T.C. SAKARYA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ... - ...
T.C.
SAKARYA
ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
KARAR
ESAS NO : ...
KARAR NO : ...
BAŞKAN : ...
ÜYE : ...
ÜYE : ...
KATİP : ...
ASIL DOSYA DAVACILARI -
BİRLEŞEN DOSYALAR DAVALILARI : ...
1- ...
2- ...
VEKİLİ :Av. ...
ASIL DOSYA DAVALISI-
BİRLEŞEN DOSYALAR DAVACISI : ...
VEKİLİ : ...
DAVA : Alacak
DAVA TARİHİ : 07/04/2023 (Asıl dava)
... (Birleşen ... Esas)
... ( Birleşen ... Esas)
KARAR TARİHİ : 20/05/2026
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 19/06/2025
Mahkememizde görülmekte olan asıl ve birleşen davalarının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Asıl dosya yönünden;
Davacı (... - ...) tarafın iddiaları: Davacı taraf davacıların kurmuş oldukları Adi Ortaklık ile davalı kurum arasında ... ili Su Kayıplarının azaltılması Projesi 2.Bölge İnşaat işine yönelik; 2016/63967 İhale Kayıt Numarası ile 06/05/2016 tarihinde sözleşme yapıldığını, işin %80,75’inin tamamlandığını ancak imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle 7161 sayılı kanunun 32. Maddesi ile Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa eklenen geçici 4. Madde ile getirilen imkanlardan yararlanmak amacıyla davalıya 18/01/2019 tarihinde müracaat ettiğini ve işin tasfiyesi kesin hesap yapılması ile teminat mektuplarının iade edilerek dosyasının kapatılmasını talep ettiğini, davalının 23/01/2019 tarih E.381 Sayılı yazı ile istediği bilgi ve belgelerin verilmesi sonrasında davalının 19/03/2019 tarihli yazısı ile talebi uygun görerek Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş sorduğunu, Bakanlığın herhangi bir gerekçe içermeyen olumsuz görüşe sebebiyle davacıların tasfiye talebinin idarece reddedilerek kendilerinden işin devamının istendiğini, ancak davalı idarece de kabul edildiği üzere beklenmeyen fiyat artışlarından ötürü işi tamamlamanın mümkün olmadığını, davalının bu sebeple sözleşmeyi feshettiğini ve ceza uygulaması yaparak teminatları gelir kaydettiğini, feshin haksız olduğunu, ... 2021/51E. Sayılı dosyasında açılan dava neticesinde anılan idari işlemin iptal edildiğini ve istinaf üzerine ... de 2022/67 E sayılı dosyada yapılan yargılama neticesinde 2022/1366 sayılı kararla istinaf başvurusunun reddedildiğini, buna rağmen davalı idarenin hazırladığı kesin hesap raporunda davacı tarafı “Cezalı çalışma kesintisi” nedeniyle “4.996.968,98TL” borçlu çıkardığını, arabuluculuk görüşmelerinin sonuçsuz kaldığını belirterek;
1-Ödenmemiş hakediş bedeli olarak sonradan arttırılmak üzere (belirsiz alacak) şimdilik 10.000 TL nin sözleşmenin haksız feshinden itibaren uygulanacak ticari faizi ile ödenmesi, 2-İhale Sözleşmesinin 30.2 maddesi gereği hak edişlerden yapılan %5 kesintilerin (756.003,14TL) ticari faiz uygulanarak ödenmesi, 3-Tüm hakediş raporlarında “Fiyat Farkı Teminat Kesintisi” adı altında kesilen toplam 133.710,55TL nin her bir hakediş döneminden itibaren ayrı ayrı işleyecek ticari faizi ile ödenmesi, 4-Davalı tarafa verilmiş olan ve irat kaydedilen ...’a ait 05/05/2016 Tarihli U2016050500280 nolu 1.597.000,00TL bedelli ve 05/05/2016 tarihli U2016050500287 nolu 798.500,00TL bedelli teminatların irat kaydedildiği tarihten itibaren işleyecek ticari faiz ile iadesi 5-Henüz nakde çevrilmemiş olan 430.000,00 TL bedelli ...’a ait 10/11/2017 tarihli U2017111000208 nolu teminat mektubunun iadesi, nakde çevrilmiş ise idari işlemin iptali yönünde verilen karar tarihi itibariyle ticari faiz ile beraber ödenilmesi, 6-Davalı tarafın hakediş ödemelerini yapmaması teminatları irat kaydetmesi sebebiyle yaşanan maddi zarar ile 1 yıl İhalelere katılmaktan yasaklılık kararı nedeniyle ihalelere katılamamadan doğan maddi zarar olmak üzere şimdilik 50.000TL belirsiz alacağın yasaklılık kararı tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsili 7-... adı altında yapılan tüm kesintilerin (616.767,00TL) her kesinti tarihinden itibaren uygulanacak ticari faizi le birlikte tahsiline 8-... makinası olmadan alınan kazı bedeli kesintileri olan 291.089,21TL’nin her kesinti tarihi itibariyle uygulanacak ticari faiz ile birlikte tahsilini talep etmiştir.
Davacı tarafın talepleri arasında yer alan; 50.000-TL miktarla belirsiz olarak ileri sürdüğü tazminat talebinin ve Asfalt Kazıyıcı Makinası adı altında yapılan tüm kesintilerin (616.767,00TL) iadesi talebinin ve ayrıca ... makinası olmadan alınan kazı bedeli kesintileri olan 291.089,21TL’nin iadesi talebi -bu alacak kalemleri yönünden arabuluculuk başvurusunun bulunmaması sebebiyle- asıl dosyadan tefrik edilerek mahkememizin 2023/395 Esas sırasına kaydedilerek 2023/429 karar sayılı kararla arabuluculuk dava şartı yokluğundan usulden reddedilmiştir.
Davalı (...) taraf; Dava dilekçesinde ileri sürülen taleplerden bir kısmının arabuluculuğa konu edilmediğini dolayısıyla bu talepler yönünden dava şartının gerçekleşmediğini, davalının tasfiye talebi doğrultusunda bakanlığın olumsuz değerlendirmesi üzerine talebinin kabul görmediğini ve edimini yerine getirmesi hususunun ihtar edilmesine rağmen gereği yapılmadığından sözleşmenin fesh edildiğinin, 4735 sayılı yasanın geçici 4. Maddesinin somut olayda uygulanamayacağını, bakanlığın olumlu görüşünün bulunmadığını, sözleşmenin feshinde davacının kusurlu olduğunu, bu fesih sonrasında yapılan işlemlerin sözleşmeye ve yasaya uygun olduğunun, sözleşme kapsamında fiyat farkı ödendiğinin, ödenmeyen bir hakkediş bulunmadığını, yapılan teminat kesintilerinin usul ve yasaya uygun olduğunu, teminat mektuplarının iade edilemeyeceğini, davacının hakkedişlere usulünce yapılmış bir itirazının bulunmadığını, talep edilen zararın somut olarak ortaya konması ve ispatlanması gerektiğini, bahsi geçen İdari Mahkemesi Kararının ... ilamı ile bozulduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.
Taraflar arasında uyuşmazlık konusu olmayan hususlar:
Taraflar arasında ... ili Su Kayıplarının azaltılması Projesi 2.Bölge İnşaat işine yönelik ... İhale Kayıt Numarası ile 06/05/2016 tarihinde sözleşme yapıldığı, süreçte imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar olduğundan bahisle davacı tarafın 7161 sayılı kanunun 32. Maddesi ile Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa eklenen geçici 4. Madde kapsamında tasfiye için davalıya yaptığı başvurunun davalı idarece ... olmsuz görüşü gerekçesiyle reddedilerek davacıdan işin devamının istendiğini, ancak işin tamamlanmaması sebebiyle davalının sözleşmeyi feshederek ceza uygulaması yapıp teminatları iade etmediği gelir kaydettiği tarafların ortak kabulündedir.
Taraflar arasındaki anlaşmazlık:
1-Davacının 7161 sayılı kanunun 32. Maddesi ile Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa eklenen geçici 4. Madde kapsamında imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar sebebiyle sözleşmenin tasfiyesini talep edip edemeyeceği, davacı açısından yasanın geçici 4. maddesindeki koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği, 2-Davalı idarenin, Bakanlığın olumsuz görüşünü gerekçe yaparak bu talebi reddetmekte haklı olup olmadığı, 3-Davacının tasfiye talebinin kabul görmemesi sonrasında işin davacı tarafından tamamlanamaması sebebiyle sözleşmenin davalı tarafından feshinin ve feshe bağlı olarak ceza uygulanıp teminatların irat kaydedilmesinin haklı olup olmadığı, 4-Davacının hakediş bedeli alacağının bulunup bulunmadığı ve varsa miktarı, 5-İhale Sözleşmesinin 30.2 maddesi gereği hak edişlerden yapılan %5 kesintilerin miktarı ve davacıya iadesinin gerekip gerekmediği 6-Hakediş raporlarında “Fiyat Farkı Teminat Kesintisi” adı altında yapılan kesinti miktarı ve bunun davacıya iadesinin gerekip gerekmediği 7-Davalı tarafa verilmiş olan ve irat kaydedilen ...’a ait 05/05/2016 Tarihli U2016050500280 nolu 1.597.000,00TL bedelli ve 05/05/2016 tarihli U2016050500287 nolu 798.500,00TL bedelli teminatların iadesinin gerekip gerekmediği 8-...’a ait 10/11/2017 tarihli U2017111000208 nolu teminat mektubunun/bedelinin iadesinin gerekip gerekmediği 9-Davacının bu alacak kalemleri yönünden hangi tarih itibariyle ne miktarda faiz talep edebileceği hususlarındadır.
Birleşen 2023/755 Esas sayılı dava yönünden;
Davacı (...) tarafın iddiaları: Taraflar arasında "... ili su Kayıplarının Azaltılması Projesi 2. Bölge İnşaatı" kamu ihale sözleşmesinin imzalandığını, davalı tarafın süre uzatımlarına rağmen edimini yerine getirmediğini, davalının 4735 sayılı yasanın geçici 4. Maddesi kapsamında yaptığı tasfiye talebinin ise kabul görmediğini, ihtara ve verilen süreye rağmen davalının edimini yerine getirmemesi sebebiyle sözleşmenin haklı olarak fesh edildiğini, fesih sonrasında yapılan 17 nolu kesin hesap kesme hakedişinde idarenin 5.420.296,07 TL alacaklı bulunduğunu belirterek bu rakamın dava tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı (... - ...) taraf; Sözleşmenin feshinin ve 17 nolu kesin hesap kesme hakedişinin haksız olduğunu, Mahkememizin 2023/201E. Sayılı dosyasında derdest davada feshin haksızlığının dava konusu yapıldığını, işin %80,75’ini tamamlandığını ancak yaşanan ekonomik kriz sebebiyle oluşan fiyat artışlarından zarar edeceği aşikar olduğu için idareden 4735 sayılı yasa geçici 4. Madde kapsamında tasfiye talebinde bulunduklarını, davacı idarenin bu talebi ilk baştaki olumlu görüşüne rağmen bakanlığın aksi kanaati sebebiyle reddettiğini ve sözleşmeyi feshe götürdüğünü, 17 nolu kesin hesap kesme hakedişi içinde talep edilen Asfalt Kazıyıcı Makinası bedeline ilişkin olarak hesaplamaların haksız olduğunu, aynı şekilde cezalı çalışma gün sayısının da fazla hesaplandığını belirterek davanın reddini istemiştir.
Taraflar arasındaki anlaşmazlık: Taraflar arasındaki "... ili su Kayıplarının Azaltılması Projesi 2. Bölge İnşaatı" kamu ihale sözleşmesinin davacı idarece feshinin haklı olup olmadığı, bu fesih sonrasında yapılan 17 nolu kesin hesap kesme hakedişine konu alacakların bulunup bulunmadığı varsa miktarı hususlarındadır.
Birleşen 2024/143 Esas sayılı dava yönünden;
Davacı (...) tarafın iddiaları: Taraflar arasında "... ili su Kayıplarının Azaltılması Projesi 2. Bölge İnşaatı" kamu ihale sözleşmesinin imzalandığını, davalı tarafın edimin yerine getirmediğini, davalının 4735 sayılı yasanın geçici 4. Maddesi kapsamında yaptığı tasfiye talebinin ise kabul görmediğini, ihtara ve verilen süreye rağmen davalının edimini yerine getirmemesi sebebiyle sözleşmenin fesh edildiğini, fesih sonrasında eksik kalan işlerin ikmal ihalesi ile tamamlandığını, bu suretle davacı idarenin zararının oluştuğunu belirterek kaçırılan fırsat kapsamında menfi zarar olarak 168.986,16 TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı (... - ...) taraf; Davacı kurum ile davalı iş ortaklığı arasında "06/05/2016" tarihinde akdedilen ... ili Su Kayıplarının azaltılması Projesi 2.Bölge İnşaat işine yönelik sözleşmenin davacı tarafından feshinin haksız olduğunu, makul sürede ikmal ihalesinin yapılıp yapılmadığının tespitinin gerektiğini, İhale sözleşmesinin haklı veya haksız feshedilip feshedilmediği konusunda ... 2023/755 Esas ve 2023/201 Esas sayılı dosyalarında derdest yargılamaların bulunduğunu, Dolayısıyla özellikle 2023/201 Esas Sayılı dosyanın kesinleşmesinin beklenmesinin gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
Taraflar arasındaki anlaşmazlık: Taraflar arasındaki "... ili su Kayıplarının Azaltılması Projesi 2. Bölge İnşaatı" kamu ihale sözleşmesinin davacı idarece feshinin haklı olup olmadığı, bu fesih sonrasında yapılan ikmal ihalesi sebebiyle kaçırılan fırsat kapsamında menfi zararının bulunup bulunmadığı varsa miktarı hususlarındadır.
Dava konusu olan teminat mektuplarının (3 tane) nakde çevrilip çevrilmediği, varsa yapılan ödeme tarihi ve ödeme miktarı hususları ilgili bankadan sorulmuştur.
...'den dava konusu işin yapımına ilişkin ihale dosyası, sözleşme ve ekleri, taraflar arasında yapılan tüm yazışmalar, hakedişler, şantiye günlük defterleri, ödeme ve muhasebe kayıtları ve ilgili tüm evrak getirtilmiş ve bilirkişi incelemesi yapılmıştır.
İlk olarak bilirkişi ...'den alınan 26/02/2024 tarihli bilirkişi raporu hüküm kurmaya elverişli bulunmadığından 12/03/2024 tarihli ara kararla yeni bir bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiştir. İkinci olarak Bilirkişi ...'den talimat yoluyla alınan 04/07/2024 tarihli raporunda ilk bilirkişi raporundan farklı tespit ve değerlendirmeler yapmış, mahkememizce istenen 4735 sayılı kanun Geçici 4. Madde yönünden inceleme eksik bırakılmıştır. Bu haliyle gerek raporlar arasında çelişki oluşması ve gerekse geçici 4. Madde yönünden istenen inceleme ve değerlendirmenin yapılmamış olması sebebiyle bu kez üç kişilik bilirkişi heyetinden (..., ..., ...'den) üçüncü bilirkişi raporu alınmıştır.
Bilirkişi heyeti 13/05/2025 tarihli kök raporunda, Geçici 4. Madde gereği yapılan talebin mahkemece kabul görüp görmemesi ihtimallerine göre ikili değerlendirme yapılmış;
Davalı İdarenin Davalı Yüklenicinin Geçici Madde 4 kapsamında tasfiye talebini olumlu görüş bildirerek ...'na gönderdiği, sözleşmenin bu şartlarda sürdürülemeyeceğini belirtiği halde ...'nın olumsuz görüşü sonrası Davalı İdare tarafından Geçici Madde 4 kapsamında Tasfiye edilmesinin olumsuz değerlendirilmesinin uygun olmadığı, Geçici 4.madde kapsamında şekil şartının yerine gelebilmesi açısından ... görüşünün alınmasının gerektiği ancak bu görüşün sözleşmenin tarafı olan davalı idareyi bağlamadığı ve nihai kararın sözleşmenin tarafı idareye ait olduğu, Hem davacı yüklenicinin hesaplamaları hem davalı İdarenin ...'na gönderdiği bilgi notunda da görüldü üzere; İmalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışların olduğu, Bu sebeple Davacı Yüklenicinin sözleşmenin tasfiyesini talep edilebileceği, Davacı açısından yasanın geçici 4. maddesindeki koşulların gerçekleştiği, Tasfiyeyi gerektiren şekilde fiyat artışlarının bulunduğu ve bu durumun davalı idare tarafından da aynı yönde değerlendirmesinin bulunduğu, İşin 18.01.2019 tarihi itibari ile tasfiye edilmesi gerektiği, Davalı İdare tarafından geçici 4. Maddesi uyarınca işin tasfiye edilmemesinin uygun olmadığı, Davacının tasfiye talebinin mahkemece uygun görülmesi durumunda Sözleşmenin davalı tarafından feshinin uygun olmadığı, Feshe bağlı olarak ceza uygulanmayıp teminatların irat kaydedilmemesi gerektiği, Davacının 273.052,01 TL hakediş bakiyesi olduğu, İhale Sözleşmesinin 30.2 maddesi gereği hakedişlerden yapılan %5 kesintilerin toplamı 756.003,14 TL'nin Dacavı Yükleniciye iadesinin gerektiği, Hakediş raporlarında “Fiyat Farkı Teminat Kesintisi” adı altında yapılan kesinti miktarının 133.710,55 TL olduğu ve bu tutarın davacıya iade edilmesi gerektiği, Davalı tarafa verilmiş olan ve irat kaydedilen ...’a ait 05/05/2016 Tarihli U2016050500280 nolu 1.597.000,00TL bedelli teminatın iadesinin gerektiği, Davalı tarafa verilmiş olan ve irat kaydedilen ...’a ait 05/05/2016 tarihli U2016050500287 nolu 798.500,00TL bedelli teminatın 582.026,65 TL tutarının irad kaydedilmesi gerektiği 216.473,35 TL tutarının ise iade edilmesi gerektiği, ...’a ait 10/11/2017 tarihli U2017111000208 nolu teminat mektubunun iadesinin gerektiği, Belirtilmiştir.
Kök rapora yapılan itirazlar üzerine 20/10/2025 ve 13/01/2026 tarihli ek raporlar alınmış, kök raporda hakediş alacağı yönünden yapılmış maddi hata ilk ek raporda düzeltilerek davacının hakediş bakiyesinin 431.829,23 TL olduğu belirtilmiş ve itirazlar karşılanmıştır.
Dosyanın kapsam ve mahiyeti, bilirkişi heyetinden alınan kök rapor ve ek raporların içeriği, bahsedilen geçici 4. Maddedeki koşulların oluşup oluşmadığının davalı idarenin Bakanlıktan görüş sorma aşamasında düzenlediği evrak temelinde değerlendirilmesinin mahkemece yapılacak bir hukuki değerlendirme olması, rapor ve ek raporda bakiye hakediş alacaklarının hesaplanmasında (tefrik edilen kalemlerin dahil edilmesi itirbariyle) meydana gelen maddi hatanın mahkemece değerlendirilebilecek nitelikte olması hususları nazara alınarak hüküm ve denetime elverişli görülen bilirkişi heyet raporlarına yönelik itirazlar reddedilmiştir.
Asıl Davacı Yüklenici belirsiz alacak davası olarak açtığı hakediş alacak talebini 21/04/2026 tarihli dilekçesi ile 158.777,22TL olarak belirli hale getirmiş ve harcı ikmal etmiş, bu talep dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmiştir.
Dava ve birleşen davalar Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan ihale sonrasında düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak ve tazminat taleplerine ilişkindir.
Her üç davadaki uyuşmazlığın temel ve ortak konusu ...'nin ... ili Su Kayıplarının azaltılması Projesi 2.Bölge İnşaat işine yönelik ... İhale Kayıt Numaralı ihaleyi kazanan Yüklenici ile yaptığı 06/05/2016 tarihinde sözleşmeyi feshinin haklı olup olmadığıdır. Öncelikle bu hususun netleştirilmesi gerekmektedir.
Asıl davacı Yüklenici 18.01.2019 tarihinde idareye 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu geçici 4. Madde kapsamında fesih ve tasfiye için başvurmuş, İdare 23.01.2019 tarihinde beklenmeyen fiyat artışlarının tablo olarak hazırlanması istemiş ve Yüklenici tarafından 28.01.2019 tarihinde beklenmeyen fiyat artışlarını gösterir tablolar hazırlanarak idareye sunulmuştur.
İdare tarafından hazırlanan ve ...na gönderilen Bilgi Formunda "Yüklenicinin talebine ilişkin idarenin görüşü" bölümünde "... Kalan imalat kalemlerinin dövize bağımlı olduğu, beklenmeyen fiyat artışlarından etkilendiği ve bunun sonucu olarak sözleşmenin sürdürülemeyeceği açıkça görülmektedir. Bu nedenle söz konusu işte yüklenicinin, İmalat Girdilerine Ait Bilgileri Gösteren Maliyet Tablolarında da, 18/01/2019 tarihli 7161 sayılı Vergi Kanunları İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32 nci maddesi ile 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa "Sözleşmelerin tasfiyesi veya devri" başlıklı Geçici 4 üncü madde kapsamından yararlanması uygun görülmüştür" denilmiştir.
... "bilgi ve belgeler üzerinde yapılan inceleme ve kontrol neticesinde; fesih talebi, nihai karar sözleşmeye taraf İdarede olmak üzere olumsuz değerlendirildiği" şeklinde görüş bildirmiştir.
Bunun üzerine İdare "tasfiye talebinin ... tarafından olumsuz olarak değerlendirilmesi ile 7161 sayılı kanunun "Sözleşmelerin tasfiyesi veya devri" başlıklı Geçici Madde 4 hükümlerine istinaden, tasfiye talebinin Davalı İdare tarafından 13.09.2019 tarih ve E.8386 sayılı Genel Müdürlük Oluru ile olumsuz değerlendirildiği" gerekçesiyle fesih ve tasfiye talebini reddetmiştir.
İdare, yüklenicinin de belirtiği üzere kalan imalatların beklenmeyen fiyat artışlarından etkilendiğini tespit etmiş ve işin tasfiyesi konusunda olumlu görüş ve irade bildirmesine rağmen tasfiye talebinin ... tarafından olumsuz olarak değerlendirilmesi sonucu bu görüşünü değiştirerek Yüklenicinin tasfiye talebini reddetmiştir. İdare Bakanlığın olumsuz görüş bildirmesi gerekçesiyle talebi reddetmiş ise de yasal düzenlemede belirtildiği üzere ... görüşü bağlayıcı olmayıp nihai karar sözleşmeye taraf İdareye aittir. İdare talep üzerine ilk aşamada yaptığı değerlendirmede geçici 4. Maddedeki koşulların oluştuğunu açıkça bildirmiştir.
18/01/2019 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 7161 sayılı Vergi Kanunları İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanununun 32. Maddesi ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa eklenen “Sözleşmelerin tasfiyesi veya devri" başlıklı geçici 4. madde aşağıdaki şekildedir.
GEÇİCİ MADDE 4- 31/8/2018 tarihinden önce 4734 sayılı Kanuna göre ihalesi yapılan (3 üncü maddesindeki istisnalar dâhil) ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden sözleşmeler, imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla, ... görüşü alınarak idarenin onayına bağlı olarak feshedilip tasfiye edilebilir veya devredilebilir. Bu durumda devir alacaklarda ilk ihaledeki şartlar, devir tarihi itibarıyla aranacak olup devirden veya fesihten kaynaklanan kısıtlama ve yaptırımlar uygulanmaz. Yüklenimi ortak girişim tarafından yürütülen sözleşmelerde ortaklar arasında devir veya hisse devirlerinde ilk ihaledeki yeterlik şartları aranmaz. Sözleşmesi feshedilen veya sözleşmeyi devreden yüklenicinin teminatı iade edilir. Bu fıkra kapsamında devredilen sözleşmeler ile bu fıkra kapsamına girmekle birlikte devredilmeyen sözleşmelerde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla süre uzatımına ilişkin kısıtlama ve şartlara tabi olunmaksızın ... görüşü alınarak idare tarafından süre uzatılabilir.
Sözleşmenin bu madde kapsamında feshedilerek tasfiye edilmesi veya devredilmesi durumunda yüklenici, fesih veya devir tarihine kadar gerçekleştirdiği imalatlar dışında idareden herhangi bir hak talebinde bulunamaz. Yüklenici tarafından, işin idarece uygun görülecek can ve mal güvenliği ile yapı güvenliğine yönelik tedbirlerin alınması şarttır. Bu kapsamda düzenlenecek fesihnamelerden ve devredilecek sözleşmelerden damga vergisi alınmaz.”
Yüklenici bu madde hükmüne uygun şekilde idareye başvurmuş ve idarece yapılan ilk değerlendirmede bu talep haklı görülmüştür.
Bilirkişi heyet raporunda belirtildiği üzere, ... İli Su Kayıplarının Azaltılması Projesi 2. Bölge İnşaatı işinin 16.05.2016 tarihinde iş yeri tesliminin yapıldığı, davalının verdiği süre uzatımları ile birlikte son süre uzatım tarihi olan 31.12.2018 tarihi itibarıyla; İmalat girdilerinde, İnşaat Maliyeti Endeksine göre 173,57 (12/2018) / 112,11 (05/2016) =1,55 kat artış, Yİ-ÜFE Endeksine göre 422,94 (12/2018) / 256,21 (05/2016) =1,65 kat artış, USD'a kuruna göre 5,2000 (12/2018) / 2,7978 (05/2016) =1,86 kat artış hesaplandığı, TÜİK tarafından yayımlanan İnşaat Maliyetleri Endeksine, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksine ve USD dolar kurundaki artışa göre en düşük 1,55 en yüksek 1,86 oranında artış meydana geldiği, Yasada tarif edilen "imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artış" koşulunun gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
Yüklenicinin % 50 den fazla meydana gelen artışları, davalı idare tarafından ödenen fiyat farkları karşılamasının mümkün olmadığı, artışlar ile meydana gelen bu aşırı ifa güçlüğü karşısında edimini yerine getirmesinin mümkün olmadığı görülmektedir. Kaldı ki Geçici Madde 4'ün lafzında bu konuda bir değerlendirme yapılacağına ilişkin veya işin hangi seviyede olması gerektiğine ilişkin bir şart veya sınırlamalar da bulunmamaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun "Sözleşmelerin tasfiyesi veya devri" başlıklı Geçici 4. maddesinin incelenmesinden, 31/08/2018 tarihinden önce 4734 sayılı Kanun'a göre ihalesi yapılan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden sözleşmelerin, imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla, ...'nın görüşü alınarak idarenin onayına bağlı olarak feshedilip tasfiye edilebileceği anlaşılmaktadır.
Anılan Kanun maddesinin gerekçesinde, "Madde ile, sözleşmelerin imalat girdilerinde meydana gelen beklenmeyen fiyat artışları dolayısıyla ülkemizin kalkınması için çok önemli olan büyük projelerin ve kamu hizmetlerinin aksamamasını ve oluşan mağduriyetlerin giderilmesini teminen yüklenicilere idare onayına bağlı olarak fesih ya da devir hakkı verilmesi amaçlanmaktadır." ifadelerine yer verilmiştir.
37 sayılı Esas Komisyon Raporu'nda ise, "2018 yılı Temmuz ve Ağustos aylarında yaşanan kur artışları nedeniyle firmaların bu dönemde büyük zararlarla karşı karşıya kaldığı" tespitinde bulunulmuş ve "4735 sayılı Kanun'da sözleşmenin maliyet artışları için olağan fiyat artışlarına yer verildiği ve bu fiyat artışlarının üzerinde gerçekleşen fiyat artışlarının da beklenmeyen fiyat artışı olarak değerlendirildiği" şeklinde açıklamalara yer verilmiştir.
4735 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi ve gerekçesi ile komisyon raporu nazara alındığında; düzenlemenin getiriliş amacının 2018 yılı Temmuz ve Ağustos aylarında yaşanan kur artışları nedeniyle imalat girdilerinin fiyatlarında yaşanan beklenmeyen fiyat artışları sebebiyle yüklenicilerin yaşadığı mağduriyetlerin giderilmesi ve kamu hizmetlerinde aksama yaşanmamasının temini olduğu anlaşılmaktadır. Kanun koyucunun, imalat girdilerinde beklenmeyen fiyat artışlarının meydana geldiğini kabul ettiğinden, Kanun’da belirtilen şartları taşıyan yüklenicilerin başvurmaları hâlinde başkaca bir hususa bakılmaksızın taleplerinin olumlu değerlendirilmesi gerekmektedir. Kaldı ki davalı idare de görüşünde bu duruma olumlu muvafakat etmiş ve bu yönde bir değerlendirmede bulunmuştur.
Yasal düzenleme ve madde gerekçesi ile komisyon raporundan anlaşılan kanun koyucunun iradesi, yüklenicinini fesih ve tasfiye talebinin yasal düzenlemeye uygun olması, İdarenin de "Kalan imalat kalemlerinin dövize bağımlı olduğu, beklenmeyen fiyat artışlarından etkilendiği ve bunun sonucu olarak sözleşmenin sürdürülemeyeceği açıkça görülmektedir. Bu nedenle söz konusu işte yüklenicinin, İmalat Girdilerine Ait Bilgileri Gösteren Maliyet Tablolarında da, 18/01/2019 tarihli 7161 sayılı Vergi Kanunları İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32 nci maddesi ile 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa "Sözleşmelerin tasfiyesi veya devri" başlıklı Geçici 4 üncü madde kapsamından yararlanması uygun görülmüştür" şeklinde açık ve net bir olumlu görüş bildirmesi, Bakanlığın olumsuz görüş bildirmesinin talebin reddi gerekçesi olamayacağı ve bu konudaki karar yetkisinin münhasıran İdarede olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin sadece Bakanlığın olumsuz görüşünü gerekçe yaparak -başlangıçta olumlu görüş ve irade bildirmesine rağmen- imalat girdi fiyatlarında beklenmeyen artışların oluştuğu sabit olmasına rağmen koşulları oluşan fesih ve tasfiye talebini reddetmiş olması doğru bulunmamıştır.
... 2023/1483 Esas 2023/1475 Karar sayılı emsal kararında; "4735 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi kapsamında imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi halinde ...'nın görüşü alınarak sözleşmeye taraf idarenin kararıyla sözleşmenin feshedilip tasfiye edilebileceği, Kanunun lafzı gereği sözleşmenin feshedilip tasfiye edilmesinde idarenin takdir yetkisinin bulunduğu, ancak idari işlemlerin amacının kamu yararı olması gerektiğinden bu takdir yetkisi sınırsız ve keyfi olarak kullanılacak nitelikte olmayıp kamu yararına uygun olarak kullanılması gerektiği, öte yandan, davalı idarece bağlı yetki kapsamında ... görüşü doğrultusunda işlem tesis edildiği belirtilmekte ise de, ... görüşünün ihaleyi gerçekleştirip sözleşmeye taraf olan ve Kanuni yetkisini kullanan idareyi bağlamayacağı, bu durumda, sözleşmenin feshedilip tasfiye edilmesinde takdir yetkisi bulunan davalı idarenin bu takdir yetkisini kamu yararına uygun olarak kullanması gerekeceği, bu kapsamda davalı idare bünyesinde oluşturulan kontrol teşkilatınca ve dosyada alınan bilirkişi raporunda da ilgili kanun kapsamında işin feshedilmesinin kamu menfaati açısından yerinde olduğu görüşü belirtildiği de dikkate alınarak ...davanın kabulü gerekir " denilmiştir.
... 03/09/2023T. 2022/2223E. 2023/2700K. Sayılı İlamı; "4735 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi kapsamında imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi halinde, ...'nın görüşü alınarak sözleşmeye taraf idarenin kararıyla sözleşmenin feshedilip tasfiye edilebileceği, Kanunun lafzı gereği sözleşmenin feshedilip tasfiye edilmesinde idarenin takdir yetkisinin bulunduğu, ancak idari işlemlerin amacının kamu yararı olması gerektiğinden, bu takdir yetkisi sınırsız ve keyfi olarak kullanılacak nitelikte olmayıp kamu yararına uygun olarak kullanılması gerektiği tartışmasızdır. Öte yandan, davalı idarece bağlı yetki kapsamında ... görüşü doğrultusunda işlem tesis edildiği belirtilmekte ise de, ... görüşünün ihaleyi gerçekleştirip, sözleşmeye taraf olan ve Kanuni yetkisini kullanan idareyi bağlamayacağı açıktır." şeklindedir Yukarıda belirtilen emsal kararlarda da vurgulandığı üzere İdare, 4735 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi kapsamında yapılan Yüklenicinin fesih ve tasfiye talebini, Bakanlığın görüşünden bağımsız olarak -sözleşmenin tarafı olarak- kamu yararını önceleyerek değerlendirmek ve somut olayda olduğu gibi imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi halinde süresinde yapılan talebi kabul etmek zorundadır.
İdarenin ilk aşamada talep hakkında olumlu görüş bildirdikten sonra Bakanlığın bağlayıcı olmayan ve gerekçe içermeyen görüşüne dayanarak bu görüşünden vazgeçmesi hukuki güvenlik ilkesi ile de bağdaşmamaktadır.
Bu haliyle İdarenin 4735 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi gereği Yüklenici tarafından yapılan fesih ve tasfiye talebini kabul etmesi gerekirken reddedip sözleşmeyi feshetmesi haksızdır.
Sözleşmenin idare tarafından feshinin haksız olması itibariyle, bilirkişi heyet raporunda da ayrıntılı olarak hesaplandığı şekliyle;
a)Feshe bağlı olarak ceza uygulanmayıp teminatların irat kaydedilmemesi gerektiği, b)İhale Sözleşmesinin 30.2 maddesi gereği hakedişlerden yapılan %5 kesintilerin toplamı 756.003,14 TL'nin Dacavı Yükleniciye iadesinin gerektiği, c)Hakediş raporlarında “Fiyat Farkı Teminat Kesintisi” adı altında yapılan kesinti miktarının 133.710,55 TL olduğu ve bu tutarın davacıya iade edilmesi gerektiği, d)Davalı tarafa verilmiş olan ve irat kaydedilen ...’a ait 05/05/2016 Tarihli U2016050500280 nolu 1.597.000,00TL bedelli teminatın iadesinin gerektiği, e)Davalı tarafa verilmiş olan ve irat kaydedilen ...’a ait 05/05/2016 tarihli U2016050500287 nolu 798.500,00TL bedelli teminatın 582.026,65 TL tutarının irad kaydedilmesi gerektiği 216.473,35 TL tutarının ise iade edilmesi gerektiği, f)...’a ait 10/11/2017 tarihli U2017111000208 nolu teminat mektubunun iadesinin gerektiği, Birleşen davalarda idarenin (feshin haklılığına dayanan) taleplerinin reddinin gerektiği, Bilirkişi raporunda hakediş hesaplaması yapılırken bu dosyadan tefrik edilmiş olan talepler (Asfalt makina olmadan alınan kazı bedeli kesintisi iadesi 291.089,21 TL ve Asfalt Kazıcı için Kesilen Tutar 616.767,00 TL) artı değer olarak alınmış ve kesintiler düşülerek bakiye 431.829,23 TL hakediş hesaplanmış ise de; bu davanın konusu yapılmayan bu alacak kalemleri düşüldüğünde bakiye hakediş alacağının bulunmadığı, dolayısıyla belirsiz alacak davası olarak açılan ve sonradan 158.777,22-TL olarak belirlenen bu hakediş alacak talebinin reddinin gerektiği düşünülmüştür.
Açıklanan gerekçelerle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Gerekçesi Yukarıda Açıklandığı Üzere;
A)Davacı ... tarafından açılan birleşen 2024/143 Esas sayılı dava yönünden 1-Birleşen davanın reddine 2-Bu dava için alınan 2.885,87 TL peşin harçtan maktu karar harcının mahsubu ile bakiye 2.153,87 TL nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacı ...'ye iadesine, 3-Bu dava için davacı ... tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına, davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından ayrıca karar verilmesine yer olmadığına, 4-Birleşen dosya davalıları kendilerini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT uyarınca belirlenen 45.000,00 TL vekalet ücretinin davacı ...'den alınarak davalılara verilmesine, 5-Arabuluculuk dosyasında Bakanlık bütçesinden karşılanan 3.800 TL arabulucu ücretinin davacı ...'den alınarak Hazineye gelir kaydına, B)Davacı ... tarafından açılan birleşen 2023/755 Esas sayılı dava yönünden 1-Birleşen davanın reddine 2-Bu dava için alınan 92.565,11-TL peşin harçtan maktu karar harcının mahsubu ile bakiye 91.833,11 TL nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacı ...'ye iadesine, 3-Bu dava için davacı ... tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına, davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından ayrıca karar verilmesine yer olmadığına, 4-Birleşen dosya davalıları kendilerini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT uyarınca belirlenen 709.623,69 TL vekalet ücretinin davacı ...'den alınarak davalılara verilmesine, 5-Arabuluculuk dosyasında Bakanlık bütçesinden karşılanan 3.200 TL arabulucu ücretinin davacı ...'den alınarak Hazineye gelir kaydına,
C) Asıl dosyada (2023/201 Esas) Davacılar ( ... - ...) tarafından açılan davada;
1-Asıl davanın kısmen kabulüne,
a) İhale Sözleşmesinin 30.2 maddesi gereği hak edişlerden yapılan %5 kesintiler toplamı 756.003,14-TL nin fesih tarihi 31/12/2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ili birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine, b) Hak edişlerden “Fiyat Farkı Teminat Kesintisi" olarak kesilen 133.710,55 TL nin fesih tarihi 31/12/2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ili birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine,
c) Davacılar tarafından davalıya verilmiş olan ve davalı tarafça paraya çevrilerek irat kaydedilen teminat mektupları bedellerinin 1.813.475,00 TL sinin paraya çevirme tarihi olan 08/01/2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ili birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine, d) Davacılar tarafından davalıya verilmiş olan ...’a ait 10/11/2017 tarihli 430.000,00 TL bedelli U2017111000208 nolu teminat mektubunun davalı tarafından davacılara iadesine, e) Davacıların hakediş alacağı talebinin ve fazlaya ilişkin teminat mektubu bedelleri talebinin ise reddine, 2-Kabul edilen değer (3.133.188,69-TL) üzerinden hesaplanan 214.028,00 TL karar harcından peşin alınan ve tamamlama/ıslah olarak yatırılan toplam 82.515,87 TL harcın mahsubu ile eksik 131.512,13 TL harcın davalı ...'den alınarak Hazineye gelir kaydına, 3-Davacılar tarafından harç olarak yatırılan ve kabul oranından bağımsız tamamen davalı sorumluluğunda kalan 82.515,87 TL nin davalıdan alınarak davacılara verilmesine, 4-Davacılar tarafından yapılan; 179,90 TL başvuru harcı, 72.500,00 TL bilirkişi ücreti, 1.279,65 TL tebligat ve posta gideri olmak üzere toplam 73.959,55 TL nin kabul oranına göre hesaplanan 59.816,66 TL sinin davalıdan alınarak davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin kısmın davacılar üzerinde bırakılmasına, 5-Davalı tarafından yapılan bu dosya için yapılan bilirkişi ücretinden ibaret 30.000,00 TL yargılama giderinin red oranına göre hesaplanan 5.736,73 TL sinin davacılardan müteselsilen alınarak davalıya verilmesine, fazlaya ilişkin kısmın davalı üzerinde bırakılmasına, 6-Davacılar kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT uyarınca belirlenen 449.314,53-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 7-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT uyarınca belirlenen 117.120,33-TL vekalet ücretinin davacılardan müteselsilen alınarak davalıya verilmesine, 8-Arabuluculuk dosyasında Bakanlık bütçesinden karşılanan 1.560,00 TL nin davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına, D) Gerekçeli kararın Kalem yönetmeliği gereği talep halinde taraflara tebliğine, E) Karar tebliğ giderleri karşılandıktan sonra artan avansın karar kesinleştiğinde talep aranmaksızın yatıran tarafa iadesine, Dair, asıl dosya davacıları-birleşen dosyalar davalıları (...- ...) vekili ve asıl dosya davalısı-birleşen dosyalar davacısı ... vekilinin yüzünde, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde mahkememize verilecek bir dilekçe ile istinaf kanun yolu açık olmak üzere oybirliği ile karar verildi. 20/05/2026 Başkan ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Katip ...
e-imzalıdır
Full & Egal Universal Law Academy