İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığının 04.10.2018 tarih ve 678 sayılı yazısına konu FARKLI TV logosuyla yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşun 26.09.2018 tarihinde saat 18:03’de yayınladığı ticari iletişim yayınına ilişkin uzman raporu ile video görüntülerinin incelenmesi ve değerlendirilmesiyle yapılan görüşmeler sonucunda;
Bahse konu yayına ilişkin uzman raporunda ayrıntıları belirtildiği üzere, kuruluşun 26.09.2018 tarihinde saat 18:03’de yayınladığı “Murat Yeni ile Meyve Bahçesi” adlı programda, gilaburu, enginar, ginseng, çakşır, çoban çökerten özlerinden oluşan “Gilaburu Suyu” isimli ürünün ticari iletişim yayınında; sunucu tarafından; “Gilaburu suyu, yani basurdan, bakın basurdan kas ağrılarına eklem ağrılarına, şekerden tansiyona, özellikle kanser, özellikle böbrek... Bakın böbrek... Biz sadece böbreği bir taş olarak düşünmeyelim. Böbrek taşlarını bir kenara bırakıyorum, özellikle böbreklerin daha sağlıklı olmalarına ve Allah'a çok şükür, şunu da söylemekte fayda var kalp sağlığından enerjiye kadar her konuda inanılmaz faydalı gilaburu suyu... Enerjiye ihtiyaç duyanlar, enerji sıkıntısı olanlar, özellikle bakın, böbrek problemi olanlar, prostat sorunu olanlar, kabızlık problemi olanlar... Gilaburu bakın gilaburundan bahsediyorum. Eklem ve kas ağrıları çok fazla olanlar, yani gilaburunun tam manasıyla bir kas gevşetici olduğunu belki ilk defa benimle beraber duyuyorsunuz. Böbreklere var olan, böbrek düşmanı olarak anılıyor. Kanser düşmanı olarak alınıyor. Müthiş bir antioksidan olarak anılıyor gilaburu suyu. Vücuda girdiği andan itibaren damarlardaki daralmayı genişlettiği bilimsel olarak ispat ediliyor. Ve bakın çok önemli bir şey gilaburu, özellikle Türkiye'de ve yurt dışında ilaç sanayinde kullanıyor ama en önemli özelliği vücudu rahatlatması, gevşetmesi ve uyku problemleri olanlar ekran başına. Uyku sorunları olanlar, inanılmaz derecede rahat uyku sağlıyor... Şekerden tansiyona, gilaburuyla evet, şeker ilaveli veya ilavesiz kullanabiliyorsunuz ama şekersiz kullananlar tansiyon problemlerini ve şeker problemlerini ortadan kaldırabiliyorlar. Ve damarları genişlettiği için her şey, bakın çok net söylüyorum, öyle bir hale geliyor ki insanların kasları, damarları... Sadece damar gevşetmek değil, kasları gevşetmek değil, vücuttaki damarları da gevşetiyor ve genişletiyor ve müthiş bir rahatlık veriyor. Cilde çok faydalı, özellikle bakın, cilt rahatsızlığı olanlara da çok fayda sağlıyor. Genel manada ana arter, bakın basur, basur ve prostat. Ama prostatla ilgili var olan, biliyorsunuz, çok büyük bir sorun prostat. Prostat ile ilgili var olan sorunların sonunda var olan değişik aile saadetini engelleyen sorunları da gilaburu suyuyla, özüyle çözebiliyoruz.... Giaburu... ablamın dediği gibi böbrek taşı düşmanı olarak bilinir, yani kullandığınız andan itibaren, 20-25 gündür, bu öyle bir günde hemen pat diye ortaya çıkmaz. 25 günlük kürü kullandığınız andan itibaren vücudunuzda eğer böbrek taşınız varsa o taşın nasıl düştüğünü göreceksiniz. Böbrekte problem varsa böbreğin nasıl iyi olduğunu göreceksiniz. Sonra vücudunuzdaki katkılarını ve etkilerini göreceksiniz gilaburunun…Özellikle basur problemleri olanlar, prostat problemleri olanlar, böbrek yetmezliği yani bu görmüş olduğunuz doğal antibiyotik... Benim böbrek taşım olmaz, benim prostatım olmaz, ben kansere yakalanmam, ya benim..." Tamam onları bir kenara bırak, senin enerjiye de mi ihtiyacın yok, senin kas gevşetici olarak kullandığın o ilaçlar, senin vücuduna zarar veriyor mu? Bakın, ilacın verdiği, kullanılan ilaçların verdiği zararları Rabbimin izniyle ortadan kaldırıcı özelliği var gilaburunun. Düşünebiliyor musunuz? Siz ilaç kullanıyorsunuz, kullandığınız ilaçların zararını, nerede olur o? Ya böbreklerde sıkıntı olur, ya karaciğerde sıkıntı olur. O zararı ortadan kaldırıcı özelliği var, gilaburu yüzyıllardır biliniyor. Bakın o dönemlerde özellikle kanser hastaları... Bakın, kanser hastalarına çok iyi geliyor, antioksidan dedik. Antioksidan dediğimiz şey, vücudu tamamiyle temizleyen, arındıran bir şey (...)" şeklinde ifadelerle, ürünün kalp, şeker, tansiyon, kolesterol, prostat, böbrek, kanser, kabızlık, basur, eklem ağrıları, uyku problemleri, cilt rahatsızlıkları vb. çok sayıda hastalığı tedavi ettiği vurgulanarak, sağlık beyanıyla tanıtım ve satışına yönelik yayın yapıldığı görülmüştür.
Bilindiği üzere, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında; "...Müstahzar olmamakla beraber hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanı ile herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ayrıca bunların tanıtım veya satışlarının internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortam üzerinden yapılması hâlinde 18 inci maddenin üçüncü fıkrası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
Diğer yandan, 26 Ağustos 2011 tarih ve 28037 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Beşeri Tıbbi Ürünlerin Tanıtım Faaliyetleri Hakkındaki Yönetmeliğin Tanıtım Faaliyetlerinin Kapsamı ve Esaslarının anlatıldığı 5’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında "Beşerî tıbbi ürünlerin internet dâhil halka açık yayın yapılan her türlü medya ve iletişim ortamında program, film, dizi film, haber ve benzeri yollarla doğrudan veya dolaylı olarak topluma tanıtımı yapılamaz." hükmü,
Gıda kapsamında değerlendirilerek izin verilen ürünlere ilişkin, 5996 sayılı Kanuna dayanılarak hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği'nin 6. maddesinin 3.fıkrasında ise "...bir hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliğine sahip olduğunu bildiren veya böyle özelliklere atıfta bulunan ifadeler yer alamaz..." hükmü yer almaktadır.
Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun 13.02.2013 tarih ve 18816847 sayılı yazısında; “insan sağlığına doğrudan veya dolaylı olarak faydalı olduğunu yahut hastalıklara veya belirtilerine karşı etkili olduğunu, koruduğunu, tedavi ettiğini belirten ileri süren veya ima eden tüm ifadeler sağlık beyanı olarak kabul edildiği, bununla birlikte, TV ve radyo kanallarının reklamlarında veya programlarında gıda takviyeleri ve bazı kozmetik ürünlerin "zeka seviyesinde artış, iştahsızlık, erken boşalma, iktidarsızlık, sperm sayılarını arttırma, cinsel sorunları giderme, tansiyon ve ritim bozuklukları, mide bağırsak problemleri, hepatit C, hepatit B, diyare, hemoroid, gastrit/reflü, kolesterol seviyesini azaltma, astım şikayetlerinin giderilmesi, kemik erimesi, trombosit
düşüklüğü, kanser (tümör), karaciğer büyümesi, kansızlık, idrar yolları problemleri, migren, baş ağrısı, uçuk tedavisi, metabolizmayı hızlandırması, sindirimi kolaylaştırması, hazımsızlığa iyi gelmesi" gibi bir çok sağlık beyanıyla tanıtımı ve satışının yapıldığı, bunun yanı sıra bazı kozmetik ürünlerinde "bel ve boyun fıtığı, kireçlenme, romatizma, diz ve kas ağrısı, sırt ağrısı, eklem ağrıları, saç çıkarma, kellik" gibi semptomlarda tedavi edici özelliği belirtilerek yani sağlık beyanında bulunularak tanıtım ve satışının yapıldığı” belirtilmektedir.
Bahse konu ürünün tanıtım ve satışına yönelik ihlale konu yayında, söz konusu ürünün kalp, şeker, tansiyon, kolesterol, prostat, böbrek, kanser, kabızlık, basur, eklem ağrıları, uyku problemleri, cilt rahatsızlıkları vb. çok sayıda hastalığı tedavi ettiği vurgulanarak, birçok rahatsızlığa çözüm olarak sunulduğu ve ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla tanıtımının yapıldığı sabit olup, tedavide etkinliği ve emniyeti kanıtlanmamış olan ürünlerin sağlık beyanı ile tanıtılması ve bu tanıtımda yer alan ifadelerin, insanların hastanelere, tıp doktorlarına ve tıbbi tedavi yöntemlerine duydukları güvenin sarsılmasına neden olabileceği, toplum sağlığını olumsuz yönde etkileyebileceği kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer alan açıklamalar dikkate alındığında; ihale konu yayında, söz konusu ürünün sağlık beyanı ile tanıtım ve satışının yapılmasının, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19’uncu maddesinin birinci fıkrasına ve ilgili mevzuatına aykırılık taşıdığı, dolayısıyla mezkur yayında, 6112 sayılı Kanun'un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde... takviye edici gıdalar ve benzeri destekleyici ürünler de dâhil olmak üzere herhangi bir ürünün ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla satışına, pazarlanmasına ve/veya reklamına... yer verilemez..." hükmünün ihlal edildiği sabit görülmüştür.
Anılan yayın kuruluşu hakkında; 6112 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasının ihlali nedeniyle; Kanun’un 32’nci maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca, ihlalin ağırlığı, ihlalin mahiyeti, anılan madde ile korunmak istenen kamusal menfaat göz önünde bulundurularak, %5 oranında idari para cezası uygulanmasına ve idari tedbir olarak program yayınının takdiren beş (5) kez durdurulmasına, karar verilmiştir.
Bu itibarla;
1) 6112 sayılı Kanun'un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde ... takviye edici gıdalar ve benzeri destekleyici ürünler de dâhil olmak üzere herhangi bir ürünün ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla satışına, pazarlanmasına ve/veya reklamına ... yer verilemez ..." hükmünün ihlali nedeniyle;
6112 sayılı Kanun'un 32’nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan; “Bu Kanun’un 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (d), (f), (g), (ğ), (h), (n), (ö), (s), (ş) ve (t) bentlerindeki yayın hizmeti ilkelerine ve aynı maddenin dördüncü fıkrasına aykırı yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara, ihlalin ağırlığı ve yayının ortamı ve alanı göz önünde bulundurularak, ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki aydaki brüt ticari iletişim gelirinin yüzde ikisinden beşine kadar idarî para cezası verilir. İdarî para cezası miktarı, radyo kuruluşları için bin Türk Lirasından, televizyon kuruluşları ve isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcıları için onbin Türk Lirasından az olamaz. Ayrıca, idarî tedbir olarak, ihlale konu programın yayınının beş keze kadar durdurulmasına, isteğe bağlı yayın hizmetlerinde ihlale konu programın katalogdan çıkarılmasına karar verilir. İhlalin mahiyeti göz önünde bulundurularak, bu fıkra hükümlerine göre idarî para cezası ile birlikte idarî tedbire karar verilebileceği gibi, sadece idarî para cezasına veya tedbire de karar verilebilir.” hükmü uyarınca, idari para cezası ve idari tedbir uygulanması gerektiği,
a) İhlalin ağırlığı, yayının ortamı ve alanı göz önünde bulundurularak, kuruluşa %5 oranında idari para cezası uygulanmasına,
Ancak, ihlalin tespit edildiği tarihi itibariyle kuruluşun Ağustos 2018 ayına ait ticari iletişim gelir beyanının bulunmadığı değerlendirilerek değerlendirilerek, televizyon kuruluşları için idari para cezasının 10.000 (onbin) Türk Lirasından az olamayacağından, 2018 yılı için belirlenen yeniden değerleme oranına göre 17.065 (onyedibinaltmışbeş) Türk Lirası İDARİ PARA CEZASI UYGULANMASINA,
b) Ayrıca, idarî tedbir olarak, ihlale konu PROGRAM YAYINININ TAKDİREN 5 (BEŞ) KEZ DURDURULMASINA, bu idari tedbirin uygulanma zamanın kuruluşa yapılacak tebligatta bildirilmesine,
c) 6112 sayılı Kanun'un 32’nci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan; “… Yükümlülük veya yasağa aykırılık dolayısıyla idarî tedbir olarak programın yayınının durdurulması kararının verilmesi halinde, yaptırım uygulanmasına sebebiyet veren fiilin işlenmesinden dolayı sorumluluğu olan programın yapımcısı veya varsa sunucusu, yayının durdurulduğu süre zarfında, aynı veya farklı medya hizmet sağlayıcı kuruluşta hiçbir ad altında başka bir program yapamaz veya sunamaz.” hükmü uyarınca, işlem yapılması hususunun yapılacak tebligatta bildirilmesine,
d) İdari tedbir uygulanması sonucu yayını durdurulan programın yerine, Üst Kurulca gönderilen programların, programın başında; “Bu program, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’nun 10.10.2018 tarih ve 2018/41 sayılı toplantısında alınan 128 No’lu kararı uyarınca, kuruluşumuzun 26.09.2018 tarihinde saat 18:03’de yayınladığı “Murat Yeni ile Meyve Bahçesi” adlı programda, “Gilaburu Suyu” isimli ürünün sağlık beyanıyla tanıtım ve satışına yönelik yayına yer vermek suretiyle, 6112 sayılı Kanun'un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan, ‘Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde ... takviye edici gıdalar ve benzeri destekleyici ürünler de dâhil olmak üzere herhangi bir ürünün ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla satışına, pazarlanmasına ve/veya reklamına ... yer verilemez ...’ hükmünün ihlali nedeniyle idari tedbir uygulanması sonucu yayını durdurulan program yerine yayınlanmaktadır.” metninin anlaşılır şekilde okunarak DVD/CD’de yer aldığı şekliyle ticari iletişim yayını içermeksizin yayınlanmasına, ayrıca anılan metnin program yayını süresince ekranın altında akar yazı ile verilmesine,
e) 6112 sayılı Kanun'un 32’nci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “8’inci maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (d) bentlerindeki ilkelerle dördüncü fıkrasına aykırı yayın yapılmasını müteakip verilecek yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde aynı ihlalin tekrarı halinde, medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayınının on güne kadar durdurulmasına; ikinci tekrarı halinde ise, yayın lisansının iptaline karar verilir. … Programlarının yayını veya yayınları süreli durdurulan medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yaptırım kararının tebliğine rağmen kararın gereklerine aykırı olarak yayınlarına devam etmesi halinde yayın lisansının iptaline karar verilir.” hükmü uyarınca işlem tesis edileceği hususunun yapılacak tebligatta bildirilmesine,
Oy birliği ile karar verildi.