T.C. SAKARYA BAM 5. HUKUK DAİRESİ
T.C.
SAKARYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
5. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2025/338
KARAR NO: 2025/1288
KARAR TARİHİ: 24/09/2025
KARARIN YAZILDIĞI TARİH :24/09/2025
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN: ... (...)
ÜYE: ... (...)
ÜYE: ... (...)
KATİP: ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: SAKARYA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
DAVA TARİHİ: 13/05/2022
KARAR TARİHİ: 13/11/2024
NUMARASI : 2022/530 Esas - 2024/657 Karar
DAVACI : ... -TREMS ELEKTROMEKANİK - Mersis ... [VKN:...] ... Mah. ...Sk. A Blok No: ... Ataşehir / İstanbul
VEKİLLERİ: Av. ... - [...] UETS
DAVALI : TÜRKİYE RAYLI SİSTEM ARAÇLARI SANAYİİ AŞ
Mersis ... [VKN:...] ... Mah. ...Cad. No: ... Çankaya / ANKARA
VEKİLİ: Av. ... - [...] UETS
DAVA: Eser sözleşmesinden kaynaklanan, iş sahibince davacının hakedişlerinden yapılan gecikme cezası kesintisinin iadesi ile sözleşme dışı yapılan iş bedeline dayalı alacak
HÜKÜM: İstinaf başvurusunun ayrı ayrı esastan reddi
İSTİNAF EDEN: Davacı vekili - Davalı vekili
Taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklanan iş sahibince davacının hakedişlerinden yapılangecikme cezası kesintisinin iadesi ile sözleşme dışı yapılan iş bedeline dayalı alacak davası nedeniyle yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
İlk derece mahkemesinin kararı davacı vekili ve davalı vekili tarafından istinaf edilmekle; kesinlik, süre, istinaf şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, istinaf dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Üye Hakim tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı (eski adıyla- Türkiye Vagon Sanayı A.Ş) tarafından 2020/ 20556 ihale numarası ile ihale edilerek, davacı müvekkilin yüklendiği 25 KV Kantener Tesisi Kurulumu işi kapsamında, taraflar arasında 27/03/2020 tarihinde sözleşme imzalandığını, sözleşme uyarınca onaylı projeye göre işin tamamlanarak davalıya teslim edildiğini ve 28/12/2020 tarihinde geçici kabul yapıldığını, sözleşme dışı ek işlerin de davalının onayladığı projeye dahil edildiğini, davacının bu ek işleri de yaptığını ancak davalının bir kısım ek işler (sigortalı manuel ayırıcı, portik (3 yol), hertz, fider konsolu, geri dönüş iletkeni ankrajı, yaylı gergi cihazı, geri dönüş iletkeni eki, makine ile kablo kanal kazısı, ayırıcı kumanda kablosu 21x2,5, ray bonding) bedelini ödemediğini, ödenmeyen iş kalem ve miktarlarının dilekçe ekinde (ek-4) sunulduğunu, sözleşme haricinde yapılan ve davalı tarafça eksik fiyat oluştularak ödenen işlerin de olduğunu, ayrıca yer tesliminde gecikme gibi davalıdan kaynaklanan sebeplerle davacı yükleniciye toplam 23 gün üzerinden 19.000 TL gecikme cezası uygulandığını, arabuluculuk görüşmelerinden sonuç alınamadığını belirterek, fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 1000-TL ödenmeyen ek iş bedellerinin ve tahsil edilen gecikme cezasının hakediş ile ödemesi gereken tarihten itibaren işleyecek ticari avans faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Ön inceleme duruşmasında davacı yetkili vekilinden alacak kalemleri için ayrı ayrı talebini belirlemesi istenmiş, davacı yetkili vekili 1000-TL'lik talebin 500-TL'sinin ek iş bedelleri 500-TL'sinin de tahsil edilen gecikme cezası talebine ilişkin olduğunu belirtmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın kısmi dava olarak açılamayacağını, yer tesliminin 15/04/2020 tarihinde yapılmasına rağmen süre uzatımı ile birlikte sözleşme süresinin 30/10/2020 tarihinde dolduğunu, işin 28/12/2020 tarihinde 59 gün gecikmeli olarak tamamlandığını, davacının itirazı üzerine bu gecikmenin 36 gününün idareden kaynaklı olduğu kabul edilerek 23 gün üzerinden 20.631,00-TL gecikme cezası uygulandığını, kontrol komisyonunca yapılan iş artışı ve iş eksilişi hesaplamasında 215.466,68-TL ihtiyaç olmayan iş kalemleri ve 186.703,35-TL başkaca yapılması gereken iş kalemleri tespit edilerek sözleşme bedeli dışında davacıya %4,8816 oranında 72.974,44-TL ödeme yapılacağının bildirildiğini, davalının itirazı üzerine anlaşmazlık tutanağı düzenlendiğini, Yüksek Fen Kuruluna intikal eden uyuşmazlık hakkında bir karar da verilemediğini, yapılan hesaplamanın sözleşmeye ve yasaya uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına göre;...davanın kısmen kabulüne, 158.604,53 TL ek işler bedelinin 31/12/2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin alacak istemin ve gecikme cezasının iadesi talebinin reddine, karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı vekili istinaf isteminde bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; yerel mahkemece davanın kısmen kabulüne dair verilen hükmün usul yasa ve dosya kapsamına aykırı olduğu, dosya kapsamında, 2 adet kök rapor ve 3 adet ek rapor olmak üzere 5 adet bilirkişi raporu bulunduğu, bilirkişi raporları çelişkili olup, talimat ile alınan bilirkişi raporu hükme esas bilirkişi raporu arasında çelişki ve faiş fark bulunduğu, talimat ile alınan bilirkişi raporu ile talimat ile alınan bilirkişi raporunun çelişkili olduğunu, iki rapor arasında neredeyse % 50 oranında bir bedel farkı ortaya çıktığı, bu fark faiş olup, bilirkişi raporları arasında çelişkiye neden olduğunu, mahkemeden, bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin giderilmesini, nihai bir bilirkişi raporu alınmasını talep etmiş olmalarına karşın çelişkiye dayalı bilirkişi raporu ile hüküm kurulduğunu beyanla; istinaf başvurularının kabulü, dosyadaki bilirkişi raporlarındaki hesaplama ve miktar arasındaki fahiş farkın dikkate alınarak nihai hesaplama yapılmak üzere nihai bilirkişi raporu alınmasını, yapılacak hesaplamalarda, işin bütünündeki yeri, şartname, mühendislik unsuru, işin pursantajdaki oranı, idarenin yaklaşık maliyet teklifleri ve piyasa fiyatları gözetilmesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu 6.2. md. uyarınca, "Yapılan işlerin bedelinin ödenmesinde, yüklenicinin teklif ettiği bedel esas alınır." hükmünün dikkate alınmasını, nihayetinde yerel mahkeme kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili istinaf dilekçesinde; yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olması nedeni ile istinaf ettiklerini, şirketleri tarafından sözleşme kapsamında yaptırılan ilave işler için ödeme yapılmış olup bu ödemeler dışında herhangi bir ilave iş yaptırılmadığını, mahkeme tarafından bilirkişi raporuna dayanak yapılarak ilave iş yapıldığı yönünde hüküm kurulmuşsada ilave tespitlere ilişkin itirazlarının bilirkişi raporunda ve mahkeme tarafından değerlendirmeye alınmadığını, itirazlar haricinde dosyada mübrez belgeler incelendiğinde proje davacıya tarafından onaya sunulduğunda, onaylanma sürecinde veya onay sonrasında davacı tarafından herhangi bir iş/fıyat artış talebi olmadığını, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 14. Maddesinin 3. Bendindeki hükümlerin bilirkişi tarafından değerlendirmeye alınmadığını beyanla; yerel mahkeme kararının kaldırılarak yeniden yargılama yapılmasını ve talepleri doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan iş sahibince davacının hakedişlerinden yapılangecikme cezası kesintisinin iadesi ile sözleşme dışı yapılan iş bedeline dayalı alacak istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
6100 Sayılı HMK, 6098 Sayılı TBK,
3. Değerlendirme
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan iş sahibince davacının hakedişlerinden yapılangecikme cezası kesintisinin iadesi ile sözleşme dışı yapılan iş bedeline dayalı alacak istemine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek duruşmasız olarak yapılmıştır.
Davacı, davalı ile 27//03/2020 tarihinde imzalanan "25 KV Kataner Tesisi Kurulum (İhale Kayıt No:2020-20556)" işine ait sözleşme uyarınca 28/12/2020 tarihinde geçici kabulün tamamlanarak onaylanmasına karşın davacının hakedişlerinden yapılan gecikme cezası kesintisinin iadesi (500,00 TL dava değeri) ile sözleşme dışı iş olarak yapılan iş bedelinin şimdilik 500,00 TL'nin davalıdan tahsilini talep etmiş davacı vekili 06/09/2023 tarihli ıslah dilekçesi sözleşme dışı ilave iş bedelini 427.475,2 TL olarak ıslah etmiştir.
Davalı, yer tesliminin 15/04/2020 tarihinde yapılmasına rağmen süre uzatımı ile birlikte sözleşme süresinin 30/10/2020 tarihinde dolduğu, işin 28/12/2020 tarihinde 59 gün gecikmeli olarak tamamlandığı, davacının itirazı üzerine bu gecikmenin 36 gününün idareden kaynaklı olduğu kabul edilerek 23 gün üzerinden 20.631,00-TL gecikme cezası uygulandığı, kontrol komisyonunca yapılan iş artışı ve iş eksilişi hesaplamasında 215.466,68-TL ihtiyaç olmayan iş kalemleri ve 186.703,35-TL başkaca yapılması gereken iş kalemleri tespit edilerek sözleşme bedeli dışında davacıya %4,8816 oranında 72.974,44-TL ödeme yapılacağının bildirildiği, davalının itirazı üzerine anlaşmazlık tutanağı düzenlendiğini, Yüksek Fen Kuruluna intikal eden uyuşmazlık hakkında bir karar da verilemediği, yapılan hesaplamanın sözleşmeye ve yasaya uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece, Davanın kısmen kabulü ile; 158.604,53 TL'nin 31/12/2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebinin reddine dair verilen karar reddedilen ilave iş ve hakediş kesintisi yönünden davacı tarafça, kabul edilen miktar yönünden davalıca istinaf edilmiştir.
Taraflar arasında, "25 KV Kataner Tesisi Kurulum " işine ilişkin 27/03/2020 tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca 15/04/2020 tarihinde yer tesliminin yapıldığı, sözleşme bedelinin 1.495.000,00 TL olup sözleşmenin anahtar teslim, götürü bedel olarak belirlendiği, işin 28/12/2020 tarihinde geçici kabulünün tamamlanarak onaylandığı, davacı tarafından yapılan sözleşme dışı ek işlerin bulunduğu ve davacı hakkında 23 günlük gecikme sebebiyle gecikme cezası uygulandığı tarafların kabulünde olup uyuşmazlık konusu değildir. Uyuşmazlık konusu olan davacı tarafından yapılan ek işlerin ve bedellerinin neler olduğu, davacının bu ek işler sebebiyle davalıdan alacağının bulunup bulunmadığı, varsa miktarı ve ayrıca uygulanan gecikme cezasının sözleşmeye ve yasaya uygun olup olmadığı ve iadesinin gerekip gerekmediği hususlarında toplanmaktadır.
Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 8.2.1. maddesinde sözleşmenin ekleri sayılmış, bu belgelerin öncelik sıralaması da "1. Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 2. İdari Şartname, 3. Sözleşme Tasarısı, 4. Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli, 5. Mahal Listesi vd..." şeklinde yapılmıştır.
Anılan ekler 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesi gereğince delil sözleşmesi niteliğinde olup, tarafları bağladığı gibi mahkemece de resen dikkate alınmalıdır.
Sözleşmenin eki olarak sayılan yapım işleri genel şartnamesinin 39 ve 40. maddesinde hak edişlerin nasıl düzenleneceği ve ne şekilde itiraz edileceği düzenlenmiş olup ilgili maddede "Yüklenicinin geçici hak edişlere itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri, idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunun “idareye verilen ... tarihli dilekçemde yazılı ihtirazı kayıtla” cümlesini yazarak imzalaması gereklidir.
Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hak edişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorundadır Yüklenici itirazlarını bu şekilde bildirmediği takdirde hak edişi olduğu sibi kabul etmiş sayılır.” hükmü bulunmaktadır.
6098 sayılı TBK'nın 480. maddesine göre eser sözleşmesinde bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici, eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür. Eser, öngörülenden fazla emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile yüklenici, belirlenen bedelin artırılmasını isteyemez. Sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işlerin yapılması halinde ise bedelinin 6098 sayılı TBK 526. ve devamı maddelerinde düzenlenen vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca, imalâtın yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçlerine göre belirlenmesi ve mahalli piyasa rayiçleriyle hesaplanan bu tutara KDV ve yüklenici kârı dahil olduğundan, ayrıca KDV ve yüklenici kârı ilave edilmeksizin hesaplanması gerekir.
Kamu ihale mevzuatına göre yapılmış sözleşmelerde sözleşme dışı imalâtın yapılması halinde bunlara ilişkin esaslar bu sözleşmelerin eki sayılan Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin (YİGŞ) 21. ve 22. maddelerinde düzenlenmiştir. Sözleşmenin eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesine göre delil sözleşmesi niteliğinde olduğundan, mahkemelerce görevi gereği kendiliğinden gözetilmesi gerekmektedir. Şartnamenin 21. ve 22. maddelerinde varsa sözleşme dışı imalâtların bedellerinin hesaplanmasına ilişkin yöntem ve şartlar belirlenmiştir. Şartnamenin 21. maddesinde götürü bedelli işlerde sözleşme kapsamında kalması halinde %10 fazla imalâtın sözleşme fiyatlarıyla yaptırılacağı hükmü bulunmaktadır. Bu nedenle sözleşme dışı imalâtlar yönünden inceleme yapılırken sözleşmenin ilgili hükümleri ile şartname hükümlerinin dikkate alınması zorunludur. Yapılacak incelemede %10'u aşan imalâtın tespiti halinde ise bedelinin sözleşme ve işin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan TBK'nin 526 ve devamı maddeleri gereğince iş sahibi yararına olması koşuluyla yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçleriyle belirlenmesi gerekir.
Somut olayda, taraflar arasında 2020/ 20556 ihale numaralı 25 KV kantener tesisi kurulumu işi kapsamında 27/03/2020 tarihinde sözleşme imzalandığı, işin tamamlanarak davalıya 28/12/2020 tarihinde geçici kabul tutanağı ile teslim edildiği, davacı tarafından yapılan sözleşme dışı ek işlerin bulunduğu ve davacı hakkında 23 günlük gecikme sebebiyle gecikme cezası uygulandığı, tarafların arasında yapılan işler konusunda bir uyuşmazlığın bulunmadığı, ilave iş sayılıp sayılmama ve fiyatlandırma hususunda anlaşmazlık olduğu, ilave iş olarak kabul edilen (Portik3 yol, Hertz, Yaylı gergi cihazı, Makine ile kablo kanal kazısı, Ayırıcı kumanda kablosu ve Yaşam halatı) işlerinin bedelinin 217.295,77 TL olduğu, iş artışı kabul edilen Yükseltilmiş Ankraj Temelleri imalatı ile Atölye Platform Güvenlik Otomasyon sistemleri imalatının bedelinin 8.289,15 TL olduğu, bu ilave iş ve artışlara karşılık gerilim trafosu işinde 29.327,32 TL azalış bulunduğu, sonuç olarak KDV dahil 231.583,97 TL ekstra bedel tespit edildiği, davalı idarece 72.979,44 TL lik iş artışı ödemesinin (1.495.000,00 TL lik hakedişe eklenerek) 31/12/2020 tarihli fatura numarasıyla davacıya yapılmış olduğu ve bu rakamın bulunan artış bedelinden mahsubunun gerektiği, sonuç olarak davacının 158.604,53 TL ek işler ve iş artışı alacağının bulunduğu, davacı hakkında idarece belirlenen 23 günlük gecikme cezasının sözleşmenin 25. Maddesinin 2. fıkrasına göre isabetli olduğu, iadesi gereken gecikme cezasının olmadığı, böylece, sözleşme dışı işler bedelini sözleşme ve eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesine uygun olarak hesaplayan ve dosyada mevcut ilk rapor ile raporlara itirazları değerlendiren bilirkişi raporu dikkate alınarak yazılı şekilde kısmen kabul kararı verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamıştır.
V.KARAR
Açıklanan sebeplerle; ilk derece mahkemesi dosyasında davanın esasıyla ilgili hükme etki edecek tüm delillerin toplandığı, kanunun olaya uygulanmasında ve gerekçede hata edilmediği, ihtilafın doğru olarak tanımlandığı, bu nedenle inceleme konusu kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından, taraf vekillerinin yerinde bulunmayan istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-SAKARYA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'Nİn 13/11/2024 tarih, 2022/530 E - 2024/657 K sayılı kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan taraf vekillerinin istinaf başvurularının HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı ESASTAN REDDİNE,
2-Davacının yatırdığı istinaf karar harcı yeterli olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,
3-Davalıdan alınması gereken 10.834,27 TL harçtan, peşin yatırılan (615,40 TL+2.093,56 TL= 2.708,96 TL ) harcın mahsubu ile bakiye 8.125,31 TL harcın davalıdan tahsili ile Hazine'ye irat kaydına, (harç tahsil müzekkeresinin temyize tabi dosyalarda Dairemizce, temyize tabi olmayan (kesin karar) dosyalarda ilk derece mahkemesince ilgili vergi dairesine yazı yazılmak sureti ile yerine getirilmesine,)
4-Davacı ve davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına,
5-Duruşma açılmadığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
6-İstinaf kararının İlk Derece Mahkemesince taraflara tebliğine,
Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362/1-a maddesi uyarınca 24/09/2025 tarihinde oybirliği ile KESİN olarak karar verildi.
*
...
Başkan
...
¸e-imzalı
...
Üye
...
¸e-imzalı
...
Üye
...
¸e-imzalı
...
Katip
...
¸e-imzalı