T.C. SAKARYA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 7. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2025/564 - 2026/843
T.C.
SAKARYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
7. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2025/564
KARAR NO : 2026/843
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN :... (...)
ÜYE :... (...)
ÜYE :... (...)
KATİP :... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : SAKARYA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 13/02/2025
NUMARASI : 2024/627 Esas - 2025/88 Karar
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : (İFLAS NEDENİYLE) TASFİYE HALİNDE CEVİZDEN GIDA SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ - ...
DAVA : Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 27/09/2024
KARAR TARİHİ : 04/05/2026
KR. YAZIM TARİHİ : 04/05/2026
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı, Ekleristan şubesini dava dışı ...' dan 11.10.2021 tarihinde devraldığını; davacının franchise şubesinin yaklaşık 1 km uzağına Serdivan AVM'nin karşısına başka bir franchise şubesi açıldığını, bu şubenin açılmasıyla birlikte müvekkilinin ürün satış oranları düştüğünü ve daimi müşterilerin de azalmasıyla birlikte hedef satış miktarları azaldığını; dava konusu Ekleristan franchise sözleşmesinin 6. maddesi D bendinde "Franchise verilen lokasyonda 2 km çapında başka bayilik veremez." hükmünün yer aldığını; sözü geçen diğer şube müvekkilinin işlettiği şubeye yaklaşık 1 km uzaklıkta olduğunu, bu sebeple, davalı tarafın müvekkilinin bu sözleşmeden doğan zararını gidermekle yükümlü olduğunu belirterek davacının yoksun kaldığı kar mahrumiyetinin mevduata uygulanan en yüksek faiziyle birlikte ödenmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı ... isimli şahsı, müvekkili şirketin tanımadığını, kendisi ile imzalanan bir franchise sözleşmesi de bulunmadığını, franchise sözleşmesi müvekkili şirket ile ... arasında akdedildiğini; dava dışı ... ile imzalanmış olan Franchisee sözleşmesinin Genel Şartlar bölümü m.7/3 ile Franchisee'in Yükümlülükleri başlıklı m.5/J maddesi "Sözleşme maddeleri gereği, Franchise sözleşmesi imzalayan şubeler; franchisee verenin muvafakati olmadan, sözleşmeyi devir edemez, sözleşme konusu ürünlerin reçetelerini 3. Kişilerle paylaşamaz." şeklinde olduğunu; müvekkili şirket; franchise firması olan ...'ın, davacı şahsa: işbu sözleşmeyi devir ettiğini işbu dava ile öğrendiğini, öncesinde de müvekkili şirketten devir işlemi için yazılı bir muvaffakatın alınmadığını; dava dışı sözleşme yükümlüsü ...; çalışmaya başladığı günden beri, ödemeleri müvekkili şirkete kendisi yaptığını, kendisi yetkililerle muhatap olduğunu ve fakat faturaları başka başka kişiler adına kestirdiğini, ancak bu süreçte de; müvekkili şirketin muhatabı, sadece ... olduğunu; davacının, işbu davada taraf sıfatından söz edilemeyeceğini; açılan yeni şube 1,9 km uzaklığa açıldığını, kötü niyetli davacı, başkasına ait sözleşmeyi kullanarak haksız kazanç elde etme gayesiyle satış miktarlarının neredeyse yarı yarıya düştüğünü iddia ettiğini; satışların düşmesi tüm Türkiye'de mevcut şubelerimiz için geçerli olup, bunun yegane nedeni de ülkedeki enflasyon oranları , alım gücünün düşmesi ve fiyatların üretim maliyetlerinden kaynaklı artmasından mütevellit olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ:
İlk derece mahkemesince; "...Davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle dava şartı noksanlığından USULDEN REDDİNE, ..." şeklinde hüküm kurulmuştur.
İlk derece mahkemesince verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemenin davacının aktif taraf sıfatının olmadığını belirttiği, gerekçe olarak Franchisor'un muvafakatinin olmamasını gösterdiği; davacının, belirli bir müşteri çevresi olduğu ve kazancının belli bir düzene girmiş olduğu İstiklal Mah. Bağlar Cad. No:.../D Sakarya/SERDİVAN adresli Ekleristan şubesini dava dışı ...' dan 11.10.2021 tarihinde devraldığını, buna ilişkin muhasebe kayıtları, vergi açılışı, fatura ödemelerinin mahkemeye sunulduğunu, yazılı muvafakat şartının mevcut olduğunu kabul etmemekle birlikte davaya sunulan whatsapp yazışmalarının yazılı delil olarak kabul edilmesi gerektiğini, dava konusu iş yerinde; dava dışı ... adına 2021 yılından itibaren bir adet fatura dahi kesilmemişken, sözleşmenin 3 sene sonra muvafakat verilmeden devredildiğinin iddia edilmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu belirterek; istinaf taleplerinin kabulüne, yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı taraf ile davalı şirket arasında akdedilen hiçbir sözleşmenin mevcut olmadığını, davacının taraf sıfatının dahi bulunmadığını, davalı şirket; Franchise Firması olan ...'ın, davacı şahsa: işbu sözleşmeyi devir ettiğini işbu dava ile öğrendiğini, öncesinde de davalı şirketten devir işlemi için yazılı bir muvaffakatın alınmadığını belirterek; haksız istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesinin 13/02/2025 tarih, 2024/627 Esas - 2025/88 Karar sayılı kararı ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava; dava dışı ... ile davalı şirket arasında akdedilen franchise sözleşmesine aykırılık iddiasıyla açılan maddi tazminatın tahsili istemine ilişkindir.
İlk derece mahkemesince davanın usulden reddine karar verilmiş karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
İnceleme; 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Dosyanın incelenmesinde, davacının Ekleristan şubesini dava dışı ...' dan 11.10.2021 tarihinde devraldığı iddiasıyla; davacının franchise şubesinin yaklaşık 1 km uzağına Serdivan AVM'nin karşısına başka bir franchise şubesi açıldığı, bu şubenin açılmasıyla birlikte satışlarının azaldığı, dava konusu Ekleristan franchise sözleşmesinin 6. maddesi D bendinde "Franchise verilen lokasyonda 2 km çapında başka bayilik veremez." hükmünün yer aldığı, bu nedenle yoksun kaldığı kar mahrumiyetini talep ettiği; davalının, davacı ile imzalanmış bir franchise sözleşmesi bulunmadığını, franchise sözleşmesinin devrine muvafakati olmadığını, bu nedenle davacının taraf sıfatının bulunmadığını savunduğu, Mahkemece davanın aktif husumet yokluğundan reddine karar verildiği, kararın davacı tarafından istinaf edildiği görülmektedir.
Taraf ehliyeti, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 50. maddesinde açıkça düzenlenmiş olup bir davada taraf olabilme yeteneğini ifade eder. Taraf ehliyeti, medeni (maddi) hukuktaki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 8. maddesinde düzenlenen medeni haklardan yararlanma (hak) ehliyetinin usul hukukunda büründüğü şekil olarak anlaşılmalıdır. Buna göre; medeni haklardan yararlanma ehliyeti bulunan her gerçek ya da tüzel kişi davada taraf ehliyetine sahip kabul edilmelidir.
Dava ehliyeti ise HMK'nın 51. maddesinde kişinin kendisinin veya yetkili kılacağı bir temsilci aracılığı ile bir davayı takip etme ve usul işlemlerini yapma ehliyeti olarak ifade edilmiştir. Dava ehliyeti, TMK'nın 9. maddesinde düzenlenen medeni hakları kullanma (fiil) ehliyetinin usul hukukundaki görünümü olup buna göre medeni hakları kullanma ehliyeti bulunan her gerçek ya da tüzel kişinin dava ehliyeti bulunmaktadır.
Taraf sıfatına bir başka deyişle husumet ehliyetine gelince, bu kavram dava konusu hak ile kişiler arasındaki ilişkiyi ifade eder. Sıfat, bir maddi hukuk ilişkisinde tarafların o hak ile ilişkisinin olup olmadığının belirlenmesi anlamına gelir. Davacı sıfatı, dava konusu hakkın sahibini, davalı sıfatı ise dava konusu hakkın yükümlüsünü belirler. Uygulamada davacı sıfatı, "aktif husumeti", davalı sıfatı ise "pasif husumeti" karşılayacak şekilde değerlendirilmektedir. Dava konusu şey üzerinde kim ya da kimler hak sahibi ise davayı bu kişi veya kişilerin açması ve kime karşı hukukî koruma isteniyor ise o kişi veya kişilere davanın yöneltilmesi gerekir. Bir kimsenin davacı veya davalı sıfatına sahip olup olmadığı tıpkı hakkın mevcut olup olmadığının tayininde olduğu gibi maddi hukuka göre belirlenir. Taraf sıfatının bu anlamda önemli özelliği ise def'î değil itiraz niteliğinde olması nedeniyle taraflarca süreye ve davanın aşamasına bakılmaksızın her zaman ileri sürülebileceği ve taraflar ileri sürmemiş olsa bile mahkemece re'sen nazara alınmasıdır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114/1-d maddesinde açıkça düzenlendiği üzere dava ve taraf ehliyeti dava şartlarındandır. Bu düzenlemeye göre husumet ya da bir başka deyişle taraf sıfatı dava şartlarından değildir. Dava şartının özelliği tıpkı taraf sıfatı gibi davanın esastan görülüp karara bağlanabilmesi için varlığı ya da yokluğu hâkim tarafından davanın her aşamasında kendiliğinden gözetilen ve taraflarca noksanlığı davanın her aşamasında ileri sürülen nitelikte olmasıdır.
Franchising sözleşmesinin 7.3 maddesine göre, işbu sözleşme, frachisor'un muvafakati olmadan 3.şahıslara devir ve temlik edilemez. Sözleşmeden doğan haklar kullandırılamaz hükmünü taşımaktadır. Davacının franchise sözleşmesinin devrine yönelik iddiası, aynı zamanda işletmenin devri anlamına da gelmektedir.
6102 sayılı TTK'nın 11. maddesine göre, aksi öngörülmemişse, devir sözleşmesinin duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını ve sürekli olarak işletmeye özgülenen malvarlığı unsurlarını içerdiği kabul olunur. Bu devir sözleşmesiyle ticari işletmeyi bir bütün hâlinde konu alan diğer sözleşmeler yazılı olarak yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir.
6098 sayılı TBK'nun 202. Maddesine göre, Bir malvarlığını veya bir işletmeyi aktif ve pasifleri ile birlikte devralan, bunu alacaklılara bildirdiği veya ticari işletmeler için Ticaret Sicili Gazetesinde, diğerleri için Türkiye genelinde dağıtımı yapılan gazetelerden birinde yayımlanacak ilanla duyurduğu tarihten başlayarak, onlara karşı malvarlığındaki veya işletmedeki borçlardan sorumlu olur.
Dava konusu franchise sözleşmesine konu İstiklal Mah. Bağlar Cad. No:.../D Sakarya/SERDİVAN adresli Ekleristan şubesinin davacı tarafından kendisine devredildiği iddia edilmektedir. Bu şubenin ticari işletme niteliğinde mi, yoksa esnaf faaliyeti kapsamında yürütülen bir işletme mi olduğu dosya kapsamından anlaşılamamaktadır. İşletmenin, ticari işletme olduğu kabul edilir ise, devir sözleşmesinin yazılı yapılması yanında tescil ve ilanı gerekmektedir. Esnaf faaliyeti kapsamında işletilen bir işletme ise, devralanın bunu alacaklılara bildirmesi veya Türkiye genelinde dağıtımı yapılan gazetelerden birinde yayımlanacak ilanla duyurması gerekmektedir. Bu husus devri için geçerlilik şartı olmamakla beraber işletmenin aktif ve pasifleri ile devralındığını ispat açısından gerekmektedir. Davacı tarafından bu hususların ispatı aççısından yazılı bir delil dosyaya sunulamamıştır. Ancak, davalının Ekleristan Serdivan Şubesi-... şeklinde düzenlediği faturaları dosyaya sunduğu görülmektedir. Bu durumda davalının, basiretli tacir olarak, şubesi olmayan kişiye fatura düzenleyeceği söylenemeyeceğinden, davalının franchise sözleşmesinin devrine örtülü muvafakat ettiği değerlendirilebilir. Ancak bu hususun taraf delilleri toplandıktan sonra değerlendirilmesi, gerekmektedir. Davacı tarafından dava dilekçesinde Whatsapp yazışmalarına dayanılmamıştır. Bu nedenle bu deliller hükme esas alınamaz. Ancak davacı tarafından dava dilekçesinde ticari defter ve faturalara dayanılmıştır.
O halde Mahkemece, tarafların ticari defter ve faturaları incelenerek, taraflar arasında bayilik anlamında bir ticari ilişkinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi, davalı tarafından davacı adına, düzenli olarak fatura düzenlendiği sonucuna varılırsa, davalının davacının bayiliği devraldığına örtülü olarak muvafakat ettiğinin değerlendirilmesi gerektiği, bu yönde bilirkişi raporu alınıp, taraflar arasında bayilik ilişkisi bulunduğu değerlendirilir ise, tarafların delilleri toplanıp uyuşmazlık hakkında oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.
Gerekçeli karar başlığında; taraf vekillerinin adresinin yazılmaması 6100 sayılı HMK'nın 297. maddesine aykırı ise de, bu eksiklik mahallinde her zaman düzeltilebileceğinden eleştirilmekle yetinilmiştir.
Açıklanan tüm bu gerekçelerle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun yukarıda açıklanan nedenlerle kabulüne, diğer istinaf nedenlerinin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına, kararın açıklanan gerekçeler doğrultusunda kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince; dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.
H Ü K Ü M: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacının ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurularının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince; yukarıda açılanan hususlara ilişkin olmak üzere ESASTAN KABULÜNE,
2-Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesinin 13/02/2025 tarih, 2024/627 Esas ve 2025/88 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-Dosyanın açıklanan eksikliklerin giderilmesi için mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İstinaf eden tarafından yatırılan istinaf karar harcının talebi halinde ve ilk derece mahkemesi tarafından istinaf edene iadesine,
5-İstinaf eden tarafından istinaf başvurusu için yapılan giderlerin, esas hükümle birlikte ilk derece mahkemesi tarafından yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine,
6-Kararın 6100 sayılı HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca; ilk derece mahkemesi tarafından taraflara tebliğine,
7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
İlişkin; 6100 sayılı HMK'nın 362/1-g maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliği ile KESİN olarak karar verildi.04/05/2026
Başkan ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Katip ...
e-imzalıdır
* Bu belge, 5070 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.*