1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/O.G.-99/6 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 99-59/642-409
Karar Tarihi : 29.12.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : Oğuzkan GÜZEL, M. Haluk ARI
C- BAŞVURUDA BULUNAN: - Doğuş Holding A.Ş.,
- T. Garanti Bankası A.Ş.,
- Garanti Finansal Kiralama A.Ş.,
- Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Vekili: Av. Tolga Karataş
Lamartine Cad. No:10 80090 Taksim/İstanbul
D- TARAFLAR: - Volkswagen Financial Services A.G.
Gifhorner Str.57 d-38112 Braunschweig-ALMANYA
- T. Garanti Bankası A.Ş.
Büyükdere Cad. No:63 Maslak 80670 İstanbul
- Doğuş Holding A.Ş.
Doğuş Holding Binaları Kat:2, İstinye Yokuşu 80860
Sarıyer/İstanbul
- Garanti Finansal Kiralama A.Ş.
Baby Giz Plaza, Meydan Cad. No:28, Maslak/İstanbul
- Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Eskibüyükdere Cad. Ayazağa Köy Yolu No:23, 80670
Maslak/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Volkswagen Doğuş Tüketici Finansmanı A.Ş. unvanlı
ortak girişimin oluşturulması işlemine 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” hükümlerine göre izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 29.11.1999 tarih, 3915 sayı ile
giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.12.1999 tarih,
D4/1/O.G.-99/6 sayılı Ortak Girişim Ön İnceleme Raporu 20.12.1999 tarih,
Rek.0.08.00.00/109 sayılı Başkanlık önergesi ile 99-59 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
2 REKABET KURUMU
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Söz konusu işleminin niteliği ve tarafların ilgili ürün
pazarındaki toplam ciroları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir ortak girişim olduğu, ancak, bu işlem
sonucunda ilgili ürün pazarı olarak belirlenen tüketici kredileri pazarında, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesinde belirtilen bir hakim durum yaratılması veya mevcut bir
hakim durumun daha da güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığı; bu nedenle, bildirime konu ortak girişim işlemine
izin verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Başvuru konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarı "tüketici kredileri
pazarı" olarak tespit edilmiştir.
Coğrafi Pazar: İlgili ürün pazarında faaliyette bulunan bankalar ile tüketici finansman
şirketleri şubelerinin tüm ülkeye yayılmış olması ve yapılan işlemlerin tüm ülkede
aynı özellikler göstermesi nedenleriyle ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti
sınırları olarak tanımlanmıştır.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvurunun konusunu oluşturan, Volkswagen Financial Services AG ile
Doğuş grubu şirketleri tarafından bir ortak girişim oluşturulması işlemi, 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde değerlendirilmiştir.
1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendinde yeralan “Amaçlarını
gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir
iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim
arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-
venture)”, “Birleşme veya Devralma Sayılan Haller” arasında sayılmıştır. Sözkonusu
hükümden de anlaşılacağı üzere, bir Ortak Girişimin, yoğunlaşma doğurucu bir
birleşme olarak kabul edilebilmesi için;
-bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması,
-işlemin taraflar arasında veya taraflarla ortak girişim arasında rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisinin olmaması,
- ortak kontrolün varlığı koşulları aranmaktadır.
2.1. Bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkma: Bağımsız bir ekonomik varlıktan
bahsedebilmek için söz konusu Ortak Girişimin faaliyetlerini yürütmek üzere yeterli
işgücüne ve mal varlığına sahip olması; pazarda, bağımsız bir sağlayıcı ve alıcı
olarak davranması; faaliyetlerinin belli bir süre ile sınırlı olmaması; rekabet
davranışlarını kendi ekonomik menfaatlerine göre özerk bir şekilde belirlemesi
gerekmektedir.
Tüketici finansman şirketlerinin kurulmaları aşamasında tabi oldukları
mevzuat gereği sadece bu işle iştigal etmeleri ve sermayelerinin de en az
1.000.000.000.000 TL olması gerekmektedir. Kurulacak şirketin Kurulumuza iletilen
sözleşmesinde, sermaye tutarının 25.000.000 Alman Markı karşılığı Türk Lirası
olacağı belirtilmektedir. Bu tutarın rapor tarihi itibariyle 6.785.000.000.000 TL olduğu
belirlenmiştir. Öte yandan, söz konusu işlem ile, taraflar kendilerine ait mali
3 REKABET KURUMU
kaynakların yanısıra, fonksiyonel bakımdan bağımsız nitelik arzeden bir ortak girişim
oluşturma amacı taşımaktadır. Dolayısıyla bu işlemde bağımsızlık kriteri
sağlanmaktadır.
2.2. İşlemin taraflar arasında veya taraflarla ortak girişim arasında rekabeti sınırlayıcı
amacı veya etkisinin olmaması: Bu unsurun değerlendirilmesinde belirleyici faktör,
işlemin ortak girişimi oluşturan taraflar arasında veya taraflar ile ortak girişim
arasındaki rekabetçi davranışların koordinasyonuna sebebiyet verip vermediği
hususudur.
Dosya konusu ortak girişim sözleşmesi çerçevesinde, ortak girişimi oluşturan
taraflardan yabancı menşeli ortak konumundaki VW Financial Services A.G.’nin
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde faaliyet göstermediği, bu nedenle yabancı
sermaye izni için de girişimde bulunulduğu başvuru içeriğinden anlaşılmaktadır.
Ortak girişimin diğer tarafını oluşturan Doğuş grubu şirketlerinin ise otomotiv
sektöründe birbirine rakip görünen firmalar ile bankacılık sektöründe faaliyet
gösteren T. Garanti Bankası A.Ş. ve bu bankanın iştiraki konumundaki Garanti
Leasing firmaları olduğu görülmektedir. Tüm bu şirketler Doğuş grubunun çatısı
altında faaliyet göstermektedir. Bu durumda yabancı ortak ile Doğuş grubu arasında
ilgili ürün pazarında rekabet bulunup bulunmadığının ve sözkonusu sözleşme ile bu
rekabetin koordine edilme durumunun değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu açıdan
durum incelendiğinde, Doğuş grubu şirketlerinin yabancı menşeli grup firmalarının
Türkiye temsilciliği görevini yürüttüğü, dolayısı ile aralarında bir rekabetin
bulunmadığı belirlenmiştir. Bu nedenle ortak girişim sözleşmesi ile anılan
teşebbüsler arasında bir rekabet koordinasyonunun amaçlanmadığı görülmektedir.
Ancak, sözkonusu sözleşmenin rekabeti bozucu etkisi olup olmadığının da
ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Sözleşmenin “Rekabet Yasağı” hükmünü
taşıyan 6.1. maddesinde getirilen; “Hissedarlar bu anlaşma süresince Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içerisinde şirket ile aynı konularda iştigal eden ya da şirket ile
rakip olan herhangi bir diğer şirket ile kendileri ve alt kuruluşları olarak ortaklık ve
benzeri bir ilişkiye girmeyeceklerini ve bunlara herhangi bir konuda yardım ya da
danışmanlık hizmetini sunmayacaklarını kabul ve taahhüt ederler.” şeklindeki
düzenleme ile ortaklar açısından işin niteliği gereği olan sınırlamaların getirildiği
görülmektedir.
2.3. Ortak kontrolün varlığı: Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya
çıkması ve rekabet koordinasyonuna yol açmaması şeklindeki unsurların temelinde,
ortak girişimin öncelikle özerk bir yönetim anlayışına ve karar mekanizmasına sahip
olması bulunmaktadır. Ortak girişimin, kendisini oluşturan taraflardan bağımsız karar
alabilmesi ve uygulayabilmesi için, verilecek önemli kararlarda söz konusu
taraflardan hiç birinin tek başına karar alma yetkisinin bulunmaması, bir başka
deyişle, tek tek ilgili tarafların iradesinden bağımsız yeni bir iradenin ortaya çıkması
gerekmektedir.
Başvuru konusu sözleşme ile, şirket hisselerinin; %51 oranında A hisseleri
şeklinde Volkwagen grubuna, %49 oranında B hisseleri şeklinde Doğuş grubuna
ayrıldığı ve yönetim kurulunun da A grubu hisselerin tayin edeceği 4 üye ve B grubu
hisselerin tayin edeceği 3 üyeden oluşacağının düzenlendiği görülmektedir. Ayrıca
yönetim kurulu toplantı nisabının 5, karar nisabının 4 olarak belirlendiği, ancak, 16
4 REKABET KURUMU
madde halinde sayılan ve önemli kararlar olarak nitelendirilen hususlarda, en az bir
B grubu üyenin olumlu oy kullanması gerekmektedir. Bu düzenlemeyle, B grubu
hisselerince atanan üyelere veto hakkı tanındığı görülmektedir. Tüm bu
düzenlemelerden ortak kontrol unsurunun da gerçekleşeceği anlaşılmaktadır.
Dosya konusu işleminin niteliğinin incelenmesinden, işlemin 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında birleşme ve devralma sayılan hallerden olduğu anlaşılmaktadır.
Bu tespiti takiben, sözkonusu işlemin, anılan Tebliğ'in 4. maddesi ile getirilen, pazar
payı ve ciro eşiklerini aşıp aşmadığı değerlendirilmiştir. Ortak girişimi oluşturan
Volkswagen Financial Services A.G.'nin ülkemizde faaliyette bulunmaması nedeni ile
ilgili ürün pazarında payının olmadığı görülmektedir. Diğer tarafta yer alan Doğuş
grubu şirketlerinden T.Garanti Bankası A.Ş.’nin oluşacak şirketin ana faaliyet alanı
olacağı anlaşılan otomotiv kredileri pazarındaki payı %17.4, konut kredisinde %1.5
ve bireysel kredide %6.4 olarak, teşebbüsün ortak girişime katılmayan diğer
bankalarından Osmanlı Bankası A.Ş.’nin otomotiv kredilerindeki pazar payı da
%0.64 olarak bildirilmiştir. Öte yandan, anılan pazarlardan daha geniş kapsamı olan
tüketici kredileri pazarına ilişkin net veriler bulunmamakla birlikte, T.Garanti Bankası
A.Ş.'nin yukarıda yer verilen üç çeşit kredide sahip olduğu pazar payının, ilgili pazar
göz önüne alındığında global olarak daha da düşük olacağı anlaşılmaktadır. Sonuç
olarak ortak girişimi oluşturan tarafların toplam pazar payının 1997/1 sayılı Tebliğ ile
belirlenen %25 eşiğinin altında olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan; ortak girişimi
oluşturan tarafların toplam cirolarının, 25.000.000.000.000 TL. olarak belirlenen ciro
eşiğinin çok üzerinde olduğu belirlenmiştir. Buna göre, T.Garanti Bankası A.Ş. hariç
diğer teşebbüslerin ilgili ürün pazarında faaliyeti olmamakla birlikte, bu bankanın
bildirim formunda yer verilen, 1998/6 sayılı Tebliğ’de belirtilen esaslar çerçevesinde
hesaplanmış olan, 729.887.418.228.864 TL. toplam cirosu dikkate alındığında, ifade
olunan ilgili ürün pazarı payına tekabül eden cirosunun da bu eşiğin üzerinde olduğu
sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvuru konusu ortak girişim işleminin Rekabet
Kurulu’ndan izin alınması gereken bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, ortak girişimin faaliyet göstereceği tüketici kredileri pazarının
yapısının incelenmesi sonucunda, pazarda halihazırda faaliyet gösteren 8 adet
tüketici finansman şirketi ve 60 adet ticari bankanın bulunduğu ve yoğun bir
rekabetin yaşandığı tespit edilmiştir. Kurulacak ortak girişimin yoğun olarak faaliyet
göstereceği anlaşılan tüketici kredilerinin alt pazarı niteliğindeki otomotiv kredileri alt
pazarında da rekabetin yoğun olarak yaşandığı bilinmektedir. Bu noktada taraflardan
ilgili pazarda yer alan T.Garanti Bankası A.Ş. ile yine ilgili pazarda faaliyet gösteren,
Doğuş grubunun diğer bağlı kuruluşu Osmanlı Bankası'nın pazar payları da dikkate
alındığında, söz konusu işlemin rekabeti kısıtlayıcı niteliğinin bulunmadığı
anlaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Volkswagen Fınancıal
Services AG ile Doğuş grubunun kontrolü altında bulunan Türkiye Garanti Bankası
A.Ş., Doğuş Holding A.Ş., Garanti Finansal Kiralama A.Ş. ve Doğuş Otomotiv Sanayi
ve Ticaret A.Ş. arasındaki Volkswagen Doğuş Tüketici Finansmanı A.Ş. unvanlı
teşebbüsün oluşturulması amaçlı ortak girişim işleminin, niteliği ve tarafların ilgili
ürün pazarındaki toplam ciroları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu
Kanun'a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alması
5 REKABET KURUMU
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi birleşme
veya devralma sayılan hallerden olduğuna, ancak, bu işlem sonucunda ilgili ürün
pazarı olarak belirlenen tüketici kredileri pazarında, aynı Kanun maddesinde
belirtilen bir hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun daha da
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının sözkonusu
olmadığına; bu nedenle, bildirime konu ortak girişim işlemine izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy