Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-44 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-27/574-134
Karar Tarihi : 11.6.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Neyzar MENTEŞOĞLU, Ebru İNCE
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : (………………..)
Sabancı Üniversitesi A3 Yurdu Oda No: (….)
Orhanlı- Tuzla 34656 İstanbul
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Sabancı Üniversitesi
Orhanlı - Tuzla, 34956 İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Sabancı Üniversitesi’nin yemekhane ve servis hizmetlerinde
tekelleşme olduğu, bu nedenle yüksek fiyatlama yapıldığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, Sabancı Üniversitesi’nde yemek
ücretlerinin yüksek olduğu, bunun yemekhanenin tek bir şirket tarafından işletilmesinden
ve yemekhane dışındaki kafeteryalarda sulu yemek satışı yapılmasının 30
sınırlanmasından kaynaklandığı ve yemekhane konusunda tekelleşme olduğu
belirtilmektedir. Başvuruda ayrıca, servis ücretlerinin yüksekliğine de değinilmiş ve söz
konusu tekelleşme sorununun servis taşımacılığı alanında da söz konusu olduğu iddia
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.2.2009 tarih, 1486 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 20.3.2009 tarih ve 2009-3-44/İİ-09-PE sayılı İlk İnceleme
Raporu Rekabet Kurulu’nun 13.4.2009 tarih ve 09-14/302-M sayılı toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. 40
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 2.6.2009 tarih ve 2009-3-44/ÖA-09-P.E. Önaraştırma
Raporu 5.6.2009 tarih, REK.0.07.00.00-110/141 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-27
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
09-27/574-134
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Sabancı Üniversitesi’nde yemekhane ve
servis taşımacılığı alanlarında tekelleşmenin var olduğu ve buna bağlı olarak ilgili
hizmetlerde yüksek fiyatlama yapıldığı iddialarına ilişkin olarak yapılan önaraştırma
sonucunda elde edilen bilgi ve bulgulardan, şikâyet konusu sürecin Üniversite 50
yönetiminin politika tercihi doğrultusunda şekillendiği ve teşebbüslerin ilgili hizmetleri
rekabetçi ihaleler ve pazarlık sonucu üstlendiği görülmüş; teşebbüsler hakkında 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve
kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Şikâyetçi esas olarak, yaklaşık 3600 öğrencinin öğrenim gördüğü Sabancı
Üniversitesi’nde yemek ve öğrenci taşımacılığı hizmetleri konusunda yaşanan
tekelleşme nedeniyle öğrencilerin yüksek ücretler ödemek zorunda kaldıklarını iddia 60
etmektedir. Söz konusu iddialara göre Sabancı Üniversitesi yerleşkesinde öğrencilerin
yemek konusunda seçenekleri sınırlanmakta ve yemekhane dışındaki kafeteryalarda
sulu yemek servisi yapılmadığı için tekelleşme ortaya çıkmaktadır.
Sabancı Üniversitesi yemekhanesinde Kurdoğlu Gıda Ürünleri Üretim ve Pazarlama
A.Ş. (Kurdoğlu Gıda) unvanlı teşebbüs tarafından tabldot yemek servisi yapılmaktadır.
Şikâyetçi tarafından, devlet üniversitelerinde üç çeşit yemek içeren tabldotun fiyatı
ortalama 4,75 TL iken Sabancı Üniversitesi yemekhanesinde dört çeşit yemek içeren
tabldota 8-9 TL ödendiği ve fiyatın yüksekliğine rağmen yemeklerin kalitesinin düşük
olduğu belirtilmiştir. 70
Başvuruda Sabancı Üniversitesi içindeki tekelleşme sorununun öğrenci taşımacılığı
alanında da olduğu belirtilmiştir. Öğrenci servislerinin ücretlerinin yüksek olmasından
şikâyet edilerek, bunun öğrenci taşımacılığının sadece tek bir teşebbüs tarafından
yürütülmesi nedeniyle gerçekleştiği iddia edilmiştir. Sabancı Üniversitesi yerleşkesinden
şehir içine Gürsel Turizm Taşımacılık ve Servis Tic. A.Ş. (Gürsel Taşımacılık) unvanlı
teşebbüs öğrenci taşımacılığı yapmaktadır.
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
80
I.1.1. Yemekhane Hizmetine Yönelik Değerlendirme
Raportörlerce önaraştırma çerçevesinde Sabancı Üniversitesi’nde, Üniversite Hizmetleri
Direktörü olarak görev yapan (…………..) ile görüşülmüştür. Yapılan görüşmede,
yemekhane işletmeciliğinin Kurdoğlu Gıda tarafından üstlenilmesi sürecinde ihale
yönteminin izlendiği ve ihale sürecinde en az 3 firmadan teklif alınarak en uygun teklifin
değerlendirildiği tespit edilmiştir.
