İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığının 24.09.2018 tarih ve 623 sayılı yazısına konu MELTEM TV logosuyla yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşun 19.09.2018 tarihinde 16:13’de yayınladığı "Sağlık ve Yaşam" isimli program yayınına ilişkin uzman raporu ile video görüntülerinin incelenmesi ve değerlendirilmesiyle yapılan görüşmeler sonucunda;
Bahse konu yayına ilişkin uzman raporunda ayrıntıları belirtildiği üzere, MELTEM TV logolu kuruluşta 19.09.2018 tarihinde 16:13’de yayınlanan, sunuculuğunu Cavit ÖZDOĞAN'ın yaptığı, "Ginseng, Reishi Mantarı, Koahsetin, likopetin ve Sülforakan" gibi bitkisel ilaçlarla ilgili açıklamalarının yer aldığı "Sağlık ve Yaşam" isimli programda, program sunucusu ile konuğu arasında geçen diyaloglarda; - "... KOAH hastalığı çok zor bir hastalık. İnsanları eve, evde de makineye bağlayan bir hastalık. Ama bu hastalık şifalı bitkileri doğru kullanmak suretiyle tedavi olabilen, bahsettiğiniz gibi sizlerin iyileştiğini görebildiğimiz durum. Biz de bütün KOAH hastalarına diyoruz ki, kesinlikle ve kesinlikle şifalı bitkilerin bu tedavi edici etkinliğinden istifade edin...","... Şimdi KOAH'ı olan insanlar bitkisel tedaviden mutlaka istifade edecekler... Faydalanabilecek bitkisel destekler var. Bunların bir kısmını sayabilir. Dedim ya, Koahsetin dediğimiz, Soğanın kabuğunda var olan, bitkisel öz mesela bu hastalıkta çok önemli. Ginseng bitkisinin mesela KOAH hastalığında çok önemli etkileri var. Reishi Mantarı'nın ve başka bitkilerin bitkisel özlerinin faydaları var...","... İnşallah önümüzdeki programlarda, sizin tavsiyelerinizi daha tafsilatlı bir şekilde izleyicilerimize ulaşma imkanımız olur. Eğer daha detaylı olarak, ekranda görmüş olduğunuz telefon numaralarına hastalığınızla ilgili tetkiklerinizi ve bilgilerinizi bırakırsanız..." ifadeleri yanında, ekrandan ürün satışına ilişkin "Soru Ve Görüşleriniz İçin Bizi Arayabilirsiniz. Sağlık ve Yaşam Hattı: 0212 912 01 05","Şimdi özellikle bu prostatın büyümesi hormon bağımlıdır... İnsanlar bir olasılık olarak karşılarında tekrar edelim; Neydi? Kanama problemi, idrar kaçırma, sertleşme probleminin ortaya çıkabilmesi ve geri boşalma probleminin ortaya çıkabilmesi ve dolayısıyla tabi insanlar, başka bir tedavi metodu var mı? diye haklı olarak soruyorlar. Evet diyoruz biz. Bu noktada da tıbbi bitkilerin, mesela ısırgan bitkisinin biz çok net biliyoruz ki, prostatın büyümesinin engellenmesinde, yani prostat büyümesini geriye çevirmede çok önemli etkileri var. Başka bitkilerin de var. Domatesin kabuğunda bulunan likopetin mesela Prostatın bahsettiğimiz büyümesine olumlu, yani durdurucu ve geriletici etkisinin olduğu, Brokolinin ve içindeki Sülforakan'ın etkisinin... tıbbi bitkisel tedavide bunların ekstrakt dediğimiz özlerini kullanıyoruz ki, istenilen etki miktarı oluşabilsin. Yoksa günde bir kaç kilo Brokoli, onlarca kilo Domates ve Domates kabuğu yemek çok pratik olmadığı için ne yapıyoruz? Tıbbi bitkilerin ekstraktlarını özellikle kullanıyoruz..." şeklinde sözlü ve yazılı ifadelerle, "Ginseng, Reishi Mantarı, Koahsetin, likopetin ve Sülforakan" isimli ürünlerin KOAH ve Prostat rahatsızlıklarına iyi geldiği vurgulanarak sağlık sorunlarına çözüm olarak sunulduğu, sağlık beyanıyla satışı ve pazarlamasına yönelik yayın yapıldığı görülmüştür.
Bilindiği üzere, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında; "...Müstahzar olmamakla beraber hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanı ile herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ayrıca bunların tanıtım veya satışlarının internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortam üzerinden yapılması hâlinde 18 inci maddenin üçüncü fıkrası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
Diğer yandan, 26 Ağustos 2011 tarih ve 28037 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Beşeri Tıbbi Ürünlerin Tanıtım Faaliyetleri Hakkındaki Yönetmeliğin Tanıtım Faaliyetlerinin Kapsamı ve Esaslarının anlatıldığı 5’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında "Beşerî tıbbi ürünlerin internet dâhil halka açık yayın yapılan her türlü medya ve iletişim ortamında program, film, dizi film, haber ve benzeri yollarla doğrudan veya dolaylı olarak topluma tanıtımı yapılamaz." hükmü,
Gıda kapsamında değerlendirilerek izin verilen ürünlere ilişkin, 5996 sayılı Kanuna dayanılarak hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği'nin 6. maddesinin 3.fıkrasında ise "...bir hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliğine sahip olduğunu bildiren veya böyle özelliklere atıfta bulunan ifadeler yer alamaz..." hükmü yer almaktadır.
Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun 13.02.2013 tarih ve 18816847 sayılı yazısında; insan sağlığına doğrudan veya dolaylı olarak faydalı olduğunu yahut hastalıklara veya belirtilerine karşı etkili olduğunu, koruduğunu, tedavi ettiğini belirten, ileri süren veya ima eden tüm ifadelerin sağlık beyânı olarak kabul edildiği, bununla birlikte, TV ve radyo kanallarının reklamlarında veya programlarında gıda takviyeleri ve bazı kozmetik ürünlerin "zeka seviyesinde artış, iştahsızlık, erken boşalma, iktidarsızlık, sperm sayılarını arttırma, cinsel sorunları giderme, tansiyon ve ritm bozuklukları, mide bağırsak problemleri, hepatit C, hepatit B, diyare, hemoroid, gastrit/reflü, kolesterol seviyesini azaltma, astım şikayetlerinin giderilmesi, kemik erimesi, trombosit düşüklüğü, kanser (tümör), karaciğer büyümesi, kansızlık, idrar yolları problemleri, migren, baş ağrısı, uçuk tedavisi, metabolizmayı hızlandırması, sindirimi kolaylaştırması, hazımsızlığa iyi gelmesi" gibi bir çok sağlık beyanıyla tanıtımı ve satışı yapıldığı, yanı sıra bazı kozmetik ürünlerinde "bel ve boyun fıtığı, kireçlenme, romatizma, diz ve kas ağrısı, sırt ağrısı, eklem ağrıları, saç çıkarma, kellik" gibi semptomlarda tedavi edici özelliği belirtilerek yani sağlık beyanında bulunularak tanıtım ve satışının yapıldığı belirtilmektedir.
İhlale konu yayında, "Ginseng, Reishi Mantarı, Koahsetin, likopetin ve Sülforakan" isimli bitkisel ürünlerin KOAH ve Prostat rahatsızlıklarına iyi geldiği vurgulanarak birçok rahatsızlığa çözüm olarak sunulduğu ve ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla tanıtım, satış ve pazarlamasının yapıldığı sabit olup, tedavide etkinliği ve emniyeti kanıtlanmamış olan ürünlerin sağlık beyanı ile tanıtılması ve bu tanıtımda yer alan ifadelerin, insanların hastanelere, tıp doktorlarına ve tıbbi tedavi yöntemlerine duydukları güvenin sarsılmasına neden olabileceği, toplum sağlığını olumsuz yönde etkileyebileceği kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer alan açıklamalar dikkate alındığında; ihale konu yayında, "Ginseng, Reishi Mantarı, Koahsetin, likopetin ve Sülforakan" isimli ürünlerin sağlık beyanı ile tanıtım, satışı ve pazarlamasının yapılmasının, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 19’uncu maddesinin birinci fıkrasına ve ilgili mevzuatına aykırılık taşıdığı, dolayısıyla mezkur yayında, 6112 sayılı Kanun'un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan; "Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde... takviye edici gıdalar ve benzeri destekleyici ürünler de dâhil olmak üzere herhangi bir ürünün ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla satışına, pazarlanmasına ve/veya reklamına...yer verilemez.. " hükmünün ihlal edildiği sabit görülmüştür.
Kuruluş hakkında evvelce Üst Kurul’un 21.12.2017 tarih ve 2017/51 sayılı toplantısında alınan 90 No’lu kararı ile, 21.11.2017 tarihli yayını nedeniyle, 6112 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin 4’üncü fıkrasının ihlali nedeniyle idari para cezası ile 3 kez program yayınının durdurulmasına karar verildiği, anılan kararın kuruluşça 09.01.2018 tarihinde tebellüğ edildiği Üst Kurul Kayıtlarından anlaşılmış olmakla; 19.09.2018 tarihinde 16:13’de yayınladığı "Ginseng, Reishi Mantarı, Koahsetin, likopetin ve Sülforakan" isimli bitkisel ilaçlarla ilgili açıklamalarının yer aldığı "Sağlık ve Yaşam" isimli program yayınında, 6112 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasının yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde tekraren ihlali nedeniyle; Kanun’un 32’nci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uyarınca anılan yayın kuruluşu hakkında ihlalin ağırlığı, ihlalin mahiyeti, anılan madde ile korunmak istenen kamusal menfaat ve kuruluşa ait müeyyide sicili göz önünde bulundurularak, yayınının takdiren 10 gün süre ile durdurulmasına karar verilmiştir.
Bu itibarla;
MELTEM RADYO VE TELEVİZYON YAYINCILIK A.Ş. unvanlı ve “MELTEM TV” logolu kuruluşun; 19.09.2018 tarihinde 16:13’de yayınladığı "Sağlık ve Yaşam" adlı program yayınında, "Ginseng, Reishi Mantarı, Koahsetin, likopetin ve Sülforakan" isimli ürünlerin sağlık beyanıyla tanıtım, satışı ve pazarlamasına yönelik yayına yer vermek suretiyle, 6112 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasının bir yıl içinde tekraren ihlali nedeniyle; 6112 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinin 5’inci fıkrasında yer alan "8’inci maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (d) bentlerindeki ilkelerle dördüncü fıkrasına aykırı yayın yapılmasını müteakip verilecek yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde aynı ihlalin tekrarı halinde, medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayınının on güne kadar durdurulmasına; ikinci tekrarı halinde ise, yayın lisansının iptaline karar verilir." hükmü uyarınca, yayının ON (10) GÜN SÜREYLE DURDURULMASINA,
a) Geçici yayın durdurma kararının uygulanmasında; medya hizmet sağlayıcı kuruluşun, Üst Kurul Kararının tebliğini müteakip saat 00:00’dan başlayarak logosunun yer aldığı ekranda; “Yayınımız, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından 19.09.2018 tarihinde 16:13’de yayınlanan "Ginseng, Reishi Mantarı, Koahsetin, likopetin ve Sülforakan" isimli ürünlerin tanıtım ve satışının yapıldığı "Sağlık ve Yaşam" adlı program yayınında, 6112 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirlenen ‘Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde... takviye edici gıdalar ve benzeri destekleyici ürünler de dâhil olmak üzere herhangi bir ürünün ilgili mevzuatına aykırı olarak sağlık beyanıyla satışına, pazarlanmasına ve/veya reklamına...yer verilemez...’ ilkesinin tekraren ihlali gerekçesiyle 10 gün süre ile durdurulmuştur.” metnine yayın durdurma süresince okunur şekilde yer vermesine,
b) 6112 sayılı Kanun'un 32’nci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan "8 inci maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (d) bentlerindeki ilkelerle dördüncü fıkrasına aykırı yayın yapılmasını müteakip verilecek yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde aynı ihlalin …. ikinci tekrarı halinde ise, yayın lisansının iptaline karar verilir.… Programlarının yayını veya yayınları süreli durdurulan medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yaptırım kararının tebliğine rağmen kararın gereklerine aykırı olarak yayınlarına devam etmesi halinde yayın lisansının iptaline karar verilir.” hükmü uyarınca yayın lisansının iptaline karar verileceği,
c) Ayrıca yayınlarına devam etmesi halinde, 6112 sayılı Kanun'un 33’üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “… yayınları Üst Kurul tarafından geçici olarak durdurulmasına … rağmen yayın yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü, bir yıldan iki yıla kadar hapis ve bin günden beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Tüzel kişiler hakkında ayrıca 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 60 ıncı maddesindeki güvenlik tedbirleri uygulanır. İzinsiz olarak faaliyetine devam eden yayın cihaz ve tesisleri Üst Kurulca mühürlenerek kapatılır.” hükmü uyarınca işlem tesis edileceği, hususlarının kuruluşa yapılacak tebligatta bildirilmesine,
Oy birliği ile karar verildi.