T.C. SAKARYA BAM 5. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2025/54 - 2025/755
T.C.
SAKARYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
5. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2025/54
KARAR NO: 2025/755
KARAR TARİHİ: 15/05/2025
KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 15/05/2025
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN:...(...)
ÜYE:...(...)
ÜYE:...(...)
KATİP:...(...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: SAKARYA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
DAVA TARİHİ: 19/12/2023
KARAR TARİHİ: 09/10/2024
NUMARASI : 2023/709 Esas - 2024/557 Karar
DAVACI : ...
VEKİLİ: Av...
DAVALI : SAKARYA SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ [35125-05214-04507] UETS
Mithatpaşa Mh Kudüs Cd No 45/5 Adapazarı/ SAKARYA
VEKİLİ: Av...
DAVA: Tazminat (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
HÜKÜM: Kararın kaldırılması-yeniden hüküm
İSTİNAF EDEN: Davacı vekili - Davalı vekili
Taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklanan iş sahibince davacının hakedişlerinden yapılan geçici kabul kesintilerinin iadesi ile sözleşme dışı yapılan iş bedeline dayalı alacak davası nedeniyle yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
İlk derece mahkemesinin kararı davacı ve davalı tarafından istinaf edilmekle; kesinlik, süre, istinaf şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, istinaf dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Üye Hakim tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı ile aralarında 04.12.2018 tarihinde "Scada Ve Laboratuvar Hizmet Binaları" işine ait sözleşme imzalandığı, bu inşaat işi ile ilgili 14.12.2020 tarihinde geçici kabulün tamamlandığı ve 24/12/2021 tarihinde onaylandığı, ancak geçici kabule kadar davacının 1-10 nolu hakedişlerinden yapılan toplam 214.756,51 TL geçici kabul kesintisinin sözleşmenin 30. maddesine aykırı şekilde davacıya iade edilmediğini belirterek; davalının iade etmediği 214.756,51 TL olan "Geçici Kabul Kesintilerinin" geçici kabul onay tarihi olan 24.12.2021 tarihinden itibaren hesaplanacak ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesini, davacı tarafından yapılan ilave işlerin bedelinin (belirsiz alacak olarak) şimdilik 10.000,00 TL'sinin geçici kabul onay tarihi olan 24.12.2021 tarihinden itibaren hesaplanacak ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; sözleşme dışı imalat iddiasına dayanan alacak davasının belirsiz alacak davası olarak açılamayacağı, davacının daveti üzerine başlatılan geçici kabul incelemesi neticesinde eksik ve kusurlu imalatlar tespit edildiği, geçici kabul tutanağının kusur ve eksiklikleri gösterir liste ile birlikte 09/08/2021 tarihinde düzenlendiği ve davacıya tamamlanması ve giderilmesi amacıyla 15 gün süre verildiği, davacının geçici kabule hazır hale getirildiğini bildirmesi üzerine 24/12/2021 tarihinde geçici kabul tutanağının onaylandığı, teminat süresi içinde ortaya çıkan ve tespit edilen kusurlu imalatlar sebebiyle işlemler tesis edildiğini ancak ihtarlara rağmen belirtilen inşaat mekanik ve elektrik kusurlarının giderilmediğini belirterek davanın reddini istemiş, ayrıca idarece tamamlanan eksik ve kusurlu işler ile kesin kabul komisyonunca belirlenen eksikliklerin ve bedellerinin tespit edilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına göre;...Davanın kısmen kabulü ile; Davacının hak edişlerinden kesilen 214.755,51 TL nin 23/06/2022 tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, davadan sonra idarece yapılmış olan mahsup işlemi ile 18.07/2024 tarihinde yapılmış sayılan 214.755,51 TL ödemenin infazda nazara alınmasına, Davacının ilave iş bedeline yönelik alacak talebinin ise reddine, karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı vekili istinaf isteminde bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; taraflar arasında imzalanan 04.12.2018 tarihli "Scada Ve Laboratuvar Hizmet Binaları" işine ait sözleşme uyarınca 14.12.2020 tarihinde "Geçici Kabul" tamamlandığı, ancak her ne kadar 14.12.2020 tarihinde geçici kabul yapılmış ise de geçici kabule kadar müvekkilinin hakedişlerinden yapılan kesintilerin müvekkiline iade edilmediği, bilirkişi tarafından uyuşmazlık hakkında yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan rapor tanzim edildiği, 30.09.2024 tarihli bilirkişi raporuna itiraz dilekçeleri ile mahkemeye sunmuş iseler de mahkemece itirazlarının reddine karar verilerek dosya hakkında karar verildiği, mahkemece işbu işlerin müvekkilinin sorumluluğu altında olup olmadığı, dosya muhteviyatında yerini alan bilgi ve belgelerin raporun tanziminde göz önüne alınmadığı ve raporun bu hali ile hükme esas alınabilecek mahiyette olmadığı hususunun istinaf incelemesinde tespit edilebileceği, sözleşme dışı ilave işlerin bedelinin de müvekkiline ödenmesi gerektiğini beyanla; kararın istinaf incelemesi neticesinde kaldırılmasına ve yeniden yargılama yapılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili istinaf dilekçesinde; mahkemece tesis edilen kararın tretuvar ve çevre düzenlemesi işinin sözleşme kapsamında kaldığının anlaşılması nedeniyle reddine dair kısmı usul ve yasaya uygun olup istinaf başvuruları kapsamında olmadığı, bununla birlikte hükmün kısmen kabule ilişkin geçici kabul teminat kesintilerini konu alan kısmı usul ve yasaya aykırı olup kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde; davacı vekilinin istinaf başvurusunun ve tüm istinaf taleplerinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
6100 Sayılı HMK, 6098 sayılı TBK,
3. Değerlendirme
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan iş sahibince davacının hakedişlerinden yapılan geçici kabul kesintilerinin iadesi ile sözleşme dışı yapılan iş bedeline dayalı alacak istemine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek duruşmasız olarak yapılmıştır.
Davacı, davalı ile 04//12/2018 tarihinde imzalanan "Scada Ve Laboratuvar Hizmet Binaları (İhale Kayıt No:2018-500212)" işine ait sözleşme uyarınca 14/12/2020 tarihinde geçici kabulün tamamlanarak 24/12/2021 tarihinde onaylanmasına karşın davacının hakedişlerinden yapılan toplam 214.756,51 TL geçici kabul kesintisinin iadesi ile sözleşme dışı iş olarak yapılan çevre düzenlemesi işi bedelinin davalıdan tahsilini talep etmiş;
Davalı, davacının daveti üzerine başlatılan geçici kabul incelemesi neticesinde eksik ve kusurlu imalatlar tespit edildiği, ancak ihtarlara rağmen belirtilen inşaat mekanik ve elektrik kusurlarının giderilmediğinden kesin kabulünün yapılmadığı, kusurların davacı tarafça giderilmemesi üzerine yapım işleri genel şartnamesinin 25. Maddesi gereği davacı hesabına idare tarafından yapılan harcama ile eksikliklerin giderilerek mahsup işlemi gerçekleştiği, kalan bedelin de davacı yanca İdareye kayıtsız ödendiği, davacının sözleşme dışı ilave işi de bulunmadığından davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece, Davanın kısmen kabulü ile; davacının hak edişlerinden kesilen 214.755,51 TL nin 23/06/2022 tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, davadan sonra idarece yapılmış olan mahsup işlemi ile 18.07/2024 tarihinde yapılmış sayılan 214.755,51 TL ödemenin infazda nazara alınmasına, Davacının ilave iş bedeline yönelik alacak talebinin ise reddine dair verilen karar reddedilen ilave iş yönünden davacı tarafça, kabul edilen miktar yönünden davalıca istinaf edilmiştir.
Taraflar arasında, "Scada ve Laboratuvar Hizmet Binalar" işine ilişkin 04/12/2018 tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca 21/12/2018 tarihinde yer tesliminin yapıldığı, sözleşme bedelinin KDV hariç 6.250.000,00 Tl olup sözleşmenin anahtar teslim, götürü bedel olarak belirlendiği, sözleşmeye göre işin teslim tarihinin 17/08/2019 olduğu, verilen süre uzatımla iş bitim tarihinin 14/12/2020 olarak belirlendiği, düzenlenen 10 adet hakedişten % 3 oranında geçici kabul eksiklikleri karşılığı toplamda 214.756,51 TL nakit teminat kesildiği tarafların kabulünde olup uyuşmazlık konusu değildir. Uyuşmazlık konusu olan geçici kabul kesintilerinin davacıya iadesi gerekip gerekmediği, çevre düzenlemesi işinin sözleşme dışı işi olup olmadığı noktaısndadır.
Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 8.2.1. maddesinde sözleşmenin ekleri sayılmış, bu belgelerin öncelik sıralaması da "1. Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 2. İdari Şartname, 3. Sözleşme Tasarısı, 4. Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli, 5. Mahal Listesi vd..." şeklinde yapılmıştır.
Anılan ekler 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesi gereğince delil sözleşmesi niteliğinde olup, tarafları bağladığı gibi mahkemece de resen dikkate alınmalıdır.
Sözleşmenin eki olarak sayılan yapım işleri genel şartnamesinin 39 ve 40. maddesinde hak edişlerin nasıl düzenleneceği ve ne şekilde itiraz edileceği düzenlenmiş olup ilgili maddede "Yüklenicinin geçici hak edişlere itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri, idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunun “idareye verilen ... tarihli dilekçemde yazılı ihtirazı kayıtla” cümlesini yazarak imzalaması gereklidir.
Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hak edişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorundadır Yüklenici itirazlarını bu şekilde bildirmediği takdirde hak edişi olduğu sibi kabul etmiş sayılır.” hükmü bulunmaktadır.
6098 sayılı TBK'nın 480. maddesine göre eser sözleşmesinde bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici, eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür. Eser, öngörülenden fazla emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile yüklenici, belirlenen bedelin artırılmasını isteyemez. Sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işlerin yapılması halinde ise bedelinin 6098 sayılı TBK 526. ve devamı maddelerinde düzenlenen vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca, imalâtın yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçlerine göre belirlenmesi ve mahalli piyasa rayiçleriyle hesaplanan bu tutara KDV ve yüklenici kârı dahil olduğundan, ayrıca KDV ve yüklenici kârı ilave edilmeksizin hesaplanması gerekir.
Kamu ihale mevzuatına göre yapılmış sözleşmelerde sözleşme dışı imalâtın yapılması halinde bunlara ilişkin esaslar bu sözleşmelerin eki sayılan Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin (YİGŞ) 21. ve 22. maddelerinde düzenlenmiştir. Sözleşmenin eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesine göre delil sözleşmesi niteliğinde olduğundan, mahkemelerce görevi gereği kendiliğinden gözetilmesi gerekmektedir. Şartnamenin 21. ve 22. maddelerinde varsa sözleşme dışı imalâtların bedellerinin hesaplanmasına ilişkin yöntem ve şartlar belirlenmiştir. Şartnamenin 21. maddesinde götürü bedelli işlerde sözleşme kapsamında kalması halinde %10 fazla imalâtın sözleşme fiyatlarıyla yaptırılacağı hükmü bulunmaktadır. Bu nedenle sözleşme dışı imalâtlar yönünden inceleme yapılırken sözleşmenin ilgili hükümleri ile şartname hükümlerinin dikkate alınması zorunludur. Yapılacak incelemede %10'u aşan imalâtın tespiti halinde ise bedelinin sözleşme ve işin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan TBK'nin 526 ve devamı maddeleri gereğince iş sahibi yararına olması koşuluyla yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçleriyle belirlenmesi gerekir.
Somut olayda, Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 30. maddesinde düzenlenen her hakedişte yapılan iş tutarının % 3’üne karşılık gelen kısmının tutulacağı ve bu tutarın, geçici kabul noksanı bulunmayan işlerde geçici kabul onay tarihinden sonra, geçici kabul noksanı bulunan işlerde ise bu eksikliklerin tamamlanmasını müteakip, geçici kabul onay tarihinden sonra yükleniciye ödeneceği belirtilmiştir. Dosya kapsamından geçici kabul noksanlarının 24/12/2021 tarihinde giderildiği ve geçici kabulün 24/12/2021 tarihinde onaylandığı anlaşılmaktadır. Davacı 23/06/2022 ve 01/08/2022 tarihli dilekçeleri ile bu kesintilerin iadesini talep etmiş ise de davalı İdare eksik ayıplı iş yönünden takas/mahsup yapılması neticesinde davacının alacağı olmadığını savunmaktadır. Davalı idarece sunulan 06/09/2024 tarihli belgede "davanın açılmasından sonra toplam 388.479,60-TL tutarında eksik, kusurlu ve hatalı imalatın davacı yüklenici nam ve hesabına yaptırıldığı, bu işler için harcanan 388.479,60-TL'nin 238.421,79-TL'lik kısmının davacının nakdi teminatlarından karşılandığı ve bakiye 150.057,81-TL'nin de davacı yüklenici tarafından herhangi bir ihtirazi kayıt olmaksızın davalı idareye ödendiği " belirtilmiş olmakla takas/mahsup neticesinde davacının bir alacağı kalmadığı anlaşılmakla Mahkemece yukarıda açıklanan niteliklere uygun olmayan, davalı tarafın mahsup savunması konusunda herhangi bir açıklama içermeyen, sözleşme dışı işler bedelini sözleşme ve eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesine uygun olarak hesaplamayan bilirkişi raporu dikkate alınarak yazılı şekilde kısmen kabul kararı verilmesi isabetsiz olmuş davalının bu yöne değinen istinafı yerinde görülmüş olmakla davalının istinaf isteminin kabulü ile davanın reddine dair hüküm kurmak gerekmiştir.
Davacının diğer alacak kalemi olan ilave iş bedeli yönünden yapılan değerlendirmede; Vaziyet planı projesinde bina etrafına tretuvar ve çevre düzenlemesi imalatları görülmektedir. Özel Teknik Şartnamede ise çevre düzenlemesinin yapılmayacağı belirtilmiştir. İhale dokümanında farklılıklar olduğunda belgeler arasındaki öncelik sıralamasına göre işlem yapılır. Scada Ve Laboratuvar Hizmet Binaları İşine Ait Sözleşmenin 8. Maddesinde Sözleşme hükümleri ile ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralamasında Uygulama Projesi (Vaziyet Planı Projesi) Özel Teknik Şartnamesinden öncelikli olarak uygulanacağı belirtilmiştir. Buna göre laboratuvar binasının çevresindeki tretuvarın ve çevre düzenlemesine ait imalatların vaziyet planına göre sözleşme bedeline dahil olduğu, ilave iş olmadığı, Yüksek Fen Kurulu görüşünün de bu doğrultuda olduğu anlaşılmaktadır. Bu sebeple çevre düzenlemesi işinin ilave iş olmadığı değerlendirilmiş ve iş bedeline dahil olduğu, ilave ücret talep edilemeyeceği kabul edilmiş olup Yüksek Fen Kurulunun 2021/195 nolu 13/10/2021 tarihli görüşü de dikkate alındığında anılan iş kalemi sözleşme kapsamında olduğu, bedeli de ödendiğinden davacının bu talebinin reddi kararında da bir isabetsizlik bulunmamış, davacının bu yöne değinen istinaf isteminin reddine karar vermek gerekmiştir.
V. KARAR
Açıklanan sebeplerle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf talebinin ise kabulüne karar verilerek ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-b.2 maddesi gereğince kaldırılmasına ve aşağıdaki şekilde yeniden hüküm kurulmasına karar verilmiştir.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
A-Davacının istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
B-Davalı vekilinin istinaf talebinin KABULÜ ile; SAKARYA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 09/10/2024 tarih, 2023/709 E - 2024/557 K sayılı kararının HMK'nın 353/1-b.2 maddesi gereğince KALDIRILMASINA, yeniden hüküm kurulmasına,
2-Davanın REDDİNE,
3-Alınması gereken 615,40 TL karar ilam harcının peşin alınan 3.838,28 TL'den mahsubu ile fazla yatırılan 3.222,88 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
İlk derece mahkemesince yazılan 23/12/2024 tarih, 2024/566 sayılı harç tahsil müzekkeresinin işlemsiz iadesinin istenmesine,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
5-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihindeki AAÜT uyarınca hesaplanan 34.360,88 TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-Arabuluculuk dosyasında Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 3.600,00 TL arabulucu ücretinin davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, (harç tahsil müzekkeresinin temyize tabi dosyalarda Dairemizce, temyize tabi olmayan (kesin karar) dosyalarda ilk derece mahkemesince ilgili vergi dairesine yazı yazılmak sureti ile yerine getirilmesine,)
7-Artan gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran taraflara iadesine,
İstinaf incelemesi yönünden;
1-Davalının istinaf başvurusu kabul edildiğinden yatırmış olduğu 3.667,50 TL istinaf nispi karar harcının talebi halinde iadesine
2-Davacıdan alınması gereken 615,40 TL istinaf maktu karar harcından, peşin yatırılan 427,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 187,80 TL harcın davacıdan tahsili ile Hazine'ye irat kaydına (harç tahsil müzekkeresinin temyize tabi dosyalarda Dairemizce, temyize tabi olmayan (kesin karar) dosyalarda ilk derece mahkemesince ilgili vergi dairesine yazı yazılmak sureti ile yerine getirilmesine,)
3-Davacının yapmış olduğu istinaf yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
4-Davalının yapmış olduğu istinaf yargılama giderlerinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,(1.169,40 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı+450,00 TL istinafa dosya gönderme posta ücreti)
5-Duruşma açılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,
Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362/1-a maddesi uyarınca 15/05/2025 tarihinde oybirliği ile KESİN olarak karar verildi.
...
Başkan ...
¸e-imzalıdır
...
Üye ...
¸e-imzalıdır
...
Üye ...
¸e-imzalıdır
...
Katip ...
¸e-imzalıdır