İhale süreci Sabancı Üniversitesi’nin Mal/Hizmet Alımı Prosedürü ve Satınalma
Yönergesine göre yürütülmektedir. Sabancı Üniversitesi yönetiminin oluşturduğu ihale 90
kurulu tarafından belirlenen standartlar ve talep edilen teknik özellikler çerçevesinde
teklif alma şartnamesi, sözleşme taslağı ve teknik şartname hazırlanmaktadır. Belirlenen
standartlara uygunluk gösteren hizmeti üstlenebilecek firmaların ihaleye çağrılmasına
09-27/574-134
3
özen gösterilmektedir. Tüm firmaların teklifleri alındıktan sonra ihale kapalı zarf usulü ile
gerçekleşmektedir. Tekliflerin ihale kurulu tarafından açılmasının ardından tüm tekliflerle
ilgili mukayese tabloları yapılmakta, her bir firmanın her başlık için verdiği teklifler
değerlendirilmektedir. Ardından pazarlık aşamasına geçilerek her firmayla görüşülmekte
ve ihale kurulunca son karar verilmektedir.
Üniversitenin öğretime başladığı 1999 tarihinde az sayıda öğrencisi olduğundan 100
yemekhane ihalesi yapılmamış, sene sonunda yapılan ihaleyi Eurest firması1
kazanmıştır. Ancak öğrenci sayısının az olması nedeniyle maliyetlerin yüksek ve
fiyatların düşük olduğu gerekçesiyle Eurest firmasının hizmeti sürdürmek istemediği
öğrenilmiştir. 2002 yılının Mart ayında yeni ihale hazırlıklarına başlanmış; Sardunya
Hazır Yemek Üretim ve Hizmet A.Ş., Sodexho Toplu Yemek ve Servis A.Ş. ve Kurdoğlu
Gıda firmasının teklif verdiği ihale sonucunda Kurdoğlu firması uygun bulunarak anılan
firma ile 1 Nisan 2002 tarihinden 30 Haziran 2005 tarihine kadar geçerli Sabancı
Üniversitesi Müteahhit Firma Sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşmenin 9.2. maddesinde
fiyatların sözleşmede belirtilen şartlara göre belirlendiği sürece yazılı mutabakata gerek
olmaksızın aynı koşullarda her yıl birer yıl olmak üzere uzayacağı düzenlenmiştir. 110
Sözleşmede öğrenci ve personel tabldot menü için fiyat artışlarının hangi tarihlerde ve
hangi yöntemle belirleneceğine ilişkin hükümler bulunmaktadır. Öte yandan yemekhane
dışında işletilen kafeteryalarda sulu yemek satılmasını sınırlayan herhangi bir hükme
rastlanmamıştır. Raportörlerce yapılan görüşmede yemekhane dışındaki kafeteryalarda
neden sulu yemek satışı yapılmadığı sorusu üzerine Üniversite Hizmetleri Direktörü,
durumun Üniversitenin bu yöndeki tercihinden kaynaklanmadığını, kafeteryaların alt
yapısının sulu yemek yapılmasına uygun olmadığını ve bu nedenle sadece iki
kafeteryada sulu yemek hizmeti verilebildiğini belirtmiştir.
Üniversite yerleşkesi, merkezde bir ana kafeterya, yurt bölgesinde üç kafeterya olarak 120
tasarlanmıştır. Ana kafeteryanın üst kısmında bir de fast food kafeterya bulunmaktadır.
Fast Food Café ana kafeterya ile ortak alanları (soğuk oda, yemek asansörü gibi)
kullanmak durumunda olduğundan farklı bir teşebbüse kiraya verilmemiş olup, Kurdoğlu
Gıda tarafından işletilmektedir. Fast Food Café sulu yemek hizmeti vermektedir. Yurt
bölgesindeki kafeteryalardan Piazza Café’de sulu yemek bulunmaktadır. Ayrıca
kafeteryaların tümünde ızgara, makarna, salata ve sandviç çeşitleri mevcuttur. Bütün
kafeteryalarda sulu yemek hizmetinin verilmemesi fiziki koşullardan kaynaklanmaktadır,
zira bazı kafeteryalarda uygun havalandırma sistemi bulunmamaktadır.
Üniversite Hizmetleri Direktörü, sözleşme sonrası neden yeni bir ihaleye çıkılmadığı 130
sorusunu Kurdoğlu Gıda’nın hizmetinden memnun oldukları biçiminde yanıtlamıştır.
Sabancı Üniversitesi tarafından her yıl muadil üniversitelerin yemekhaneleri ve fiyatları
karşılaştırılarak piyasa araştırması yapılmakta, fiyat artışları Türkiye İstatistik
Kurumu’nun (TÜİK) belirlediği Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyatları
Endeksi (ÜFE) rakamları dikkate alınarak belirlenmekte ve ek protokoller
imzalanmaktadır. Fiyat artışı sürecine öğrenci temsilcileri de katılmaktadır. Ayrıca
öğrenciler, akademisyenler ve personele yönelik memnuniyet anketi yapılmaktadır.
1 Eurest firmasının unvanı Sofra Yemek Üretim ve Hizmet A.Ş. olarak değişmiş olup, anılan teşebbüs Eurest
markasını halen kullanmaktadır.
09-27/574-134
4
Anketlerde de yiyecek ve içecek hizmetlerinden memnun olunduğu anlaşıldığından
Üniversite yönetimi yeni bir ihale düzenlenmesini tercih etmemektedir. Üniversite’nin
belirlediği standartlar yüksek olduğu için yemek kalitesi ve hijyeninin kendileri için önem 140
taşıdığı ifade edilmiştir. Gerçekten Müteahhit Firma Sözleşmesinde işletmecinin
yemekhanede hangi marka malzemeleri kullanacağı ve uyması gereken hijyen kuralları
ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Üniversite yönetimi sıklıkla yemekhanede hijyen denetimi
yapmaktadır.
Diğer yandan, önaraştırma kapsamında Üniversite yerleşkesi dışında öğrencilerin
yemek temin edebileceği alternatiflerin olup olmadığı da incelenmiştir. Öğrenciler 24
saat yerleşke dışından yemek siparişi verebilmektedirler. Yerleşke dışından günde
yaklaşık olarak 300 yemek siparişi geldiği belirtilmiştir. Ayrıca yerleşke yakınında
bulunan Via-port Alışveriş Merkezi de önemli bir alternatiftir. Üniversite yönetiminin 150
girişimleri sonucunda anılan alışveriş merkezi yerleşkeye servis düzenlemiştir. Alışveriş
merkezinin yeterli talep olmadığı gerekçesiyle servisleri kaldırmış olmasına karşın
üniversite yönetimi Via-Port’a servis düzenlemeyi sürdürmektedir. Öğrencilerin yemek
siparişinde kullandığı diğer bir yöntem ise, kurdukları iki online yemek siparişi sitesidir.
Anlaşıldığı üzere, yemekhane dışında gerek yerleşke içinde gerekse yerleşke dışında
öğrencilerin tercih edebileceği alternatifler bulunmaktadır.
İddia edildiği gibi yiyecek içecek hizmetlerinde bir tekelleşmenin olup olmadığının
anlaşılması açısından yukarıda yer verilen bulgular dikkate alındığında, öncelikle ihaleye
katılan teşebbüsler arasında herhangi bir ekonomik bütünlük ya da taşeronluk ilişkisinin 160
bulunmadığı belirtilmelidir. Dolayısıyla ihale sürecinde antirekabetçi endişe doğuracak
herhangi bir bulguya rastlanmamıştır. Öte yandan ihale sürecinin rekabetçi olduğu da
vurgulanmalıdır. Üç yıllık dönemler sonunda yeni ihale yapılmaması Üniversite
yönetiminin tercihi olarak görünmektedir. Üniversite yönetimi hizmet sunulanların
beğenisini de dikkate alarak Kurdoğlu Gıda’nın kalite ve servisinden memnun olduğu
için yeni bir ihaleye ihtiyaç duymamaktadır. Ayrıca Üniversite yerleşkesinin fiziksel
koşulları gereği tüm kafeteryalarda sulu yemek sunumunun mümkün olmadığı, sadece
ana kafeterya altyapısının yemekhane olarak tasarlandığı, buna karşın yemekhane
dışında bir kafeteryada daha sulu yemek servis edilebildiği göz önünde
bulundurulduğunda, Üniversite yönetiminin diğer kafeteryaların sunduğu ürün çeşitliliğini 170
sınırlayarak iddia edildiği gibi tekelleşmeye yönelik bir eylem içerisinde olmadığı tespit
edilmiştir.
Tablo 1: Üniversiteler Tabldot Yemek Fiyatı Karşılaştırması
2008-2009 YÜKLENİCİ 3 KAP TABLDOT (TL) 4 KAP SEÇMELİ (TL)
SABANCI ÜNİVERSİTESİ KURDOĞLU 4,75 6,75
KOÇ ÜNİVERSİTESİ [4,50 - 5,00] [6,00 - 6,50]
FATİH ÜNİVERSİTESİ [6,00 - 6,50] [7,00 - 7,50]
IŞIK ÜNİVERSİTESİ [5,00 - 5,50] [6,00 - 6,50]
YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ [4,00 - 4,50] [8,00 - 8,50]
KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ [7,00 - 7,50] [9,00 - 9,50]
BİLGİ ÜNİVERSİTESİ [4,50 - 5,00] [5,50 - 6,00]
Kaynak: Sabancı Üniversitesi’nden Elde Edilen Bilgiler
09-27/574-134
5
Şikayet başvurusunda ileri sürülen Kurdoğlu Gıda’nın aşırı fiyat uygulaması iddiasına
ilişkin olarak ise, tabldot fiyatının devlet üniversitelerinin değil, muadil özel üniversitelerin
fiyatlarıyla karşılaştırılması daha uygun olacaktır. Tablo 1’de yer alan fiyat
karşılaştırmasından Sabancı Üniversitesi tabldot yemek fiyatlarının diğer üniversitelere 180
göre aşırı olmadığı görülmektedir.
I.1.2. Taşımacılık Hizmetine Yönelik Değerlendirme
Başvuruda öğrenci servislerinin ücretlerinin yüksek olmasından şikâyet edilerek, bunun
öğrenci taşımacılığının sadece tek bir teşebbüs tarafından yürütülmesi nedeniyle
gerçekleştiği ve bu alanda tekelleşmenin olduğu iddia edilmiştir.
Sabancı Üniversitesi yerleşkesinden şehir içine öğrenci ve personel taşımacılığı Gürsel
Taşımacılık tarafından yapılmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Üniversite 190
yerleşkesinden şehir içindeki çeşitli merkezlere öğrenci ve personel taşımacılığı
hizmetinin anılan teşebbüs tarafından üstlenilmesinin de tıpkı yemekhane hizmeti gibi bir
ihale süreci ile gerçekleştiği anlaşılmıştır. Üniversite’nin 1999 yılında düzenlemiş olduğu
ihaleye Gürsel Taşımacılık dışında Tusa Turizm İnş. Eml. İşl. İth. İhr. Ltd. Şti., KösemTur
Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti., Akışlı Turizm Seyahat San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Şencan
Turizm Day. Tük. Mall. San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı teşebbüsler katılmıştır. İhale süreci
Sabancı Üniversitesi’nin Mal/Hizmet Alımı Prosedürü ve Satınalma Yönergesine
uyarınca yürütülmüş ve işi üstlenmesi için seçilen teşebbüs, Sabancı Üniversitesi ihale
kurulu tarafından tekliflerin değerlendirilmesi ve uygun bulunan teşebbüslerle yapılan
pazarlık aşamasından sonra belirlenmiştir. İhale kurulunca belirlenen Gürsel Taşımacılık 200
firmasıyla 1999 yılında 1 yıl süreli hizmet sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşme süresinin,
yeni dönem fiyatlarının Üniversitece onaylanmasının ardından otomatik olarak aynı
koşullarda 1 yıl uzayacağı hükme bağlanmıştır.
Fiyat artışlarının nasıl ve ne zaman yapılacağı hususu ise Sabancı Üniversitesi
Personel/Öğrenci Taşımacılığı Özel ve Teknik Şartnamesinde (Şartname) ayrıntılı olarak
düzenlenmiştir. Şartname uyarınca sefer birim fiyatının %25’lik kısmı akaryakıt unsuru
olarak kabul edilmiş olup, bir ay içerisinde akaryakıt fiyatında değişiklik meydana
gelmesi halinde (artı veya eksi yönde), söz konusu değişiklik aynı yüzde oranında birim
fiyata izleyen ayın ilk gününden itibaren yansıtılmaktadır. Sefer birim fiyatının akaryakıt 210
harici tüm giderlerden oluşan %75’lik kısmı ise her yıl bir kez TÜİK tarafından belirlenen
TÜFE ve ÜFE’nin ortalaması oranında (artı veya eksi yönde) değiştirilmektedir. Sabancı
Üniversitesi ve Gürsel Taşımacılık arasında imzalanan Ek Protokollerle söz konusu fiyat
değişiklikleri gerçekleştirilmektedir.
Üniversite Hizmetleri Direktörü tarafından ihalenin verileceği teşebbüs belirlenirken
yalnızca teklif edilen fiyatın değil, Üniversite yönetiminin belirlediği standartların ne
oranda karşılandığının da dikkate alındığı ve her zaman en uygun fiyat teklifini yapan
teşebbüsü tercih etmek gibi bir zorunluluklarının olmadığı belirtilmiştir. Şartname
incelendiğinde de hizmeti üstlenen teşebbüsün uyması gereken düzenlemelerin, servis 220
araçlarının dezenfekte edilmesinden, yolcuların sigortalanmasına ilişkin şartlara kadar
pek çok detayı içerecek şekilde oldukça ayrıntılı hazırlandığı görülmektedir. Üniversite
1999 yılında gerçekleştirilen ve yukarıda özetlenen ihaleden sonra bir daha ihale
09-27/574-134
6
düzenlememiştir. Bunun nedeni Gürsel Taşımacılık tarafından verilen hizmetten
Üniversite’nin memnun olması olarak açıklanmıştır. Ayrıca, Üniversite Hizmetleri
Direktörü tarafından, Üniversite’nin şartnamede yer alan taleplerini karşılayabilecek
ölçüde çok sayıda teşebbüs bulunmadığına da değinilmiştir.
Üniversite Hizmetleri Direktörü tarafından öğrencilerin ulaşım imkânlarının arttırılmasına
yönelik çalışmalar yapıldığı ve bu çalışmalar sonucunda Üniversite’den şehir içine giden 230
belediye otobüs seferleri konulduğu, ancak bu seferlerin talep görmemesi nedeniyle bir
süre sonra kaldırıldığı belirtilmiştir. Ayrıca Sabiha Gökçen Havaalanından şehir
merkezine düzenlenen belediye otobüsü seferlerinden yararlanılabilmesi için Üniversite
yerleşkesinden Havaalanına servisler düzenlenmektedir. Öte yandan ihaleye katılan
teşebbüsler arasında herhangi bir ekonomik bütünlük veya taşeronluk ilişkisi
bulunmadığı ve söz konusu teşebbüslerin birbirinden tamamen bağımsız oldukları tespit
edilmiştir.
Yukarıda yer verilen bulgulardan, ihale sürecinde antirekabetçi endişe doğuracak
herhangi bir bulgunun mevcut olmadığı anlaşılmıştır. Öte yandan ihale sürecinin 240
rekabetçi olduğu da vurgulanmalıdır. Yeni ihale düzenlenmemesi ve 1999 yılından
itibaren aynı teşebbüsle çalışılmaya devam edilmesi üniversite yönetiminin tercihi olarak
görünmektedir. Üniversite yönetimi hizmet sunulanların beğenisini de dikkate alarak
Gürsel’in sunduğu hizmet içeriği ve kalitesinden memnun olduğu için yeni bir ihaleye
ihtiyaç duymamaktadır.
Şikayet başvurusunda yer verilen bir diğer iddia ise taşımacılık hizmetinde aşırı fiyat
uygulandığı yönündedir. Bu iddia değerlendirilirken Üniversite yerleşkesinin şehre
uzaklığı da dikkate alınmıştır. Bu nedenle, yerleşkesinin Sabancı Üniversitesi gibi
Tuzla’da bulunması nedeniyle Okan Üniversitesi’nin servis fiyatları incelenmiştir. Her iki 250
üniversitenin 2007-2008 ve 2008-2009 öğrenim yıllarında aynı güzergâhlar için geçerli
olan sefer birim fiyatlarının karşılaştırmasına Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Sabancı ve Okan Üniversiteleri Sefer Birim Fiyatı Karşılaştırması
2007-2008 DÖNEMİ FİYATI (TL) 2008-2009 DÖNEMİ FİYATI (TL)
GÜZERGÂH
SABANCI
ÜNİVERSİTESİ
OKAN
ÜNİVERSİTESİ
SABANCI
ÜNİVERSİTESİ
OKAN
ÜNİVERSİTESİ
Kadıköy 3,5 [5,00 - 5,50] 4,25 [6,00 - 6,50]
Taksim 4,5 [6,00 - 6,50] 5,4 [7,50 - 8,00]
Kaynak: Sabancı Üniversitesi’nden Elde Edilen Bilgiler
Sabancı ve Okan Üniversitelerinin aynı güzergâhlar için servis sefer birim fiyatları
karşılaştırıldığında Sabancı Üniversitesi’nde iddia edildiği üzere aşırı fiyat uygulamasının
söz konusu olmadığı sonucuna varılmıştır.
260
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
09-27/574-134
7
Başvuru konusu iddialarla ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy