Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-4 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 12-14/413-124
Karar Tarihi : 29.03.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR,
B. RAPORTÖRLER: Ebru İNCE, Nesrin SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Roche Diagnostik Sistemleri Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. İlmutluhan SELÇUK
Ebulala Mardin Cad. No:57 Akatlar 34335 Beşiktaş/İstanbul 20
D. DOSYA KONUSU: Roche Diagnostik Sistemleri Ticaret A.Ş. ile Novo Nordisk
Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen İşbirliği Protokol’üne menfi tespit
belgesi verilmesi/muafiyet tanınması talebi.
E. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 06.01.2012 tarih ve 151 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 22.03.2012 tarih ve 2012-3-4/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; bildirim konusu anlaşmanın, 30
- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer aldığı,
- Kanun’un 5. maddesinde yer alan şartları sağlamasından hareketle, anlaşmaya bireysel
muafiyet tanınabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Roche Diagnostik Sistemleri Ticaret A.Ş. (Roche Diagnostik) 40
Anlaşmanın taraflarından Roche Diagnostik, ilaç ve diagnostik alanındaki sağlık
gruplarından Roche Grubu’nun Türkiye’deki iştiraklerindendir. Roche, diagnostik ve beşeri
ilaç alanlarında dünyada 150’den fazla ülkede faaliyet göstermektedir. Roche Diagnostik’in
faaliyet alanı ise teşhis ve tanıya odaklı ürünlerin üretimi ve satışı üzerine olup çoğunluk
hissesi Roche Finanz AG’ye aittir. Şirketin 2010 yılı cirosu (…..) olarak gerçekleşmiştir.
G.1.2. Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti. (Novo Nordisk)
Novo Nordisk, 1989 yılında Nordisk Gentofte A/S ve Novo Industri A/S unvanlı iki 50
Danimarka şirketinin birleşmesiyle oluşan Novo Nordisk A/S’nin 1993 yılında Türkiye’de
ithalatçı ve dağıtımcı şirketi olarak faaliyet göstermeye başlayan iştirakidir. Novo Nordisk
12-14/413-124
2
A/S, diyabet alanında araştırma ve geliştirme faaliyetlerini 80 yılı aşkın süredir
yürütmektedir. Novo Nordisk diyabet tedavisinde, insan insülinleri, hazır karışım insülinler,
insülin enjeksiyon kalemi gibi ürünleri ile faaliyette olup, 2010 yılı cirosu (…..) olarak
gerçekleşmiştir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. Sektör Hakkında Genel Bilgi 60
Diyabet, kronik olan ve bu anlamda takip ve tedavide süreklilik gerektiren pankreasın
yetersiz veya hiç insülin üretmemesiyle karakterize, kan şekeri yüksekliğiyle seyreden bir
hastalıktır. İnsülin ise şekerin enerji olarak kullanılabilmesi için hücreye girmesini
sağlamada gerekli bir hormondur. İnsülin miktarının veya etkinliğinin azalmasına bağlı
olarak kan şekeri yükselir. Hiperglisemi olarak adlandırılan bu durum uzun dönemde birçok
doku ve organlarda hasara yol açabilmektedir. Diyabet, Tip 1 ve Tip 2 olarak ikiye
ayrılmaktadır. İnsülinin mutlak eksikliği ile seyreden bir hastalık olan Tip 1 diyabet, tanı ile
birlikte insülin tedavisi gerektirmektedir. Tip 2 diyabet ise genellikle insülin direnciyle
karakterize ve ilerleyici bir hastalık olup, tanı akabinde ilk yıllarda ağızdan alınan kan 70
şekeri düşürücü ilaçlarla tedavi edilebilirken, hastalığın ilerleyen dönemlerinde insülin
tedavisine ihtiyaç duyulabilmektedir. Türkiye’de yaklaşık 6 milyon diyabet hastası olduğu,
bu sayının yaklaşık %10’unun insüline bağımlı tabir edilen Tip 1 diyabetli olduğu tahmin
edilmektedir.
Dosya içeriğinden, İnsülin preparatlarının “insan insülini” ve teknolojik yöntemlerle
geliştirilen “analog insülinler” (modern insülin) olmak üzere iki çeşit olduğu anlaşılmıştır.
International Medical Statistics (IMS) Türkiye 2011 yılı verilerine göre; analog insülinler,
toplam insülin ürünleri pazarının %94,8’ini, insan insülini ise %5,2‘sini oluşturmaktadır.
80
İnsülinler etki sürelerine göre hızlı etkili, kısa etkili, orta etkili ve uzun etkili olarak
sınıflandırılabilmektedir. Hastanın fizyolojik özellik ve ihtiyaçlarına bağlı olarak farklı etki
sınıflarındaki insülinler kullanılabilmektedir.
İnsülin enjeksiyonu bakımından Türkiye’de yaygın olan enjeksiyon sistemini enjeksiyon
kalemleri oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra özellikle Tip 1 diyabet hastalarında ve yalnızca
hızlı etkili insülin ile kullanılabilen vücuda monte edilen insülin pompaları sınırlı da olsa
kullanılmaktadır. Taraflardan, insülin pompası kullanan diyabet hastası sayısının yaklaşık
1.000 civarında olduğu bilgisi edinilmiştir.
90
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Sağlık Uygulama Tebliği’ne göre insülin pompa ve
setlerinin geri ödemeye tabi olabilmesi için raporda “Hastanın Tip I Diyabetli veya insüline
bağımlı Tip II Diyabetli olması ile birlikte kan şekerinin oynak (brittle) seyrettiğinin ya da
gebelikte Gestasyonel Diyabet (hamilelik diyabeti) olduğunun belirtilmesi” gerekmektedir.
İnsülin ve kan şekeri ölçüm ürünleri ülkemizde rapora bağlı reçete karşılığında SGK geri
ödemesine tabi ürünler olma özelliği taşımaktadır. İnsülin ürünleri tedavide kullanılan ilaç
özelliği nedeniyle doktor tarafından mutlak suretle markaları ile reçete edilirken, kan şekeri
ölçüm cihazları için marka ile reçete edilme şartı bulunmamaktadır. Marka ile reçete edilen
kan şekeri ölçüm cihazları eczane veya cihazın temin edildiği sağlık kuruluşu tarafından 100
farklı bir marka ile değiştirilebilmektedir.
Pazarda faaliyette bulunan firmalar bakımından, insülin ürünleri pazarında faaliyet karı
kalemini insülin, kan şekeri ölçüm cihazları pazarında ise stripler oluşturmaktadır. Kan
12-14/413-124
3
şekeri ölçüm cihazları firmalar tarafından bedava dağıtılabilmektedir. Tek seferlik
kullanıma tabi ve kan örneğinin üzerine damlatılarak ölçüm cihazına yerleştirildiği stripler
ancak kendi markasını taşıyan cihazlarla kullanılabilmektedir. Bu özellik hastaların strip
alımları için cihaza sahip olmaları ön şartını gerektirdiğinden ve bu ürünler bakımından
esas satış kalemini stripler oluşturduğundan cihazların maliyeti büyük ölçüde firmalar
tarafından karşılanmaktadır. İnsülin enjeksiyon kalemlerinin tek seferlik kullanıma tabi olan 110
parçasını ise iğne uçları oluşturmaktadır. İğne uçları ise Türkiye pazarı bakımından farklı
ölçülerde ancak büyük oranda standart olup, her marka insülin enjeksiyon kalemi ile
kullanılabilmektedir.
G.2.2. İlgili Ürün Pazarı
Geçmiş tarihli Kurul kararları da referans alınarak ilgili ürün pazarları “insülin ürünleri
pazarı” ve self-testing cihazlar içerisinde yer alan “kan şekeri ölçüm cihazları pazarı” olarak
tanımlanmıştır.
120
G.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'de satışının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet koşullarında
bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Bildirime Konu Anlaşma
130
Dosyaya konu işlem, Roche Diagnostik ve Novo Nordisk arasında Roche Diagnostik’in kan
şekeri ölçümünü sağlayan Accu Chek markalı ürünü ile Novo Nordisk’in insülin enjeksiyon
ürünlerine ilişkin 12.10.2011 tarihinde 1 (bir) yıl süre ile imzalanan ve uygulamadaki
sorunların tespiti amacıyla halihazırda pilot bölgelerde uygulamaya konulan İşbirliği
Protokolü (Protokol)’dür.
Dosya içeriğinde yer verilen bilgiler çerçevesinde Protokol, “kan şekeri ölçüm cihazları”
pazarında yer alan Roche Diagnostik ve “insülin ürünleri” pazarında yer alan Novo Nordisk
arasında akdedilen ve ilk defa insülin tedavisine başlanacak hastalara diyabetin takip ve
tedavisinde kullanılan kan şekeri ölçüm cihazı ile insülin ürünlerinin ortak kalem 140
eğitmenleri aracılığıyla kliniklere, hastanelere, eczanelere ve diğer ilgili sağlık kuruluşlarına
paket halinde eğitiminin verilmesini amaçlayan bir anlaşmadır. Bu bağlamda, Novo
Nordisk’in sağlık hizmeti kuruluşları ile yapmış olduğu sözleşmeye ek bir sözleşme ile
verilecek eğitim hizmetlerinin kapsamına Roche Diagnostik’in Accu Chek markalı ürünü de
dâhil edilecek, kalem eğitmenlerinin mesailerinin asgari (…..) kısmının Roche Diagnostik
ürünlerinin tanıtımı ve ürün kullanımı konusunda eğitim için harcanması sağlanacaktır.
Hâlihazırda uygulanmamakla birlikte Protokol’e, eğitimi verilen Roche Accu Chek kan
şekeri ölçüm cihazı ve insülin kalemlerinde kullanılan belirli sayıda Novo Nordisk insülin
iğne ucunun da bir defaya mahsus olarak hastaya bedava verilmesinin eklenmesi 150
planlanmaktadır.
Dosya içeriğinden, Protokol ile taraflarca amaçlanan faydanın, Protokol’e konu Roche
Diagnostik ve Novo Nordisk ürünlerinin paket halinde sunulması suretiyle tanıtım
maliyetlerinin düşürülmesi, ürünlerin tedavi merkezleri, sağlık mensupları ve hastalar
nezdinde bilinirliğinin arttırılması olduğu anlaşılmaktadır.
12-14/413-124
4
G.3.2. Tarafların Anlaşmaya Konu Ürünler ve Faaliyetleri Bakımından Sektördeki
Konumları
160
Diyabet tedavisinde kan şekeri ölçümü, hastalığın tanı ve takibinde, insülin ürünleri ise
tedavisinde kullanılmakta olup, genel anlamda iki ürün birbirinin tamamlayıcısıdır.
Bahsigeçen tamamlayıcılık ilişkisi, zorunlu bir birlikte kullanımdan ziyade, aynı hasta
kitlesine hitap eden ve bu anlamda hastalık özelinde destekleyici ürünlerdir. Bunun yanı
sıra kan şekeri ölçüm cihazı insülin kullanmayan ve ağızdan alınan ilaçlarla diyabet
tedavisi gören hastalarca da kullanılabilmektedir.
Protokol taraflarının Türkiye’deki diyabet hastalığına yönelik faaliyetleri, Roche
Diagnostik’in teşhis ve tanıya odaklı kan şekeri ölçüm cihazı ve aparatları gibi ürünlerin
üretimi ve satışı, Novo Nordisk’in ise diyabet alanında genel olarak insülin enjeksiyon 170
ürünleri, aparatları ve insülinden oluşan insülin ürünlerinin üretim ve satışından
oluşmaktadır.
Diğer taraftan Roche Diagnostik’in insülin ürünleri pazarında Accu Chek Combo markalı
insülin pompası ürünü bulunmakla birlikte, bu ürünün Türkiye’de üretim ve satışı yoktur.
İnsülin pompaları ve enjeksiyon cihazları arasında bir rakiplik ilişkisi olduğu ifade
edilebilecek olsa da insülin pompalarının Türkiye’de halihazırdaki kullanım yaygınlığı ve
biçimi ile insülin pompasının kullanılmasının uygun olacağı değerlendirilen hasta grubunun
da ana hasta kitlesinden farklı özelliklere sahip olabildiğinden hareketle, rakiplik ilişkisinin
zayıflayabileceği değerlendirilmiştir. Bu aşamada mevcut dosya bakımından, Roche 180
Diagnostik’in insülin pompasının hâlihazırda Türkiye’de üretim ve satışının olmaması ve
yukarıda yer verilen açıklamalar paralelinde insülin pompası ve insülin enjeksiyon cihazları
pazarına ilişkin detaylı değerlendirmeye gerek duyulmamıştır. Dolayısıyla ilgili pazarlar
bakımından tarafların ayrı pazarlarda bulunduğu kanaati oluşmuştur.
İlgili pazarlarda taraflar sektörde önemli oyunculardandır. Kan şekeri ölçüm cihazları
pazarı bakımından Protokol kapsamında hastalara cihazların kullanımı için eğitiminin yanı
sıra Roche Diagnostik’in Accu Chek markalı ölçüm cihazının bedava verilmesi
planlanmaktadır. Ancak, kan şekeri ölçüm cihazlarının sektördeki firmalar tarafından
bedava dağıtıma konu olabilmesinden ve bu nedenle satışının sınırlı olmasından kaynaklı 190
olarak cihaz satışları teşebbüslerin pazardaki fiili durumlarını yansıtmaktan uzaktır. Bu
nedenle pazardaki fiili durumun strip satışları üzerinden değerlendirilmesi gerekmektedir.
IMS verilerine göre Roche Diagnostik’in “kan şekeri ölçüm cihazları” pazarında stripler
bakımından pazar payı 2011 (ilk 11 ay), 2010 ve 2009 yılları için sırasıyla (…..);(…..)(…..)
olduğu dosya içeriğinden anlaşılmaktadır. Roche Diagnostik’in ilgili pazardaki en yakın
rakibi olan Bayer Türk Kimya Sanayi Ltd. Şti.(Bayer)’nin 2011 yılı pazar payı ise %(…..).
İnsülin ürünleri pazarında Novo Nordisk’in pazar payı IMS verilerine göre 2011 (ilk 11 ay),
2010 ve 2009 yılları için sırasıyla (…..);(…..)(…..). Firmanın ilgili pazardaki rakiplerinden
Sanofi-Aventis ilaçları Ltd. Şti. (Sanofi Aventis)’nin 2011 yılı pazar payı (…..), Lilly İlaç Tic. 200
Ltd. Şti.’nin ise 2011 yılı pazar payı %(…..).
Protokol kapsamında ilk kez insülin tedavisine başlanan ve Novo Nordisk markalı insülin
reçete edilen hastalara kalem eğitmenleri tarafından verilecek eğitimle birlikte Novo
Nordisk markalı iğne ucu da paket içinde belirli sayıda kullanımı karşılamak üzere bedava
olarak verilecektir. Sektörde farklı marka insülin enjeksiyon kalemleri ile kullanılabilen iğne
uçları satışa konu ürünler olup, Novo Nordisk’in iğne ucu satışları bakımından pazar payı
2011, 2010 ve 2009 yılları için sırasıyla (…..);(…..)(…..). Raportörlerce yapılan görüşmede
12-14/413-124
5
Novo Nordisk yetkilileri tarafından, iğne ucu pazarı bakımından pazar payında
gözlemlenen son yıllardaki gerilemenin, farklı marka insülin enjeksiyon kalemleri ile 210
kullanılabilen bu ürüne yönelik artan ithalattan ve pazarda yaklaşık 20-30 kadar iğne ucu
üreten/satan firmanın varlığından kaynaklandığı belirtilmiş, insülin ürünleri pazarında yer
alan firmaların esas gelir kaynağının insülin satışları olduğu, iğne ucu satışlarının Novo
Nordisk için önemli bir gelir kaynağı olmadığı ifade edilmiştir.
G.3.3. Hukuki Değerlendirme
G.3.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
İnsülin marka ile reçetelendirilmesi zorunlu bir ilaçtır. Kan şekeri ölçüm cihazı bakımından 220
ise böyle bir zorunluluk bulunmamakta, marka ile reçete edilse dahi geri ödeme
kapsamında farklı markalarla değiştirilebilmektedir. Dolayısıyla Protokol kapsamında
kalem eğitmenini harekete geçirecek öncelikli unsur doktorun Novo Nordisk markalı
insülini hastaya reçete etmesidir. Bu reçeteye istinaden akabinde firma ile iletişime
geçilmekte, firma insülin ile birlikte kalemini hastaya iletirken kalem eğitmeni ise bu
ürünlerin eğitimini vermek üzere görevlendirilmektedir. Protokol ile tarafların sağlamaya
çalıştığı amaçlardan biri olan ürünlerin tanıtımı bakımından ise hastaya eğitim ile birlikte bir
defaya mahsus olmak üzere Roche Diagnostik’in Accu Chek markalı ürünü ile Novo
Nordisk’in belirli kullanımlık insülin iğne uçları paket halinde ücretsiz olarak verilecektir.
230
İnsülin ürünleri ve kan şekeri ölçüm ürünlerinin marka temelinde reçetelendirilme şartları
farklılaştığından, Protokol ile bedava ürünleri kapsayan ortak tanıtım çalışmasının
pazardaki etkisi bakımından Novo Nordisk’ten ziyade Roche Diagnostik’e avantaj
sağlayacağı ifade edilebilecektir. Zira, kan şekeri ölçüm cihazının da insülin ile birlikte
reçete edildiği durumlarda doktor tarafından farklı bir marka ölçüm cihazı reçeteye yazılmış
olsa bile Protokol kapsamında Novo Nordisk markalı insülinin yanı sıra Accu Chek ürünü
hastaya bedava olarak verilebilecektir. Striplerin ancak kendi ölçüm aletleri ile kullanıldığı
dikkate alındığında hastaların Accu Chek markalı cihaza sahip olması, hastaları bu cihazın
striplerine yönlendiren bir faktör olarak belirginlik kazanmaktadır.
240
Kan şekeri ölçüm cihazları pazarında lider olan Roche Diagnostik’in, insülin pazarında lider
olan Novo Nordisk’le ortaklaşa yürüteceği tanıtım anlaşması ile sektördeki konumunun
daha da güçleneceği kanaati oluşmuştur. (…..) ile raportörlerce yapılan görüşmede; (…..),
bununla birlikte, Roche Diagnostik’in Novo Nordisk gibi sektörde önemli bir insülin üreticisi
firma ile bedava ürün dağıtımını kapsayan ortak tanıtım anlaşmasının ilgili pazarda önemli
bir oyuncu olan Roche Diagnostik’e kendileri karşısında avantaj sağlayabileceği, bu
çerçevede işbirliğinin kendilerinin ve sektördeki diğer firmaların faaliyetlerini
zorlaştırabileceğini ifade ettikleri dosya içeriğinden anlaşılmaktadır.
Yukarıdaki açıklamalar paralelinde, aynı hasta kitlesine yönelik ve bu anlamda yakın 250
pazarlarda faal olan, pazarlarında rakiplerine göre oldukça yüksek pazar payına sahip lider
iki firma arasında akdedilen anlaşma, Novo Nordisk marka insülin ile reçetelendirilen
hastalara reçetede yer alsa dahi alternatif bir diğer marka yerine Accu Chek markalı kan
şekeri ölçüm cihazının verilmesini sağlayarak Roche Diagnostik’in rakiplerinin
dışlanmasına sebebiyet verebilecektir. Bu anlamda Roche Diagnostik’in rakiplerinin
faaliyetlerini zorlaştırabilecek bedava ürün dağıtımını konu alan anlaşmanın 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer aldığı değerlendirilerek, bu çerçevede anlaşmanın
menfi tespit belgesi alamayacağı kanaaatine varılmıştır.
260
12-14/413-124
6
G.3.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar,
Kanun’un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde 4. maddenin uygulanmasından muaf
tutulabilmektedir.
G.3.3.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme
ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Protokol kapsamında önceleri yalnızca Novo Nordisk’in insülin ürünlerinin eğitimini veren 270
kalem eğitmenlerinin mesailerinin bir bölümünü aynı hasta kitlesine hitap eden Roche
Diagnostik’in Accu Chek markalı kan şekeri ölçüm cihazının tanıtımına ayrılması ve
böylece bu kalem bakımından taraflar arasında maliyetlerin paylaşılması söz konusu
olacaktır.
Dosya içeriğinden, Novo Nordisk’in hâlihazırda sahip olduğu ve Türkiye’de yaygın kalem
eğitmeni kaynağından aynı hasta kitlesine hitap eden Roche Diagnostik’in faydalanması
ve bunun karşılığında maliyetin paylaşılmasını konu alan Protokol’ün kurulmasında son
yıllarda SGK ödemelerindeki daralmanın etkisiyle firmaların maliyet tasarrufu sağlayacak
çözüm yolları arayışının etkili olduğu anlaşılmıştır. 280
Protokol ile ilgili olarak (…..) ile raportörlerce yapılan görüşmelerde öne çıkan konular;
diyabet tanı ve tedavisinde hasta eğitiminin önemli bir basamak olduğu, bu kapsamda
firmaların kalem eğitmenleri aracılığıyla verilen eğitim ve tanıtım faaliyetlerine önem
verdikleri, sektörde bu tür ortak eğitim ve tanıtım çalışmalarının maliyet kontrollerinde
firmalara yardımcı olabileceği ve hasta odaklı olduğu sürece sektör oyuncuları tarafından
olumlu karşılanabileceğidir.
Aynı hasta kitlesine hitap eden ürünlerin ortak kalem eğitmenleri kullanılarak
tanıtılmasının, maliyetlerin paylaşılması ve hastalar nezdinde eğitim süresinin etkin olduğu 290
anlaşıldığından, bu yönüyle Protokol, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde
ifade edilen koşulu karşılamaktadır.
G.3.3.2.2. Tüketicinin Fayda Sağlaması
Diyabet hastalığının takip ve tedavisinde hastanın gerek ürünlerin kullanımı gerekse
hastalık hakkında eğitilmesi büyük önem arz etmektedir. Zira insülin tedavisi süreklilik arz
eden, bu çerçevede hastalığın kontrol altında tutulmasında hastanın veya hastayı devamlı
gözetim altında tutan yakınının gün içerisinde kan şekeri ölçümünü gerekli aralıklarla
yapması ve kan şekerini normal seviyede tutmak üzere insülin enjeksiyonunu yapabilmesi 300
gereklidir. Sektörde yer alan firmalar bu gereksinim karşısında hasta eğitimleri için kendi
bünyelerinde veya bir hizmet kuruluşu ile anlaşarak kalem eğitmenleri istihdam etmektedir.
Kalem eğitmenleri, firma ile iletişime geçmeleri üzerine insülin kullanımı ile ilgili gerekli
bilgileri aktarmak üzere hastalara ulaşmaktadır. Bu eğitim hastane ve kliniklerde görevli
diyabet hemşireleri tarafından da verilebilmekle birlikte, sağlık kuruluşlarında bu alandaki
sınırlı insan kaynağı ve firmaların bu hizmeti bedelsiz veriyor olması nedeniyle kalem
eğitmenleri çoğunlukla tercih edilmektedir. Kan şekeri ölçüm cihazları bakımından her ne
kadar insülin eğitimi kadar kritik olmadığı ifade edilebilecek olsa da bu cihazı ilk kez
kullanmaya başlayacak hastalara yönelik bir eğitim faydalı ve gereklidir.
310
Hastalığın kişisel takibinin yukarıda yer verilen çerçevede son derece önemli olduğu
diyabet bakımından, hastalar nezdinde destekleyici ürünlere ilişkin yürütülecek eğitim
12-14/413-124
7
çalışmalarının ve eğitimi verilen ürünlerin numunelerinin hastalara bu eğitimle birlikte
ücretsiz olarak verilmesinin hastalar bakımından fayda sağlayacağı, bu çerçevede
Protokol’ün, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde ifade edilen koşulu
karşıladığı anlaşılmıştır.
G.3.3.2.3. İlgili Piyasanın Önemli Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
Protokol bakımından söz konusu olan rekabetçi endişe, Roche Diagnostik’in Accu Chek 320
markalı kan şekeri ölçüm cihazının Novo Nordisk markalı insülinin reçete edileceği
hastalara bedava verilecek olmasından kaynaklanmaktadır. Kan şekeri ölçüm cihazları
pazarında firmaların esas satış ve kar kalemlerini stripler oluşturmaktadır. Kan şekeri
ölçüm cihazları reçeteye konu olmadan bedava dağıtımı yapılabilen ürünlerdir. Nitekim
Protokol kapsamında da hastaya bedava verilecek kan şekeri ölçüm aletinin reçetede
mutlak suretle bulunması şartı aranmamaktadır. Firmaların sağlık kuruluşlarına bila bedel
bırakabildikleri bu cihazlar bakımından tanıtım amaçlı hastalara dağıtım da söz konusu
olabilecektir. (…..) yetkilisi ile yapılan görüşmede; cihazların bedava dağıtımına bağlı
olarak hastaların birden fazla cihaza sahip oldukları, özellikle son dönemde Uzak Doğu
menşeli ürünlerin piyasada yaygınlaşmaya başladığı ifade edilmiştir. Bu durum hastaların 330
kan şekeri ölçüm cihazları arasında geçiş yapabilmesini kolaylaştırmaktadır.
Yukarıdaki açıklamaların yanı sıra, sektörde kan şekeri ölçüm cihazlarının bedava
dağıtıma konu olabildiğinden bağımsız olarak iki durumun açıklanması gerekmektedir.
Bunlardan ilki Roche Diagnostik’e avantaj sağlayacağı ifade edilen durumun büyük ölçüde
insülin ve kan şekeri ölçüm cihazı birlikte reçete edilen hastalarla sınırlı olacağıdır. Şöyle ki
Tip 2 diyabet hastalığının başlangıç dönemlerinde hastalarda ağız yoluyla alınan ilaçlarla
kan şekerinin kontrol edilmesi yoluna gidilmekte, insülin kullanımı ise hastalığın ilerleyen
dönemlerinde söz konusu olmaktadır. Dolayısıyla kan şekeri ölçüm cihazı ağız yoluyla
alınan ilaçlarla tedavi gören hastalara insülin tedavisi başlamadan reçete edilmiş 340
olmaktadır. Bu durum hastanın insülin tedavisine başlamadan önce kullanmakta olduğu bir
kan şekeri ölçüm cihazına sahip olduğu anlamına gelmektedir. Dolayısıyla hasta Protokol
kapsamında kendisine bedava verilecek Accu Chek markalı cihazı kullanmayabilecektir.
Diğer konu ise kan şekeri ölçüm cihazının reçete karşılığında iki yılda bir yenilenebildiğidir.
Bu süre hastanın aynı marka cihaza bağlı kalmasını sınırlandıran bir faktör olarak
değerlendirilebilecektir. Bunun yanı sıra kronik hastalıklarda hasta ile eczacısı arasındaki
yakın ilişki de cihaz seçiminde önemli bir etkendir. Eczacı iki yılda bir geri ödemeye konu
cihazla ilgili olarak hastayı yönlendirebilecek veya firmaların bu yönde önemli tanıtım
kanallarından biri işlevini görebilecektir. Hastane, klinik ve eczane gibi sağlık kuruluşları
kanalının firmalar tarafından etkin kullanılmasında ise firmanın finansal gücü önemli bir 350
faktördür. Bu kapsamda Roche Diagnostik ve Novo Nordisk ilgili pazarlarda rakiplerine
kıyasen yüksek pazar payına sahip olmakla birlikte, tarafların Türkiye ilaç sektörü
genelinde önemli paya sahip rakipleri bulunmaktadır. İlaç sektöründe sahip olunan finansal
gücün firma stratejileri doğrultusunda diyabet ürünlerinin eğitim ve tanıtımına gerekli
bütçenin ayrılmasını kolaylaştıracağı ve bu suretle sektördeki rekabetin seviyesinin
korunmasında bir nevi sigorta işlevi gördüğü kanaati oluşmuştur.
Yukarıdaki açıklamalar ve değerlendirmeler paralelinde Protokol’ün Roche Diagnostik’e
kan şekeri ölçüm ürünleri pazarında rakipleri karşısında avantaj sağlamak suretiyle ilgili
piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti sınırlanmasına sebebiyet vermeyeceği, 360
dolayısıyla Protokol’ün, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde ifade edilen
koşulu karşıladığı kanaatine ulaşılmıştır.
12-14/413-124
8
G.3.3.2.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
Protokol’de hastalar nezdinde eğitim ve tanıtım amacına paralel olarak ürünlerin alım
satım fiyatları, münhasırlık, ürün bedellerinden yapılacak indirimler, tarafların üçüncü
kişilerle benzer çalışma yürütmesini etkileyebilecek hususlara ilişkin herhangi bir hüküm
bulunmamaktadır. Zira rekabet hukuku bakımından ticarileştirme anlaşmaları arasında yer 370
alan ortak tanıtım anlaşmalarındaki rekabetçi endişe, anlaşmanın rekabetçi parametrelerin
tespitine yönelik hükümler içermesi ve/veya bu amaca yönelik işletilmesidir. Bu kapsamda
Protokol, fiili veya potansiyel rekabete ilişkin herhangi bir rekabetçi parametrenin birlikte
belirlenmesine yönelik bir hüküm içermemektedir. Protokolün taraflarca beyan edilen,
yukarıda açıklanan amaç ve işleyiş dâhilinde yürütülmesi halinde bu tür bir rekabetçi
endişe barındırmadığı kanaati oluşmuştur.
Protokol kapsamında eğitimi verilen ürünlerin numunelerinin hastalara verilmesinin
eğitimin tamamlayıcı bir unsuru olduğu, bu nedenle Protokol’ün, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde ifade edilen koşulu karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır. 380
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamın göre,
1- Bildirim konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olması
nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2- Bununla birlikte söz konusu anlaşmaya, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan 390
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy