1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/A.Ö.-99/5 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 99-45/476-301
Karar Tarihi : 06.10.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL , Mehmet Zeki UZUN, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Aydın ÖZTUNALI, Abdulgani GÜNGÖRDÜ
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Societé de Participations Financieres et Immobilieres
“Parficim”
D- TARAFLAR: - Societé de Participations Financieres et Immobilieres
“Parficim”
Tour Gan-16 Place de L'Iris-92400 Courbevoie-Fransa
- İsmail TARMAN
Kodaman Sk., Birlik İşhanı, No:65, Nişantaşı/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Societé de Participations Financieres et Immobilieres
“Parficim” şirketi tarafından Baştaş- Başkent Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ndeki
İsmail TARMAN’a ait %43.25 hissenin devralınmasına ilişkin, “Hisse Devir
Anlaşması”nın ekinde yeralan “Rekabet Yasağı Anlaşması”na menfi
tespit/muafiyet verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.2.1999 tarih, 473 sayı ve 2.3.1999
tarih, 721/288 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca
düzenlenen 16.3.1999 tarih ve D1/1/A.Ö.-99/3 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu,
17.3.1999 tarih, REK.0.05.00.00/17 sayılı Başkanlık Önergesi ile 99-16 sayılı Kurul
toplantısında görüşülüp; Societé de Participations Financieres et Immobilieres
“Parficim”in İsmail TARMAN’a ait Baştaş- Başkent Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ndeki
%43.25 hisseyi devralması işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir
devralma olmadığına, taraflarca imzalanan "Rekabet Yasağı Anlaşması"nın 4054
sayılı Kanun'un 5 ve 8. maddeleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesine karar
verilmiştir. Bu karar doğrultusunda, 4054 sayılı Kanun’un 5 ve 8. maddeleri uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 12.4.1999 tarih ve D1/1/A.Ö.-99/5 sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 14.4.1999 tarih, REK.0.05.00.00/24
sayılı Başkanlık Önergesi ile 99-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, 99-22, 99-
33, 99-44 sayılı Kurul toplantılarında taraflardan ek bilgi istenilmesine karar verilmiş,
bu bilgileri içeren 2.7.1999 tarih, REK.0.05.00.00/53 sayılı ve 22.9.1999 tarih,
2 REKABET KURUMU
REK.0.05.00.00/80 sayılı Başkanlık Önergeleri tetkik edilerek, söz konusu rapor 99-
45 sayılı Kurul toplantısında kararara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Parficim'in, İsmail Tarman’ın Baştaş- Başkent
Çimento San. ve Tic. A.Ş.’deki %43.25 oranındaki hissesini devralması ile ilgili
imzalanan “Hisse Devir Anlaşması” ekinde yer alan “Rekabet Yasağı Anlaşması” nın
1. maddesi hükümlerinin süre ve kapsam yönüyle amacını aşar nitelikte olması ve
rekabeti gereğinden fazla kısıtlamasından dolayı,
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırı olduğu
ve bu nedenle Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde söz konusu hükümleri içeren
anlaşmaya Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceği,
- Öte yandan aynı anlaşmaya bu haliyle Kanun’un 5 . maddesindeki muafiyet
alabilmenin tüm koşullarını taşımaması nedeniyle Kanun’un 4. madde emirlerinin
uygulanmasından muafiyet de tanınamayacağı,
- Sınırlama dahilinde bulunan Süleyman oğlu Mehmet Tarman, Mustafa oğlu
Mehmet Tarman ve İsmail Tarman’ın eş ve çocuklarının, söz konusu rekabet
yasağı kapsamından çıkarılması ve İsmail Tarman’a getirilen rekabet yasağının 3
yıl süreyle sınırlandırılması halinde, söz konusu sınırlamaların “zorunlu
kısıtlamalar” (yan sınırlama) olarak değerlendirilebileceği ve bu haliyle
anlaşmaya Menfi Tespit Belgesi verilebileceği
düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvurunun konusu, Parficim’in, İsmail Tarman’a ait Baştaş A.Ş. hisselerini
devralarak, önceki varlığıyla birlikte toplam sermayenin % 82’sini kontrol eder hale
gelmesini içeren ve bu çerçevede imzalanan “Hisse Devir Anlaşması” ekinde yer
alan, genel anlamda İsmail Tarman ve Tarman Ailesi’nin diğer bazı üyelerine,
tanımlanmış coğrafyada işle ilgili belli süreler içerisinde faaliyette bulunma kısıtları
getiren “Rekabet Yasağı Anlaşması” dır.
