İnceleme ve Değerlendirme : İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığının 11.12.2015 tarihli ve 1880 sayılı yazısı ve eklerinin incelenmesi sonucunda;
Bahse konu yayına ilişkin Uzman Raporunda;
“İlgi: a) Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun 13/02/2013 tarih ve 18816847 sayılı yazısı,
b) 02.07.2015 tarih ve 020676 nolu Evrak Akış Talimat Fişi ile gelen Abdülkadir
Feridun KUNAK vekili Av. Meltem TEMURER dilekçesi .
ANC TV logolu kuruluşun 23.11.2015 tarihinde saat 16:26:57'deki yayınında "AYNI SAFA KREMİ" adlı bir ürünün tanıtımının yapıldığı görülmüştür. Ürüne ilişkin ticari iletişim yayınında ekranda "EL VE AYAK MANTARLARINA SON!!! 4 adet 29 TL Sipariş Hattı 0212 708 78 00" şeklinde yazıların ve aşağıdaki ifadelerin yer aldığı görülmüştür. (Klip: Bitkisel 1- Anc TV)
Dış ses: El ayak ve tırnak mantarlarından şikayetçi olanlar, bu mantarların sebep olduğu kaşıntılardan, yaralardan, kötü kokulardan, çatlaklardan bıkanlar, bundan kurtulamayanlar. İşte size mucize çözüm. Uzmanlar açıklıyor :
Ahmet MARANKİ: Bakın çok önemli herkesin bir problemi var. Ayağında ve elinde bilhassa. Ayağınızda topuk çatlaklarınız varsa parmak arası mantarlarınız varsa ayak kokunuz varsa ter kokunuz varsa işte size bir formül...
Feridun KUNAK: Ayağımda mantar var diyorsanız, ayağımda kaşıntı var diyorsanız, ayağımda sıkıntı var diyorsanız "AYNI SAFA BİTKİSİ" ayak yaralarınıza, ayak kaşıntılarınıza mükemmel bir nimet...
İbrahim SARAÇOĞLU: En güçlü mantar ilacı bitkisel olarak, "PORTAKAL NERGİSİ" veya "AYNI SAFA"dır...
Dış ses: "AYNI SAFA BİTKİ KREMİ" bu kremle mantar sorununuza artık dur diyeceksiniz. Sıkı durun! Bu mucize krem tanıtım amaçlı kısa bir süre için sadece 29 TL. Hemen arayın. Bu fırsatı kaçırmayın. Unutmayın! Bu ürün kimyasal değil ünlü uzman hocaların bahsetmiş olduğu "AYNI SAFA" bitkisidir.
Ticari iletişim yayınının devamında mantar problemi olan bir bayanla uzman arasında gelişen diyalog şu şekildedir:
Mantar problemi olan bayan: Ben, hocama bir sorum olacaktı ayak mantarıyla ilgili. Ayağımda mantar var ve şu anda şiş ayaklarım. İki ayağımda da var mantar. Yaralar çıkıyor, aynı zamanda döküntülerde oluyor.
İbrahim SARAÇOĞLU: Ah canım ya. Çözeriz evvelallah!
Mantar problemi olan bayan: İnşallah hocam.
Sunucu: Peki ne yapsın hanımefendi.
İbrahim SARAÇOĞLU: Şimdi bakın. "AYNI SAFA" veya "PORTAKAL NERGİSİ". Evvelallah kaşıntısı da gidecek, o mantarlar biraz inatçıdır. Bu dertten kurtulur gidersiniz. Her akşam uygulayın. Her akşam uygulayamıyorsanız gün aşırı. Daha fazla ara vermeyin. Biraz sabırlı olun. Evvelallah geçecek.
Yukarıdaki ifadelerden anlaşılacağı üzere "AYNI SAFA KREMİ" adlı ürünün el ve ayak mantarı problemini kesin olarak çözdüğü iddia edilmiş, uzman olduğu ifade edilen kişilerin görüşleri de ekrana getirilerek bu iddia kuvvetlendirilmeye çalışılmış ve söz konusu ürünün sağlık beyanıyla, endikasyon belirtilmek suretiyle pazarlanmaya çalışıldığı görülmüştür.
Bununla birlikte yayında kamuoyunun yakından tanıdığı Ahmet MARANKİ, İbrahim SARAÇOĞLU ve Feridun KUNAK'ın farklı TV programlarında "aynı safa" bitkisinin faydalarına ilişkin görüşleri de derlenerek, bu uzman görüşlerinin sanki bu ürünlerinin ticari alışverişinin bir parçası olarak, satışı yapılan bu ürünün tüketimine yönelik söylendiği ve bu uzmanların insanları bu ürünü tüketmeye doğrudan teşvik ettiği algısı oluştuğu, dolayısıyla bu pazarlama usulünün de izleyiciyi yanıltıcı nitelikte olduğu düşünülmektedir. Ayrıca ilgi (b) yazı ile Abdulkadir Feridun KUNAK vekili Avukat Meltem TEMURER, müvekkilinin ünlü bir doktor olduğunu belirtmiş, bazı TV kanalları ismi belirtilerek müvekkiline ait kişisel görüntü ve bilgilerin müvekkilinin izni dışında kullanılması ve halk sağlığının tehlikeye atılması gerekçesiyle gereğinin yapılmasını talep etmiştir. Müvekkilinin bu ürüne kefil oluyormuş gibi sunulduğu, insanların yanıltıldığı ve halk sağlığı ile oynandığı da belirtilmiştir. Bu değerlendirmeler ve söz konusu şikayet dilekçesi içeriği de ilgili ticari iletişim yayınının yanıltıcı olduğunu ortaya koymaktadır.
Sağlık Bakanlığı'nın görev ve yetkilerinin belirlendiği 663 Sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 27'nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi, "Sağlık beyanı ile satışa sunulacak ürünlerin sağlık beyanlarını inceleyerek bu beyanlara izin vermek, izinsiz veya gerçeğe aykırı sağlık beyanı ile yapılan satışları denetlemek, gerektiğinde durdurma, toplama, toplatma ve imha iş ve işlemlerini yapmak veya yaptırmak, izin ve sağlık beyanları yönünden bunların her türlü reklam ve tanıtımlarını denetlemek ve aykırı olanları durdurmak, piyasaya arz edilen ilaç, tıbbi cihaz ve ürünlerin reklam ve tanıtımının usul ve esaslarını belirlemek ve uygulamasını denetlemek" şeklindedir.
Bu kapsamda, Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'ndan gelen ilgi yazıda, "İnsan sağlığına doğrudan veya dolaylı olarak faydalı olduğunu, yahut hastalıklara veya belirtilerine karşı etkili olduğunu, koruduğunu, tedavi ettiğini belirten, ileri süren veya ima eden tüm ifadelerin, Sağlık Bakanlığınca sağlık beyanı olarak kabul edildiği" belirtilmekte ve "Endikasyon belirtilen ürünler için Bakanlıkça ruhsat düzenlenmesi gerekliliği" hatırlatılarak "Ruhsatlı ürünlerin de münhasıran eczane ve ecza ticarethanelerinde satılması zorunluluğuna" dikkat çekilmektedir. Ayrıca, mevzuat gereğince televizyon ve radyo aracılığı ile sağlık beyanı belirtilerek ürün satış ve pazarlanmasının uygun olmadığı ifade edilmiştir.
Sağlık Bakanlığı İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun ilgi yazısında; bazı TV ve radyo kanallarının reklam veya programlarında gıda takviyelerinin, muhtelif hastalıklara iyi geldiği şeklindeki sağlık beyanlarıyla tanıtımı ve satışının yapıldığı, yayınlarda sürekli olarak hastaların bitkisel tedavileri kullanmaya teşvik edildiği, hastaların tıbbi tedaviden uzaklaştırıldığı ve yüksek maliyetli ürünleri kullanmak zorunda bırakıldığı belirtilmiştir. Sağlık Bakanlığı İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ilgi yazısında; tanıtımlarda ürünleri kullandığını ve faydalı olduğunu beyan eden kişilerin seçilmekte olduğunu, güya toplumu bilgilendirmek amacıyla uzmanlıkları akademik olarak kanıtlanmamış olan şahısların görüşlerine yer verildiğini ve bu programlarda Doktor unvanlı Mustafa Eraslan ve Ömer Coşkun gibi sağlık meslek mensuplarının da doğrudan veya dolaylı olarak rol aldığının yakından müşahede edildiğini ifade etmiştir.
Sağlık Bakanlığının ilgi yazısından hareketle, tedavide etkinliği ve emniyeti kanıtlanmamış olan ürünlerin sağlık beyanıyla tanıtım ve satışının yapılmasının tıbbi tedavi yöntemlerine duydukları güvenin sarsılmasına neden olabileceği, toplum sağlığını olumsuz yönde etkileyebileceği dolayısıyla izleyiciyi yanıltıcı, istismar edici ve izleyicilerin sağlığına ve çıkarlarına zarar verici nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır.
Sonuç olarak, ANC TV logosu ile yayın yapan Anadolu Cansoy Görsel Medya Radyo A.Ş unvanlı medya hizmet sağlayıcı yayın kuruluşunun söz konusu ticari iletişim yayınında:
a) Yayın kuruluşunun Yayın Hizmeti Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 9/A maddesinin birinci fıkrasının d) bendinde yer alan "Herhangi bir ürünün sağlık beyanı ile ilaç gibi algılanmasına sebebiyet verecek ifadeler kullanılamaz. Gıda takviyesi niteliğindeki ürünlere ilişkin her çeşit memnuniyet ve teşekkür yazısı ya da kişilerin başından geçen ürün tecrübesini anlatan ifade ve görsel sunumlar kullanılamaz. Ürünün kullanılmaması halinde sağlığın olumsuz etkileneceği beyanlarına yer verilemez." ilkesini, dolayısıyla 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinde yer alan "Yanıltıcı olmamak ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemek",
b) 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'nun 19 uncu maddesinde birinci fıkrasında yer alan "... Müstahzar olmamakla beraber hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanı ile herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır ..." hükümlerini ihlal ettiği kanaatine varılmıştır.”
Şeklindeki değerlendirmelere yer verilmiş olduğu,
Söz konusu yayın ile, 6112 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinin ve 6514 sayılı Kanunun 32 inci maddesinin ihlal edildiği kanaatinin Daire Başkanlığınca belirtildiği,
Konu hakkında karar alınmasını teminen yazının Üst Kurula havale edildiği, anlaşılmaktadır.
Gerekçe : Konunun; İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı’nın yazısı, eki belgeler ve ilgili mevzuat kapsamında Üst Kurulumuzca yapılan değerlendirmesi neticesinde;
Söz konusu yayına ait deşifre kayıtlarının ve video görüntülerinin tetkiki sonucunda;
Mantar hastalığına iyi geldiği iddia edilen "AYNI SAFA KREMİ" adlı bitkisel bir ürünün tanıtım ve satışına yer verilen ihlale konu yayında, ürünün tedavi edici özelliğinin (endikasyon) ön plana çıkarıldığı, ayrıca yayında kamuoyunun yakından tanıdığı Ahmet MARANKİ, İbrahim SARAÇOĞLU ve Feridun KUNAK'ın farklı TV programlarında "aynı safa" bitkisinin faydalarına ilişkin görüşleri de derlenerek, bu uzman görüşlerinin sanki bu ürünlerinin ticari alışverişinin bir parçası olarak, satışı yapılan bu ürünün tüketimine yönelik söylendiği ve bu uzmanların insanları bu ürünü tüketmeye doğrudan teşvik ettiği algısı oluştuğu, dolayısıyla bu pazarlama usulünün de izleyiciyi yanıltıcı nitelikte olduğu anlaşılmıştır.
Sağlık Bakanlığı’nın ilgili yazısında, yayın kuruluşlarında tanıtım ve satışı yapılan gıda takviyelerinin ve bitkisel ilaçların yarardan çok zarar verdiği, bu reklamları yapanların gerçek amacının fayda sağlamaktan ziyade dolandırıcılık olduğu ayrıca hastaları tıbbi tedaviden uzaklaştırdığı açıkça belirtilmiştir.
Diğer yandan, “Endikasyon belirtilen ürünler için Sağlık Bakanlığınca ruhsat düzenlenmesinin gerekmekte olup, Bakanlıktan ruhsatlı/izinli ürünlerin de 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarla Kanununun 1. maddesinde yer alan, “Tabip reçetesi ile verilmesi meşrut olanlar ancak reçete mukabilinde ve diğerleri reçetesiz olarak, münhasıran eczanelerle ecza ticarethanelerinde satılması zorunludur.” hükmü gereğince de televizyon, radyo aracılığı ile sağlık beyanı belirtilerek ürün satışı ve pazarlamasının uygun olmadığı,
Sağlık Bakanlığı’nın ilgi (a) yazısı ile Abdulkadir Feridun KUNAK vekili Avukat Meltem TEMURER’in ilgi (b) şikayet dilekçesinde belirtilen hususlar birlikte değerlendirildiğinde; anılan yayın kuruluşunun rapora konu ürün tanıtımı yayınının izleyiciyi yanıltıcı, istismar edici ve izleyicilerin çıkarlarına zarar verici nitelikte olduğu, bu nedenle yayın kuruluşunun Yayın Hizmeti Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 9/A maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan "Herhangi bir ürünün sağlık beyanı ile ilaç gibi algılanmasına sebebiyet verecek ifadeler kullanılamaz…" hükmünün, dolayısıyla 6112 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinde yer alan "Yanıltıcı olmamak ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemek." ilkesinin ihlal edildiği sabit görülmüştür.
Anılan kuruluşa 19.01.2015 tarihli yayını nedeniyle evvelce 28.01.2015 tarih ve 2015/04 sayılı toplantısında alınan 149 nolu Üst Kurul Kararıyla 6112 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 6 ncı fıkrasının ( c) bendi uyarınca uyarı yaptırımı uygulandığı Üst Kurul kayıtlarından anlaşılmıştır.
Bu itibarla;
1- Aynı hükmün tekraren ihlali nedeniyle, Kanunun 32 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca, anılan yayın kuruluşu hakkında “İdari Para Cezası” yaptırımının uygulanması,
2- 18.01.2014 tarihli ve 28886 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'nun 19 uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince ilgililer hakkında işlem yapılması talebiyle dosyanın Sağlık Bakanlığı'na gönderilmesi,
Gerektiği kanaatine varılmıştır.
Karar : Yapılan görüşmeler sonucunda, ayrıntıları ve gerekçeleri yukarıda izah olunduğu üzere;
1- ANC TV logosuyla yayın yapan ANADOLU CANSOY GÖRSEL MEDYA RADYO A.Ş. unvanlı kuruluş hakkında; 6112 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendindeki; “Yanıltıcı olmamak ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemek.” hükmünü tekraren ihlali nedeniyle, aynı Kanunun 32 nci maddesinin İkinci fıkrası hükmü uyarınca;
a- İhlalin tespit edildiği tarihi itibariyle kuruluşun Ekim 2015 ayına ait ticari iletişim gelir beyanının bulunmadığı değerlendirilerek, televizyon kuruluşları için idari para cezası 10.000 (onbin) (2015 yılı için yeniden değerleme oranına göre belirlenen 13.601 (onüçbinaltıyüzbir - ) Türk Lirasından az olamayacağından 13.601 TL. İDARİ PARA CEZASI UYGULANMASINA,
b- İdari para cezasının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde Üst Kurulun T.C. Ziraat Bankası Ankara Kamu Girişimci Şubesi TR98 0001 0025 3300 9999 9951 93 no’lu hesabına “6112 sayılı Kanunun 32 nci maddesine göre ödenen para cezasıdır” şerhiyle ödenmesi gerektiği veya 6112 sayılı Kanunun 32 inci maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca tebliğden itibaren en geç onbeş gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava açılabileceğinin, dava açma süresi içerisinde peşin ödeme yapılması halinde, 5326 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca cezanın dörtte üçünün tahsil edileceğinin ve taksitlendirme talebinde bulunabileceğinin, peşin ödemenin kanun yoluna müracaat hakkını engellemeyeceğinin, en geç 1 aylık süre içerisinde ödenmeyen idari para cezasının, 21/7/1953 tarihli ve 6183 Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairesine gönderileceğinin bildirilmesine,
2- 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'nun 2/1/2014-6514/32 md. ile değişik 19 uncu maddesinin birinci fıkrasındaki; "...Müstahzar olmamakla beraber hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanı ile herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ayrıca bunların tanıtım veya satışlarının internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortam üzerinden yapılması hâlinde 18 inci maddenin üçüncü fıkrası uygulanır." hükmüne göre ilgililer hakkında işlem yapılması talebiyle dosyanın Sağlık Bakanlığı'na gönderilmesine,
Oy birliğiyle karar verildi.