Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-3-1 (Nihai İnceleme)
Karar Sayısı : 16-19/311-140
Karar Tarihi : 01.06.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ,
Kenan TÜRK, Adem BİRCAN
B. RAPORTÖRLER : İsmail Yücel ARDIÇ, Name AKÇA
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Anheuser-Busch InBev
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Ayşe GÜNER,
Av. Onur ÖZGÜMÜŞ
Yıldız Mah. Çitlenbik Sok. No:12 Beşiktaş İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: SABMiller plc’nin kontrolünün Anheuser-Busch InBev
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.01.2016 tarih, 238 sayı ile intikal eden ve
Anheuser-Busch InBev (ABI) tarafından yapılan bildirim üzerine düzenlenen 16.03.2016
tarihli ve 2016-3-1/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 16.03.2016 tarihli Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 16-10/163-M sayılı karar ile işlemin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 10. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca nihai incelemeye alınmasına karar verilmiştir. Ön inceleme sürecinde söz
konusu başvuruya yönelik olarak (…..) gönderilmiştir.
(3) Kurul kararı ile işlemin nihai incelemeye alınmasına esas teşkil eden temel
değerlendirmeler, ABI’ya 29.03.2016 tarihinde tebliğ edilerek yazılı görüşlerinin 30 gün
içinde sunulması talep edilmiştir. ABI’nın ilk yazılı görüşü 27.04.2016 tarihinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. 04.05.2016 tarihinde ABI tarafından elden çıkarılacak
markalara yönelik bir bilgilendirme yazısı, 10.05.2019 tarihinde ise taahhüt taslak metni
Kurum kayıtlarına girmiştir. Son olarak ABI tarafından 13.05.2016 tarihinde Kuruma
intikal eden bir taahhüt metni sunulmuştur.
(4) Nihai inceleme sürecinde Kavaklıdere Şarapları A.Ş. (KAVAKLIDERE) ile bir görüşme
gerçekleştirilmiştir. (…..)
(5) Kurulun ilgili kararı ile yürütülen inceleme kapsamında hazırlanan 27.05.2016 tarih ve
2016-3-1/Nİ sayılı Devralma Nihai İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(6) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işlemin izne tabi olduğu, ABI
tarafından sunulan taahhüdün rekabetçi endişeleri gidermek açısından yeterli olması
dolayısıyla işleme izin verilebileceği ve belirtilen süre içerisinde imzalanacak taahhüt
kapsamındaki dağıtım sözleşmelerinin onay için Kuruma bildirilmesi gerektiği ifade
edilmiştir.
16-19/311-140
2/14
G. İNCELEME, GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
G.1. Taraflar
G.1.1. Devralan Taraf- ABI
(7) 2008 yılında Inbev NV/SA ve Anheuser-Busch Companies Inc’in birleşmesi yoluyla
kurulan ABI; bira, bira benzeri (düşük alkollü bira) ve alkolsüz içecek ürünlerinin satışı,
pazarlaması ve dağıtımı alanlarında faaliyet göstermektedir. Bazı ülkelerde diğer bira
üreticilerinin ürünlerinin dağıtımını da yapmakta olan ABI, 200 civarında bira ve diğer
malt içecek markasından oluşan bir portföye sahiptir. Bu portföy; Budweiser, Corona
(ABD haricinde) ve Stella Artois gibi küresel markaları; Beck’s, Leffe ve Hoegaarden
gibi çok-uluslu markaları ve ABD’de Bud Light ve Michelob Ultra; Meksika’da Corona
Light, Modelo Especial, Modelo Light, Negra Modelo, Victoria ve Pacifico; Brezilya’da
Skol, Brahma ve Antarctica; Arjantin’de Quilmes; Belçika ve Hollanda’da Jupiler;
Almanya’da Hasseröder; Rusya’da Klinskoye ve Sibirskaya Korona; Ukrayna’da
Chemigivske; Çin’de Harbin ve Sedrin ve Güney Kore’de Cass gibi markaları
içermektedir.
(8) Bira benzeri ürünlerde ise ABD’de ve diğer ülkelerde Lime-A-Rita ve diğer Rita ailesi
ürünlerine sahiptir. Ana alkolsüz içecek markası Guarana Antarctica ve şişeleme ve
dağıtım anlaşmaları yoluyla alkolsüz içecekler üretimi, pazarlaması ve dağıtımı
alanlarında faal olan ABI, bazı Pepsi markalarının Latin Amerika ülkelerinde
şişelenmesi, satışı ve dağıtımı konusunda Pepsi ile şişeleme ve dağıtım anlaşmasına
sahiptir.
(9) Türkiye’de herhangi bir iştiraki veya bağlı şirketi bulunmayan ABI’nın Türkiye faaliyetleri,
Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (ANADOLU EFES) ile mevcut lisans
sözleşmesi kapsamında Beck’s ürününün ANADOLU EFES tarafından üretilip
dağıtılması, TÜRK TUBORG ile mevcut dağıtım sözleşmesi kapsamında; Corona, Leffe
ve Hoegaarden ürünlerinin TÜRK TUBORG tarafından dağıtılması ve Pamsa veya diğer
üçüncü kişiler tarafından Budweiser, Stella Artois, Corona markalarının satılmasından
oluşmaktadır.
G.1.2. Devredilen Taraf- SABMiller Plc
(10) Bira ve alkolsüz içecek ürünlerinin üretimi, pazarlaması ve dağıtımı alanlarında faaliyet
gösteren SABMiller plc (SABMILLER), küresel ve bölgesel markalar da dahil olmak
üzere 200 civarında bira markasından oluşan bir portföye sahiptir. SABMILLER’ın
küresel markaları Grolsch (Birleşik Krallık haricinde), Peroni Nastro Azzuro, Miller
Genuine Draft ve Pilsner Urquell’i içermektedir. SABMILLER, hem bireysel olarak hem
de çeşitli ortak girişim taraflarıyla birlikte, Kolombiya’da Club Colombia, Afrika’da Castle,
Nijerya’da Hero, Çin’de Snow Draft, Çek Cumhuriyeti’nde Kozel ve Radegast dahil
olmak üzere, bölgesel markalarla da faaliyet göstermektedir.
(11) SABMILLER, bazı Coca-Cola markalı alkolsüz içeceklerin çeşitli Ortadoğu, Latin
Amerika ve Afrika ülkelerinde şişelenmesi konusunda Coca-Cola ile şişeleme ve
dağıtım anlaşmalarına sahiptir. SABMILLER’ın ayrıca bazı Latin Amerika ülkelerinde
Pepsico ile de şişeleme ve dağıtım anlaşmaları vardır.
16-19/311-140
3/14
(12) SABMILLER’ın Türkiye’deki faaliyeti ANADOLU EFES’e yapılan bira satışlarından
ibaret olmakla beraber Türkiye’den elde ettiği ciro; ANADOLU EFES’te sahip olduğu
(…..) oranında hisse aracılığı ile elde ettiği cirodan, ANADOLU EFES’e yapılan bira
satışlarından ve ANADOLU EFES’ten alınan lisans ücretinden oluşmaktadır.
SABMILLER ANADOLU EFES üzerinde sahip olduğu (…..) hisse oranı ile hâlihazırda
Yazıcılar Holding A.Ş. (YAZICILAR GRUBU) ve Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. (ÖZİLHAN
GRUBU) ile birlikte ile ANADOLU EFES’te ortak kontrole sahiptir1.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(13) İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate
alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre ürün pazarının tespitinde; tüketicinin
gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve
hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca tespit edilen pazarı etkileyebilecek
diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
(14) Önceki Kurul kararlarında bira, diğer içeceklerden ayrılarak ayrı bir ilgili ürün pazarı
olarak değerlendirilmiştir2. Buna ek olarak genellikle açık satış kanalları (birahanelerde,
barlarda, restoranlarda, otellerde vb. satılan bira) ile kapalı satış kanalları (perakende
satış noktalarında satılan bira) arasında bir ayrım yapılması da uygun bulunmuştur3.
Hatta Komisyon’un sair kararlarında ilgili işlemin niteliğine göre bira pazarının alt
segmentlerine ayrılıp bu şekilde bir değerlendirme yapılabileceği da ifade edilmiştir4.
Bununla birlikte, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafındaki
açıklama da göz önünde bulundurularak, bildirime konu işlemin rekabetçi etkilerinin
değerlendirilmesinde alternatif pazar tanımları açısından değişen sonuçlara
ulaşılmayacak oluşu dolayısıyla işbu dosya kapsamında kesin bir ilgili ürün pazarı
tanımlanmamıştır. İşlemin rekabetçi etkileri bira pazarı, açık bira pazarı ve kapalı bira
pazarı özelinde değerlendirilmiştir.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(15) İlgili coğrafi pazar, rekabet koşullarının homojen olduğu pazar olarak ifade edilebilir. Bu
pazarların belirlenmesinde; teşebbüslerin ürün ve hizmetlerin arz ve talebi konusunda
faaliyet gösterdikleri bölgeler baz alınmakla birlikte, rekabet koşullarının ilgili bölge
içinde homojen olması ile bu koşulların komşu bölgelerden kolayca ayrılabilirliği
sağlayacak ölçüde farklı olması aranmaktadır.
(16) İnceleme konusu ilgili ürün pazarlarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz
kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık
göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
1 29.12.2011 tarih ve 11-64/1691-598 sayılı Kurul kararı.
2 04.07.2001 tarih ve 01-30/299-89 sayılı, 11.09.2008 tarih ve 08-52/802-328 sayılı, 25.08.2009 tarih ve
09-38/925-218 sayılı, 29.12.2011 tarih ve 11-64/1691-598 sayılı, 18.07.2012 tarih ve 12-38/1084-343
sayılı, 18.07.2012 tarih ve 12-38/1085-344 sayılı, 10.09.2012 tarih ve 12-43/1325-437 sayılı Kurul
kararları.
3 18.11.2009 tarih ve 09-56/1327-333 sayılı, 18.03.2010 tarih ve 10-24/331-119 sayılı, 13.07.2011 tarih ve
11-42/911-281 sayılı, 18.07.2012 tarih ve 12-38/1085-344 sayılı Kurul kararları.
4 Commission Decision No. COMP/M.6587 (Molson Coors/ Starbev), Commission Decision No.
COMP/M.3032 (Interbrew / Brauergılde), Commission Decision No. COMP/M.2569 (Interbrew / Beck’s)
16-19/311-140
4/14
G.3. Değerlendඈrme
G.3.1. Bildirime Konu İşlemin Niteliği
(17) Bildirime konu işlem ile SABMILLER’ın ihraç edilmiş ve edilecek olan paylara bölünmüş
sermayesinin tamamının ABI tarafından devralınması ve dolayısıyla SABMILLER’ın tek
kontrolünün ABI’ya geçmesi öngörülmektedir. Bu kapsamda SABMILLER’ın kontrol
yapısında kalıcı değişikliğe yol açacak olan söz konusu işlem 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in (2010/4
sayılı Tebliğ) 5. maddesi çerçevesinde bir devralma işlemi niteliğindedir.
(18) 2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrası, “Bu Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen
bir birleşme veya devralma işleminde;
a) İşlem taraflarının Türkiye ciroları toplamının yüz milyon TL’yi ve işlem
taraflarından en az ikisinin Türkiye cirolarının ayrı ayrı otuz milyon TL’yi veya
b) Devralma işlemlerinde devre konu varlık ya da faaliyetin, birleşme işlemlerinde
ise işlem taraflarından en az birinin Türkiye cirosunun otuz milyon TL’yi ve diğer
işlem taraflarından en az birinin dünya cirosunun beş yüz milyon TL’yi,
aşması halinde söz konusu işlemin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Kuruldan
izin alınması zorunludur.” düzenlemesini haizdir.
(19) Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, işlem taraflarının 2014 yılında gerçekleşen
Türkiye ve dünya cirolarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 1: İşlem Taraflarının 2014 Yılı Türkiye ve Dünya Ciroları
İşlem Tarafları Türkiye Cirosu (TL) Dünya Cirosu (TL)
ABI (…..) (…..)
SABMILLER (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..)
(20) Tarafların ciro bilgilerinin gösterildiği yukarıdaki tablo dikkate alındığında, 2010/4 sayılı
Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülmüş olan eşiğin aşıldığı
ve bu nedenle işlemin izne tabi olduğu anlaşılmaktadır.
G.3.2. Tarafların TÜRK TUBORG ve ANADOLU EFES’le İlişkilerinin Niteliği
(21) Daha önce de ifade edildiği üzere, devralan ABI’nın Türkiye bira pazarındaki
teşebbüslerden TÜRK TUBORG ve ANADOLU EFES ile bazı markaların dağıtımına
ilişkin anlaşmaları bulunmaktadır. Şöyle ki ABI ile TÜRK TUBORG arasında ABI’ya ait
Corona, Leffe ve Hoegaarden bira markalarına ilişkin olarak dağıtım anlaşmaları söz
konusudur. Corona’ya ilişkin dağıtım anlaşması (…..) tarihinde, Leffe ile Hoegaarden
markalarına ilişkin dağıtım anlaşması ise (…..) tarihinde imzalanmıştır. Corona
markasına ilişkin anlaşma (…..) tarihinde sona ermiştir ancak, taraflar iş ilişkilerini ilgili
tarihten itibaren fiilen devam ettirmektedirler. Söz konusu anlaşmada dağıtıcı,
Türkiye’de münhasır olmayacak şekilde atanmıştır. Leffe ve Hoegaarden markalarına
ilişkin dağıtım anlaşmasının geçerlilik süresi ise (…..)’da son bulmaktadır. Anlaşma, bu
tarihte otomatik olarak, ihbara gerek olmaksızın feshedilecektir. Herhangi bir yenileme
koşulu içermeyen anlaşmada, dağıtıcı Türkiye pazarı içerisinde ürünleri münhasır
olarak satma hakkına sahiptir. Diğer taraftan ABI ile ANADOLU EFES arasında,
ANADOLU EFES’in ABI’ya ait Beck’s markası altında üretim, pazarlama ve dağıtım
yapmasına imkân veren bir lisans anlaşması bulunmaktadır. Beck’s’e ilişkin hacimlerin
tamamı ANADOLU EFES tarafından Türkiye’de üretilmektedir ve ithal edilmemektedir.
16-19/311-140
5/14
(22) Buna ilaveten devre konu SABMILLER, ANADOLU EFES’in ortak kontrolüne sahip
hissedarlardan biridir. SABMILLER’ın ANADOLU EFES üzerinde sahip olduğu (…..)
hisse aracılığı ile elde ettiği ortak kontrol, dosya konusu işlem sonrasında son
bulacaktır. Şöyle ki, ANADOLU EFES üzerinde ortak kontrol sahibi SABMILLER,
YAZICILAR GRUBU ve ÖZİLHAN GRUBU arasında (…..) tarihinde imzalanan “İlişki
Sözleşmesi” uyarınca SABMILLER’ın kontrol yapısında bir değişiklik olması
durumunda, ANADOLU EFES üzerinde ortak kontrolü sağlamak maksadıyla
SABMILLER’a verilmiş bazı veto haklarının otomatik olarak son bulacağı
öngörülmektedir.
(23) İlişki Sözleşmesi’nde SABMILLER’ın kontrol yapısında bir değişiklik olması sonucunda
kendiliğinden silinmiş sayılacak hakların önemli addedilebilecek olanlarına aşağıda yer
verilmektedir:
(…..TİCARİ SIR…..)
(24) SABMILLER’ın ANADOLU EFES’teki veto haklarının ortadan kalkması dolayısıyla
ANADOLU EFES’teki kontrol hakkı da son bulmaktadır. Bu nedenle bildirime konu işlem
sonucunda ABI’nın, SABMILLER’in ANADOLU EFES’te bulunan (…..) oranındaki
hissesini ortak kontrole imkân veren haklarıyla birlikte değil sadece pasif nitelikteki
olağan azınlık haklarıyla birlikte devralacağı görülmektedir.
(25) Bildirilen işlem sonrasında, ANADOLU EFES’in ortak kontrol edilme durumu
değişmeyecek yalnızca ANADOLU EFES üzerinde ortak kontrol sahibi olan hissedar
sayısında bir azalma meydana gelecektir. Nitekim işlem öncesi üç hissedarın ortak
kontrolünde olan teşebbüssün ortak kontrolüne sahip hissedar sayısı ikiye düşecektir.
Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz’un (Kılavuz)
77. paragrafında “İşlemin ortak kontrol sahibi hissedarların sayısında azalma içermesi,
buna karşın ortak kontrolden tek kontrole doğru bir değişiklik doğurmaması halinde,
işlemin izne tabi bir yoğunlaşmaya yol açmadığı kabul edilir” ifadesi yer almaktadır. Bu
açıklamadan da görüldüğü üzere dosya konusu işlem sonrasında ANADOLU EFES
üzerinde izne tabi bir işlem ortaya çıkaracak şekilde bir kontrol değişikliği meydana
gelmeyecektir.
G.3.3. Kozel Markasının Elden Çıkarılmasına İlişkin Bildirim
(26) 04.05.2016 tarihinde Kurum kayıtlarına giren yazıda taraf vekilince, 28.04.2016 tarihi
itibariyle ABI’nın Komisyona güncellenmiş bir taahhüt paketi sunduğu ve söz konusu
paket kapsamında; ABI’nın Peroni, Grolsch ve Meantime markalarının ve bunların ilgili
işlerinin elden çıkarılmasına ek olarak, SABMILLER'ın Orta ve Doğu Avrupa'da bulunan
varlıklarının tamamının (Macaristan, Romanya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Polonya)
elden çıkarılmasını teklif ettiği, söz konusu taahhüdün Türkiye'de pazarlanmakta olan
SABMILLER'ın Kozel markasının küresel haklarını da içerdiği, önerilen taahhütlerin
Komisyonun değerlendirmesine ve onayına tabi olduğu ve ABI'nın SABMILLER'ı
devralması işleminin başarılı bir şekilde kapanması koşuluna bağlı olduğu ifade
edilmiştir.
16-19/311-140
6/14
G.3.4. ABI’nın İlk Yazılı Görüşü
(27) ABI’nın ilk yazılı görüşünde sunulan hususlara aşağıda belli başlıklar altında yer
verilmektedir:
4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesinin Kapsamına İlişkin Görüş
(28) Kurumun önincelemede aldığı pozisyonun 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinin hukuka
aykırı bir şekilde geniş yorumlanmasını içerdiği; Kurumun, bildirilen yoğunlaşmanın
tarafı olmayan bir üçüncü taraf teşebbüsün pazardaki durumunda gerçekleşecek olası
değişikliklere dayandırdığı bu yaklaşımın 7. maddenin kapsamı dışına çıktığı ifade
edilmektedir. Tarafa göre, Nihai İnceleme Bildirimi’nde yer alan ve pazardaki
yoğunlaşmanın artmasına değil kontrol gücü bahşetmeyen azınlık hisselerinin
devralınmasına dayanarak işleme izin verilmemesi yönündeki değerlendirme ile 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında öngörülen yetkininin aşılması söz konusudur.
Azınlık Haklarını Devralmanın Çıkar Birliğine Sebebiyet Verebileceği İddiasına İlişkin
Görüş
(29) ABI’nın ANADOLU EFES’in (…..) oranındaki azınlık hisselerini dolaylı olarak
devralmasının ABI ile ANADOLU EFES arasında bir “çıkar birliği” oluşturacağına veya
ABI’nın gelecekteki dağıtım ortaklarına ilişkin spekülasyonların, ABI ile SABMiller
arasındaki asıl işlemin analizi noktasında herhangi bir yerinin bulunmadığı tarafca ileri
sürülmektedir.
(30) Kurulun “çıkar birliği” kavramına ilişkin geçmiş kararları incelendiğinde, ilgili kavramın
temel olarak aynı kontrol yapısında bulunulup bulunulmadığına ilişkin olduğu ve ayrı
gerçek veya tüzel kişilerin aynı teşebbüsün bir parçasını oluşturup oluşturmadıklarına
ilişkin bir ölçüt olarak kullanıldığının görüldüğü belirtilmektedir. ABI’nın ANADOLU
EFES’in ortak kontrolünü devralmayacağı göz önüne alındığında, kontrol hakkı
bahşetmeyen salt (…..) oranında azınlık hissesinin devralınmasının ABI ile ANADOLU
EFES arasında bir çıkar birliği oluşması bakımından yeterli olmayacağı belirtilmektedir.
Premium Biraların Ayrı Bir Pazar Oluşturmayacağına İlişkin Görüş
(31) İşlemin rekabetçi etkilerinin değerlendirilmesi için tanımlanacak ilgili ürün pazarının en
azından tüm biraları içerecek şekilde geniş olmasının gerektiği ve bira pazarının
premium bira pazarı ve ana akım/standart bira pazarı olarak alt kategorilere
ayrılmasının uygun olmayacağı, tüm biralardan daha dar olarak belirlenecek herhangi
bir pazar tanımının yapay olacağı ve piyasadaki rekabeti yansıtmayacağı yönündeki
taraf görüşü iletilmiştir.
(32) Farklı bira segmentleri arasında tedarik ve talep yönünden ikame edilebilirliğin yüksek
olması, bira pazarını alt segmentlere ayırmak için genel olarak kabul edilen herhangi bir
ölçütün var olmaması ve bira pazarını iki segmente ayırma hususuna ilişkin objektif
sınırların bulunmaması gibi pazar tanımı analizi ile ilişkili birçok faktörün toplam bira
pazarının alt segmentlere ayrılmasının uygun olmadığı sonucunu ortaya çıkardığı ileri
sürülmektedir.
16-19/311-140
7/14
Premium/Standart Değerlendirmesinde Hakim Durum Yaratılması İddiasına Yönelik
Görüş
(33) İlgili pazarın premium bira pazarı olarak tanımlanması durumunda dahi, işlemin
rekabetçi endişelere sebep olmayacağı, işlem taraflarından herhangi birisinin öngörülen
“premium bira pazarında hâkim duruma gelmesine yol açılmayacağı, hâlihazırda TÜRK
TUBORG tarafından dağıtılmakta olan ABI markalarının ANADOLU EFES’e devredildiği
varsayımı altında bile, bu durumun pazar dinamiklerinde önemli ölçüde bir değişikliğe
sebebiyet vermeyeceği veya herhangi bir şekilde ANADOLU EFES’in söz konusu alt
segmentte hâkim duruma gelmesine sebep olmayacağı iddia edilmektedir.
(34) Canadean araştırma şirketi verilerine göre, 2014 yılında ABI’nın Türkiye’deki premium
bira segmentindeki pazar payının (…..), SABMILLER’ın ise (…..) oranında olduğu,
tarafların premium segmentinde pazar paylarının toplamının yalnızca (…..) seviyesinde
bulunduğu ve bu oranın %40’lık pazar payı seviyesinin altında kaldığı, Kozel markası
dışında, SABMILLER’ın Türkiye’de pazarlanan tüm markalarının (Miller Genuine Draft,
Peroni, Grolsch ve Amsterdam Navigator) elden çıkarılacağı, “premium” segmentinde
Kozel markasının tahmini pazar payının ise yalnızca (…..) oranında olduğu dolayısıyla,
söz konusu elden çıkarma işlemleri sonrasında, tarafların Türkiye’deki faaliyetleri
arasındaki yatay örtüşmenin neredeyse tamamının ortadan kalkacağı ifade edilmiştir.
Sunulan ve yukarıda bahsedilen güncellenmiş taahhütlerin kabul edilmesi halinde ise
Türkiye'de satılmakta olan tüm SABMILLER markalarının elden çıkarılacak olması
sebebiyle, taraflar arasında yatay bir örtüşmenin kalmayacağı dolayısıyla dosya konusu
işlem neticesinde Türkiye'deki pazar payı artışının sıfır olacağı belirtilmiştir.
G.3.5. ABI Tarafından Sunulan Taahhüt
(35) 13.05.2016 tarihinde Kurum kayıtlarına giren ve ABI tarafından sunulan taahhüt
paketinde birinci yazılı görüşte yapılan değerlendirmelerin saklı kalması koşuluyla;
Sunulan taahhüdün; ABI'nın halihazırda TÜRK TUBORG aracılığıyla dağıtılmakta
olan Corona, Leffe ve Hoegaarden markaları bakımından Türkiye'de gümrük vergisi
ödenen kanalda potansiyel dağıtım ortaklarının belirlenmesine yönelik usulleri
düzenlemekte olduğu, söz konusu taahhütlerin Kurumun öninceleme kapsamındaki
endişelerini tamamen giderecek anlamlı bir çözüm önerisi olduğu ve aynı zamanda,
bir tarafın ticari pozisyonunun ve sözleşme müzakerelerinin başka bir tarafınkine
üstün tutulması sonucunda ortaya çıkabilecek yeni rekabetçi sorunların
yaratılmasına engel olacağı gerekçesiyle;
1) ABI, hangisi daha önce ise 01.01.2019 tarihine veya ANADOLU EFES dışında
Türkiye'de bir dağıtım ortağı ile dağıtım sözleşmesi imzalayacağı tarihten iki yıl
sonrasına tekabül eden tarihe kadar, Corona, Leffe ve Hoegaarden markalarını
Türkiye'de ANADOLU EFES vasıtasıyla, aralarında bir sözleşme akdedilmiş
olsun ya da olmasın, sözleşmesel bir ilişki kapsamında veya fiili olarak
dağıtmayacağı
2) Bildirilen işlemin kapanışı ile yukarıda yer alan 1 numaralı maddede öngörülen
tarih arasındaki ara dönemde; Corona, Leffe ve Hoegaarden markalarının,
Türkiye'de gümrük vergisi ödenen kanalda kendi imkanlarıyla veya ANADOLU
EFES haricinde bir dağıtım muhatabı vasıtasıyla, aralarında bir sözleşme
akdedilmiş olsun ya da olmasın, sözleşmesel bir ilişki kapsamında veya fiili
olarak, ticari olarak kabul edilebilir hükümler ve koşullar altında dağıtmaya
devam edeceği
hususlarını taahhüt etmiştir.
16-19/311-140
8/14
(36) Bununla birlikte ABI’nın; Corona, Leffe veya Hoegaarden markalarının Türkiye'de
dağıtımına ilişkin olarak 01.01.2019 tarihinden önce herhangi bir anlaşma akdetmesi
durumunda, anlaşmanın imzalanmasından itibaren on iş günü içerisinde Kurumun
bilgilendireceği ifade edilmiştir.
G.3.6. İşleme ve Pazara İlişkin Sunulan Görüşler
G.3.6.1. (…..)
(37)
(…..TİCARİ SIR…..)
(38)
(…..TİCARİ SIR…..)
G.3.6.2. KAVAKLIDERE ile Yapılan Görüşme
(39) 21.04.2016 tarihinde sektör oyuncularından KAVAKLIDERE ile yapılan görüşmede,
ithal bira pazarına ilişkin yöneltilen sorulara cevaben KAVAKLIDERE murahhas üyesi
Ali BAŞMAN;
Heineken ürününü iki veya iki buçuk ay gibi bir süre içerisinde getirdikleri, yurt
dışından bira sipariş edip Türkiye'de satışa sunmanın zor olmadığı,
Corona’yı geçmişte KAVAKLIDERE’nin ithal ettiği, Corona’nın TÜRK TUBORG
aracılığı ile satılmaya başlanması ile birlikte kendilerinin de Heineken adlı ürünü
getirip satmaya başladığı,
Bira ithalatında iş hacminin, tecrübenin ve referansın belirleyici rol oynadığı,
Yurtdışından ithal bira getirmenin kolay bir işlem olduğu ancak getirilen biranın
tanıtımının zor olduğu ve belirli bir süreç gerektirdiği, bunun en büyük
sebeplerinden birinin reklam yasakları olduğu ve bu nedenle yeni bir markanın eski
bir markaya göre dezavantajlı konumda olduğu
hususlarını ifade etmiştir.
G.3.7. 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
(40) 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim
durum yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak,
ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir
teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının
tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren
araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması” hukuka aykırı ve
yasaktır. Buna göre, bildirim konusu işlemin ilgili pazarda hâkim durum yaratmak veya
mevcut bir hâkim durumu daha da güçlendirmek sonucunu doğurup doğurmayacağının
değerlendirilmesi gerekmektedir.
16-19/311-140
9/14
(41) Türkiye bira pazarı birçok kez Kurul kararlarında ele alınmıştır. Kararlarda ifade edildiği
üzere pazar duopol bir özellik göstermektedir. Nitekim TÜRK TUBORG ve ANADOLU
EFES toplamda %[(…..)] oranında pazar payına sahiptir. Aşağıda yer verilen
tablolardan da görülebileceği üzere sınırlı sayıda olan ithalatçılar ise pazardan oldukça
düşük seviyelerde pay alabilmektedirler. ANADOLU EFES bira pazarında uzun yıllardır
yüksek pazar payıyla hâkim durumdadır5 ve her ne kadar son dönemde pazar payı
düşüyor olsa da, hâkim durumunu kaybettiğine yönelik herhangi bir emare
bulunmamaktadır. Aşağıdaki tablolarda pazar oyuncularının satış miktarı bazında pazar
payı bilgilerine yer verilmektedir.
Tablo 2: Toplam Bira Pazarında Pazar Payları (%)
2012 2013 2014
ANADOLU EFES (…..) (…..) (…..)
TÜRK TUBORG (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
Tablo 3: Açık Bira Pazarında Pazar Payları (%)
2013 2014
ANADOLU EFES (…..) (…..)
TÜRK TUBORG (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..)
Tablo 4: Kapalı Bira Pazarında Pazar Payları (%)
2013 2014
ANADOLU EFES (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..)
(42) Pazara ait bir başka dikkate değer özellik ise, ANADOLU EFES tarafından son yıllarda
kaybedilen pazar payının neredeyse tamamının TÜRK TUBORG tarafından alındığı
hususudur. Ayrıca ithal biraların, pazar paylarını artırma noktasında güçlü olmadıkları
ve pazarda halen son derece düşük pazar paylarıyla söz konusu iki yerli üreticiye
alternatif olmaktan uzak oldukları görülmektedir.
(43) Pazarın işleyişine etki eden bir diğer husus da ülkemizde alkollü içki reklamlarının yasak
oluşudur. Bilindiği gibi Bazı Kanunlar ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
Değişiklik Yapılması Hakkında 6487 Sayılı Kanun’un 2. maddesiyle alkollü içkilerin her
türlü tanıtımının yapılması yasaklanmıştır. Bu bağlamda karanlık pazar (dark market)
olarak adlandırılan bira pazarı; Kurulun 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı
kararında da değinildiği gibi, dağıtımda ölçek ekonomilerinin yüksek, reklam
yasaklarının katı olduğu, satış noktalarındaki yer problemi nedeniyle yaygın
bulunurluğun zor olması dolayısıyla giriş engellerinin yüksek olduğu bir pazar olarak
değerlendirilmektedir. Nitekim pazarda yıllardır yalnızca iki üreticinin bulunması, küçük
üreticilerin pazardan çekilmesi, diğer teşebbüslerin yalnızca ithalat yoluyla pazardan
ihmal edilebilir bir pay alması bu tespiti doğrulamaktadır. Üstelik pazarda Tütün ve Alkol
Piyasası Düzenleme Kurumu düzenlemeleri doğrultusunda diğer ürünlerde olduğu gibi
özel markalı ürünler üretilememektedir. Son olarak 2013 yılının Eylül ayında yürürlüğe
giren saat 22:00 yasağı da pazarı etkileyen diğer bir önemli husus olarak ele
alınmaktadır. Tüm bu hususların pazardaki duopol yapının devam etmesinde rol
oynadığı görülmektedir.
5 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı, 29.12.2011 tarih ve 11-64/1691-598 sayılı, 09.10.2013 tarih ve
13-57/802-341 sayılı, 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı Kurul kararları.
16-19/311-140
10/14
(44) Bildirime konu işlem ile ABI SABMILLER’ın kontrolünü devralmaktadır. ABI’nın Türkiye
faaliyetleri ANADOLU EFES ile mevcut lisans sözleşmesi kapsamında Beck’s ürününün
ANADOLU EFES tarafından üretilip dağıtılması, TÜRK TUBORG ile mevcut dağıtım
sözleşmesi kapsamında; Corona, Leffe ve Hoegaarden ürünlerinin TÜRK TUBORG
tarafından dağıtılması ve Pamsa veya diğer üçüncü kişiler tarafından Budweiser, Stella
Artois, Corona markalarının satılmasından oluşmaktadır. SABMILLER’ın Türkiye’deki
faaliyeti ANADOLU EFES’e yapılan bira satışlarından ibarettir. Ancak Türkiye’den elde
ettiği ciro; ANADOLU EFES’te sahip olduğu (…..) oranında hisse aracılığı ile elde ettiği
cirodan, ANADOLU EFES’e yapılan bira satışlarından ve ANADOLU EFES’ten alınan
lisans ücretinden oluşmaktadır. İşlem taraflarının toplam bira pazarındaki pazar payları
yukarıdaki tabloda “Diğer” kalemi içinde gösterilmiş olup oldukça düşük seviyedir. Daha
dar bir pazar tanımı olan açık ve kapalı bira pazarında dahi pazar payı toplamları
(…..)’ün altında kalmaktadır.
Tablo 5: İşlem Taraflarının 2014 Yılı Pazar Payları (%)
Açık Bira Pazarı Kapalı Bira Pazarı Toplam Bira Pazarı
ABI (…..) (…..) (…..)
SABMILLER (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
(45) Tarafların salt olası ilgili pazarlardaki pazar payları ele alındığında erişilen toplam pazar
payı ile işlem sonrası 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında rekabetçi bir endişe
yaratılması beklenmemektedir. Kaldı ki ABI tarafından Komisyon’a sunulan
SABMILLER işinin elden çıkarılması ile ilgili taahhüdün kabul edilmesi halinde Türkiye
pazarında satışa sunulan SABMILLLER’a ait markalar da elden çıkarılmış olacaktır.
(46) Ancak bu işlem özelinde devralan ABI’nın TÜRK TUBORG ve ANADOLU EFES ile bazı
markaların dağıtımına ilişkin anlaşmalarının varlığı ve SABMILLER’ın ANADOLU
EFES’teki hissedarlığı da ayrıca değerlendirilmelidir. (…..TİCARİ SIR…..)
(47) Değerlendirilmesi gereken ilk husus ABI’nın SABMILLER’ı devralması ile ANADOLU
EFES üzerinde elde edeceği (…..) oranındaki hissedarlığıdır. Bilindiği üzere azınlık
hissedarlığı bazı durumlarda tek başına bazı durumlarda başka haklarla birlikte ya da
duruma bağlı olarak bir teşebbüs üzerinde tek ya da ortak kontrole imkan
verebilmektedir. Ancak yukarıda ifade edildiği üzere ABI’nın SABMILLER dolayısıyla
ANADOLU EFES üzerinde elde edeceği hissedarlık kontrol ilişkisi ortaya çıkarmamakta
olup ABI ANADOLU EFES’in kontrol hakkı olmayan azınlık hissedarı konumuna
gelecektir. Bu dosya özelinde sahip olunan bu azınlık hissedarlığı tek başına herhangi
bir kontrol hakkı bahşetmediğinden ve ANADOLU EFES’in ortak kontrol edilme
durumunda hissedar sayısı dışında bir değişiklik yaratmadığından bildirime konu işlem
dolayısıyla ANADOLU EFES üzerinde 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir
işlem ortaya çıkarmamaktadır.
(48) Değerlendirilmesi gereken diğer husus ise ABI’nın TÜRK TUBORG ile olan
anlaşmalarıdır. ABI ile TÜRK TUBORG arasında Corona’ya ilişkin dağıtım anlaşması
(…..) tarihinde, Leffe ile Hoegaarden markalarına ilişkin dağıtım anlaşması ise (…..)
tarihinde imzalanmıştır. Corona markasına ilişkin anlaşma (…..) tarihinde sona ermiştir
ancak, taraflar iş ilişkilerini ilgili tarihten itibaren fiilen devam ettirmektedirler. Söz konusu
anlaşmada dağıtıcı, Türkiye’de münhasır olmayacak şekilde atanmıştır. Leffe ve
Hoegaarden markalarına ilişkin dağıtım anlaşmasının geçerlilik süresi ise (…..)’da son
bulmaktadır. Anlaşma, bu tarihte otomatik olarak, ihbara gerek olmaksızın
feshedilecektir. Herhangi bir yenileme koşulu içermeyen anlaşmada, dağıtıcı Türkiye
pazarı içerisinde ürünleri münhasır olarak satma hakkına sahiptir.
16-19/311-140
11/14
(49) TÜRK TUBORG (…..) yılından bu yana Corona’yı münhasır olmayan bir şekilde
Türkiye’de dağıtmaktadır. Leffe ve Hoegaarden ise münhasır olarak 2014’ten beri
dağıtılmakta ve ilgili anlaşma (…..)’da son bulmaktadır. Bu noktada bira pazarında ithal
bira satışı ile ilgili olarak KAVAKLIDERE yetkilisi, yurt dışından bira sipariş edip
Türkiye'de satışa sunmanın zor olmadığını nitekim Heineken ürününü iki veya iki buçuk
ay gibi bir süre içerisinde getirdiklerini ifade etmiştir. Hatta Corona’yı geçmişte
KAVAKLIDERE’nin ithal ettiği, Corona’nın TÜRK TUBORG aracılığı ile satılmaya
başlanması ile birlikte kendilerinin de Heineken adlı ürünü getirip satmaya başladığı
bilgisi verilmiştir. Bu bakımdan ABI ve TÜRK TUBORG arasındaki anlaşmanın
sonlanması durumunda dahi TÜRK TUBORG’un başka bir bira markasını ithal etmesi
mümkün gözükmektedir. Nitekim Corona daha önce KAVAKLIDERE tarafından ithal
edilirken mevcut durumda TÜRK TUBORG’a geçmiş, KAVAKLIDERE de Heineken’i
ithal etmeye başlamıştır. Zaten mevcut durumda da Corona münhasır olarak TÜRK
TUBORG tarafından dağıtılmamakta işlemden bağımsız olarak ABI iseterse Türkiye’de
başka bir bira üreticisine de Corona dağıttırabilecek konumda gözükmemektedir. Kaldı
ki bildirime konu işlem dolayısıyla TÜRK TUBORG ve ABI arasındaki dağıtım ilişkisinin
sonlanması şeklinde ortaya çıkacak iki olay arasında bir illiyet bağı olduğunu söylemek
de mevcut durumda mümkün gözükmemektedir. Buna ilaveten ABI ve TÜRK TUBORG
arasındaki ilişkinin sonlanması gerçekleşir ve ABI ilgili markaları ANADOLU EFES’e bir
anlaşma kapsamında ürettirmek ve/veya dağıttırmak isterse bu nitelikte bir anlaşmanın
Kurul tarafından incelenmesi gündeme gelebilecektir. Nitekim Kurulun 14.11.2002 tarih
ve 02-70/843-347 sayılı karında Miller Genuine Draft ve 12.6.2003 tarih ve 03-42/463-
202 sayılı kararında Beck’s markalarının ANADOLU EFES tarafından üretimine ilişkin
anlaşmalar değerlendirilmiş ve anlaşmalara süreli bireysel muafiyet tanınmıştır.
(50) Bu çerçevede yukarıda yapılan tüm değerlendirmeler ışığında ABI tarafından
SABMILLER’ın devralınması işlemi sonrasında bir hâkim durum yaratılmasının veya
mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
16-19/311-140
12/14
H. SONUÇ
(51) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”
kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme
izin verilmesine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
16-19/311-140
13/14
Rekabet Kurulu’nun 01.06.2016 Tarih ve 16-19/311-140 Sayılı Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Kurulumuz, 01.06.2016 tarih ve 16-19/311-140 sayılı kararında; SABMiller plc’nin
kontrolünün Anheuser-Busch InBev (“ABI”) tarafından devralınması işlemine izin
verilmesi talebini değerlendirmiş ve söz konusu işleme izin verilmesine OYÇOKLUĞU
ile karar verilmiştir. Aşağıda ayrıntıları sunulan gerekçelerle işleme 13.05.2016 tarih,
3181 sayı ile sunulan taahhütler çerçevesinde izin verilmesi gerektiği kanaatiyle
Kurulumuzun mezkur kararına katılmamız mümkün olmamıştır.
Başvuru ilk olarak 12.1.2016 tarihinde Kurum kayıtlarına girmiş ve yapılan
değerlendirme sonucunda hazırlanan Ön İnceleme Raporu Kurul’un 16.3.2016 tarihli
toplantısında görüşülmüştür. Bu tarihte Kurul, işlemin rekabetçi anlamda çekinceler
içerdiğini kabul ederek nihai inceleme sürecini başlatmıştır. Alınan savunma ve yazışma
sonucunda da ABI, taahhüt metnini Kuruma sunmuştur.
Raporda yer verilen tespitler çerçevesinde, ilgili ürün pazarında, yıllardır yalnızca iki
üreticinin bulunduğu, küçük üreticilerin pazardan çekildiği, diğer teşebbüslerinse
yalnızca ithalat yoluyla pazardan ihmal edilebilir bir pay alabildiği duopol bir özellik teşkil
ettiği anlaşılmaktadır. Buna ek olarak, pazarda, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme
Kurumu (TAPDK) düzenlemeleri doğrultusunda diğer ürünlerde olduğu gibi özel markalı
ürünler de üretilememektedir. Pazarın bu durumu, özellikle de dosya konusu
sakıncaların temelini oluşturan premium segment açısından, rekabete duyarlı
mekanizmaların belirli bir teşebbüs lehine bozulmaması gereğini ortaya çıkarmaktadır.
Mevcut durumda ABI ile Türk Tuborg arasında ABI’ye ait üç markaya ilişkin olarak
dağıtım anlaşmaları bulunmaktadır. Bu markalardan birine ilişkin anlaşma 31 Aralık
2014 tarihinde sona ermiştir ancak, taraflar iş ilişkilerini ilgili tarihten itibaren zımni olarak
uzatmışlardır. Diğer iki markaya ilişkin dağıtım anlaşmasının geçerlilik süresi ise 31
Aralık 2016’da son bulmaktadır. Anlaşma, bu tarihte otomatik olarak, ihbara gerek
olmaksızın feshedilecektir.
Kurulun dosyayı nihai incelemeye almasındaki temel çekincesinin Türk Tuborg’un
dağıtımını üstlendiği ve ABI’ye ait premium segmentteki markaların Anadolu Efes
portföyüne katılması riski olduğu görülmektedir. Mevcut durumda SABMiller’in Anadolu
Efes’te bulunan ve ortak kontrole yol açan %(…..) oranındaki hissesi bulunmaktadır.
Her ne kadar yapılan değerlendirme sonucunda söz konusu hisselerin ABI’ye ortak
kontrol haklarıyla değil, yalnızca pasif nitelikteki olağan azınlık koruma haklarıyla birlikte
devredileceği görülse de, söz konusu hisse miktarının yatırım ve işletme stratejilerinde
Anadolu Efes lehine rekabetçi bir avantaj sağlaması olasılığını ortadan kaldırmadığı
düşünülmektedir. Dolayısıyla, mevcut durumda 5 premium markanın dağıtımını yapan
Türk Tuborg’un portföyü 2’ye düşebilecek, öte yandan Anadolu Efes’in portföyü 8
markaya çıkabilecektir.
16-19/311-140
14/14
Yukarıda yer verilen tespit ve gerekçeler dikkate alınarak, ABI tarafından 13.05.2016
tarih ve 3181 sayı ile sunulan taahhüdün rakip firmaların rekabeti ve ilgili pazardaki
rekabetin korunması açılarından rahatlatıcı etkilerinin olacağı, rekabetçi endişeleri
gidermek açısından yeterli olduğu ve dolayısıyla bildirim konusu devralma işlemine bu
taahhüt kapsamında izin verilmesi gerektiği kanaatinden hareketle çoğunluk görüşüne
katılmamız mümkün olmamıştır.
Prof. Dr. Ömer TORLAK
Kurul Üyesi (Başkan)
Full & Egal Universal Law Academy