1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/H.G.K.-99/1 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 99-47/503-319
Karar Tarihi : 12.10.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR.
B- RAPORTÖRLER: H. Gökşin KEKEVİ, İ. Yücel ARDIÇ
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Milangaz Tic. ve San. A.Ş., Milgaz Tic. ve San. A.Ş.,
Güneşgaz Tic. ve San. A.Ş., Mutfakgaz Tic. ve San. A.Ş. ve Likidgaz Tevzi ve
Üretim San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcileri: Ali Yılmaz ÜNLÜ ve A. Metin EMİRKADI
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı/İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Milangaz Tic. ve San. A.Ş.
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı/İSTANBUL
- Milgaz Tic. ve San. A.Ş.
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı/İSTANBUL
- Güneşgaz Tic. ve San. A.Ş.
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı/İSTANBUL
- Mutfakgaz Tic. ve San. A.Ş.
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı/İSTANBUL
- Likidgaz Tevzi ve Üretim San. ve Tic. A.Ş.
Şişhane Yokuşu, Demirören Han, No:2, Azapkapı/İSTANBUL
- Bayiler
E- DOSYA KONUSU: Milangaz Tic. ve San. A.Ş., Milgaz Tic. ve San. A.Ş.,
Güneşgaz Tic. ve San. A.Ş., Mutfakgaz Tic. ve San. A.Ş. ve Likidgaz Tevzi ve
Üretim San. ve Tic. A.Ş. ile bayileri arasında imzalanan dağıtım anlaşmalarına
menfi tespit / muafiyet verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.05.1998 tarih, 1109 sayı ve
06.07.1998 tarih ve 2076 sayı ile giren başvurular üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5 ve 8 inci maddeleri uyarınca düzenlenen
Anılan teşebbüsler kararın bundan sonraki bölümlerinde "Demirören Grubu" olarak anılacaktır.
2 REKABET KURUMU
27.09.1999 tarih, D1/1/H.G.K.-99/1 sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 08.10.1999 tarih, REK.0.05.00.00/85 sayılı Başkanlık Önergesi ile 99-47
sayılı Kurul gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Milgaz Tic. ve San. A.Ş., Mutfakgaz Tic. ve San.
A.Ş., Likidgaz Tevzi ve Üretim San. ve Tic. A.Ş., Milangaz Tic. ve San. A.Ş. ve
Güneşgaz Tic. ve San. A.Ş.’nin bayilik anlaşmalarına;
a) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 4’üncü maddesine
uyan, 1’inci, 2’nci, 3’üncü, 4’üncü, 8’inci, 11’inci, 17’nci, 18’inci ve 24’üncü
maddelerinden dolayı menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
b) Söz konusu anlaşmaların, 1’inci, 2’nci, 8’inci, 11’inci, 17’nci, 18’inci ve
24’üncü maddelerinden dolayı 1997/3 sayılı “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamına giremeyeceği,
c) Anlaşmalara,
Anlaşmanın konusunu düzenleyen 1’inci maddedeki “Milgaz’ca satılmakta
ve satılacak olan her türlü emtea” ifadesinin kaldırılması,
2’nci maddesinde, 1997/3 sayılı Tebliğ’e uygun olarak, bayi ve tali
bayilerin anlaşma bölgesi dışında pasif satış politikası izleyebilmelerine
olanak verecek değişiklikler yapılması,
8’inci maddedeki “…Milgaz’ca konulmuş ve konulacak teknik şartlarla
diğer usul, esas ve prensipler…” ifadesinin, bu usul, esas ve prensiplerin
ilgili pazardaki son hukuki düzenlemeler ve teknolojik gelişmelere ilişkin
olacağı şeklinde detaylandırılması,
11’inci maddeye, sağlayıcı teşebbüslerin, tali bayilik veya satıcılık
anlaşmasına izin vermek ve bu izni geri almak konusundaki yetkilerini
kullanırken, niteliksel kriterler arama(yeniden satıcı ve personelinin
özellikleri, işyerinin uygunluğu vb.) ve bu kriterleri ayrım gözetmeksizin
uygulama taahhütlerinin eklenmesi,
17’nci maddenin tamamen kaldırılması,
18’inci madde “c” bendine “sağlayıcı teşebbüslerin yazılı muvafakat
yetkisini kullanırken yalnızca ‘kurumsal kimliğe uyum’ ölçütünü gözönünde
bulunduracağı ve aktif satış politikaları dışındaki reklamları
engellemeyeceği” taahhüdünün eklenmesi,
Sağlayıcı şirketlerin bünyesindeki tali bayilik sözleşmelerinin yukarıdaki
değişiklikler çerçevesinde yeniden düzenlenmesi,
şartlarının yerine getirilmesi halinde bireysel muafiyet verilebileceği,
d) Süresi içinde menfi tespit/muafiyet talebinde bulunulmuş anlaşmanın 4054
sayılı Kanunun 16’ncı maddesinin son fıkrasında belirtildiği üzere Kanun hükümlerini
açık biçimde ihlal etmediği, dolayısıyla Kurulumuzun vereceği nihai karara kadar
geçecek süre için para cezasının uygulanıp uygulanmayacağına dair Kanunun
Dördüncü kısmında belirtilen hükümlerin işletilmesine gerek olmadığı,
düşünülmektedir.
3 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı: Hane içinde, sanayide ve karayolları motorlu taşıt araçlarında, çok
amaçlı bir ürün olarak kullanılan LPG (Liquified Petroleum Gas-Sıvılaştırılmış Petrol
Gazı), dağıtım şirketleri tarafından tüplü, dökme ve otogaz olarak doğrudan veya
bayileri yoluyla tüketiciye ulaştırılmaktadır.
Demirören Grubu tarafından menfi tespit/muafiyet başvuru/bildiriminde
bulunulan sözleşmelerin temel konusu ise; 2, 10, 12, 24 ve 45 kg. olarak satışa arz
edilen tüplü LPG’dir. Bunların fiyat ve kullanım amaçları birbirinden farklılaşsa da,
inceleme konusu bayilik anlaşmaları tamamını kapsamakta ve bu ürünler için farklı
rekabet koşulları getirmemektedir. Bu nedenle değişik ebatlardaki LPG tüplerini aynı
ürün pazarında birlikte değerlendirmek yerinde olacaktır.
Tüplü LPG’nin tüketicinin kullanımına hazır hale gelmesi için bazı
donanımlara ihtiyaç vardır. Bu donanımların tanımları ve nitelikleri “Sıvılaştırılmış
Petrol Gazları (LPG)– Tüp Donanımları–Valfler, Basınç Düzenleyiciler ve Emniyet
Valfleri” başlıklı ve TS 1862 sayılı standartta düzenlenmiştir. Bu standarda göre, valf,
basınç düzenleyici (detantör) ve emniyet valfi “tüp donanımı” olarak kabul edilmiştir.
Bu donanım ve parçalardan yalnızca valf ve emniyet valfi, tüplü LPG’nin mütemmim
cüzü-bütünleyici parçalarıdır. Kullanım için gerekli basınç düzenleyici (detantör) ve
özellikle de bağlantı hortumu, üzerinde valf ve emniyet valfi bulunan tüpün teferruatı-
eklentileri olup çoğunlukla LPG dağıtım şirketleri dışındaki, salt bu konuda faaliyette
bulunan teşebbüsler tarafından üretilmekte ve piyasaya sürülmektedir. Yapılan
incelemelerden, Demirören grubuna ait Çaksan Çakmak Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
asıl faaliyet konusu olan çakmak üretiminin yanında basınç düzenleyici(detantör)
üretimi de yaptığı, ancak tüplü LPG bayilerinin bu ürünü alıp almamak konusunda
serbest bırakıldığı; dolayısıyla bayilerin, uygulamada, detantör ve bağlantı
hortumunu istedikleri yerden temin edebildiği anlaşılmaktadır.
Başvuru sahibi Demirören Grubu teşebbüslerinin asıl faaliyet konusunun tüplü
LPG olması, basınç düzenleyici (detantör) ve bağlantı hortumunun bayiler tarafından
dağıtımı konusunda bir zorlamanın olmaması ve çoğu zaman bayilerin başka
teşebbüsleri tercih etmesi hususları düşünülerek ilgili ürün pazarının, tüpün
mütemmim cüzü olan donanımlar (valf ve emniyet valfi) ile birlikte tüplü LPG pazarı
olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
b) Coğrafi Pazar: Sözleşme konusu ürünlerin ülke çapında yaygın kullanımı,
ürünlerin bozulma riskinin olmaması ve en önemlisi dağıtımı yapan bayilerin Türkiye
geneline yayılmış olması hususları dikkate alındığında ilgili coğrafi pazar, Türkiye
Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir.
4 REKABET KURUMU
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvuru sahibi Demirören Grubu'nun, ilgili pazarda faaliyet gösteren tüm
teşebbüslerinin bayileriyle yaptıkları bayilik anlaşmaları aynıdır. Dolayısıyla Milgaz
Tic. ve San. A.Ş.’nin bayilik sözleşmeleri ile ilgili olarak yapılan değerlendirme,
grubun diğer teşebbüsleri için de geçerlidir.
Yapılan incelemede, Milgaz Tic. ve San. A.Ş.’nin bayilik anlaşmasının 1., 2.,
3., 4., 8., 11., 17., 18. ve 24’üncü maddelerinde 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü
maddesine aykırılıklar saptanmış (bu aykırılıkların neler olduğuna ilişkin
değerlendirme aşağıda yapılmaktadır); dolayısıyla Kanun’un 8’inci maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Bunun üzerine, anlaşmanın
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı maddelerinin 1997/3
sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ve Kanun’un
5’inci maddesindeki bireysel muafiyet şartları kapsamında değerlendirilmesi
yapılmıştır:
1’inci Madde:
Milgaz A.Ş. ile bayileri arasındaki bayilik anlaşmasının 1'inci maddesinde
anlaşmanın konusu :
- Milgaz’ın marka, işaret ve rengini taşıyan kaplarda satışa sunulan LPG’nin
(sıvılaştırılmış petrol gazının),
- LPG’nin kullanılması için gerekli her türlü gaz aletlerinin, LPG tesislerinin
ve bunlarla birlikte satılması mutad emtea malzemenin,
- Milgaz’ca satılmakta ve satılacak olan her türlü emteanın,
bayi tarafından satışı ve dağıtımı olarak belirlenmiştir. Anlaşmanın başta 3’üncü ve
4’üncü maddeleri olmak üzere, çeşitli maddelerinde bu mallara ilişkin olarak tek
elden satın alma zorunluluğu getirilmiştir.
Oysa, uygulamada bayilerin yalnızca Milgaz A.Ş. tarafından sağlanan çeşitli
ebatlardaki tüplü LPG’nin satış ve dağıtımını yaptığı, bunun dışındaki ürünlerin, hatta
Milgaz A.Ş.’nin de içinde yer aldığı Demirören Grubu şirketlerinden Çaksan Çakmak
San. ve Tic. A.Ş.’nin üretimini yaptığı detantörün (basınç düzenleyicinin) bile, satın
alınması ve dağıtılması hususunda bayilere zorlama yapılmadığı görülmektedir.
İlgili bayilik anlaşmasının 1’inci maddesinin (b) bendindeki “Milgaz’ca
satılmakta ve satılacak olan her türlü emtea” ifadesi, anılan grup muafiyeti
kapsamına girmeyeceğinden, bireysel muafiyet incelemesi yapılması gerekmektedir.
Ancak, “satılacak olan her türlü emtea” ifadesinin getirdiği muğlaklık, ileride belirli bir
mal veya hizmet piyasasında rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama etkisi
doğurabilecek niteliğinin yanında, 4054 sayılı Kanunun anlaşmalara bireysel
muafiyet verilebilmesi için gerekli dört şartın aranmasını da imkansız hale
getirmektedir.
5 REKABET KURUMU
Bu nedenlerden dolayı, anlaşmaya muafiyet verilebilmesi için, anlaşmanın
konusunu düzenleyen 1’inci maddedeki “Milgaz’ca satılmakta ve satılacak olan her
türlü emtea” ifadesinin kaldırılması gerekmektedir.
2’nci Madde(02.07.1998’de yapılan değişiklik sonucu oluşan yeni metin):
İlgili bayilik anlaşmasının 2’nci maddesinde yapılan düzenleme, 1997/3 sayılı
Tebliğ’in kurucu unsuru olan “bir tarafın belirli malları ülkenin tamamında veya
belirlenmiş bölümünde yeniden satması amacıyla yalnızca diğer tarafa sağlaması”
kuralına uygun olsa da, özellikle İstanbul, Ankara, İzmir gibi nüfusu fazla olan illerin
büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçelerinde, talebi etkin biçimde
karşılayabilmek amacıyla, birden fazla bayiye aynı bayilik bölgesi içinde satış ve
dağıtım imkanı veren anlaşmalar yapıldığı tespit edilmiştir.
1997/3 sayılı Tebliğ’in 3’üncü maddesinde tek elden dağıtıcı üzerine
“anlaşmada belirlenen bölge dışında anlaşma konusu mallarla ilgili olarak müşteri
aramama, şube açmama ve dağıtım deposu kurmama” sınırlamalarının getirilmesine
imkan verilmiştir. Burada yalnızca tek elden dağıtıcının anlaşma bölgesi dışında aktif
satış politikası izlemesinin engellenmesine olanak sağlanmış, buna karşılık anlaşma
bölgesi dışındakilere mal tedarikinin önlenmesine muafiyet verilmemiştir. Böylece bir
dağıtım sisteminin, münhasır bölgeler yoluyla dağıtımı iyileştirme hedefi
gerçekleştirilecek ama aynı zamanda bu münhasır bölgelerin mutlak bir koruma
sağlayarak paralel ticareti ve dolayısıyla marka içi rekabeti tamamıyla
engellemesinin de önüne geçilecektir. Oysa ilgili bayilik anlaşmasının 2’nci
maddesindeki “…Bayi kendisine verilen bu bölgenin dışında madde 1’e ilişkin
faaliyette bulunamaz…” ve “…Sınırlı bayilik bölgelerinde çalışan bayiler, Milgaz’ın
diğer asli veya tali bayilerine mahsus mıntıka ve bölgelerde çalışamazlar…” ifadeleri
yukarıda değinilen aktif-pasif satış ayrımını gözetmeyerek 1997/3 sayılı Tebliğ’in
çizdiği sınırın üstüne çıkmaktadır.
Dolayısıyla, maddenin yukarıda belirtilen kısımlarında, 1997/3 sayılı Tebliğ’e
uygunluğu sağlayacak yani bayi ve tali bayilerin anlaşma bölgesi dışında pasif satış
politikası izleyebilmelerine olanak verecek şekilde değişiklik yapılmalıdır.
8’inci Madde:
Sağlayıcı teşebbüsler, 8'inci maddeye dayanarak, ilgili pazardaki son hukuki
düzenlemeleri (örneğin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tebliğlerini) ve teknolojik
gelişmeleri bayilere yansıtmakta, böylece hizmetlerin sunulmasında iyileşme
sağlanırken tüketiciler de bundan yararlanmaktadır. Ancak, bu metne dayanılarak,
sağlayıcının, bayilere yeniden satış fiyatı ve benzeri satış koşullarını dikte etmesinin
de önlenmesi gerekmektedir. Bu yüzden, rekabetin, yukarıda belirtilen amaçların
elde edilebilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmamasını sağlamak üzere
“…Milgaz’ca konulmuş ve konulacak teknik şartlarla diğer usul, esas ve
prensipler…” ifadesinin, bu usul, esas ve prensiplerin ilgili pazardaki son hukuki
düzenlemeler ve teknolojik gelişmelere ilişkin olacağı şeklinde detaylandırılması
koşulu ile bireysel muafiyet verilebilecektir.
6 REKABET KURUMU
11’inci Madde(02.07.1998’de yapılan değişiklik sonucu oluşan yeni metin):
- Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 29.05.1990 tarih ve 20532 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Sıvılaştırılmış Petrol Gazı(LPG) Dağıtım Şirketleri ile Yetkili
Bayilerin ve Tüketicilerin Uymaları Gereken Usul ve Esaslara İlişkin Tebliği”’nin
3’üncü maddesinde “…Yetkili bayilerin dağıtımı kolaylaştırmak için bağlı bulunduğu
ve mukavele yaptığı dağıtım şirketinin yazılı muvaffakatını almak şartıyla, köy ve
şehir merkezlerinde diğer yetkili tali bayiler vasıtasıyla LPG satışı yapmaları
mümkündür. Bu tali bayiler yetkili bayi ile mukavele yaparak, yetkili bayiden temin
ettikleri tüpleri tüketicilere intikal ettirirler…Bunun dışında yetkili bayilik, yetkili tali
bayilik sözleşmesi olmayan hiç kimse LPG satışı yapamaz.” denilmekte ve 4’üncü
maddede “Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG) tüplerinin tüketicilere intikalinin sadece
LPG dağıtım şirketleri, yetkili bayileri ve yetkili tali bayileri vasıtasıyla yapılabileceği;
LPG dağıtım şirketleri ile yetkili bayi ve yetkili tali bayileri dışında hiçbir müessese ve
işyerinde bu tüplerin pazarlama amacıyla bulundurulamayacağı, tüketicilere
kesinlikle satılamayacağı” düzenlenmektedir.
- Yapılan incelemelerde, tali bayilik sözleşmelerinde de Kanun’un 4’üncü
maddesinde yasaklanan bazı hükümlerin bulunduğu görülmüştür. Dolayısıyla Milgaz
Tic. ve San. A.Ş., 11’inci maddenin kendisine sağladığı izin yetkisini kullanırken, tali
bayilik anlaşmalarına niteliksel kriterleri arama (yeniden satıcı ve personelinin
özelikleri, işyerinin uygunluğu vb.) ve bu kriterleri ayrım gözetmeksizin uygulama
taahhüdünün eklenmesini ve bu kararda belirtilen bayilik anlaşması şartlarında
yapılacak değişikliklerle ortaya çıkacak bayilik anlaşmaları ile uyumlu hale
getirilmesi ve dolayısı ile, Rekabet Kurulu iznine uygun olarak yapılmasını
sağlamalıdır.
17’nci Madde:
Anlaşmanın 17'nci maddesinde bayinin; “…tamimlerle tebliğ edilecek satış
şartlarını, satış fiyat ve tediye usullerini aynen kabul ettiğini ve edeceğini, bunlara
harfiyen ve itirazsız riayete mecbur olduğunu ve abonelerle bu esaslar dahilinde ticari
ve hizmet münasebetlerinde bulunacağını kabul ve taahhüt…” edeceği hükmü yer
almaktadır.
Konuyla ilgili 1997/3 sayılı Tebliğ’de, sağlayıcı ile tek elden dağıtıcı
arasındaki anlaşmayla malın yeniden satış fiyatı ve benzeri satış şartlarının
belirlenmesine muafiyet tanınmamıştır.
Burada Tüplü LPG pazarının hukuki altyapısını oluşturan düzenlemelerin
konuyla ilgili hükümlerini incelemekte yarar vardır:
14.03.1998 tarih ve 23286 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 98/10745
sayılı “Ham Petrol ve Petrol Ürünlerinin Alım, Satım, Fiyatlandırma Esasları ile
Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonunun İşleyişi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı”’nın
10’uncu maddesinde, “Tavan fiyatın, vergi ve fonun değişmesi halinde, dağıtım payı
ve nakliye dikkate alınarak dağıtım şirketleri tarafından Tavan Fiyata göre tespit
7 REKABET KURUMU
edilen petrol ürünlerinin mahalli perakende azami satış fiyatları aynı gün Petrol İşleri
Genel Müdürlüğü’ne, Valiliklere ve en az üç büyük ilin fiyatları görsel ve yazılı
basına bildirilir. Bayiler azami satış fiyatlarının altında bir fiyatla satış yapabilirler.
Bildirilen fiyatların uygulamaları mülki ve mahalli idarelerce yürürlükteki mevzuata
göre takip ve kontrol edilir” denilmektedir. Görüldüğü gibi, bu karar uyarınca dağıtım
şirketleri yalnızca tavan fiyatı bayilerine bildirebilir; bayi ise bu tavan fiyatın üstüne
çıkmamak koşulu ile istediği fiyattan satış yapabilir.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın “Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG) Dağıtım
Şirketleri ile Yetkili Bayilerin ve Tüketicilerin Uymaları Gereken Usul ve Esaslara
İlişkin Tebliği”’nin 6’ncı maddesinde ise “Yetkili baş bayi veya yetkili bayileri, dağıtım
şirketleri tarafından tespit edilen tüp ve Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG) satış
fiyatlarını tüketicilerin görebilecekleri bir yere liste şeklinde asmak ve tüketicilerce
sorulması halinde göstermek mecburiyetindedir” denilmektedir. Burada, bayilerin
asmak ve tüketicilerce sorulması halinde göstermek zorunda olduğu liste fiyatları,
yukarıdaki Karar’da belirtilen azami satış fiyatlarıdır; bu fiyatların altında bir bedel
karşılığı satış yapılması ise mümkündür.
Tüplü LPG pazarının dayanağını oluşturan mevzuat ile tüplü LPG’nin azami
satış fiyatının belirlenmesi, tüketici yararı çerçevesinde değerlendirilebilir. Gerçekten
de kamu otoritesi, LPG gibi tüketimde çok önemli yer tutan temel bir enerji
kaynağının fiyatını kontrol altında tutarak, söz konusu ürünün fiyatının aşırı derecede
artmasının/artırılmasının önüne geçmek istemektedir. Bu nedenle ilgili uygulamaya,
rekabet hukuku bakımından da olumlu yaklaşılabilir.
Ancak aynı olumlu yaklaşımı, Milgaz A.Ş.’nin bayilik anlaşmasının 17’nci
maddesi için gösterebilmek mümkün değildir. Bu madde ile bayilere getirilen
“Milgaz’ca tebliğ edilen satış fiyatı ve tediye usullerini aynen kabul” yükümlülüğü,
ilgili ürün pazarının tabi olduğu mevzuat ile getirilen “bayilerin azami satış fiyatının
altında bir fiyatla satış yapabilmesi” olanağını ortadan kaldırarak rekabeti, tüketici
yararının elde edilebilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlamakta ve bu nedenle,
4054 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuata aykırı olduğu gibi, bireysel muafiyet
şartlarını da sağlamamaktadır.
Yine aynı madde ile bayilere getirilen “Milgaz’ca tebliğ edilen satış şartlarını
aynen kabul” yükümlülüğü de, 1997/3 sayılı Tebliğ’in 3’üncü maddesi ile tek elden
dağıtıcılara yüklenmesine muafiyet verilen yeniden satış şartları dışındaki şartların
belirlenmesine imkan vermekte ve ifadenin muğlaklığı nedeni ile bireysel muafiyet
incelemesi yapılmasını olanaksız hale getirmektedir.
İlgili menfi tespit/muafiyet bildirim formunun 6.1. başlığında, 17’nci maddenin,
98/10745 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’na göre fiyat açısından uyulması zorunlu
şartlara ilişkin yükümlülükler getirmekte olduğu, ürünlerin, can ve mal güvenliği
doğrultusunda stoklanması, teşhir ve dağıtımının yapılması ve ayrıca fikri ve sınai
mevzuata ilişkin uyulması zorunlu hususların Bayi tarafından hiçbir surette
aksatılmaksızın yerine getirilmesini teminen düzenlendiği ifade edilmektedir. Oysa,
gerek dağıtım şirketlerinin, mahalli perakende satış fiyatlarını bayilere bildirim
8 REKABET KURUMU
zorunluluğunun, bizzat ilgili Bakanlar Kurulu Kararı ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
Sıvılaştırılmış Petrol Gazı(LPG) Dağıtım Şirketleri ile Yetkili Bayilerin ve Tüketicilerin
Uymaları Gereken Usul ve Esaslara İlişkin Tebliği’nden kaynaklandığı, dolayısıyla
bununla ilgili bir düzenlemeye bayilik anlaşmalarında yer verilmesine lüzum olmadığı
gerekse de 1997/3 sayılı Tebliğ ile tek elden dağıtıcı üzerine yüklenmesine muafiyet
verilen yukarıdaki yeniden satış şartlarının anlaşmanın 8, 18 ve 19’uncu
maddelerinde zaten var olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, ilgili
bayilik anlaşmasına muafiyet verilebilmesi için rekabeti kısıtlamaya çok elverişli bu
maddenin tamamen kaldırılması gerekmektedir.
18’inci Madde:
18’inci madde (c) bendinin Milgaz A.Ş.’ye verdiği, bayilerin yapmak istediği
reklamlar üzerindeki onay yetkisi, Milgaz A.Ş.’nin bu yetkisini marka içi rekabeti
getirecek her türlü reklamın -“kişiselleştirilmiş reklam” da denilen telefon, posta vb.
iletişim araçları kullanılarak uygulanan aktif satış politikaları dışındaki, örneğin
medya yoluyla yapılan reklamlar gibi, tanıtımları da- engellemek için kullanmasına ve
bu reklamların içeriğine istediği gibi müdahale etmesine imkan vermektedir.
Dolayısıyla bu yetki, marka içi rekabetin tamamıyla ortadan kaldırılması amacıyla
kullanılabilecek mahiyettedir.
Ancak, tüplü LPG pazarında marka imajı önemlidir ve bu imajın korunması
gereklidir. Keza, ilgili ürünün nitelikleri göz önünde bulundurulduğunda, yapılan
reklamlarla tüketicilerin yanlış bilgilendirilmesinin önüne geçilmesi gereği de ortaya
çıkmaktadır. Bu nedenlerle, sağlayıcı teşebbüslerin, tek elden dağıtıcıların,
doğrudan yapacakları reklamlara onay yetkisine sahip olmasına belli kriterlerin
varlığı halinde bireysel muafiyet verilebilir. Bu noktada 1998/7 sayılı “Franchise
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”’nin 5’inci maddesinde getirilen ölçütten
yararlanılabilir. Buna göre, anlaşmanın 18’inci maddesi (c) bendine “Milgaz’ın yazılı
muvafakat yetkisini kullanırken yalnızca ‘kurumsal kimliğe uyum’ ölçütünü
gözönünde bulunduracağı ve aktif satış politikaları dışındaki reklamları
engellemeyeceği” taahhüdünün eklenmesi halinde bireysel muafiyet verilebilecektir.
Bu şartın yerine getirilmesi halinde hizmetin sunulmasında iyileşme sağlanacak,
dolayısıyla tüketici yararı ortaya çıkacak ve en önemlisi rekabet zorunlu olandan
fazla sınırlanmayacaktır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Milgaz Tic. ve San. A.Ş.,
Mutfakgaz Tic. ve San. A.Ş., Likidgaz Tevzi ve Üretim San. ve Tic. A.Ş., Milangaz
Tic. ve San. A.Ş. ve Güneşgaz Tic. ve San. A.Ş.’nin bayilik anlaşmalarına;
A- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 4’üncü maddesine
uyan, 1’inci, 2’nci, 3’üncü, 4’üncü, 8’inci, 11’inci, 17’nci, 18’inci ve 24’üncü
maddelerinden dolayı menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
9 REKABET KURUMU
B- Söz konusu anlaşmaların, 1’inci, 2’nci, 8’inci, 11’inci, 17’nci, 18’inci ve
24’üncü maddelerinden dolayı 1997/3 sayılı “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamına giremeyeceğine,
C- a) Anlaşmalara,
Anlaşmanın konusunu düzenleyen 1’inci maddedeki “Milgaz’ca satılmakta ve
satılacak olan her türlü emtea” ifadesinin kaldırılması,
2’nci maddesinde, 1997/3 sayılı Tebliğ’e uygun olarak, bayi ve tali bayilerin
anlaşma bölgesi dışında pasif satış politikası izleyebilmelerine olanak verecek
değişiklikler yapılması,
8’inci maddedeki “…Milgaz’ca konulmuş ve konulacak teknik şartlarla diğer usul,
esas ve prensipler…” ifadesinin, bu usul, esas ve prensiplerin ilgili pazardaki son
hukuki düzenlemeler ve teknolojik gelişmelere ilişkin olacağı şeklinde
detaylandırılması,
11’inci maddeye, sağlayıcı teşebbüslerin, tali bayilik veya satıcılık anlaşmasına
izin vermek ve bu izni geri almak konusundaki yetkilerini kullanırken, niteliksel
kriterler arama(yeniden satıcı ve personelinin özellikleri, işyerinin uygunluğu vb.) ve
bu kriterleri ayrım gözetmeksizin uygulama taahhütlerinin eklenmesi,
17’nci maddenin tamamen kaldırılması,
18’inci madde “c” bendine “sağlayıcı teşebbüslerin yazılı muvafakat yetkisini
kullanırken yalnızca ‘kurumsal kimliğe uyum’ ölçütünü gözönünde bulunduracağı ve
aktif satış politikaları dışındaki reklamları engellemeyeceği” taahhüdünün eklenmesi,
Sağlayıcı şirketlerin bünyesindeki tali bayilik sözleşmelerinin yukarıdaki
değişiklikler çerçevesinde yeniden düzenlenmesi,
şartlarının yerine getirilmesi halinde bireysel muafiyet verilebileceğine,
b) i) Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili
taraflara 60 gün süre verilmesine ve bu süre sonunda, öngörülen düzeltmelerin
yapıldığına dair belgelerin Kurum'a sunulmasına;
ii) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca anlaşmaların
geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya
devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve
17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy