İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığının 08.02.2021 tarih ve 64 sayılı yazısına konu FOX logosuyla yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşta 05.01.2021 tarihinde saat 20:59’da yayınlanan “Baraj” adlı dizi film yayınına ilişkin uzman raporu ile video görüntülerinin incelenmesi ve değerlendirilmesiyle yapılan görüşmeler sonucunda;
FOX logosuyla yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşun, 05.01.2021 tarihinde saat 20:59’da yayınladığı, “Baraj” adlı dizi filmde, dizi film karakterleri arasında geçen diyaloglarda; “Görüyorsun demi nasıl bulandırmış aklını Bahar’ın, nasıl inandırmış yalanlarına. Hadi o aşktan körleşmiş, anneme ne oluyor? Üç kuruş bağış yapacak diye herifi el üstünde tutuyor.- Boşuna uğraşma onlar ciddi. - Seviyorlar yani birbirlerini ha? Hayır, o adam aileme girmeyecek, buna izin vermeyeceğim. Ne pahasına …- Napıcaksın? - Ben değil, Nazım yapacak. Onu öyle bir duruma sokacağım ki herkes onun gerçek yüzünü görecek.- Bahar ne görürse görsün vazgeçmez Nazım’dan, onlar evlenecekler. Sen de bu duruma alışsan iyi olur. Nehir’in bu sözleri sonrasında sinirlenen Hakan, gitmekte olan Nehir’i bir eli ile kolundan sert bir şekilde yakalamış ve diğer eli ile de Nehir’in boğazını sıkmaya başlamıştır. Nehir’in korktuğu görülmektedir. - Sen de ona âşıktın ama vazgeçmeyi bildin di mi? Bahar senin hâlâ onu sevdiğini söylese de aslında bana âşıksın di mi kocana?- (Nehir korku içinde kafasını sallamıştır.) Tabi ki.- Söylemedin ama kocana âşık olduğunu söyleyemiyor musun yoksa?- Hakan lütfen bak Mert okula geç kaldı zaten. - (Hakan sinirli bir şekilde Nehir’in boğazını sıkmaya devam etmektedir.) Duyamadım? Bu arada Mert “anne” diyerek odaya girmiştir. - Tamam Mert annen gelecek şimdi. Sinem alın kızım çocuğu dışarı. - Annem de gelsin. (Mert odadan dışarı çıkarılmıştır.)- Tamam Mert, annen gelecek şimdi. (Korku dolu bir sesle) Hakan noluyo, çocuğu da korkuttun noluyo?- Ben de onu soruyorum sana, noluyo? Ha? Neden söyleyemiyosun beni sevdiğini - Sen ters ters sorunca …- Ağzından duyacağım. Senin ağzından kimi sevdiğini duyacağım. - Hakan sen … saçmalama.- Sen şimdi görürsün senin sahibin kim. Bu sözler sonrasında Hakan, Nehir’i sert bir şekilde makyaj malzemelerinin bulunduğu masaya doğru iterek arkasına geçmiş ve ensesinden tutarak zorla birlikte olmuştur. Bu sahnede Nehir’in Hakan’a yapma diye yalvarması, çığlıkları ve ağlamasının ekrana yansıtıldığı görülmüştür.
Bilindiği üzere, Kadına yönelik şiddet kavramı, uluslararası insan hakları hukuku alanında ilk kez 1993 yılında “Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Şiddetin Tasfiye Edilmesine Dair Bildiri”de tanımlanmıştır. Bu çerçevede, kadına yönelik şiddet, “İster kamusal isterse özel yaşamda meydana gelsin, kadınlara fiziksel, cinsel veya psikolojik acı veya ıstırap veren veya verebilecek olan cinsiyete dayanan bir eylem veya bu tür eylemlerle tehdit etme, zorlama veya keyfi olarak özgürlükten yoksun bırakma anlamına gelir.” şeklinde tanımlanmıştır. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’da kadına yönelik şiddet, “kadınlara, yalnızca kadın oldukları için uygulanan veya kadınları etkileyen cinsiyete dayalı bir ayrımcılık ile kadının insan hakları ihlaline yol açan ve bu Kanun'da şiddet olarak tanımlanan her türlü tutum ve davranış” olarak tanımlanmıştır.
Şiddetin yaygınlaşmasında ve artmasındaki medya rolü yadsınamaz bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Kadına yönelik şiddet ve işkence sahneleri, hem özendirici olabilmekte hem de kişileri şiddete duyarsızlaştırabilmektedir. Şiddet sahnelerinden etkilenen bireyin duygusal taşma anlarında, daha önceden izlemiş ve farkında olmadan bilinçaltına yerleşmiş olduğu şiddet davranışını uygulaması kaçınılmaz bir gerçektir. Ayrıca, gerçek ile kurguyu ayırt edemeyen ve bilişsel fonksiyonlarını tamamlamamış küçük yaştaki çocukların sürekli tekrarlanan şiddet görüntülerinden etkilenmemeleri imkânsızdır. Medyanın önemi ve işlevleri dikkate alındığında kadına yönelik şiddetin önlenmesi ve toplumun bilinçlenmesi konusunda medyaya önemli görevler düştüğü düşünülmektedir. Medya hizmet sağlayıcılar yayınlarını kadına yönelik şiddeti duyarsızlaştırıcı, sıradanlaştırıcı, meşrulaştırıcı olmaktan uzak kadına yönelik şiddetin önlenmesi hakkında kamusal sorumluluk anlayışına uygun olarak sunmalıdır. Ancak bu tür görüntülerin televizyon dizileri veya programlarında yayınlandığında toplumda “kadına şiddet” olgusunu yaygınlaştırabileceği değerlendirilmektedir.
İhlale konu dizi filmde, şiddet uygulayan erkeğin eşine söylediği “Sen şimdi görürsün senin sahibin kim.” şeklinde ifadelerle, kadının bir “köle” ve/veya bir “meta” gibi görüldüğü ve bu ifadenin kadını aşağılayıcı ve onur kırıcı nitelikte olduğu, bu ifadeler sonrasında gerçekleşen kadına yönelik fiziksel, psikolojik ve cinsel şiddet içerikli sahneler ise bu anlayışı destekler niteliktedir. Kadına yönelik şiddetin önlenmesi konusunda toplumda her bir bireyin, kurum veya kuruluşun sorumlu davranması gerektiği açıktır. Medya hizmet sağlayıcılar kadına yönelik şiddeti duyarsızlaştırıcı, sıradanlaştırıcı, meşrulaştırıcı olmaktan uzak kadına yönelik şiddetin önlenmesi hakkında kamusal sorumluluk anlayışına uygun olarak sunmalıdır. Dizi filmler konusu itibariyle bir kurgudan ibaret olsa da; bir kadına yönelik olarak eşinin “Sen şimdi görürsün senin sahibin kim.” ifadesini kullanması ve bu sözlerin devamında eşin kişinin rızası dışında zorla cinsel ilişkide bulunmasını (tecavüz) kapsayan sahnelere yer verilmesinin toplumsal cinsiyet eşitliğine ters düştüğü ve kadını istismar eder nitelikte olduğu, ayrıca bu sahnelerin kadınlar için aşağılayıcı ve onur kırıcı nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır.
Bu nedenle söz konusu yayında, 6112 sayılı Kanun'un 8'inci maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinin ihlal edildiği sabit görülmüştür.
Anılan yayın kuruluşu hakkında;
6112 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinin ihlali nedeniyle; Kanun’un 32’inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca, ihlalin ağırlığı, ihlalin mahiyeti, anılan madde ile korunmak istenen kamusal menfaat göz önünde bulundurularak, %2 oranında idari para cezası uygulanmasına karar verilmesi takdir edilmiştir.
Bu itibarla;
6112 sayılı Kanun'un 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinde yer alan; "Toplumsal cinsiyet eşitliğine ters düşen, kadınlara yönelik baskıları teşvik eden ve kadını istismar eden programlar içeremez." ilkesinin ihlali nedeniyle;
6112 sayılı Kanun'un 32’nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Bu Kanun’un 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (d), (f), (g), (ğ), (h), (n), (ö), (s), (ş) ve (t) bentlerindeki yayın hizmeti ilkelerine ve aynı maddenin dördüncü fıkrasına aykırı yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara, ihlalin ağırlığı ve yayının ortamı ve alanı göz önünde bulundurularak, ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki aydaki brüt ticari iletişim gelirinin yüzde ikisinden beşine kadar idarî para cezası verilir. İdarî para cezası miktarı, radyo kuruluşları için bin Türk Lirasından, televizyon kuruluşları ve isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcıları için onbin Türk Lirasından az olamaz. Ayrıca, idarî tedbir olarak, ihlale konu programın yayınının beş keze kadar durdurulmasına, isteğe bağlı yayın hizmetlerinde ihlale konu programın katalogdan çıkarılmasına karar verilir. İhlalin mahiyeti göz önünde bulundurularak, bu fıkra hükümlerine göre idarî para cezası ile birlikte idarî tedbire karar verilebileceği gibi, sadece idarî para cezasına veya tedbire de karar verilebilir.” hükmü uyarınca, idari para cezası uygulanması gerektiği,
a) İhlalin ağırlığı, yayının ortamı ve alanı göz önünde bulundurularak, ihlalin tespit edildiği tarihi itibariyle kuruluşun Aralık 2020 ayına ait ticari iletişim gelir beyanının 73.948.847,05 Türk Lirası olduğu değerlendirilerek, yüzde iki oranı (%2) 1.478.977,00 TL İDARİ PARA CEZASI UYGULANMASINA,
b) 6112 sayılı Kanun'un 32’nci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “ (…) 8’inci maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (d) bentleri dışındaki bentlerini, aynı maddenin ikinci fıkrasını ve bu Kanunun yayın hizmetlerinde ticari iletişimi düzenleyen hükümlerinden herhangi birini yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde yirmiden fazla ihlal eden medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayını beş güne kadar durdurulur. Bir yıl içinde aynı ihlalin tekrarı halinde, medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayınının beş günden on güne kadar durdurulmasına; ihlalin ikinci tekrarı halinde ise yayın lisansının iptaline karar verilir...” hükmü uyarınca işlem tesis edileceği hususunun yapılacak tebligatta bildirilmesine,
Üst Kurul Üyesi Okan KONURALP’in karşı oyu ve oyçokluğu ile karar verildi.