Bu anlaşmanın 1. maddesinde;
“İsmail Tarman, Ankara, Konya ve Manavgat’ta her birinin yarıçapı 150 km. olan bir
alan içinde;
I. İşbu anlaşmanın imzalandığı tarihten itibaren kendisinin, Süleyman oğlu
Mehmet Tarman ve Mustafa oğlu Mehmet Tarman’ın 10 yıl süre ile ve eşi ve
çocuklarının 5 yıl süre ile;
(i) Baştaş Başkent Çimento San. A.Ş., Aktaş İnşaat Malzemeleri San. ve
Tic. A.Ş. ve Tamtaş Yapı Malzemeleri San. ve Tic. A.Ş. ile çimento,
kireç, hazır beton ve agrega konularında rekabet etmeyeceklerini;
(ii) Üçüncü kişilerle ve şirketlerle çimento, kireç, hazır beton ve agrega
faaliyetlerine ilişkin olarak ortaklık ilişkisi içine girmeyeceklerini; ve
3 REKABET KURUMU
(iii) Çimento, kireç, hazır beton ve agrega faaliyetlerinde bulunan üçüncü
kişilerin işletmeleri ve şirketlerde her ne nam altında olursa olsun görev
almayacaklarını;
II. İşbu anlaşmanın imzalandığı tarihten itibaren kendisinin, Süleyman oğlu
Mehmet Tarman ve Mustafa oğlu Mehmet Tarman’ın 10 yıl süre ile;
Çimento, kireç, hazır beton ve agrega faaliyetlerinde bulunan üçüncü kişilerin
işletmeleri ve şirketleri Baştaş Başkent Çimento San. A.Ş., Aktaş İnşaat
Malzemeleri San. ve Tic. A.Ş.ve Tamtaş Yapı Malzemeleri San. ve Tic. A.Ş. ile
doğrudan veya dolaylı şekilde rekabet etmelerine imkan verecek mali
yardımda bulunmayacaklarını kabul ve taahhüt ederler…”
denilmekte, sonraki maddelerinde ise cezai ve diğer hükümler yer almaktadır.
Bu tür işlemlerde, devralan tarafın gerek teknik yönden gerekse mevcut
müşteri portföyünün korunması yönünden devralınan işle ilgili faaliyetlerin sağlıklı bir
şekilde yürütülebilmesini teminen belli süreler için devreden tarafa, işle ilgili
konularda getirilen faaliyet gösterme yasakları, devralmanın amacına ulaşılabilmesi
için zorunlu kabul edilmektedir.
Ancak, herhangi bir devralma işleminde devreden tarafa getirilen bu tür
sınırlamaların, kapsam, süre ve coğrafi alan bağlamında önceden açık bir şekilde
belirtilmesi ve amacını aşar nitelikte olmaması gerekmektedir.
a) Kapsam: Devreden tarafa getirilen yasakların boyutları satın alan tarafla sınırlı
olmalı ve faaliyet sahası devredilen işin çerçevesi içerisinde kalmalı, tarafların
sahip oldukları diğer iş kollarını kapsayacak şekilde genişletilmemelidir.
b) Süre: Kısıtlamaların süresi kabul edilebilir bir dönemi kapsamalıdır. Kabul
edilebilir süre için kesin bir periyod olmamakla birlikte, söz konusu sürenin
belirlenmesinde işin teknolojisi, devredilen faaliyetin know-how seviyesi, dağıtım
kanallarının durumu ve tahmini yeniden oluşturulabilme süreleri, müşteri portföyü
ve ilk yatırım maliyetlerinin yüksekliği gibi hususlar göz önünde
bulundurulmaktadır.
c) Coğrafi Alan: Coğrafi alan üzerine getirilen sınırlamalar devralınan teşebbüsün
satış bölgesi ile sınırlandırılmış olmalı, faaliyet yasakları başka bölgeleri
kapsayacak şekilde genişletilmemelidir.
Dosya mevcudu belgelerden, Baştaş A.Ş.'nin bağlı ortaklıklarından Tamtaş
A.Ş. ve Aktaş A.Ş.'nin ana faaliyet alanlarının taşımacılık ve agrega üretimi olduğu,
ancak sözkonusu yasağa sadece çimento ve bu faaliyetlerle aynı bütünlük içerisinde
yer alan hazır beton, agrega, kireç üretim ve satışının dahil edildiği, taşımacılıkla
ilgili herhangi bir sınırlamanın getirilmediği anlaşılmıştır.
Buna karşılık, Baştaş A.Ş.’deki tüm payını Parficim’e devrederek çimento
sektöründeki faaliyetlerini sona erdiren İsmail Tarman’ın, ilgili pazarda edindiği
tecrübeyi, müşteri grubunu, ticari ilişkilerini ve teknolojik alt yapıyı, satışın
gerçekleşmesinden hemen sonra Baştaş’a rakip olacak şekilde kullanmaya
başlaması, devralan taraf olan Parficim’in Baştaş ile elde etmeyi planladığı
menfaatlerin büyük oranda azalmasına neden olabileceğinden dolayı adı geçen
şahsa getirilen rekabet yasakları gerekli görülmekle birlikte, devir işlemiyle direkt
4 REKABET KURUMU
olarak bağlantısı bulunmayan Tarman Ailesi’nin diğer üyeleri üzerine getirilen bu tür
yasakların, söz konusu kişilerin özgür bir biçimde ticari karar alma süreçlerini
kısıtladığı ve bu devralma işleminin hayata geçirilmesinde zorunlu unsurlardan
olmadığı kanaatine varılmıştır.
Diğer taraftan, söz konusu “Rekabet Yasağı Anlaşması”yla İsmail Tarman'a,
getirilen 10 yıllık faaliyet yasağının hem ilk yatırım maliyetlerinin çok yüksek olduğu
çimento üretimi ve pazarlamasına, hem de çimentoya göre nisbeten daha basit ve
ucuz süreçlerde elde edilebilen hazır beton, kireç ve agrega için getirilmesi, belirtilen
sürenin sözü edilen ürünler ve bunlara ilişkin hedeflere ulaşmak için gerekenden
fazla olmasına yol açmakta, dolayısıyla bu sürenin sınırlandırılması gereğini ortaya
çıkarmaktadır.
Anlaşma hükümlerinin süre ve kapsam bakımından amacını aşar nitelikte
olması, gerek “zorunlu kısıtlamalar” çerçevesinde telakki edilerek 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesine göre menfi tespit belgesi verilmesini mümkün kılmamakta,
gerekse 5. maddede belirtilen muafiyet alabilme koşullarının tamamını taşımaması,
özellikle “rekabetin gerekli olandan fazla sınırlanmaması” şartının yer aldığı (d)
bendini karşılamaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin
uygulanmasından muafiyet tanınmasını engellemektedir
Bu çerçevede, rekabet yasağı kapsamında bulunan İsmail Tarman haricindeki
kişilerin bu sınırlamaların kapsamından çıkarılması ve İsmail Tarman’a getirilen 10
yıllık rekabet yasağı süresinin azaltılması şeklinde anlaşmada değişiklik yapılması
koşuluyla, söz konusu sınırlamaların anılan devralma işleminin gerçekleştirilmesi için
gerekli “zorunlu kısıtlamalar” olarak kabul edilebileceği ve rekabet yasağı
anlaşmasına menfi tespit belgesi verilebileceği kanaatine ulaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve tespitler doğrultusunda;
a) Societe de Participations Financieres et Immobilieres “Parficim”in, İsmail
Tarman’ın Baştaş-Başkent Çimento San. ve Tic. A.Ş.’deki %43.25 oranındaki
hissesini devralması ile ilgili imzalanan “Hisse Devir Anlaşması” ekinde yer alan
“Rekabet Yasağı Anlaşması”nın 1. maddesi hükümlerinin süre ve kapsam
yönüyle amacını aşar nitelikte olması ve rekabeti zorunlu olandan fazla
sınırlaması nedeniyle, Rekabet Yasağı Anlaşmasına Menfi Tespit Belgesi
verilemeyeceğine ve muafiyet de tanınamayacağına OYBİRLİĞİ ile;
b) Süleyman oğlu Mehmet Tarman, Mustafa oğlu Mehmet Tarman ve İsmail
Tarman’ın eş ve çocuklarının, rekabet yasağı kapsamından çıkarılması
gerektiğine OYBİRLİĞİ ile;
c) Söz konusu yasak kapsamına çimento ve bu faaliyetlerle aynı bütünlük içerisinde
yer alan hazır beton, agrega ve kireç üretim ve satışının dahil edilmiş olması,
bildirim konusu anlaşma çerçevesinde taraflara taşımacılık ile ilgili herhangi bir
sınırlama getirilmediği de gözönünde bulundurularak, İsmail Tarman'a getirilen
10 yıllık rekabet yasağının 5 yıl süre ile sınırlandırılmasına OYÇOKLUĞU ile;
d) Yukarıda belirtilen koşullar çerçevesinde anlaşmanın tadil edilmesi halinde;
getirilen sınırlamanın “zorunlu kısıtlama” (yan sınırlama) olarak
5 REKABET KURUMU
değerlendirilmesinin uygun olduğu görüşü ile "Rekabet Yasağı Anlaşması"na
menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile
- Tarafların tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde sözleşmenin öngörülen şekilde
tadil edildiğini Kuruma tevsik etmeleri kaydıyla menfi tesbit belgesi verilmesine,
- Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmelerin geçersiz
olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun 6.10.1999 tarih ve 99-45/476-301 sayılı kararının konusu
olan hisse devir anlaşması ile tüm payını devrederek çimento sektöründeki
faaliyetlerini sona erdiren İsmail TARMAN’a getirilen 10 yıllık faaliyet yasağının
Kurulca 5 yıl olması uygun görülmüştür.
Avrupa Birliği uygulamaları ve Kurulumuzca benimsenen Know-how içeren
devirlerde 5 yıllık, Know-how içermeyen devirlerde ise müşteri portföyünü korumaya
yönelik olarak 3 yıllık rekabet kısıtlamasının uygun görülmesi ve söz konusu devir
işlemindeki kısıtlama müşteri portföyü ile ilgili olduğundan sürenin en fazla 3 yıl
olması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılamamaktayım.
Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun 6.10.1999 tarih ve 99-45/476-301 sayılı kararının konusu
olan hisse devir anlaşması ile tüm payını devrederek çimento sektöründeki
faaliyetlerini sona erdiren İsmail TARMAN’a getirilen 10 yıllık faaliyet yasağı, hisse
devri sonrasında adı geçenin müşteri portföyü için getirilebilecek bir rekabet
kısıtlaması olup bunun en fazla 2 yıl süre ile sınırlandırılması, gerek Avrupa Birliği
uygulamalarına gerekse Rekabet Kurulu’nun önceki kararlarına daha uygun
olacağından bu sürenin 5 yıl olmasını uygun bulan sayın çoğunluğun kararına
katılmıyoruz.
Dr.Kemal EROL A.Ersan GÖKMEN R.Müfit SONBAY
II.Başkan Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy