1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/M.B.-99/2 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 99-48/528-333
Karar Tarihi : 19.10.1999
A- KARARI VEREN KURUL ÜYELERİ
Başkan : Dr. Kemal EROL
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
Sadık KUTLU, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- İLK İNCELEMEYİ YAPAN RAPORTÖR: Meltem BAĞIŞ
C- TARAFLAR
- Bildirimde Bulunan:
- Nema Endüstri Ürünleri İthalat-İhracat ve Ticaret Ltd. Şti'yi temsilen
Yönetim Kurulu Üyesi Atilla ÖZER
Balmumcu, Güzel Konutlar Menekşe Apt. No: 24/2
Beşiktaş 80700, İSTANBUL
- Anlaşmanın Tarafları:
- Karl Schaeff Gmbh & Co. Makinaları
Schaeff Str. 8 D-74595 Langenburg GERMANY
- Nema Endüstri Ürünleri İthalat ve Ticaret Ltd. Şti.
Balmumcu, Güzel Konutlar Menekşe Apt. No: 24/2
Beşiktaş 80700, İSTANBUL
D- DOSYA KONUSU: Nema Endüstri Ürünleri İthalat İhracat ve Ticaret Ltd. Şti.
(Nema) ile Alman menşeli Karl Schaeff GmbH&Co. Makinaları (Karl Schaeff)
arasında yapılan tek elden dağıtım anlaşmasına menfi tespit verilmesine ilişkin
talep.
E- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Bildirime konu Alman Karl Schaeff ile Nema arasında
yapılan tek elden dağıtım anlaşmasında yer alan, dağıtıcı tarafından anlaşma
konusu mamullere benzer veya bunlara rakip markaların satışının yasaklanması ve
Karl Schaeff tarafından belirlenen bölge dışına dağıtıcının satış yapmasının
yasaklanması hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4
üncü maddesine aykırılığı nedeniyle anlaşmaya menfi tespit verilmemesi gerektiği;
Bildirime konu anlaşmanın 12 nci maddesinde düzenlenen; anlaşma hudutları
dışarısında satıcı, SCHAEFF ürünlerinin satış faaliyetlerinde bulunamaz, SCHAEFF
makinalarını depolayamaz veya SCHAEFF satış noktaları kuramaz şeklindeki
hükmün, 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği'nin 3 üncü maddesinin (b) bendinin 3 üncü alt bendinde öngörülen,
anlaşmada belirlenen bölge dışında anlaşma konusu mallarla ilgili olarak, müşteri
2 REKABET KURUMU
aramama, şube açmama ve dağıtım deposu kurmama olarak ifade edilen aktif satışı
yasaklayan ancak pasif satışa izin veren Tebliğ hükmünün sınırları dışında kaldığı;
söz konusu Tebliğ'de, tek elden dağıtıcı için ilgili bölge dışında aktif satışın
yasaklanmasına izin verilirken; pasif satışın yasaklanmasının grup muafiyeti kapsamı
dışında kalacağı belirtildiğinden anılan sözleşmenin 12 nci maddesinde yer alan
satış yasağının, 1997/3 sayılı Tebliğ'in öngördüğü şekilde, yalnızca aktif satışı
yasaklayacak pasif satışı ise serbest bırakacak şekilde yeniden düzenlenmesi
halinde sözü edilen sözleşmenin grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmesi
gerektiği düşünülmektedir.
F- DEĞERLENDİRME
İlgili Ürün Pazarı
İş ve inşaat makineleri pazarı olarak ele alınmıştır. İş ve inşaat makineleri ise;
kaldırma, istifleme, yükleme makineleri, beton karıştırıcı, arazöz, süpürme ve çöp
toplama cihazları, forklift, dozer, grayder, skreyper, ekskavatör vb. araçlarla özel
tertibatlı motorlu taşıtlar, palanga, vinç, gemi vinci, maçuna, toprak, maden, cevher
taşıma, kazma, sıkıştırma işlerinde kullanılan makineleri kapsamaktadır.
İlgili Coğrafi Pazar
Sözleşmeye konu malların nakliyesi, nakliye esnasında zamana bağlı
bozulma riskinin olmaması gibi faktörler göz önüne alındığında, Türkiye Cumhuriyeti
sınırları olmaktadır.
Menfi Tespit Değerlendirmesi
Nema tarafından yapılan başvuruda, taraflar arasında akdedilen tek elden
dağıtım anlaşması için menfi tespit talebinde bulunulmuş ve Kurulumuz tarafından
talebin reddedilmesi durumunda, sözkonusu anlaşma için muafiyet başvurusu da
yapılmıştır. Bu nedenle anlaşma hem menfi tespit hem de muafiyet yönüyle
değerlendirilmiştir.
Dosya mevcudu bilgilerden anlaşıldığı üzere, ilgili pazar olan Türkiye
Cumhuriyeti sınırları dahilinde iş ve inşaat makinaları pazarında Nema'nın pazar
payının yaklaşık % … olması ve teşebbüsün bu pazara yeni girmesi nedenleriyle,
4054 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi kapsamında bir değerlendirme yapılmamış,
menfi tespit başvurusu aynı Kanun'un sadece 4 üncü maddesi açısından ele
alınmıştır.
4054 sayılı Kanun'un menfi tespiti düzenleyen 8 inci maddesi uyarınca; bir
anlaşmanın menfi tespit alabilmesi için "Kanun'un 4 üncü maddesine aykırı olmama"
zorunlu şartlardandır. Bu çerçevede, söz konusu maddeye aykırı hükümler içermesi
nedeniyle anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
1997/3 sayılı Tebliğ'in 2 nci maddesine göre tek elden dağıtım anlaşmaları;
"yalnız iki teşebbüsün taraf olduğu, bir tarafın belirli malları ülkenin tamamında veya
belirlenmiş bir bölümünde yeniden satması amacıyla yalnızca diğer tarafa sağlamayı
kabul ettiği anlaşmalar, bu Tebliğ'de düzenlenen koşullara uygun olmak kaydıyla,
Kanun'un 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanun'un 5 inci maddesinin 3 üncü
3 REKABET KURUMU
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur" şeklinde tanımlanmıştır. Buna
göre sözkonusu anlaşma, 1997/3 sayılı Tebliğ çeçevesinde değerlendirilmiştir.
Tebliğ'in 3 üncü maddesi dikey anlaşmalarda yer alan, ancak tek elden
dağıtım grup muafiyeti kapsamına giren rekabet sınırlamalarını öngörmüştür.
Satıcının yasal konumu ve yükümlülüklerini düzenleyen sözleşmenin 12 nci
maddesinde; "Anlaşma hudutları dışarısında Satıcı, Schaeff ürünlerinin satış
faaliyetlerinde bulunamaz, Schaeff makinalarını depolayamaz veya Schaeff satış
noktaları kuramaz" denilmektedir. Bu düzenleme, 1997/3 sayılı Tebliğ'in sözleşme
bölgesi dışında aktif satış yapmamaya ilişkin 3 üncü maddesinin (b) bendinin 3 üncü
alt bendinde öngörülen düzenlemeyle uyumlu değildir. Sözleşme hükmü pasif satışı
da yasaklayabilecek şekilde anlaşılabilecekken; Tebliğ hükmü yalnızca aktif satışın
yasaklanmasını muafiyet kapsamına almaktadır. Tek elden dağıtım anlaşmalarında
bir dağıtıcıya belirlenmiş bir bölgede anlaşma konusu malların tek dağıtıcısı olma
hakkı verilmektedir. Böylece dağıtıcı, kendisine tahsis edilen bölge içinde
sağlayıcının kendisine rakip yaratmayacağı garantisine sahip olmaktadır.
Sağlayıcılar bu garantiyi dağıtıcılarına verebilmek için sözleşmelere, dağıtıcıların
birbirlerinin bölgelerine satış yapmalarını yasaklayıcı ya da izne bağlayıcı hükümler
koymaktadırlar. Aktif satış faaliyetleri müşteri arama, reklam yapma, şube ve dağıtım
deposu kurma gibi müşteri kitlesi oluşturmaya ve satışları artırmaya yönelik
faaliyetleri içermekte olup, bu tür faaliyetlerin sağlayıcı tarafından yasaklanması
veya izne bağlanmasına 1997/3 sayılı Tebliğ'in 3 üncü maddesinin (b) bendinin
3 üncü alt bendi çerçevesinde olanak tanınmaktadır. Bu bendde; "Anlaşmada
belirlenen bölge dışında anlaşma konusu mallarla ilgili olarak, müşteri aramama,
şube açmama ve dağıtım deposu kurmama" gibi rekabet sınırlamalarının tek elden
dağıtıcı üzerine yüklenebileceği belirtilmektedir. Ancak bir dağıtıcının, kendisine
tahsis edilmiş bölge dışından gelen talepleri bu bölgede herhangi bir reklam ya da
promosyon faaliyetine girişmeksizin karşılaması şeklinde tanımlanabilecek pasif
satış faaliyetleri yasaklanamaz.
Her ne kadar sözleşmenin 12 nci maddesi; "Anlaşma hudutları dışarısında
Satıcı, Schaeff ürünlerinin satış faaliyetlerinde bulunamaz..." ifadesinin Tebliğ'in
3/b-3 maddesinde yer alan; "Anlaşmada belirlenen bölge dışında anlaşma konusu
mallarla ilgili olarak müşteri aramama..." hükmü ile uyumlu olduğu söylenebilirse de,
anlaşma maddesinin pasif satışları da kapsayabilecek şekilde yoruma imkan
vermesi, pasif satışların engellenmesi gibi bir soruna yol açabilecek niteliktedir.
Bahse konu rekabete aykırılıkların meydana gelmemesi bakımından anılan hususun
sözleşmede açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
G- SONUÇ
Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, bildirime konu sağlayıcı Alman
Karl Schaeff GmbH & Co. Makinaları ile tek elden dağıtıcı Nema Endüstri Ürünleri
İthalat İhracat ve Ticaret Ltd. Şti. arasında yapılan tek elden dağıtım sözleşmesinin
içerdiği rekabete aykırı hükümler nedeniyle, Menfi Tespit Belgesi verilmesi talebinin
reddine;
İlgili sözleşmenin 12 nci maddesinde öngörülen, pasif satışı yasaklayan
hükmün 1997/3 sayılı Tebliğ'in 3 üncü maddesi ile uyumlu hale getirilmesi şartıyla
1997/3 sayılı Tebliğ çerçevesinde grup muafiyetinden yararlanabileceğine,
4 REKABET KURUMU
öngörülen koşulun yerine getirilmesi için kararın tebliğ tarihinden itibaren taraflara
45 gün süre verilmesine, bu süre içerisinde aykırılığın giderildiğinin Kurumumuza
tevsik edilmesine, aksi takdirde öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya
geçilmesi halinde teşebbüsler hakkında soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı
Kanun'un 16 ve 17 nci maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara
bildirilmesine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy