Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-2-030 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 20-08/83-50
Karar Tarihi : 06.02.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER : Bülent GÖKDEMİR, Selin DURSUN, Yunus Salih YİĞİT
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi Ticaret A.Ş.
Yalı Mahallesi Kadir Sokak No:14-1 Kartal / İSTANBUL
- Doğtaş Kelebek Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İdealtepe Mahallesi Rıfkı Tongsir Caddesi No:107
Küçükyalı Maltepe / İSTANBUL
(1) E. DOSYA KONUSU: Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi Ticaret A.Ş. ve Doğtaş
Kelebek Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin bayilerinin yeniden satış fiyatını
belirlemek, indirim oranlarını sabitlemek ve ödeme şekillerini sınırlamak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumuna (Kurum) yapılan başvuruda özetle;
başvuru sahibinin yatak odası takımı almak için Enza Home Bağlıca bayisine gittiği,
almak istediği yatak odası takımı için bayiden indirim talebinde bulunduğu, bayinin
nakit, kredi kartına tek çekim, anlaşmalı olduğu kredi kartına nakit fiyat üzerinden 12
taksit ve diğer kredi kartlarına daha yüksek bir fiyattan taksit şeklinde dört seçenek
sunduğu, daha fazla indirim talebinde bulunulduğunda ise Enza Home’un bayilerine
internet sitesinde yer alan %30 indirimli fiyattan daha aşağıda satılmamasını sözlü
olarak telkin ettiği bilgisinin verildiği, benzer olayların İstanbul Yolu üzerindeki Doğtaş
Kelebek bayisinde de yaşandığı iddia edilerek konunun 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında incelenmesi talep
edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.08.2019 tarihinde 5195 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 10.10.2019 tarih ve 2019-2-030/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 24.10.2019 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
başvuru konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına 19-36/545-M sayı ile karar vermiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 16.01.2020 tarihli ve 2019-2-030/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu, 06.02.2020 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi Ticaret A.Ş.
(YATAŞ) ve Doğtaş Kelebek Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş. (DOĞTAŞ) tarafından;
20-08/83-50
2/15
- Bayilerin satış fiyatına müdahale edildiğine ya da bunun amaçlandığına dair
yeterli bulguya ulaşılamaması,
- Tavsiye edilen fiyatlar dışında yapılan satışlar için bayilere yaptırım
uygulandığına dair bir belgeye ulaşılamaması,
- Bayilerin tavsiye edilen fiyatlardan farklı fiyatlarda ve koşullarda ürün satıyor
olmaları
gibi unsurlar dikkate alındığında YATAŞ’ın ve DOĞTAŞ’ın 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal etmediği, ancak anılan teşebbüslere internet üzerinden satış yasağı
tesis edilmesine yönelik her türlü düzenleme ve uygulamaya son verilmesi ve bayiler
ile yapılan sözleşmelerin bu çerçevede güncellenmesi gerektiği, aksi takdirde 4054
sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağı yönünde Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesinin uygun olacağı yönünde görüş
bildirilmiştir.
I. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar
I.1.1. Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi Ticaret A.Ş. (YATAŞ)
(6) 1976 yılında sünger fabrikası olarak kurulan YATAŞ hâlihazırda yatak, kanepe, oturma
grupları, modüler mobilya (yemek ve yatak odaları gibi) ve ev tekstil ürünleri imalatı,
alımı ve satımı alanında faaliyet göstermektedir.
I.1.2. Doğtaş Kelebek Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş. (DOĞTAŞ)
(7) 1972 yılında kurulan DOĞTAŞ 2012 yılında Kelebek Mobilya’yı bünyesine katarak tek
şirket çatısı altında; oturma grubu, yemek odası, genç ve çocuk mobilyaları, yatak
odası ve yatak ürünleri imalatı, alımı ve satımı alanlarında faaliyet göstermektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
(8) Türkiye’de mobilya sektörü geleneksel yöntemlerle çalışan, daha çok aile şirketi, atölye
tipi, küçük ölçekli işletmelerin ağırlıkta olduğu bir yapıya sahiptir. Son 20 yılda küçük
ölçekli firmaların yanı sıra orta ve büyük ölçekli firmaların sayısında da hızlı bir artış
gözlemlenmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu ve Mobilya Sanayicileri Derneği
rakamlarına göre Türkiye’de 29.346 üretici, 32.382 perakendeci olmak üzere toplam
61.728 adet firma sektörde faaliyet göstermektedir. Mobilya sektörü, imalat sanayi
içinde 4. sırada yer almaktadır. Türkiye’de mobilya sektörü, pazar ve hammaddeye
yakın yerlerde yoğunluk göstermektedir. Bunlar İstanbul, Ankara, Bursa, Kayseri, İzmir
ve Adana gibi illerdir.
(9) Mobilya sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsleri üç grupta değerlendirmek
mümkündür. İlk grupta sektörde geniş bir hedef kitlesine sahip, konsept mağazaları ve
ürün çeşidi az sayıda olan ve genellikle Ankara, İnegöl, Kayseri merkezli olan küçük
ölçekli firmalar bulunmaktadır. Genellikle markalaşma yoluna gitmeyen ve “no name”
olarak adlandırılan bu firmaların, teşebbüs bazında ciroları az olmasına rağmen,
sayıca çok olmaları nedeniyle pazarda büyük bir paya sahip oldukları tahmin
edilmektedir. Bu çok sayıda küçük ölçekli teşebbüslerin yanı sıra sektörde ciddi bir
kayıt dışılığın varlığından da bahsedilmektedir. Bu iki grubun toplam büyüklüklerinin
sektörün %65 - %70’ine tekabül ettiği öngörülmektedir.
20-08/83-50
3/15
(10) Üçüncü grup ise, mobilya üretimi ve dağıtımı konusunda markalaşmış ve ülke geneline
yaygınlaşmış teşebbüslerin bulunduğu gruptur. Bu grupta Erciyes Anadolu Holding
A.Ş. İstikbal, Bellona ve Mondi markaları ile lider konumda bulunmaktadır. Doğtaş ve
Kelebek markalarıyla faaliyet gösteren DOĞTAŞ’ın yanı sıra Yataş, Vanessa, Yatsan,
Moda Life, Koleksiyon, Alfemo, Aldora, Bambi, Teleset ve İşbir markalarıyla faaliyet
gösteren birçok firma bulunmaktadır. Aşağıdaki tabloda mobilya sektöründe faaliyet
gösteren teşebbüslerin tahmini pazar payı bilgileri yer almaktadır.
Tablo 1: 2018 Yılı Mobilya Sektörü 2018 Yılı Tahmini Pazar Payı Verileri
Marka Adı Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Doğtaş (…..) (…..)
Yataş (…..) (…..)
İstikbal-Bellona (…..) (…..)
Alfemo (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..)
Toplam 30.000.000.000 100,0
Kaynak: Teşebbüslerden edinilen bilgiler
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(11) YATAŞ ve DOĞTAŞ’ın üretimini ve satışını yaptığı ürünler, kanepe, yatak, oturma
grupları, modüler mobilya (yemek ve yatak odaları gibi) ve ev tekstili olarak
sınıflandırılabilecektir. Alt segmentteki ürünler kullanım özellikleri bakımından aynı
amaca hizmet etse de; fiyat, kalite ve nitelikleri açısından birbirinden
farklılaşabilmektedir. Bununla birlikte pazardaki oyuncuların söz konusu alt segment
ürünlerin büyük bölümünde üretim ve satış faaliyeti gerçekleştirdiği dikkate alındığında,
arz ikamesinin kolaylığı bakımından ilgili ürün pazarı, her bir ürün grubu bazında
"yatak", "kanepe", "ev tekstili", "modüler mobilya" ve "oturma grupları" olarak da
tanımlanabilecektir.1
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(12) İlgili ürün pazarını oluşturan ürünlerin ülke içinde rekabet şartlarının bölgesel olarak
farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak ele alınmıştır.
I.3. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(13) Belge-1: YATAŞ’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen ve Mağaza Müdürü (…..)
tarafından Perakende Mağazalar Bölge Yöneticisi (…..) gönderilen 30.01.2019 tarihli
ve “Müşteri Teklifleri” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“(…..), Teklif aldığımız müşterileri hedeflerimizi gerçekleştirmek adına mağaza davet
etmek için aramalarını yapmaktayız. Müşterimiz (…..) ait ekli form ile 23.220 TL olan
siparişi için kendisini aradık. Yapılan telefon görüşmesinde (…..) bayinin fiyatı 21.000
TL’ye düştüğünü ayrıca ödemede kolaylık sağladığını belirterek aynı ürünler aynı
marka kusura bakmayın tercihimiz (…..) bayisidir demektedir. Bayi ödemede %10
oranında iskonto uygulamaktadır. Konuyu bilginize sunarım. Saygılarımla,”
(14) Belge-2: YATAŞ perakende Mağazalar Bölge Yöneticisi (…..) tarafından Perakende
İş Geliştirme Direktörü (…..) gönderilen 30.01.2019 tarihli ve “Bayi İndirimi Hk.” konulu
e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
1 27.09.2017 tarih ve 17-30/487-211 sayılı karar.
20-08/83-50
4/15
“(…..) Merhaba, İşlerin durgun olması ile birlikte (…..) bayisi ciddi indirimler yapmaya
başladı. Dün (…..) Enza mağazamızdan da benzer şikâyet geldi. Az önce (…..) Enza
mağazamızda da aynı durum söz konusu oldu. (…..) Enza mağaza ekip
arkadaşlarımız teklif verdikleri müşterileri mağazaya davet etmektedirler ancak (…..)
aktardığı gibi yüksek indirimler yaparak haksız rekabete yol açıyorlar. Konuyu bilginize
sunarım. Teşekkürler.”
(15) Aynı belgenin devamında (…..) tarafından 30.01.2019 tarihli cevabi e-postada ise
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“(…..) selam, (…..) konu ile destek olacaktır, @ (…..) bu konuda ciddi sıkıntı yaşıyoruz
uzun zamandır, eğer böyle devam edecek ise bende (…..) ekstra indirim için bu
mağazaya özel indirim uygulatacağım desteğin için teşekkürler Selamlar”
(16) Alıntılanan e-posta üzerine (…..) tarafından 31.01.2019 tarihli cevabi bir diğer e-
postada ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“(…..) merhaba Bayiyle ilgili bölge yöneticimiz gerekli görüşmeleri bizzat ziyaret ederek
gerçekleştirecektir. Çeşitli yaptırımlar uygulayarak bayiyi disipline edeceğiz. Gelecek
süreçte benzer şikayet gelmeyeceğini düşünüyoruz. Akis durumunda bayilik feshi
sürecine kadar süreci ilerleteceğiz. Bayiye tebligatımız bu yönde olacaktır.
Bilgilerinize.”
(17) E-posta silsilesinin devamında (…..) tarafından 31.01.2019 tarihli cevabi e-postada
“(…..) selam Destegin icin cok teşekkürler Selamlar (…..)” ifadelerine yer verilmektedir.
I.4. Değerlendirme
(18) İşbu dosya kapsamında incelenen iddia, YATAŞ ve DOĞTAŞ’ın bayilerinin sattığı
ürünlerin yeniden satış fiyatını belirlemek, indirim oranlarını sabitlemek ve ödeme
şekillerini sınırlamak suretiyle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğidir. Yapılan
incelemede ayrıca YATAŞ ve DOĞTAŞ’ın bayilik sözleşmelerinde bayilerin internet
üzerinden ürün satışı yapmalarının yasaklanmasına ilişkin hükümlerin yer aldığı tespit
edilmiştir. Aşağıdaki bölümde ilgili iddialar değerlendirilmektedir.
I.4.1.YATAŞ’ın Yeniden Satış Fiyatını Tespit Ettiği İddiasına İlişkin
Değerlendirme
I.4.1.1. Bayilik Sözleşmelerine İlişkin Değerlendirme
(19) YATAŞ’ın bayileri ile 2016-2019 döneminde imzaladığı çeşitli sözleşme örnekleri
incelenmiştir. Sözleşmelerin ilgili maddesinde “Bayi, Yataş tarafından kendisine iletilen
ürün fiyat listesinin sadece tavsiye edilen satış fiyatı niteliğinde olduğunu açıkça
bildiğini, ancak bu konuda tüketici şikâyetinden ve mağduriyetinden şahsen kendisi
sorumlu olduğunu beyan kabul ve taahhüt eder. Bayi, kampanya şartlarına uymak
zorundadır” hükmü yer almaktadır. Dolayısıyla YATAŞ tarafından bayilere gönderilen
fiyat listesinin tavsiye niteliğinde olduğu, bunun haricinde sözleşmelerde bayilerin
sattığı ürünlerin yeniden satış fiyatını belirlediğini, indirim oranlarını sabitlediğini ve
ödeme şekillerini sınırladığını işaret eden herhangi bir düzenlemenin mevcut olmadığı
görülmektedir.
I.4.1.2. Yerinde İnceleme Belgelerine İlişkin Değerlendirme
(20) YATAŞ şirket merkezinde yapılan yerinde incelemede elde edilen belgeler (Belge 1 ve
2) YATAŞ’ın yeniden satış fiyatının tespitine ilişkin bir iradesinin bulunabileceğini
çağrıştırmaktadır. Söz konusu belgelerden, İzmir Bölgesi’nde bir YATAŞ bayisinin
((…..)), piyasanın durgun olduğu bir dönemde müşterilere YATAŞ’ın kendi
20-08/83-50
5/15
mağazalarında teklif edilenlere nazaran daha düşük fiyatlarla ürün sunduğu, bu
durumun YATAŞ’ın merkezine iletildiği, bir YATAŞ yöneticisinin, şikâyet eden
mağazalara yönelik olarak ilgili bayinin disipline edileceği, gerektiği takdirde bayilik
sözleşmesine son verileceği biçiminde geri bildirimde bulunduğu anlaşılmaktadır.
(21) Söz konusu belge sadece İzmir Bölgesi’ne yönelik münferit bir olaya ilişkindir. Anılan
belgenin dışında aynı veya farklı bölgelere yönelik olarak fiyat tespitine yönelik irade
sergilendiğini ortaya koyan başka delillere ulaşılamamıştır. Şikâyet edilen YATAŞ
bayisi tarafından, YATAŞ’ın kendilerine fiyatlar yönünden herhangi bir baskı ve/veya
telkin uygulanmadığı ifade edilmiştir. Anılan bayinin satış fiyatları, YATAŞ tarafından
tavsiye niteliğinde bayilere gönderilen fiyatlardan farklılaşmaktadır.2
I.4.1.3. Satış Fiyatlarına İlişkin Değerlendirme
(22) YATAŞ’ın, bayilerinin yeniden satış fiyatını tespit etmeye dönük bir uygulamasının var
olup olmadığının tespiti amacıyla, şikâyet başvurusunda işaret edilen bayi ile yerinde
inceleme sırasında fiyat tespiti konusunda baskıya maruz kalmış olabileceği
değerlendirilen (…..) bayisinden mobilya ve yatak grubunda ciro bazında en fazla satışı
gerçekleştirilen ürünlerin satış faturaları istenmiştir. Aşağıdaki tablodan satış
faturalarında yer alan fiyatlar izlenebilmektedir.
Tablo 2: Mobilya Grubu ((…..) Bayi) – (TL)
2018 2019
Netha 3'lü Yataklı Kanepe (116) - Exen 2047
261 Krem
Netha 3'lü Yataklı Kanepe (116) - Exen
2047 261 Krem
Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı
Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min.
Ocak - - (…..) (…..) 5.056 3.033 (…..) (…..)
Şubat - - (…..) (…..) 5.056 3.033 (…..) (…..)
Mart - - (…..) (…..) 5.058 3.287 (…..) (…..)
Nisan 3.797 2.848 (…..) (…..) 5.058 3.287 (…..) (…..)
Mayıs - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Haziran - - (…..) (…..) 5.382 3.498 (…..) (…..)
Temmuz 3.979 2.984 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ağustos 4.448 3.780 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Eylül 4.448 3.780 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ekim 4.448 3.402 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Kasım 4.071 3.114 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Aralık 4.071 3.114 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgi
2 Bkz. Tablo 4-5-6
20-08/83-50
6/15
Tablo 3: Yatak Grubu ((…..) Bayi) – (TL)
2018 2019
160x200 Five-Zet Visco Pocket Yaylı Yatak 160x200 Prestige Prime Yaylı Yatak
Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı
Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min.
Ocak - - (…..) (…..) 5.225 3.395 (…..) (…..)
Şubat 3.731 2.425 (…..) (…..) 5.225 3.395 (…..) (…..)
Mart - - (…..) (…..) 5.485 3.565 (…..) (…..)
Nisan 3.957 2.572 (…..) (…..) 5.485 3.565 (…..) (…..)
Mayıs 3.957 2.572 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Haziran 4.131 2.685 (…..) (…..) 5.837 3.794 (…..) (…..)
Temmuz 4.131 2.685 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ağustos - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Eylül 5.137 3.595 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ekim 5.137 3.236 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Kasım - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Aralık - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgi
Tablo 4: Yatak Grubu ((…..) Bayi) – (TL)
2018 2019
160x200 Tesla Sleep Pocket Yaylı Yatak 160x200 Ionic Energy Pocket Yaylı Yatak
Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı
Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min.
Ocak - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Şubat - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Mart - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Nisan 2.752 1.788 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Mayıs 2.752 1.788 (…..) (…..) 1.683 1.588 (…..) (…..)
Haziran - - (…..) (…..) 1.683 1.588 (…..) (…..)
Temmuz - - (…..) (…..) 1.968 1.697 (…..) (…..)
Ağustos 2.993 2.095 (…..) (…..) 1.968 1.697 (…..) (…..)
Eylül 2.993 2.095 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ekim 2.750 2.594 (…..) (…..) 1.968 1.697 (…..) (…..)
Kasım - - (…..) (…..) 1.968 1.697 (…..) (…..)
Aralık 2.750 2.594 (…..) (…..) 1.968 1.697 (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgi
Tablo 5: Yatak Grubu ((…..) Bayi) – (TL)
2018 2019
160x200 Duchess Pedli Yaylı Yatak
Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı
Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min.
Ocak - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Şubat - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Mart 2.916 1.895 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Nisan 2.956 2.069 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Mayıs - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Haziran - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Temmuz - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ağustos 2.993 2.095 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Eylül - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ekim 2.750 2.594 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Kasım - - (…..) (…..) 3.850 3.319 (…..) (…..)
Aralık 2.750 2.594 (…..) (…..) 3.850 3.319 (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgi
20-08/83-50
7/15
Tablo 6: Yatak Grubu ((…..) Bayi) – (TL)
2018 2019
160x200 Five-Zet Visco Pocket Yaylı Yatak
Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı Liste Satış Fiyatı Bayi Satış Fiyatı
Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min.
Ocak - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Şubat - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Mart 3.731 2.425 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Nisan 3.957 2.572 (…..) (…..) 3.375 3.184 (…..) (…..)
Mayıs 3.957 2.572 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Haziran - - (…..) (…..) 3.482 3.285 (…..) (…..)
Temmuz - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ağustos - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Eylül - - (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Ekim 3.430 3.236 (…..) (…..) - - (…..) (…..)
Kasım - - (…..) (…..) 4.390 3.784 (…..) (…..)
Aralık - - (…..) (…..) 3.941 3.398 (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgi
(23) Tavsiye satış fiyatları ile bayi satış fiyatlarına yer verilen tabloların incelenmesinden
bayilerin tavsiye liste fiyatından ayrışarak farklı fiyatlardan satış yapabildiği, hatta
zaman zaman YATAŞ tarafından tavsiye fiyat listelerinde yer alan en düşük fiyat
seviyesinin de altına indikleri görülebilmektedir. Ayrıca faturaların incelenmesinden
farklı müşterilere farklılaşan indirim oranları ve ödeme imkânları (kredi kartı-nakit)
sağlanabildiği anlaşılmaktadır.
(24) Diğer yandan YATAŞ bayileri tarafından;
İndirim oranı, pazarlık gibi hususların kendi inisiyatiflerinde olduğu, piyasa
koşulları ve rekabet durumuna göre çeşitli indirimler yapıldığı, bu konularda
YATAŞ tarafından firmaya yönelik herhangi bir müdahalenin bulunmadığı,
Bayinin fiyat politikasını kendi bünyesi içerisinde belirlediği YATAŞ’ın ürünlerin
fiyatlarına ilişkin herhangi bir fiyat tespitine yol açacak telkinlerde bulunmadığı,
teşebbüsün ürünleri dilediği fiyattan satabildiği
beyan edilmiştir.
(25) Söz konusu açıklamalar dairesinde YATAŞ’ın, bayilerinin sattığı ürünlerin yeniden
satış fiyatını belirlediği, indirim oranlarını sabitlediği ve ödeme şekillerini sınırladığı
şeklindeki iddianın mesnedinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
I.4.2. DOĞTAŞ’ın Yeniden Satış Fiyatını Tespit Ettiği İddiasına İlişkin
Değerlendirme
I.4.2.1. Bayilik Sözleşmelerine İlişkin Değerlendirme
(26) DOĞTAŞ’ın 2015-2019 dönemine ilişkin bayilik sözleşmeleri incelenmiştir.
Sözleşmenin 4.1.17. maddesinde “BAYİ, DOĞTAŞ KELEBEK tarafından kendisine
iletilen Ürün fiyatının sadece tavsiye edilen azami satış fiyatı niteliğine sahip olduğunu
açıkça bildiğini ve kabul ettiğini şimdiden kabul, beyan ve taahhüt eder.” hükmü yer
almaktadır. Dolayısıyla DOĞTAŞ tarafından bayilere gönderilen fiyat listesinin tavsiye
niteliğinde olduğu, bununla birlikte sözleşmelerde bayilerinin sattığı ürünlerin yeniden
20-08/83-50
8/15
satış fiyatını belirlediğini, indirim oranlarını sabitlediğini ve ödeme şekillerini
sınırladığını işaret eden herhangi bir düzenlemenin mevcut olmadığı anlaşılmaktadır.
I.4.2.2. Yerinde İnceleme Belgelerine İlişkin Değerlendirme
(27) Gerek DOĞTAŞ’ın merkezinde, gerek şikâyet dilekçesinde işaret edilen bayide yapılan
yerinde incelemelerde DOĞTAŞ’ın bayilerin sattığı ürünlerin yeniden satış fiyatını
belirlediğine, indirim oranlarını sabitlediğine ve ödeme şekillerini sınırladığına ilişkin
herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmamıştır.
I.4.2.3. Satış Fiyatlarına İlişkin Değerlendirme
(28) DOĞTAŞ’ın, bayilerinin yeniden satış fiyatını tespit etmeye dönük bir iradesi
bulunduğuna ilişkin herhangi bir bulgu elde edilmemiş olsa da, böyle bir uygulamanın
var olup olmadığının tespiti amacıyla, şikâyet başvurusunda işaret edilen bayiden
2016-2019 yılları içeresinde ciro bazında en fazla satışı gerçekleştirilen ürünler
kapsamında satış faturaları istenmiştir. Faturalarda yer alan fiyatlar aşağıdaki
tablolarda sunulmaktadır.
Tablo 7: Mobilya Grubu (TL)
2017 2018 2019
OASIS 6313 ÜÇLÜ
KOLTUK/AÇYAT3
OASIS 6313 ÜÇLÜ
KOLTUK/AÇYAT
BELLAR 5343 ÜÇLÜ
KOLTUK/AÇYAT
Liste Satış
Fiyatı
Bayi Satış
Fiyatı
Liste Satış
Fiyatı
Bayi Satış
Fiyatı
Liste Satış
Fiyatı
Bayi Satış
Fiyatı
Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min.
Ocak-
Aralık
5.541 3.350 (…..) (…..) 7.321 3.326 (…..) (…..) 7.398 4.176 (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgiler
Tablo 8: Yatak Odası Grubu (TL)
2017 2018 2019
ANGELIC M58-58106 ALTI
KAPILI DOLAP
ANGELIC M58-58106 ALTI
KAPILI DOLAP
ANGELIC M58-58106 ALTI
KAPILI DOLAP
Liste Satış
Fiyatı
Bayi Satış
Fiyatı
Liste Satış
Fiyatı
Bayi Satış
Fiyatı
Liste Satış
Fiyatı
Bayi Satış Fiyatı
Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min. Max. Min.
Ocak-
Aralık
6.715 3.655 (…..) (…..) 11.590 3.699 (…..) (…..) 9.241 5.209 (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Elde Edilen Bilgiler
3 İlgili ürünün satışına Temmuz 2017 yılında başlanmıştır.
20-08/83-50
9/15
Tablo 9: Yatak Odası Grubu (TL)
81021 CARA
KOMODİN
81097
CARA
ŞİFONYER
81105
5 KAPILI
DOLAP
4844
SANDALYE
18180
REDORO TV
ÜNİTESİ
18115
REDORO
MASA
28180
ANGELİC TV
ÜNİTESİ
58106
ANGELİC 6
KAPILI DOLAP
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
Liste
Fiyatı
Bayi
Satış
Fiyatı
06.03.2017 240-350 (…..)
990-
1.442
(…..)
09.03.2017 (…..)
30.12.2017
250-
454
(…..)
648-
1.177
(…..)
1.979-
3.592
(…..)
08.01.2018
3.699-
6.715
(…..)
11.02.2018
1.335-
1.907
(…..)
1.220-
1.743
(…..)
1.875-
2.678
(…..)
29.03.2018
1.335-
1.907
(…..)
03.05.2018
920-
1.840
(…..)
22.05.2018
920-
1.840
(…..)
05.07.2018 380-540 (…..)
07.09.2018
240-
480
(…..)
2.850-
5.700
(…..)
12.09.2018
1.730-
3.460
(…..)
13.05.2019
4.167-
7.441
(…..)
11.09.2019
242-
432
(…..)
706-
1.261
(…..)
2.437-
4.352
(…..)
18.10.2019
2.160-
3.086
(…..)
25.12.2019
1.250-
1.951
(…..)
1.150-
1.795
(…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
10/15
(29) Tavsiye satış fiyatları ile bayi satış fiyatlarına yer verilen tabloların
karşılaştırılmasından bayinin tavsiye liste fiyatından ayrışarak farklı fiyatlardan satış
yapabildiği, ayrıca faturaların incelenmesinden müşterilere farklılaşan indirim oranları
ve ödeme imkânları sağlanabildiği anlaşılmaktadır.
(30) Diğer yandan şikâyete konu edinilen bayiden gelen cevabi yazıda ise ayrıca
“ürünlerimizin hangi fiyattan taksitli ya da nakit satıldığını Doğtaş tarafından herhangi
bir takip sistemi yoktur. Doğtaş indirim oranları ve ödeme şekilleri konusunda
sınırlandırma konusunda herhangi bir müdahalede bulunmamaktadır.” şeklindeki
ifadelere yer verilmiştir.
(31) Söz konusu açıklamalar dairesinde DOĞTAŞ’ın, bayilerinin sattığı ürünlerin yeniden
satış fiyatını belirlediği, indirim oranlarını sabitlediği ve ödeme şekillerini sınırladığı
şeklindeki iddianın mesnedinin bulunmadığı değerlendirilmiştir.
I.4.3. Dikey Anlaşmalarda İnternet Satışlarının Engellenmesine İlişkin
Değerlendirme
(32) Avrupa Komisyonu (Komisyon) konuya dair yaklaşımını, 330/2010 sayılı Grup
Muafiyeti Tüzüğü (330/2010 sayılı Tüzük) ve bu Tüzüğe ilişkin yayımladığı AB
Kılavuzunda ortaya koymuştur. 2010 yılında yapılan bu değişikliklerle birlikte
Komisyon, hem internet satışlarına ilişkin yeni yasaklamalar tanımlamış hem de marka
imajı, bedavacılık sorunu gibi üreticilerin kaygılarını gidermeye yönelik olarak izin
verilebilir nitelikteki dikey kısıtlamalara değinmiştir.
(33) AB Kılavuzu incelendiğinde öncelikle, internet satışlarına yönelik olarak ilgili anlaşmayı
grup muafiyetinin kapsamı dışına çıkaracak yeni yasaklamalar tanımlanmış olduğu
görülmektedir. Bu yasaklamalar;
i. Bir (münhasır) dağıtıcının başka bir dağıtıcının (münhasır) bölgesinde
bulunan müşterilere, kendi web sitesine erişimlerini kısıtlaması veya bu
müşterilerin, üreticinin veya diğer (münhasır) dağıtıcının sitesine
yönlendirilmesi,
ii. (münhasır) Dağıtıcının, müşterinin kredi kartı adres bilgisinden, adresin
dağıtıcının (münhasır) bölgesinde olmadığını fark etmesi durumunda işlemi
sonlandırması,
iii. İnternet kanalıyla yapılan satışların toplam satışlara oranına ilişkin kısıtlama
getirilmesi,
iv. Dağıtıcının internet üzerinden tekrar satışa sunacağı ürünler için fiziki satış
noktalarında arz edilecek ürünlere kıyasla daha yüksek fiyat ödemesinin
kararlaştırılması
olarak tanımlanmıştır.
(34) Söz konusu yasaklamalar incelendiğinde, anılan maddelerin, internet satışlarının pasif
satışlar kapsamında değerlendirilmesinin bir uzantısı olduğu görülmektedir. Bu
maddelerden ilk ikisi, özellikle münhasır dağıtım anlaşmaları bakımından önem
taşımaktadır. Şöyle ki, münhasır dağıtım anlaşmasında sağlayıcının, kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da müşteri grubuna yapılacak aktif
satışları kısıtlaması, potansiyel bedavacılık sorununun önlenmesi adına hukuka uygun
kabul edilmektedir. Başka bir deyişle, sağlayıcının, tahsis edilmiş bölgeye veya müşteri
grubuna yapılacak pasif satışları kısıtlaması yasaklanmakta ve bu prensip, hem fiziki
satışlar hem de internet satışları bakımından kabul edilmektedir. Bu bağlamda,
20-08/83-50
11/15
internetin farklı bölgelerde yer alan satıcılara erişmek için uygun bir araç olduğu ön
kabulü ile alışveriş yapmak isteyen müşterilerin ilgilendikleri internet sitesine
kendilerinin giriş yaptığı durumlar dikkate alındığında, söz konusu maddeler ile internet
satışlarında müşterilerin bulundukları bölgelere esasında doğrudan veya dolaylı (bir
başka dağıtıcının sitesine yönlendirme yoluyla) kısıtlamalar getirilmesi
yasaklanmaktadır.
(35) İnternet kanalıyla yapılan satışların toplam satışlara oranına ilişkin getirilen
kısıtlamanın anlaşmayı grup muafiyetinin dışında bırakması, internet satışlarının
dolaylı olarak yasaklanmasının engellenmesi açısından önem taşımaktadır. Bu yolla
sağlayıcının, internet kanalı aracılığıyla yapılacak satışların oranına ilişkin üst sınır
belirlenmesinin önüne geçilebilecektir.
(36) Son yasaklamanın temelindeki düşünce ise, internet kanalının cazibesini korumaktır.
Zira bu yasaklamanın yokluğunda üretici, iki farklı satış kanalı arasındaki fiyat farkını
yükseltmek suretiyle alıcının dağıtım kanalı tercihini etkileme gücü elde edebilecek ve
bu yolla internetten satış yapmak isteyen alıcının bu alanda faaliyet göstermesini
engelleyebilecek veya güçleştirebilecektir. Ayrıca, bu yasaklama ile üreticilerin internet
satış fiyatlarını yapay olarak yükseltmesinin önüne geçilebilecektir. Öte yandan,
ticaretin olağan akışı düşünüldüğünde fiziki satış kanalı ile internet satış kanalının
üstlendiği yatırım/dağıtım maliyetinin farklılaşması olağandır. Bu sebeple, oluşabilecek
maliyet farklılığını telafi etmek adına üreticinin, dağıtıcıya, satış geliri ve miktarından
bağımsız olarak sabit bir ödeme yapabilmesine imkân verecek bir düzenleme
yapılması düşünülebilir. Komisyon da bu ticari gerçeği dikkate alarak üreticiye sabit
ödeme yapma hakkı tanımıştır.
(37) AB Kılavuzu’nda dikkat çeken başka bir düzenleme ise, internet satışlarına ilişkin bazı
kısıtlamaların grup muafiyetinin kapsamında değerlendirilmesidir. Buna göre,
üretici/dağıtıcı dağıtım ağının kalitesini korumaya yönelik olarak alıcının uyması
gereken bazı koşullar belirleyebilecektir. Komisyonun bu kapsamda sunduğu örneğe
göre, sağlayıcı dağıtım ağına üye olmak isteyen alıcıya bir veya birden fazla fiziki satış
mağazasına sahip olma şartı getirebilmektedir. Görüleceği üzere, bu koşul sektöre
girişi zorlaştırıcı/engelleyici bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Öte yandan,
internetle birlikte satıcıların işlem maliyetlerinin azalması ve tüketicilerin farklı fiyat
tekliflerini mukayese etmesinin kolaylaşması bedavacılık sorununu gündeme
getirmektedir. Bedavacılık sorunu, tüketicilerin ilgilendiği ürünü fiziki satış
mağazasında inceleyip gerekli bilgileri edindikten sonra, ilgili ürünü internetten satın
alması sonucunda, daha düşük maliyetle indirimli ürün arz eden internet kanalının,
fiziki mağazanın satış personeli, teşhir gibi hizmetlerinden bir bedel ödemeden
yararlanması sonucunu doğurabilecektir. Böylesi bir durum, maliyetleri karşılayacak
yeterli satışa ulaşamayan ilgili alıcının, yatırım motivasyonunu olumsuz
etkileyebilecektir. Bu açıdan, fiziki satış mağazası koşulunun benimsenmesi
bedavacılık riskini sorun gören sağlayıcıya, talep üzerinde etkili olduğunu düşündüğü
yatırımların devamlılığını sağlama imkânı sağlayacaktır.
(38) Komisyonun kabul edilebilir kısıtlamalar başlığı altında ele aldığı başka bir husus da
alıcının, sözleşme konusu ürünlerin satışında satış platformlarını kullanmasına
ilişkindir. AB Kılavuzu’nda, alıcıların, internetin kullanımına ilişkin sağlayıcı tarafından
getirilen standartlara ve koşullara uymak suretiyle satış platformları/pazar yerleri
aracılığıyla sözleşme konusu ürünleri pazarlayabileceği kabul edilmiştir. Buna göre
alıcının, bu satış mecrasını kullanmasının yasaklanması durumunda, ilgili anlaşmanın
grup muafiyeti kapsamında olup olmadığının tespitinde sağlayıcının bu kanalın
20-08/83-50
12/15
kullanımına ilişkin herhangi bir standart belirleyip belirlemediği, getirilen
standartların/koşulların ticari olarak gerekli olup olmadığı gibi durumların analizi
belirleyici olmaktadır. Başka bir deyişle, üretici herhangi bir standart öngörmeksizin
alıcının bu platformlar aracılığıyla satış yapmasını engelleyemeyecektir. AB
Kılavuzu’na göre dağıtıcıların ürünlerin internet üzerinden satışının kısıtlanması gibi
dikey sınırlamaların bireysel muafiyetten yararlanabilmesinin koşulu ise, sözleşmeye
konu ürünün fiziki satış noktasında satılmasını haklı kılacak nesnel bir gerekçe
bulunmasıdır4.
(39) Komisyonun internet üzerinden satışlara yönelik nesnel, haklı gerekçe yaklaşımında
ürünün niteliğinin esas alındığı ve bu yasağın hukuka uygunluğunun, reçeteli ilaçlar
veya internetten satışa ilişkin kamu yasağının söz konusu olduğu ürünlerle sınırlı
olduğu görülmektedir5. Dolayısıyla, bu yaklaşıma göre objektif olarak
gerekçelendirilmediği sürece internet satışlarına ilişkin kesin ve genel bir
yasaklamanın, rekabeti amaç yönünden sınırladığı kabul edilmektedir6.
(40) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2002/2 sayılı Tebliğ)
4. maddesinde belirli haller dışında sağlayıcının alıcının sözleşme konusu mal veya
hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirmesi sözleşmeleri
grup muafiyeti kapsamına çıkaran sınırlamalar arasında sayılmaktadır. Bu kapsamda
internet satışlarına yönelik kısıtlamalar pasif satış yasağı nitelikleri ile Tebliğ kapsam
dışına çıkan sınırlamalar olarak görülmektedir. Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un
(Kılavuz) internet satışlarına ilişkin maddeleri ele alındığında; mehaz AB Kılavuzu’na
paralel bir yaklaşım benimsendiği anlaşılmaktadır. Nitekim Kılavuz’da, “…İnternet ve
benzeri yollarla yapılan satışlar da genellikle pasif satıştır…”, “Bir sağlayıcının,
dağıtıcıların/bayilerin//alıcıların kendi internet siteleri üzerinden satış yapmalarını
kısıtlaması bir tür pasif satış kısıtlaması niteliğindedir. Bu bağlamda, tüketicilerin
bayiye ait siteyi ziyaret etmesi ve bayi ile iletişime geçmesi veya tüketicilerin bayi
tarafından otomatik olarak bilgilendirilmeyi talep etmiş olması vesilesiyle gerçekleşen
satışlar pasif satışlardır. Bayinin internet sayfasını farklı dil seçeneklerinde sunması
satışın pasif niteliğini etkilemeyecektir. Prensip olarak her bayi, internet üzerinden satış
yapabilme hakkına sahip olmalıdır…” ifadelerine yer verilmekte ve devamında AB
Kılavuzu’na benzer şekilde özellikle pasif satış kısıtlaması olarak nitelendirilebilecek
örneklere yer verilmektedir. Yine Kılavuz’un internet satışlarına ilişkin paragrafları
incelendiğinde, sağlayıcının haklı gerekçeler öne sürmeksizin, bayilerin üçüncü taraf
platformlar/pazar yerleri üzerinden satış yapmaları kısıtlanamamaktadır7.
(41) Bu noktada, konuya ilişkin Kurul tarafından verilen kararlara değinmekte fayda
bulunmaktadır. Kurul’un 22.08.2017 tarih ve 17-27/454-195 sayılı BSH kararında,
BSH’nin bayilerinin internet sitelerinde çevrim içi satış sekmesinde, BSH’nin merkezi
internet sayfasına yönlendirmesi uygulaması ve 2015 öncesi sözleşmelerinde internet
4 AB Kılavuzu paragraf 60.
5 Cemile Yüksek, Seçici Dağıtım Sisteminde İnternetten Satış Sınırlamaları, Rekabet Kurumu Uzmanlık
Tezleri Serisi, s. 25. Örnek kararlar için bkz. C-439/09 Pierre Fabre Dermo-Cosmétique SAS, judgment
of 13 October 2011, On September 19, 2013, the Kammergericht, the Court of Appeals of Berlin,
Judgment, Case 2 U 8/09 Kart, Adidas AG, Bundeskartellamt 27 June 2014, B3-137/12, ASICS
Deutschland GmbH, Bundeskartellamt, 26 August 2015, B2-98/11, Autorité de la concurrence, 12th
December 2012, Decision n°12-D-23, Bang et Olufsen, Bosch Siemens Hausgeraete GmbH,
Bundeskartellamt, 23 December 2013, B7-11/1, C-230/16,. Coty Germany GmbH vs Parfümerie
Akzente GmbH, of 6. December 2017.
6 The Assessment of Selective Distribution Systems Post-Pierre Fabre, Crıstıana De Faverı, Global
Antitrust Review 2014, s. 93.
7 Kılavuz para. 24-29.
20-08/83-50
13/15
satış yasağı maddesi pasif satışın kısıtlanması olarak değerlendirilmiş, daha önceki bir
kararla verilen muafiyet geri alınarak teşebbüse Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca görüş gönderilmesine karar verilmiştir.
(42) Kurulun 15.02.2018 tarih ve 18-05/74-40 sayılı Jotun kararında, “…dosya konusu
olayda karşımıza çıkan ve yetkili satıcıların internet üzerinden satış yapmalarını mutlak
olarak yasaklayan hükmün ilgili mevzuat çerçevesinde dikey anlaşmayı grup muafiyeti
kapsamı dışına çıkaran bir dikey sınırlama niteliği taşıdığı
değerlendirilmektedir…Dolayısıyla her ne kadar JOTUN bayilik ağını seçici dağıtım
sistemi olarak kurmuşsa da, bayilere getirilen internet satış yasağının 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu ve gerek grup muafiyetinden, gerekse, en
azından 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendini
sağlamadığından, bireysel muafiyetten yararlanamayacağı görülmektedir…Bununla
birlikte adı geçen teşebbüse, başta yetkili satıcılara getirilen internet yasağı olmak
üzere pasif satış yasağı tesis edilmesine ilişkin düzenleme ve uygulamalara son
vermesine yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
görüş bildirilmesinin yerinde olacağı kanaatine varılmıştır.” değerlendirmesine
bulunularak teşebbüse Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş
gönderilmesine karar verilmiştir.
(43) Yukarıda yer verilenler çerçevesinde genel olarak internet üzerinden yapılan satışların
(satıcının aktif eylemi sonucu yapılan bir internet satışı olmadığı sürece) pasif satış
olarak kabul edildiği ve bu satışların kısıtlanmasının pasif satış kısıtlaması olacağından
grup muafiyetinden yararlanamayacağı, bireysel muafiyetten yararlanması için de
üçüncü taraf internet platformları üzerinden satıldığında marka imajı zedelenecek lüks
ürünler, reçeteli satılması gereken tıbbi ürünler ve internet satışına ilişkin kamu
yasağının bulunduğu ürünlerde olduğu gibi internet satışının kısıtlanması için haklı bir
gerekçenin öne sürülebildiği ürünlerin söz konusu olması gerektiği anlaşılmaktadır.
I.4.3.1. YATAŞ ve DOĞTAŞ’ın İnternet Satışlarını Yasaklayıcı Sözleşme
Hükümlerinin İncelenmesi
(44) YATAŞ’ın 2016 yılına ait Bayilik Sözleşmesi’nin “Bayi’nin Hak ve Yükümlülükleri”
başlıklı kısımda yer alan 3.7. maddesinde “Bayi, Yataş’ın yazılı izni olmadan söz
konusu emtiayı mağaza dışındaki hiçbir mahalde, geçici sürelerle dahi de olsa, hiçbir
şekilde teşhir edemez, pazarlayamaz ve satamaz. Bayi, Yataş’ın yazılı izni olmadan
faaliyet gösterdiği mağazayı değiştiremez ve yeni bir adrese taşınamaz.” ifadesi yer
almaktadır. 2017, 2018 ve 2019 yılına ait bayilik sözleşmelerinde ilgili maddenin8 “Bayi,
Yataş’ın yazılı izni olmadan söz konusu emtiayı mağaza dışındaki hiçbir mahalde
(sanal ortamda satış ve internet üzerinden satış dâhil), geçici sürelerle dahi de olsa,
hiçbir şekilde teşhir edemez, pazarlayamaz ve satamaz. Bayi, Yataş’ın yazılı izni
olmadan faaliyet gösterdiği mağazayı değiştiremez ve yeni bir adrese taşınamaz.”
şeklinde revize edildiği görülmektedir. Dolayısıyla YATAŞ’ın bayilik sözleşmelerinin
2016 yılında örtülü bir şekilde, 2017 ve takip eden yıllarda ise açık bir şekilde bayilerin
internet üzerinden ürün satışı yapmalarını yasaklayan hüküm barındırdığı
anlaşılmaktadır.
(45) DOĞTAŞ’ın 2015-2019 yıllarına ait Bayilik Sözleşmeleri’nin incelenmesinden ise
“Bayi’nin Hak ve Yükümlülükleri” başlıklı kısmında yer alan 4.1.8. maddesinde “Bayi,
Doğtaş Kelebek’in yazılı ön izni olmaksızın, Sözleşme konusu Emtiayı Mağaza
dışındaki hiçbir mahalde, geçici sürelerle de olsa hiçbir şekilde teşhir edemez,
8 2017 ve 2018 tarihli sözleşmelerde 3.7., 2019 tarihli sözleşmede 3.5. madde.
20-08/83-50
14/15
pazarlayamaz ve satamaz. Bayi, Doğtaş Kelebek’in yazılı ön izni olmadan faaliyet
gösterdiği Mağaza’yı değiştiremez ve yeni bir adrese taşınamaz.” şeklindeki hükmün
yer aldığı görülmektedir. Söz konusu maddenin internet satışlarının yasaklandığı
şeklinde yorumlanmasının mümkün olduğu değerlendirilmektedir.
(46) Yukarıda yer verildiği üzere, sağlayıcı konumundaki bir teşebbüsün dikey
anlaşmalarında yer alan ve alıcılarının internet üzerinden satışlarını kısıtlamaya
yönelik hükümler, incelemeye konu dikey anlaşmaları 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan
grup muafiyetinin kapsamı dışına çıkarmaktadır. Bu sebeple, YATAŞ’ın ve DOĞTAŞ’ın
Bayilik Sözleşmeleri’nin pasif satış niteliğinde olan internet satışlarını yasaklaması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine girdiği değerlendirilmektedir.
I.4.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(47) Sözleşmelerin grup muafiyetinden faydalanamayacağının tespitinin ardından 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bir sözleşmenin, bu maddede öngörülen
yasaklamadan bireysel olarak muaf tutulabilmesi için 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde sayılan dört koşulun tamamının karşılayıp karşılamadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda YATAŞ’ın ve DOĞTAŞ’ın Bayilik
Sözleşmesi’nin bu koşulları sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmelidir.
(48) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi çerçevesinde yapılacak
değerlendirmede ortaya çıkacak yararlı etkilerin sadece işlemin tarafları için değil;
ekonominin geneli için geçerli, somut nitelikte olması gerekmektedir. Bu çerçevede,
örneğin dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının, çeşitliliğin artırılması, arzın
devamlılığının sağlanması, satış öncesi hizmet kalitesinin artırılması gibi olumlu etkiler
ekonominin geneline yansıyacak somut etkiler olarak sayılabilecektir.
(49) Yukarıda ifade edildiği üzere, pasif satışın yasaklanması Tebliğ ve Kılavuz
kapsamında ağır bir sınırlama olarak görülmektedir. Dolayısıyla, objektif olarak
gerekçelendirilmediği sürece pasif satışın ilgili anlaşma kapsamında ya da fiili
uygulamalar yoluyla kısıtlanması, dikey anlaşmadan beklenen ekonomik/teknik
gelişme ve faydaları ortadan kaldırmaktadır. Bu kapsamda, gerek DOĞTAŞ’ın gerek
YATAŞ’ın bayilerinin internet üzerinden ürün satışı yapmalarını yasaklayan sözleşme
hükmünün Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde yer alan dağıtım ve hizmet
sunumunda gelişme ve iyileşmenin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanması koşulunu karşılamayacağının açık olduğu değerlendirilmektedir.
(50) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca, Sözleşme’nin aynı kanun maddesinin (a)
bendinde yer alan koşulu karşılamaması, diğer koşulları sağlıyor olsa dahi muafiyetten
yararlanamayacağı anlamına gelmektedir. Bu itibarla Sözleşme hükümlerinin kalan üç
koşul bakımından değerlendirilmesine gerek bulunmamaktadır.
(51) Yukarıda DOĞTAŞ ve YATAŞ’ın mobilya pazarında sahip olduğu gücün kısıtlı olduğu
değerlendirilmektedir. Bu bakımdan bu teşebbüslerin internet satışlarını kısıtlamaya
yönelik uygulamalarının rekabeti kısıtlayıcı etkisinin sınırlı olacağı göz önünde
bulundurulduğunda, DOĞTAŞ ve YATAŞ hakkında bir soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı, YATAŞ ve DOĞTAŞ’a internet üzerinden satış yasağı tesis edilmesine
ilişkin düzenlemelere ve uygulamalara son vermesine yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesi gerektiği
sonucuna varılmaktadır.
20-08/83-50
15/15
J. SONUÇ
(52) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
- Bununla birlikte, Doğtaş Kelebek Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Yataş Yatak ve
Yorgan Sanayi Ticaret A.Ş.’ye internet üzerinden satış yasağı tesis edilmesine
yönelik olabilecek her türlü düzenleme ve uygulamaya son vermeleri ve bayileri ile
yapılan sözleşmeleri bu çerçevede güncellemeleri gerektiği, aksi takdirde 4054
sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağı yönünde aynı Kanun’un
9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi için Başkanlığın
görevlendirilmesine,
Doğtaş Kelebek Mobilya Sanayi ve Ticaret A.Ş. bakımından OYBİRLİĞİ ile, Yataş
Yatak ve Yorgan Sanayi Ticaret A.Ş. bakımından OYÇOKLUĞU ile gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere karar verilmiştir.
20-08/83-50
16/15
06.02.2020 tarih, 20-08/83-50 sayılı Karara ilişkin karşı görüş
Rekabet Kurulu, YATAŞ ve DOĞTAŞ’ın bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlemek,
indirim oranlarını sabitlemek ve ödeme şekillerini sınırlamak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’un ihlal edilip edildiği iddiası hakkında yürütülen önaraştırma sonucunda,
YATAŞ ve DOĞTAŞ hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına, ancak
internetten bayilere getirilmiş olan internetten satış yasağın kaldırılması ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca teşebbüslere görüş
gönderilmesine karar vermiştir. DOĞTAŞ ile ilgili Kurul’un kararına iştirak etmekle
birlikte, aşağıda yer alan gerekçelerle YATAŞ hakkında soruşturma açılamaması
kanaat ve sonucuna katılmam mümkün olmamıştır.
Dosyada yer alan belgelerden (Belge-1 ve Belge-2) YATAŞ’ın bayilerinin yeniden satış
fiyatına müdahale ettiğine yönelik yazışmaların olduğu görülmektedir. Kararın 20.
paragrafında da tespit ve ifade edildiği üzere “İzmir bölgesinde bir YATAŞ bayisinin,
piyasanın durgun olduğu bir dönemde müşterilere YATAŞ’ın kendi kendi
mağazalarında teklif edilenlere nazaran daha düşük fiyatlarla ürün sunduğu, bu
durumun YATAŞ’ın merkezine iletildiği, bir YATAŞ yöneticisinin, şikayet eden
mağazalara yönelik olarak ilgili bayinin disipline edileceği, gerektiği takdirde bayilik
sözleşmesine son verileceği biçiminde geri bildirimde bulunduğu anlaşılmaktadır.”
Ancak Kurul bu tespit ve değerlendirmeye rağmen, olayın münferit olduğu ilgili belgeler
dışında başka bir delile ulaşılamadığı, … gerekçeleriyle söz konusu iddia ve tespit ile
ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek görmemiştir.
Yeninden satış fiyatının tespiti, hem mahkeme hem de Kurul kararlarında son
zamanlarda daha da belirgin bir şekilde amaç bakımından dahi ihlal olarak kabul
edilmektedir. Bunun son örneği, YATAŞ’la aynı sektörde faaliyet gösteren BELLONA
kararıdır. Benzer iddia ve tespitlerin söz konusu BELLONA dosyasında Kurul,
soruşturma açmamış yine 9/3 kararı göndermiştir (02.11.2011, 11-55/1434-509). Söz
konusu kararın Danıştay 13. Daire tarafından bozulması (2012/428 E.) üzerine
yürütülen soruşturmada, BELLONA’nın yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ihlal ettiğine karar vermiş ve idari para cezası
uygulamıştır (26.03.2020, 20-16/231-112).
Dosyada yer alan bilgi ve belgeler istikametinde, YATAŞ hakkında soruşturma
açılması gerektiği kanaatiyle, Kurulun bu yöndeki çoğunluk görüş ve sonucuna
katılmam mümkün olmamıştır.
Hasan Hüseyin ÜNLÜ
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy