İnceleme ve Değerlendirme : İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı’nın 23.09.2014 tarihli ve 2056 sayılı yazısı ve eklerinin incelenmesi sonucunda;
Bahse konu yayına ilişkin Uzman Raporunda;
“Show TV logosu ile yayın yapan AKS Televizyon Rek. ve Film. San. ve Tic. A.Ş. adlı televizyon kanalında 15.09.2014 tarihinde 17.45.02-17.45.34 saatleri arasında "Koton" reklamı yayınlanmıştır.
İlgili "Koton" reklamında küçük bir erkek çocuğun doğduğu andan okula başladığı yıllara kadar olan "farklı" yaşamı konu edilmiştir. Çocuk o kadar güzel ve tarz giyinmektedir ki etrafındaki bütün çocuklar onu hayranlıkla izlemektedir. Tarz sahibi olduğu için henüz okumayı bile öğrenmeden kız arkadaşlarına kur yapabilmektedir. Reklamda bu "daha okumadan yazmayı öğrendi" şeklinde ifade edilmiştir. Ayrıca giyim tarzıyla diğer çocuklara da örnek olmaktadır. Uzun bir okul koridorundan şık kıyafetleri ve bir kolunu dışarda bıraktığı montuyla geçtiğinde diğer bütün çocuklar ona büyük bir hayranlık duymakta ve onlar da montlarının bir kolunu çıkarmaktadır. Bu durum "Okul hayatı boyunca bir gün bile kopya çekmedi tarzıyla hep kopya verdi" ifadeleriyle anlatılmıştır. Son olarak "evet o da koroya katıldı ama daha çok solo takıldı" ifadeleri, bir kalabalık içinde en önde ve dikkat çekici bir şekilde şarkı söyleyen şık giyimli çocuğun görüntüleri ile birlikte verilmiş, çocuğun diğerlerin farklılığı vurgulanmıştır. Reklamın bitiş cümlesi ise "Tarzı olan çocuklar Koton'dan giyinir. Koton: Çocuk kafası, çocuk modası.." olmuştur.(Klip1-Koton Reklamı isimli klip)
İlgili reklamda giydirilen kıyafetler, kullanılan aksesuarlar, yapılan makyajlarla çocuklara yetişkin tavrı verilmekte ve onlar üzerinden sürekli "tarz sahibi olmak", "ayrıcalıklı olmak", "farklı olmak" vurgusu yapılmaktadır. Bir çocuk, kıyafetleri nedeniyle ön plana çıkmakta, herkesin hayranlık duyduğu "tarz sahibi" kişi olmakta ve duygusal ilişkileri güçlenmektedir. Koton ürünlerine sahip olan çocuklar sahip olmayanlara göre fiziksel ve sosyal alanda daha avantajlı konuma geçmektedir. Görüldüğü gibi bu reklamda 6-7 yaşındaki çocuklar, çocuk olmanın masumiyeti yerine yetişkin hareketleriyle reklamda yer almış; başka hiçbir özelliği göz önünde bulundurulmadan yalnızca dış görünüşüyle ve giyim tarzıyla değerlendirilmiştir. Moda kavramı bundan henüz haberdar olmayan çocukların gündemine sokulmuş ve onlara bu kavram üzerinden değer biçilmiş, ayrıcalıklı olmak için kıyafetlerin çok önemli olduğu vurgulanmıştır. Böyle bir durumda bu "tarz kıyafetleri" alabilecek maddi yeterliliğe sahip olmayan ailelerin çocukları sosyal ortamda yeteri kadar "nitelik" sahibi olamayacaklardır. Ayrıca reklamda çok sayıda çocuk oyuncu yer almaktadır. Çocuklar bir ürünün daha iyi pazarlanması ve satışı amacıyla reklama konu edilmiştir.”
Şeklinde değerlendirmelere yer verilmiş olduğu,
Yayın kuruluşunun 6112 sayılı Kanun’un 9 uncu maddenin altıncı fıkrasının (ç) bendini ihlal ettiği kanaatinin Daire Başkanlığınca belirtildiği,
Üst Kurulun 01/10/2014 tarihli ve 2014/51 sayılı toplantısında konunun görüşülmesi sonucundakarar yeter sayısının sağlanamadığı anlaşılmakla;
Konu hakkında karar alınmasını teminen yazının Üst Kurula havale edildiği, anlaşılmaktadır.
Gerekçe :Konunun; İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı’nınyazısı, eki belgeler ve ilgili mevzuat kapsamında Üst Kurulumuzca değerlendirilmesi neticesinde;
Her ne kadar Daire Başkanlığınca söz konusu reklamın 6112 Sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (ç) bendindeki; “Çocukların fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar vermemek, deneyimsizliklerini veya saflıklarını istismar ederek, çocukları bir ürün veya hizmeti satın almaya veya kiralamaya doğrudan yönlendirmemek; çocukları reklamı yapılmakta olan ürün veya hizmetleri satın almak için ebeveynlerini veya başkalarını ikna etmeye doğrudan teşvik etmemek; çocukların ebeveynlerine, öğretmenlerine veya diğer kişilere duyduğu güveni istismar etmemek veya sebepsiz olarak çocukları tehlikeli durumlarda göstermemek,” hükmünü ihlal ettiği kanaati belirtilmiş ise de;
Söz konusu yayına ait deşifre ve video kayıtlarının tetkiki sonucunda;
Anılan yayın bir giyim firmasının reklamına ilişkindir. Reklam filmlerinde de, her alanda olduğu gibi çocukların oynatıldığı bilinmektedir. Kaldı ki çocuk yaştaki (18 yaşın altında) kişilerin programlarda yer almadıkları bir yayın dünyası düşünülemez. Çocuklar da hayatın gerçeği olup, belli disiplinler dâhilinde radyo, televizyon, sinema, tiyatro gibi faaliyetlerde yer almalıdırlar.
Her reklam filminde, o reklama konu mal ve hizmetlerin tanıtım ve satışını arttırabilecek bir kurgulamanın olması olağandır ve bu ve benzeri her türlü kurgulamanın da belli bir mantığı ve gerekçesi vardır. Üstelik son zamanlarda reklamcılık sektörü hayli gelişmiş ve gerek kurgusu ve gerekse içeriği ve oyuncu karakterlerinin sergiledikleri performanslarla bu alanda yayınlanan reklam filmleri göz doldurur hal almıştır. Anılan reklam filminde de tanıtımı yapılan giyim firmasının çocuklara yönelik kısmı, çocuk karakterlerle işlenmiş olup bu durum olağan karşılanmalıdır.
Bahse konu yayına ilişkin uzman raporunda, anılan reklam filminde oynatılan çocukların yetişkinler gibi giydirildiği, "Tarzı olan çocuklar Koton'dan giyinir. Koton. Çocuk kafası, Çocuk modası" sloganları ile çocukların “tarzı olan çocuk” sıradan çocuk” şeklinde ayrımcılığa tabi tutulduğu, "Daha okumadan yazmayı öğrendi" sloganı ile (Argoda "yazmak" kelimesi bir kıza asılmak, kur yapmak anlamında kullanıldığından bahisle) bu tarz bir anlatımın bu yaştaki çocuklar için son derece tehlikeli olduğu belirtilmiş olmakla birlikte,
Rapora konu reklam filminin neticede tamamen kurgusal nitelikte olduğu, ilginç slogan ve yöntemlerle mezkur ürün tanıtımının daha cazip olmasının amaçlandığı, dizilerde ve/veya reklam filmlerinde çocuk oyuncuların sürekli olumlu davranışlarla kurgulanması şeklinde ne bir uygulama ve ne de kuralın söz konusu olmadığı, filmlerdeki oyuncuların model olma niteliklerinin, eleştirel olarak değerlendirilmesi gerektiği, çocukların filmlerde kullanılmasının onların saflığından yararlanılması şeklinde değerlendirilemeyeceği, aksi takdirde, çocukların yer almadığı bir yayın dünyasının istenmesinin söz konusu olacağı ki, böyle bir durumun da neredeyse imkânsız olduğu,
Hususları göz önüne alındığında, söz konusu reklam içeriğinin çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimine zarar verebilecek boyutta olmadığı değerlendirilmekle, anılan yayında 6112 sayılı Kanun’un önerilen 9/6-ç maddesi hükmünü ihlal eder bir hususun bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Karar : Yapılan görüşmeler sonucunda, ayrıntıları ve gerekçeleri yukarıda izah olunduğu üzere; SHOW TV logosuyla yayın yapan AKS TELEVİZYON REK. VE FİLM. SAN. VE TİC. A.Ş. unvanlı kuruluş hakkında; bahse konu yayını nedeniyle, 6112 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir İDARİ YAPTIRIM UYGULANMASINA YER OLMADIĞINA, Üst Kurul Üyeleri Esat ÇIPLAK ve Nurullah ÖZTÜRK’ün karşı oyları ve oy çokluğu ile karar verildi.