilmiştir. Elektrotek,
Cankurtaran Holding A.Ş. ile birlikte çalışan ve bu şirkete bağlı olan veya bu şirketçe
kontrol edilen diğer tüm şirketlerin Üretim Anlaşması’nın şartları ile bağlı olduğunu
taahhüt etmiştir. Daha sonradan yapılan Distribütörlük Anlaşması ile Rowenta, yine
bir Cankurtaran Grubu şirketi olan Elektropak’ı, Rowenta markası ile ithal edilen
elektrikli ev aletleri ve yedek parçalarının tek yetkili distribütörü olarak tayin etmiş,
ancak söz konusu anlaşma kapsamındaki hak ve yükümlülükler sonradan Üretim
Anlaşmasının ayrılmaz bir eki olarak Elektrotek’e devredilmiştir. Cankurtaran
Grubu’nun diğer bir şirketi olan İleri Elektrik ise, Distribütörlük ile Üretim Anlaşmaları
kapsamındaki ürünlerin pazarlamasını yapan şirkettir. En son düzenleme
çerçevesinde ise Tefal, Rowenta markası ile ithal edilen ürünlerin yeni yetkili
distribütörü olmuştur.
Rekabet Etmeme Anlaşması ile getirilen yükümlülüklerin ilgili piyasada
rekabet koşullarını bozucu etki doğurabileceği açıktır. Ancak, Cankurtaran
Grubu'nun halihazırda sahip olduğu "Conti" markası altında Rowenta ile aynı ürün
grubuna ait ürünlerin üretimi, dağıtımı ve pazarlaması faaliyetlerinde bulunuyor
olmasının ve bu faaliyetlerine devam edecek olmasının söz konusu Rekabet Etmeme
Anlaşması'nın 1. maddesinde anlaşmadan istisna edilmesi, ilgili piyasanın
yoğunlaşma oranının düşük olması, giriş engellerinin bulunmaması, ürünlerin ve
markaların çok çeşitli olması ve fiyatların bir markadan diğerine önemli farklılıklar
göstermesi gibi unsurlar dikkate alındığında, rekabet etmeme kaydından, mehaz
mevzuat ile de uygun görülen lisans alanın, patent ve know-how'dan, gizlilikleri
sürdüğü sürece yararlanmaması ve bunları rakip ürünlerin araştırma, geliştirme,
üretim ve dağıtımında kullanmamasının garanti altına alınması şeklinde anlaşılması
yerinde olacaktır. Bu anlamda, Rowenta markasının ve ürünlerinin asıl sahibi olan
SEB Grubu'nun, Türkiye'de yaptığı yatırımı korumayı amaçlaması, piyasaya getirdiği
ve piyasanın çeşitlenmesine ve gelişmesine katkıda bulunan teknoloji ve bilgi
birikiminin ve Cankurtaran Grubu'nun Rowenta markasını kullanarak kazandığı ticari
itibar ve güvenilirliğin karşısında bazı güvenceler istemesi makul görülebilecektir.
Yukarıda yer alan değerlendirmeler, Rekabet Etmeme Anlaşması'nın Üretim
Anlaşmasını Yenileme Anlaşması'nın bir devamı veya bir eki olduğunun kabul
edilmesi ve Anlaşma ile Üretim Anlaşmasını Yenileme Anlaşması ile tesis edilen
bölgesel koruma karşısında, Cankurtaran Grubu şirketlerinin sadece Tefal tarafından
9 REKABET KURUMU
dağıtımı yapılan ürünlere ilişkin olarak, ki bu ürünler Cankurtaran Grubu tarafından
pazara sunulan ürünlerin sadece %1'ini oluşturmaktadır, SEB Grubu ile rekabet
etmemeyi kabul ve taahhüt etmesi şeklinde anlaşılmalıdır. Böylece, Anlaşma ile
Üretim Anlaşmasını Yenileme Anlaşması'nın uygulanabilirliği güçlendirilmekte,
yapılacak marka, patent ve know-how ihlallerine karşı daha güçlü yaptırımlar
getirilmiş olmaktadır. Anlaşma'nın bu şekilde kabulü ise ancak süresinin Üretimi
Yenileme Anlaşması ile sınırlı olması halinde mümkündür. Lisans verenin, lisans
alanın, patentin geçerliliğini ve know-how'ın gizliliğini koruduğu sürece, anlaşmadan
sonra patentten veya know-how'dan yararlanmamasını ve Üretim Anlaşmasını
Yenileme Anlaşması kapsamındakilere benzer nitelikte marka kullanmamasını
isteme hakkı sonra da saklı kalmak kaydı ile, Anlaşma'nın süresinin Üretim
Anlaşması'nın sona erdiği tarih olan 31.12.2006 itibarıyla sona ermesi gerektiği ve
Anlaşma'da yer alan “Elektrotek, Elektropak ve İleri süresi 31.12.2006 yılına kadar
uzatılan Üretim Anlaşması boyunca veya Cankurtaran Grubu veya Bağlı şirketleri
Tefal'de hisse sahibi olduğu sürece, hangisi sonra ise” ifadesinin, “Elektrotek,
Elektropak ve İleri süresi 31.12.2006 yılına kadar uzatılan Üretim Anlaşması
boyunca” şeklinde tadil edilmesi kaydıyla Anlaşma'ya esas teşkil eden Üretim
Anlaşması'nı Yenileme Anlaşması'na, Rekabet Kanunu'nun 5. maddesinde yer alan
muafiyet hükmünün uygulanmasının mümkün olacağı kanaatine varılmıştır.
H.2.2.3. Bildirimin Süre Yönünden İncelenmesi
Yukarıdaki değerlendirmelerden de anlaşıldığı üzere söz konusu anlaşmalar,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan anlaşmalardır. Aynı Kanun'un 10.
maddesinde, “4 üncü madde kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar
yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde Kurula bildirilir.” hükmü yer almaktadır.
Ayrıca, 12.7.1997 tarih ve 23078 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 1997/2 sayılı “Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği
Kararlarının Kanunun 10 uncu Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve Esasları
Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği”nin 3. maddesinin birinci fıkrasında, “Kanun’un 4
üncü maddesi kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar yapıldıkları
tarihten itibaren bir ay içinde Rekabet Kurulu’na bildirilir.” hükmüne yer verilmek
suretiyle bu yükümlülük tekrarlanmıştır.
Buna paralel olarak, 11.11.1997 tarih ve 23167 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren 1997/6 sayılı “Rekabet Kurumu Teşkilatının
Oluşturulmasından Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 Sayılı
Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ”in 2. maddesinde,
“05.11.1997 tarihinden itibaren teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi
kapsamına giren anlaşma ve uyumlu eylemleri ile teşebbüs birliklerinin bu tür karar
ve eylemleri, alındıkları veya yapıldıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde
Kurulumuza bildirilecektir.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda zikredilen Yenileme Anlaşması ile Rekabet Etmeme Anlaşması
Türkiye'deki şirketler tarafından 11.6.1999 tarihinde imzalanmış olmakla birlikte,
yabancı şirketler tarafından Fransa’da 6.7.1999 tarihinde imzalandığından 4054
sayılı Kanun ve anılan tebliğlerin ilgili hükümleri doğrultusunda söz konusu
anlaşmaların zamanında bildirildiği kabul edilmiştir. Ancak, 1997/6 sayılı tebliğin 3.
maddesinde yer alan, "Teşebbüslerin, 05.11.1997 tarihinde var olan 4054 sayılı
10 REKABET KURUMU
Kanun’un 4 üncü maddesi kapsamındaki her türlü anlaşma ve uyumlu eylemleri ile
teşebbüs birliklerinin kararları da, 05.11.1997 tarihinden başlayarak en geç 6 ay
içinde Kurulumuza bildirilecektir." hükmü gereğince, yukarıda bahsedilen yenileme
anlaşmasından önce, 30.1.1989 tarihinden itibaren yürürlükte olan Üretim Anlaşması
aracılığıyla bazı Rowenta markalı ürünlerin üretim ve dağıtım hakkının Cankurtaran
şirketlerine münhasıran verilmesinden dolayı adı geçen anlaşmanın 5.5.1998
tarihine kadar Rekabet Kurulu’na bildirilmesi gerekli iken böyle bir bildirimin
yapılmadığı tespit edilmiştir.
Söz konusu bildirimin zamanında yapılmamasından dolayı, 4054 sayılı
Kanun’un “İdari Para Cezaları” başlıklı 16. maddesinde yer alan, “Kurul …4 üncü
madde kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararların süresi içinde
bildirilmemesi halinde dört yüz milyon lira (1999/1 sayılı Tebliğ ile değişik), …Para
cezası verir.” hükmü gereğince, anılan bildirim ile ilgili olarak anlaşma taraflarından,
Rowenta Werke GmbH ve Elektrotek Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin, 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin (c) bendi gereğince ayrı ayrı olmak üzere 400.000.000 TL
idari para cezasına hükmedilmesi gerekmektedir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda,
1. Elektrotek Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş., Rowenta Werke GmbH ve Rowenta
France S.A arasında akdedilen "Üretim Anlaşması"na (Yenileme Anlaşması) ve
Tefal İstanbul Ev Aletleri Ticaret A.Ş., Elektrotek Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Elektropak Elektrik Sanayi A.Ş., İleri Elektrik İhracat ve Ticaret A.Ş., Rowenta
Werke GmbH ve Rowenta France S.A arasında akdedilen "Anlaşma"ya (Rekabet
Etmeme Anlaşması), rekabet etmeme, mamullerin alım ve satışlarına ilişkin
sınırlamalar getirme, bölge belirleme gibi hükümler ihtiva etmelerinden dolayı
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri, bu nedenle söz konusu
anlaşmalara talep edilen menfi tespit belgesi verilemeyeceğine;
2. Yukarıda sözü edilen her iki anlaşmaya, Rekabet Etmeme Anlaşması'nın 1.
maddesinin birinci paragrafında yer alan, “Elektrotek, Elektropak ve İleri süresi
31.12.2006 yılına kadar uzatılan Üretim Anlaşması boyunca veya Cankurtaran
Grubu veya Bağlı şirketleri Tefal'de hisse sahibi olduğu sürece, hangisi sonra ise”
ifadesinin, “Elektrotek, Elektropak ve İleri süresi 31.12.2006 yılına kadar uzatılan
Üretim Anlaşması boyunca” şeklinde tadil edilmesi şartıyla, Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde sözleşme tarihlerinden itibaren 5 yıl süre ile bireysel muafiyet
tanınmasına,
3. Öngörülen değişikliğin kararın tebliğinini takiben 45 günlük süre içinde yapılarak
aykırılığın Rekabet Kurumu’na tevsik edilmesine, aksi takdirde sözleşmenin
geçersiz sayılacağının ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun düzeltme yapılmadan
uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 4054
sayılı Kanun'un 16 ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara
bildirilmesine,
4. Yenileme anlaşmasından önce yürürlükte olan ve bazı Rowenta markalı ürünlerin
üretim ve dağıtım hakkının Cankurtaran şirketlerine münhasıran verilmesini konu
alan Üretim Anlaşması'nın, 1997/6 sayılı “Rekabet Kurumu Teşkilatının
11 REKABET KURUMU
Oluşturulmasından Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 Sayılı
Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ”in 3. maddesi
gereğince 5.5.1998 tarihine kadar Rekabet Kurulu’na bildirilmesi gerekli iken
böyle bir bildirimin yapılmamasından dolayı, 4054 sayılı Kanun’un “İdari Para
Cezaları” başlıklı 16. maddesinde yer alan, “Kurul …4 üncü madde kapsamına
giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararların süresi içinde bildirilmemesi halinde
dört yüz milyon lira (1999/1 sayılı Tebliğ ile değişik), …Para cezası verir.” hükmü
gereğince, anılan bildirim ile ilgili olarak anlaşma taraflarından Rowenta Werke
GmbH ve Elektrotek Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin ayrı ayrı olmak üzere,
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (c) bendi gereğince 400.000.000 TL. idari
para cezası ile cezalandırılmalarına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy