Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.'nin % 100 oranındaki hissesinin blok olarak satış yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi - Karar Sayı 08-50/747-303

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-1-67 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 08-50/747-303
Karar Tarihi : 14.8.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya Çakın, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, Mert KARAMUSTAFAOĞLU, Harun GÜNDÜZ,
Cemal Ökmen YÜCEL

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 20


D. TARAFLAR : -Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No: 80 Kurtulu - Ankara

-Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.
Tek Trafo İstasyonu Orhangazi Cd. Sakarya

- Akcez Ortak Girişim Grubu
Miralay Şefik Bey Sok. Akhan No:15 Kat:6 30
Gümüşsuyu - İstanbul

-Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş.
ÖsterreichischeElektrizitätswirtschafts Aktiengesellschaft -
Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. Ortak Girişim Grubu
Sabancı Center Kule: 2 Kat:21 4. Levent - İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin % 100 oranındaki
hissesinin blok olarak satış yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi
talebi. 40

F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulu’nun 1998/5 Sayılı Tebliği ile değişik 1998/4
sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin
Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek
Usül ve Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB)
tarafından Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (TEDAŞ) özelleştirilmesine ilişkin olarak
11.3.2005 tarihinde yapılan önbildirim üzerine hazırlanan 24.6.2005 tarihli Mesleki
Daire görüşü ile bu görüşe ilişkin ÖİB’nin yukarıda adı geçen Tebliğ’in yine aynı
hükmü gereği gönderdiği 11.7.2005 tarihli görüşü, Rekabet Kurulu’nun 21.7.2005
tarih ve 05-48 sayılı toplantısında birlikte değerlendirilerek konuya ilişkin Kurul 50
Görüşü oluşturulmuştur.
08-50/747-303
2
ÖİB’nin Kurum kayıtlarına 13.6.2008 tarih ve 3735 sayı, 3.7.2008 tarih ve 4218 sayı
ile intikal eden Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (SEDAŞ) özelleştirilmesine ilişkin
başvurusu üzerine, dosyaya ilişkin olarak talep edilen ilave bilgi ve belgeler, ÖİB’nin
18.7.2008 tarih, 4605 sayı ile; Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. - Österreichische
Elektrizitätswirtschafts Aktiengesellschaft - Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. Ortak Girişim
Grubu’nun (Sabancı-Verbund) 22.7.2008 tarih, 4702 sayı ile; Akcez Ortak Girişim
Grubu’nun (Akcez) 28.7.2008 tarih ve 4821 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden
yazılarıyla tamamlanmıştır. Dosyanın eksiklikleri Kurum kayıtlarına 28.7.2008 tarih ve
4821 sayı ile intikal eden yazı ile tamamlanmış olduğundan, nihai izin aşamasında 60
bildirim tarihi olarak 28.7.2008 tarihi esas alınmıştır.
Dosyadaki eksikliklerin tamamlanması üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile yukarıda adı geçen Tebliğ’in ilgili hükümleri
çerçevesinde düzenlenen 8.8.2008 tarih 2008-1-67/ÖN-08-CS sayılı Özelleştirme Ön
İnceleme Raporu 8.8.2008 tarih, REK.0.05.00.00-120/128 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler çerçevesinde; Sakarya Elektrik Dağıtım
A.Ş.’nin % 100 oranındaki hissesinin blok olarak satış yöntemiyle özelleştirilmesi 70
kapsamında söz konusu hisselerin Akcez Ortak Girişim Grubu ya da Hacı Ömer
Sabancı Holding A.Ş. - Österreichische Elektrizitätswirtschafts Aktiengesellschaft -
Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. Ortak Girişim Grubu’ndan herhangi birisi tarafından
devralınması işlemlerinin;
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1998/4 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğu,
-Teklif sahiplerinden herhangi birisinin Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin %100
oranındaki hissesini blok olarak devralmasının 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca bir hakim durum yaratan
veya mevcut hakim durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin 80
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı, dolayısıyla
bildirim konusu işleme izin verilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Yapılan İşlem

Bildirime konu olan SEDAŞ ve BAŞKENT özelleştirmeleriyle birlikte, kamuya ait
elektrik dağıtım şirketi TEDAŞ’ın özelleştirilmesi süreci başlamış bulunmaktadır. 90
TEDAŞ’ın sahip olduğu dağıtım şirketleri, elektrik dağıtımıyla, elektriğin tüketicilere
perakende satışı ve tüketicilere perakende satış hizmeti verilmesiyle iştigal eden
iktisadi devlet teşekkülleridir. TEDAŞ’ın sahibi olduğu dağıtım şirketlerinin 2007
yılında 29,5 milyon müşterisi ve 126 milyar kWh lik elektrik satışı bulunmaktadır.

Esas itibarıyla dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesine ilişkin stratejinin ana hatlarının
“Elektrik Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Strateji Belgesi” (Strateji Belgesi)
ile belirlendiği görülmektedir. 17 Mart 2004 tarihli Strateji Belgesi ile Türkiye’nin
dağıtım şebekesi coğrafi yakınlık, yönetimsel yapı, enerji talebi ve diğer teknik/mali
08-50/747-303
3
etkenler dikkate alınarak 21 dağıtım bölgesine bölünmüş ve bunlardan 20’sinin sahibi 100
olan TEDAŞ özelleştirme programına alınmıştır. Söz konusu 21 bölge şu şekildedir:

Tablo 1: Dağıtım bölgeleri
Bölge Dağıtım Şirketi İsmi Kapsanan İller
1
Dicle Elektrik Dağıtım
A.Ş. Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Siirt, Şırnak
2
Vangölü Elektrik Dağıtım
A.Ş Bitlis, Hakkari, Muş, Van
3 Aras Elektrik A.Ş. Erzurum, Ağrı, Ardahan, Bayburt, Erzincan, Iğdır,Kars
4
Çoruh Elektrik Dağıtım
A.Ş. Trabzon, Artvin, Giresun, Gümüşhane, Rize
5 Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş. Elazığ, Bingöl, Malatya, Tunceli
6
Çamlıbel Elektrik Dağıtım
A.Ş. Sivas, Tokat, Yozgat
7
Toroslar Elektrik Dağıtım
A.Ş. Adana, Gaziantep, Hatay, Mersin, Osmaniye, Kilis
8
Meram Elektrik Dağıtım
A.Ş. Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Konya,Karaman.
9
Başkent Elektrik Dağıtım
A.Ş.
Ankara, Kırıkkale, Zonguldak, Bartın, Karabük, Çankırı,
Kastamonu
10 Akdeniz Elektrik A.Ş. Antalya, Burdur, Isparta İl sınırları
11
Gediz Elektrik Dağıtım
A.Ş. İzmir, Manisa
12
Uludağ Elektrik Dağıtım
A.Ş. Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Yalova
13
Trakya Elektrik Dağıtım
A.Ş. Edirne, Kırklareli, Tekirdağ.
14
İstanbul Anadolu Yakası
Elektrik Dağıtım A.Ş. İstanbul ili Anadolu Yakası.
15
Sakarya Elektrik Dağıtım
A.Ş. Sakarya, Bolu, Düzce, Kocaeli.
16
Osmangazi Elektrik
Dağıtım A.Ş. Eskişehir, Afyon, Bilecik, Kütahya, Uşak
17
Boğaziçi Elektrik Dağıtım
A.Ş. İstanbul ili Rumeli Yakası.
18
Kayseri ve Civarı Elektrik
Dağıtım A.Ş. Kayseri
19 AYDEM Aydın, Denizli, Muğla
20
Göksu Elektrik Dağıtım
A.Ş. Kahramanmaraş, Adıyaman
21
Yeşilırmak Elektrik
Dağıtım A.Ş. Samsun, Amasya, Çorum, Ordu, Sinop

İlerleyen süreçte Menderes EDAŞ 2008 yılında özelleştirme programından çıkarılmış
ve bu bölge 1991 yılında başlayan süreçte Rekabet Kurulu’nun 8.5.2008 tarih ve 08-
32/397-134 sayılı kararı ile verilen izin çerçevesinde Aydem Güneybatı Anadolu
Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye devredilmiştir. Mevcut durumda özel sektör şirketi
tarafından işletilen dağıtım bölgeleri, işletme hakkı 1990 yılında Kayseri ve Civarı
Elektrik Dağıtım A.Ş.’ye devredilen Kayseri bölgesi ve 2008 yılında devri gerçekleşen 110
Aydın-Denizli- Muğla bölgesidir.

08-50/747-303
4
Dağıtım bölgelerinin özelleştirilmesi sürecinde dört ana konu ön plana çıkmaktadır.
Bunlar i) İşletme Hakkı Devri, ii) Tarifeler, iii) Enerji Satış Anlaşmaları ve iv) Yatırım
Yükümlülükleridir.

İşletme Hakkı Devri: Dağıtım bölgelerinin özelleştirilmesinde İşletme Hakkı Devri
(İHD)’ne dayalı Hisse Satış Modeli (İHS modeli) uygulanacaktır. Bu modele göre
yatırımcı, özelleştirilen dağıtım şirketinin bulunduğu bölgedeki elektrik dağıtım
lisansına sahip tek şirket olacaktır; ancak, yatırımcının işletme hakkını devraldığı 120
dağıtım tesisleri ve bu tesislerin işletilmesinde varlığı zorunlu unsurların mülkiyeti
TEDAŞ uhdesinde kalmaya devam edecektir. Yatırımcı, dağıtım şirketinin
hisselerinin sahibi olarak, TEDAŞ ile imzalanmış olan İşletme Hakkı Devir
Sözleşmesi (İHD Sözleşmesi) çerçevesinde dağıtım varlıklarının işletme hakkını elde
edecektir. Söz konusu model uyarınca dağıtım tesislerini devralanlar hem bu
tesislerin işletilmesinden sorumlu hem de yeni yatırımları yapmakla yükümlüdürler.
Yapılacak yeni yatırımlarla oluşacak varlıkların mülkiyeti TEDAŞ’ta kalacaktır.
Dağıtım tesislerini devralanlar yatırımlarını, Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu
(EPDK) tarafından onaylanan tarifeler yoluyla finanse edeceklerdir.
130
Tarifeler: Elektrik sektörünün serbestleşmesi çalışmalarında hedeflerden biri de
tamamen maliyete dayalı tarife yapısına geçmektir. Bu kapsamda 31.12.2012
tarihine kadar olan süre geçiş dönemi olarak adlandırılmaktadır. Geçiş döneminde
uygulanacak olan son kullanıcı tarifeleri ve bu tarifelerin hesaplanmasına esas
oluşturan gelir gereksinimleri, özelleştirme öncesinde EPDK tarafından onaylanmış
durumdadır. Söz konusu gelir gereksinimleri, dağıtım ve perakende hizmetleri için
öngörülen giderlerle birlikte hedeflenen kayıp/kaçak miktarı için bir karşılık
içermektedir. Dağıtım şirketleri, geçiş döneminin sona erdiği 2010 yılından sonra
Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’ne ve ilgili yönetmeliklere uygun olarak
tarifeleri kendileri belirleyecekler ve EPDK’nın onayına sunacaklardır. Tarifeyi 140
oluşturan dört unsur olan perakende satış, dağıtım, perakende hizmet ve iletim
tarifeleri, Elektrik Piyasası Kanunu, Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve ilgili
düzenlemeler uyarınca birbirinden ayrılmıştır. Buna göre perakende satış tarifesi,
dağıtım şirketi tarafından satın alınan enerjinin ortalama fiyatını yansıtan bir “fiyat
tavanı” uyarıca belirlenecektir. Dağıtım ve perakende hizmet tarifeleri ise dağıtım ve
perakende hizmetlerine yönelik maliyetleri karşılayacak şekilde “gelir tavanı” şeklinde
belirlenecektir. İletim bedeline ilişkin iletim tarifesi de tüketiciye aynen yansıtılacaktır.

Geçiş dönemi süresince “bölgesel tarife” uygulanması uyarınca bazı bölgeler daha
yüksek gelir elde edecekleri için (bölgeler arasındaki elektrik kayıp kaçak oranlarının 150
değişiklik göstermesi nedeniyle) tek bir “ulusal tarifenin” sağlanabilmesi amacıyla
EPDK’nın uygulayacağı fiyat eşitleme mekanizması yoluyla bölgeler arasında gelir
transferi yapılacaktır.

Enerji Satış Anlaşmaları: Strateji belgesi uyarınca yapılacak özelleştirmelere
hazırlık amacıyla dağıtım şirketleriyle Türkiye Elektrik Ticaret A.Ş. (TETAŞ) ve
Elektrik Üretim A.Ş.’nin (EÜAŞ) portföy şirketleri arasında geçiş dönemi sözleşmeleri
imzalanmıştır. Bu kapsamda, özelleştirmelere hazırlık aşamasında dağıtım
şirketlerinin enerji talebinin en az % 85’ine gelen miktarına ilişkin olarak söz konusu
kamu üretim ve toptan satış şirketleri arasında düzenlenmiş fiyatlar üzerinden 5 yıl 160
süreli enerji alım anlaşmaları yapılacaktır. Bu sözleşmelerin süreleri bittiğinde ise
yerlerine taraflar arasında pazarlık sonucunda oluşan ve piyasa fiyatlarına dayalı ikili
anlaşmalar yapılacak ve böylelikle rekabetçi piyasaya geçiş yapılacaktır.
08-50/747-303
5

TETAŞ’ın mevcut uzun dönemli alım anlaşmalarından doğan mali yükümlülüklerinin
karşılanmasını amaçlayan bu sistem uyarınca; TETAŞ’ın mevcut sözleşmeler
kapsamında üretim tesislerinden ve EÜAŞ’ın hidroelektrik santrallerinden aldığı
elektrik enerjisinin tüm dağıtım şirketlerine paylaştırılması amaçlanmıştır.

Devralma konusu Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. de bu kapsamda hem EÜAŞ’ın 170
portföy şirketleriyle hem de TETAŞ ile “Elektrik Enerjisi Satış Anlaşmaları”
imzalamıştır. TETAŞ ile SEDAŞ arasındaki 21.6.2006 tarihli “Elektrik Enerjisi Satış
Anlaşması”’nın 3. maddesi uyarınca anlaşmanın süresi yürürlük tarihinden itibaren 5
yıl olarak belirlenmiştir. Söz konusu anlaşma satıcının toptan satış tarifesinin EPDK
tarafından onaylamasını ve tarafların yönetim kurullarının onayı, dağıtım şirketinin
lisans almasının ardından Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği
hükümlerine göre nakdi uzlaştırmanın başladığı tarihte yürürlüğe girecektir (madde
32).

Taraflar arasında alım-satımı yapılacak elektrik enerjisinin miktarı da sözleşmenin 4. 180
maddesi uyarınca belirlenmiştir. Anılan madde uyarınca taraflar arasındaki söz
konusu sözleşmenin ekinde yıllar itibariyle her ay için belirlenmiştir. Ayrıca
sözleşmenin tarafları söz konusu miktarlarda değişiklik yaprak altı ayda bir revize
edebilmektedirler.

Söz konusu anlaşma uyarınca anlaşma fiyatına ilişkin 5. madde şu şekildedir;
“Anlaşma çerçevesinde satılacak aktif elektrik enerjisin satış fiyatları, TETAŞ’ın Kurul
tarafından onaylanmış toptan satış tarifesinde yer alan fiyatlardır.” Dolayısıyla satıcı
TETAŞ’ın fiyatları EPDK tarafından onaylanacaktır.
190
SEDAŞ ile EÜAŞ’ın altı adet portföy şirketi ile de benzer şekilde 21.6.2006 tarihli altı
adet “Elektrik Enerjisi Satış Anlaşması” imzalanmıştır. Yine beş yıl süreli olarak
imzalanmış olan bu anlaşmalarda her bir portföy şirketinden alınacak elektrik enerjisi
miktarı ve bunun bedeli anlaşmanın ekinde belirlenmiştir. Fiyatlar 2006 yılı için
belirlenmiş olup ondan sonraki yıllar için fiyatlar belirli bir formül uyarınca
hesaplanacaktır.

Söz konusu sözleşmeler ile hem dağıtım şirketlerinin enerji temini konusundaki
sıkıntıların azaltılması ve arz güvenliğinin sağlanması hem de özelleştirilecek üretim
santralleri bakımından rekabetçi piyasaya yumuşak bir geçiş yapılması sağlanmıştır. 200
Gerek dağıtım gerek de üretim özelleştirmelerinin ardından söz konusu şirketleri
devralanlar geçiş dönemi sözleşmeleri uyarınca faaliyet göstermeye devam
edeceklerdir. Dolayısıyla dağıtım şirketlerinin geçiş dönemi sonunda rekabetçi piyasa
modeline uygun olarak sağlayıcılarını belirleyeceği ve yapacakları ikili anlaşmalar
yoluyla elektrik enerjisini temin edecekleri anlaşılmaktadır.

Yatırım Yükümlülükleri: Özelleştirme sürecindeki hedeflerden biri de dağıtım sistem
ve şebekesi üzerinde gerçekleştirilmesi gereken yatırımların özel sektör tarafından
gerçekleştirilmesi ve dolayısıyla devletin bütçesi üzerindeki yükün hafifletilmesidir. Bu
kapsamda i)genişleme yatırımları ve kamulaştırma maliyeti, ii) yenileme yatırımları ve 210
iii) ihalesi yapılmış ve halen devam eden yatırımlar olmak üzere üç bileşenden
oluşan yatırım harcamaları dikkate alınarak dağıtım firmaları tarafından yıllık yatırım
planları hazırlanacak ve EPDK onayına sunulacak, onaydan geçmiş olan yatırımlar
ise dağıtım firmaları için bir yükümlülük haline gelecektir. Yükümlenilen yatırımların
08-50/747-303
6
olması gereken miktarda ve şekilde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, EPDK ve
dağıtım şirketleri işbirliğinde gerçekleştirilecek olan yatırım, denetim ve kalite ölçüm
mekanizmaları yoluyla denetlenecektir.

H.2. Taraflar
H.2.1. Devralınan: SEDAŞ 220

SEDAŞ’ın ana sözleşmesinin “Sermaye” başlıklı 6. maddesine göre sermayenin
tamamı TEDAŞ tarafından taahhüt edilmiş olup, şirket hissedarı olarak da yalnızca
TEDAŞ yer almaktadır. Ancak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında
Kanun gereği de %100 hissesinin tamamı şu an Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na
aittir.

Elektrik dağıtımı, perakende satışı ve perakende satış hizmeti faaliyetlerinde bulunan
ve tamamı kamu mülkiyetinde bir iktisadi devlet teşekkülü olan TEDAŞ, 2.4.2004
tarih ve 2004/22 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile özelleştirme 230
kapsam ve programına alınmıştır. SEDAŞ, TEDAŞ’ın özelleştirilmesi kapsamında
Sakarya, Kocaeli, Bolu ve Düzce illerini kapsayan bölgede elektrik dağıtımı ve
perakende hizmetlerini yerine getirmek için 1999 yılında TEDAŞ’a bağlı bir ortaklık
olarak kurulmuştur. Halen Sakarya, Kocaeli, Bolu ve Düzce illerinden oluşan 15.
dağıtım bölgesinde elektrik dağıtım ve perakende hizmetlerini yerini getiren SEDAŞ
bu faaliyetlerini 4046 sayılı Kanun çerçevesinde yürütmektedir.

SEDAŞ’ın 2007 yılı cirosu yaklaşık (………….) YTL olup, 2007 yılı elektrik satışı
7.889.941 MWh olarak gerçekleşmiştir. Perakende elektrik satışı ve hizmeti
pazarındaki payı yaklaşık olarak % 6,86 olan SEDAŞ’ın Yönetim Kurulu üyelerine 240
aşağıdaki yer verilmektedir:

Tablo 2: SEDAŞ Yönetim Kurulu Üyeleri
Adı-Soyadı Görevi
Tuncay Karartı Başkan
Yunus Bekircan Üye
Kadir Aydın Üye
Nazmi Kumral Üye
Zeki Aygün Üye


H.2.2. Muhtemel Devralanlar
H.2.2.1. Sabancı - Verbund

Sabancı-Verbund, SEDAŞ’ın özelleştirilmesine ilişkin ihale şartnamesinin 5.2.
maddesine uygun olarak Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş (Sabancı Holding) 250
Österreichische Elektrizitätswirtschafts - Aktiengesellschaft (Verbund) ve Enerjisa
Enerji Üretim A.Ş.’den (Enerjisa) oluşan bir ortak girişim grubudur. SEDAŞ’ın
hisselerini devralması öngörülen ve yeni kurulacak olan şirketin hissedarlık yapısı
aşağıdaki şekilde oluşacaktır:





08-50/747-303
7
Tablo 3: Kurulacak Yeni Şirketin Hissedarlık Yapısı 260


Sabancı Holding

Sabancı Holding, finansal hizmetler, lastik, lastik takviye malzemeleri, otomotiv,
enerji, çimento, perakendecilik, ticaret ve endüstri ile sair faaliyetler gibi çeşitli
sektörlerde faaliyet göstermekte olan bir holding şirketidir. Sabancı Holding’in 2007
yılı dünya cirosu yaklaşık (…………) YTL’dir. Sabancı Holding’in hissedarlık yapısı ile
yönetim kurulu üyelerine aşağıda yer verilmektedir:
270
Tablo 4: Sabancı Holding Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Sabancı Ailesi 61,31
Diğer 21,64
Sakıp Sabancı Holding 14,81
Sabancı Üniversitesi 1,62
Vaksa 0,62
Toplam 100,00

Tablo 5: Sabancı Holding Yönetim Kurulu Üyeleri
Adı – Soyadı Görevi
Güler Sabancı Başkan, Murahhas Üye
Erol Sabancı Başkan Vekili
Serra Sabancı Üye
Sevil Sabancı Sabancı Üye
N. Can Paker Üye
Hasan Güleşçi Üye
Ahmet Cemal Dördüncü Üye (CEO)

Sabancı Holding, elektrik sektöründeki büyüme stratejisi çerçevesinde 2007 yılı Mart
ayında Verbund ile eşit hisse ve yönetim ortaklığına dayalı bir ortaklık anlaşması
imzalamıştır. Bu ortaklık ile Sabancı Holding ve Verbund Türkiye’de nükleer enerji
yatımları hariç elektrik sektöründeki tüm faaliyetleri ortak gerçekleştireceklerdir.

Verbund 280

1947 yılında Avusturya Cumhuriyeti’nce bir devlet teşekkülü olarak kurulan Verbund,
1988 yılında kısmen özelleştirilmiştir. Verbund, merkezinin bulunduğu Avusturya’nın
en büyük elektrik üretim ve iletim firması olmasının yanı sıra Avrupa’nın önde gelen
hidroelektrik üreticilerindendir.

Verbund’un, Birecik Baraj ve Hidroelektrik Santrali Tesis ve İşletme A.Ş.’de kendisine
hiçbir kontrol hakkı vermeyen ve dolaylı olarak sahip olduğu %4,3’lük bir hissesi
vardır. 2007 yılı için dünya çapında yaklaşık (…………) YTL’dir (…………Euro) cirosu
bulunan Verbund’un Türkiye cirosu yaklasık (…………) YTL’dir (………… Euro). 290
Verbund’un hissedarlık yapısı ile yönetim kurulu üyelerine aşağıdaki tablolarda yer
verilmektedir:


Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 49
Österreichische Elektrizitätswirtschafts Aktiengesellschaft 49
Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. 2
Tursa Sabancı Turizm ve Yatırım İşletmeleri A.Ş. ~0
Exsa Export Sanayi Mamulleri Satış ve Araştırma A.Ş. ~0
08-50/747-303
8
Tablo 6: Verbund Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Avusturya Cumhuriyeti Ekonomi ve Çalışma Bakanlığı 51,00
Wiener Stadwerke Holding AG 12,56
TIWAG – Tiroler Wasserkraft AG 6,85
EVN AG 12,50
Halka Açık 17,09

Tablo 7 Verbund Yönetim Kurulu Üyeleri
Adı – Soyadı Görevi
Dipl. Ing. Hans Haider Başkan
Dr. Michael Pistauer Başkan Yardımcısı, Genel Müdür
Dr. Johann Sereinig Üye, Genel Müdür Yardımcısı
Dr. Ulrike Baurmgartner-Gabitzer Üye
Mag. Christian Kern Üye

14 Mayıs 2008 tarihi itibarıyla Verbund’un kontrolündeki teşebbüsler ve faaliyet
alanları aşağıdaki gibidir: 300

Tablo 8: Verbund’un Kontrolündeki Teşebbüsler ve Faaliyet Alanları
Teşebbüs Adı Faaliyet Alanı
Verbund-Austrian Hydro Power AG Enerji üretimi
Verbund-Austrian Thermal Power GmbH Enerji üretimi
Verbund-Austrian Thermal Power GmbH
&Co KG
Enerji üretimi
Suengu-Beteiligungsverwaltung GmbH Hizmet
Verbund-Austrian Renewable Power
GmbH
Enerji üretimi
Verbund-Austrian Power Grid AG Enerji iletim
Verbund-Austrian Power Trading AG Enerji ticareti
Verbund-Power Vertriebs GmbH Enerji ticareti
Verbund-Austrian Powe Sales GmbH Enerji ticareti
Verbund-Management Service GmbH Yönetim hizmetleri
Verbund-Finanzierungsservice GmbH Finans
Verbund-Telekom Service GmbH Telekomünikasyon Hizmetleri
Verbund Italia S.p.A. Energia S.p.A., Energiehandel,
Erzeugung yönetimi
Verbund-International Financa B.V. Finans
Verbund-BeteiligungsgmbH Yatırım
Verbund-GasbeteiligungsgmbH Yatırım

Enerjisa

Enerjisa 1996 yılında Sabancı Holding ve bağlı şirketlerce kurulmuştur. Enerjisa, 31
Mayıs 2007 tarihi itibarıyla hissesinin %49,99’unun Verbund tarafından satın
alınmasıyla Sabancı ve Verbund’un ortak yönetimine geçmiştir. Enerjisa’nın kuruluş
amacı üretilen elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin toptan satış lisansı sahibi tüzel
kişiler, perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler ile serbest tüketicilere satış 310
faaliyetlerinde bulunmaktır.

Enerjisa ve bağlı ortaklıkları 2007 grup cirosu yaklaşık (…………) YTL’dir. Enerjisa’nın
mevcut lisansları gereği elektrik dağıtım hizmeti pazarında ve perakende elektrik
satış ve hizmeti pazarında faaliyeti bulunmamaktadır. Şirketin hissedarlık yapısı ile
yönetim kurulu üyeleri ise aşağıdaki gibidir:



08-50/747-303
9
Tablo 9: Enerjisa Hissedarlık Yapısı 320
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 49,9839
Österreichische Eletrizitätswirtschafts-Aktiengesellschaft 49,9839
Toyota Otomotiv San. Türkiye A.Ş. 0,0012
Fırat Plastik Kauçuk San. ve Tic. A.Ş. 0,0077
EXSA Export San. Mamül. Sat. Ve Araşt. A.Ş. 0,0077
TURSA Sabancı Turizm ve Yatırım İşletmeleri A.Ş. 0.0077
TEMSA San. ve Tic. A.Ş. 0,0077
TEKNOSA İç ve Dış Tic. A.Ş. 0,0077
TOPLAM 100,0000


Tablo 10: Enerjisa Yönetim Kurulu Üyeleri
Adı-Soyadı Görevi
Mehmet Selahattin Hakman Başkan
Bernhard Raberger Başkan Vekili
Gerhard Wedam CEO, Üye
Özlenen Aydın CFO, Üye
Mevlüt Aydemir Üye
Georg Lauber Üye

31 Aralık 2007 tarihi itibarıyla Enerjisa’nın bağlı ortaklıkları ve faaliyet konuları
aşağıdaki gibidir:

Tablo 11: Enerjisa Bağlı Ortaklıkları ve Faaliyet Alanları
Enerjisa Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. Elektrik toptan satışı
Enerjisa Doğalgaz Toptan Satış A.Ş. Doğalgaz ticareti
Ser Enerji Üretim ve Tic. A.Ş. Elektrik Üretimi
KEAŞ Kahramanmaraş Elektrik Üretim San.
ve Tic. A.Ş.
Elektrik Üretimi
Ere Holding A.Ş. Holding
Ere Elektrik Üretim ve Dağıtım San. ve Tic.
A.Ş.
Elektrik Üretimi
Ere Hidroelektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. Elektrik Üretimi

H.2.2.2. Akcez 330
Akcez, SEDAŞ’ın özelleştirilmesine katılmak üzere kurulmuş olan Akkök Sanayi
Yatırım ve Geliştirme A.Ş (Akkök), Akenerji Elektrik Üretim A.Ş. (Akenerji) ve CEZ
a.s. (Cez)’den oluşan bir ortak girişim grubudur.

Akcez, SEDAŞ’ın hisselerinin %100’ünün özelleştirilmesi kapsamında, enerji
sektöründe faaliyette bulunan bir grup şirketin bir araya gelmesi ile oluşmuştur.
Akcez’in pay dağılımı aşağıdaki gibidir:

Tablo 12: Akcez Pay Dağılımı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
CEZ 50
Akenerji 45
Akkök 5
340
Bildirim formunda Akcez, söz konusu ihalenin kazanılması halinde şartnamenin 20/II
maddesi gereği sermayesinin en az %51’ine Akcez’in sahip olacağı bir şirket
kuracağını ifade etmektedir. Akenerji, Akcez’e %45 payla katılmasına rağmen
kurulacak şirket yönetiminde ilgili mevzuat gereği kontrol sahibi olmayacaktır.
08-50/747-303
10
Aşağıdaki bölümde de görüleceği üzere Akenerjinin kontrolü Akkök’ün elindedir ve
dolayısıyla Akcez’in Akkök Grubu ile Cez’in ortak kontrolü altında olduğu
anlaşılmaktadır.

Akkök
350
Akkök, tekstil, kimya, enerji, pazarlama, gayrimenkul yatırımcılığı, limancılık,
perakende satış ve hizmet sektörlerindeki sayıları 20’yi aşan endüstriyel ve ticari
şirketin (Akkök Grubu) ana şirketi konumundaki holdingdir.

Akkök Grubu şirketlerinden Aksa Akrilik Kimya San. A.Ş., Ak-Al Tekstil Sanayi A.Ş.,
Akenerji Elektrik Üretim A.Ş., Aksu İplik Dokuma ve Boya Apre Fabrikaları T.A.Ş. ve
Akmerkez Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.’nin hisseleri İstanbul Menkul Kıymetler
Borsası’nda işlem görmektedir. Akkök’ün 2007 yılı cirosu yaklaşık (………..…) YTL’dir.
Akkök’ün hissedarlık yapısı ile yönetim kurulu üyeleri aşağıdaki gibidir:
360
Tablo 13: Akkök Hissedarlık Yapısı


Tablo 14: Akkök Yönetim Kurulu Üyeleri
Adı-Soyadı Görevi
Ömer Dinçkök Yönetim Kurulu Başkanı
Ali Raif Dinçkök Yönetim Kurulu Başkan Vekili
Nilüfer Çiftçi Üye
Raif Ali Dinçkök Üye
Ayça Dinçkök Üye
Mehmet Ali Berkman Üye

Akenerji

1984 yılında yayımlanan 3096 sayılı “Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) Dışındaki
Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi
Hakkında Kanun” kapsamında, 16 Mayıs 1989’da elektrik üretimi (otoprodüktör 370
grubu) faaliyetine başlayan Akenerji, Akkök şirketler grubuna bağlıdır. Akenerji, 2005
yılı başı itibariyle elektrik piyasasındaki faaliyetlerini Akenerji Elektrik Üretim A.Ş.
unvanı ile sürdürmeye başlamıştır. Akenerji ve bağlı ortaklıklarının 2007 yılı cirosu
yaklaşık (………….) YTL’dir.

Akenerji, Yalova, Çerkezköy, Bozüyük, Alaplı, Çorlu, Bursa-Orhangazi, Denizli,
Bursa-Gürsu, Uşak, Yalova Akal, İzmir-Batıçim ve İzmir-Kemalpaşa Santralleri’nde
kojenerasyon ve kombine çevrim teknolojileriyle elektrik ve ısı enerjisi üreterek,
yaklaşık 400 sanayi kuruluşunun elektrik ve buhar ihtiyacını karşılamaktadır.
Akenerji’nin hissedarlık yapısı ile yönetim kurulu üyeleri aşağıdaki gibidir: 380

Tablo 15: Akenerji Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Akkök Sanayi Yatırım ve Geliştirme A.Ş. 40,86
Ömer Dinçkök 11,57
Ali Raif Dinçkök 11,57
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
A.R.D Holding A.Ş 33,33
N.D.Ç Holding A.Ş 33,33
Ö.D Holding A.Ş. 33,33
Ömer Dinçkök 0,00000007
Ali Raif Dinçkök 0,00000007
Nilüfer Çiftçi 0,00000001
08-50/747-303
11
Emniyet Ticaret A.Ş. 10,38
Emboy Yüntaş Tekstil San. ve Tic.A.Ş. 0,34
Halka Açık Kısım 25,28
TOPLAM 100,00

Tablo 16: Akenerji Yönetim Kurulu Üyeleri
Adı-Soyadı Görevi
Ömer Dinçkök Başkan
Ali Raif Dinçkök Başkan Vekili
Erol Lodrik Genel Müdür
Hüsamettin Kavi Üye
Ahmet Ü. Danışman Üye
Zafer Tuncel Üye
Raif Ali Dinçkök Üye

Cez

CEZ Grup, Orta ve Güneydoğu Avrupa ülkelerinde operasyonları olan Çek
Cumhuriyeti’nde yerleşik entegre bir elektrik şirketler grubudur. Temel iş alanları
elektrik ve ısı üretimi, dağıtımı ve satışı ile kömür madenciliğidir. Ana şirket olan CEZ 390
a.s.’nin hisseleri Prag ve Varşova borsalarında işlem görmektedir ve buralardaki
borsa endekslerinin ciddi bir kısmını oluşturmaktadır. 31 Aralık 2007 itibarıyla Çek
Cumhuriyeti, şirketin en büyük hisse sahibi olmaya devam etmektedir. Cez’in
hissedarlık yapısı ile yönetim kurulu üyeleri aşağıdaki gibidir:

Tablo 17: Cez Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Çek Cumhuriyeti Maliye Bakanlığı 67,61
Diğer Kamu Kurumları 24,27
Varlık Yöneticisi 3,86
Halka Açık Kısım 4,26
TOPLAM 100,00

Tablo 18: Cez Yönetim Kurulu Üyeleri
Adı-Soyadı Görevi
Martin Roman Başkan
Daniel Benes Başkan Yardımcısı
Thomas Pleskac Başkan Yardımcısı
Vladimir Hlavinka Üye
Zdenek Pasak Üye

H.3. İlgili Pazarlar 400
Elektrik piyasalarının özelleştirilmesi sürecinde gerçekleşen devralmalarda rekabet
hukukunun uygulanması bakımından büyük önem taşıyan konulardan biri ilgili pazar
tanımıdır. Bununla birlikte, sektörün kendine özgü yapısı ve ayrıca serbestleşme ve
özelleştirme faaliyetleri nedeniyle bir geçiş dönemi içinde olması ilgili pazar
tanımında güçlükler ortaya çıkarmaktadır. Daha önce dağıtım özelleştirmesine ilişkin
verilen Mesleki Daire görüşünde ve Aydın-Denizli-Muğla bölgesinin Aydem
tarafından devralınmasına ilişkin kararda ilgili pazar tanımları, 4628 sayılı Elektrik
Piyasası Kanunu uyarınca düzenlenen dağıtım faaliyetleri ve dağıtım firmalarının
yapacağı satışlar bakımından ele alınmıştır. Bununla birlikte, BAŞKENT ve SEDAŞ
devirleriyle başlayan elektrik sektörü özelleştirmelerinde her bir devir işlemi ayrı ayrı 410
değerlendirilecek olsa da, diğer dağıtım bölgeleri ve üretime ilişkin özelleştirmelerle
birlikte bütün sürecin bir bütün olarak da ele alınması yerinde olacaktır. Nitekim bir
ex-ante denetim aracı olan birleşme ve devralmaların kontrolü konusu, sektörün
08-50/747-303
12
gelecekteki yapısal oluşumuna ilişkin değerlendirmeleri de içermek durumundadır.
Bu nedenle, sadece sektörün mevcut durumunun fotoğrafının çekilmesiyle ortaya
çıkan pazar tanımlarının yanında, serbestleşme süreci ve mevcut durumda kamu
elinde bulunan diğer dağıtım bölgeleri ve üretim şirketlerinin özelleştirilmesinin
ardından hedeflenen serbest ve rekabetçi piyasa yapısı da dikkate alınarak ilgili
pazar tanımları ve dolayısıyla yoğunlaşma değerlendirmeleri yapılmalıdır. Bu
noktadan hareketle, ilgili pazar tanımı iki ayrı başlık altında aşağıda incelenmektedir. 420
İlk bölümde, daha önceki kararlarda da yer alan, doğal tekel niteliğindeki dağıtım
hatlarına ilişkin dağıtım hizmetleri ve düzenlemeye tabi olan mevcut perakende satış
faaliyetleri kapsamında yapılan ilgili pazar tanımı ele alınmaktadır. İkinci bölümde ise,
serbestleşme sürecinde beklenen ve hedeflenen pazar yapısı dikkate alındığında
yapılacak değerlendirmelerde belirleyici olacak pazar tanımlarına ilişkin bir
değerlendirme yer alacaktır.

H.3.1. Dağıtım Ve Perakende Satışa İlişkin Pazar Tanımı

a. İlgili Ürün Pazarı 430

Özelleştirme işlemine konu dağıtım bölgelerinde faaliyet göstermekte olan dağıtım
şirketleri, elektriğin dağıtımı ve perakende satışı ile perakende satış hizmeti
faaliyetleri ile iştigal etmektedir. Bu faaliyetler kısaca şu şekilde tanımlanabilir;

 Dağıtım: Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden
naklini,
 Perakende satış: Elektriğin tüketicilere satışını,
 Perakende satış hizmeti: Perakende satış lisansına sahip şirketlerce, elektrik
enerjisi ve/veya kapasite satımı dışında tüketicilere sağlanan diğer hizmetleri 440
ifade etmektedir.

Söz konusu faaliyetlerden dağıtım faaliyeti, alçak gerilimli elektrik taşıyan kablolardan
oluşan yeni bir dağıtım şebekesinin kurulmasına ilişkin zorluklar ve yüksek yatırım
maliyetleri sebebiyle doğal tekel niteliği taşımakta olup; her bir bölgedeki dağıtım
şirketi tarafından münhasıran yerine getirilmektedir. Bu bakımdan elektriğin nakli
faaliyetlerinden oluşan dağıtım seviyesinin pazarın diğer seviyelerinden farklı bir
ürün/hizmet pazarı olarak tanımlanması gerekmektedir.

Perakende satış ve perakende satış hizmeti faaliyetleri ise 4628 sayılı Kanun 450
çerçevesinde rekabete açılan faaliyetler arasında yer almaktadır. Söz konusu
faaliyetler, dağıtım şirketlerinin yanı sıra perakende satış şirketleri tarafından da
yerine getirilebilecektir. Perakende satış hizmeti sayaçların okunarak elektrik tüketim
miktarlarının belirlenmesi ve faturaların düzenlenmesi gibi hizmetleri kapsamakta
olup, 4628 sayılı Kanun perakende satış ve perakende satış faaliyetlerinin perakende
satış lisansında yer verilmesi halinde aynı lisans kapsamında yürütülmesine imkan
sağlamaktadır. Başka bir ifade ile perakende satış hizmeti, elektrik pazarının
perakende satış seviyesindeki faaliyetleri bütünleyici bir özellik taşımaktadır.

Yukarıda yer verilmekte olan bilgiler ışığında, bu aşamada ilgili ürün pazarlarının; 460

- elektrik dağıtım hizmeti pazarı ve
- perakende elektrik satışı ve hizmeti pazarı

olarak ele alınması gerektiği düşünülmektedir.
08-50/747-303
13
b. İlgili Coğrafi Pazar

Elektrik dağıtım varlıklarının özelleştirilmesine ilişkin esaslar 17.3.2004 tarihli Yüksek
Planlama Kurulu kararıyla kabul edilen Elektrik Enerjisi Reformu ve Özelleştirme
Strateji Belgesinde (Strateji Belgesi) ortaya konulmakta olup; söz konusu belge, 470
coğrafi yapı, işletme koşulları, enerji bilançoları, teknik/mali özellikler ve mevcut
hukuki yapı (geçmiş dönemde imzalanmış “mevcut sözleşmeler”) dikkate alınarak 21
adet elektrik dağıtım bölgesinin oluşturulmasını öngörmektedir. Elektrik dağıtım
hizmetleri açısından her bir dağıtım bölgesinin ayrı bir ilgili coğrafi pazar olarak kabul
edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bildirime konu işlem kapsamında belirlenen 15.
dağıtım bölgesi Sakarya, Kocaeli, Bolu ve Düzce illerinden oluşmaktadır.

Perakende elektrik satışı ve hizmeti açısından bakıldığında, Strateji Belgesi ile
getirilen kural gereği, her bir dağıtım bölgesindeki serbest olmayan tüketicilere
perakende elektrik satışının münhasıran bölgedeki dağıtım şirketi tarafından 480
yapılması ön görülmektedir. Bu anlamda, özelleştirilmesi düşünülen bölgelerdeki
serbest olmayan tüketicilerin alternatif temin kaynağı bulunmamaktadır. Serbest
olmayan tüketicilerin Türkiye toplam tüketiminin oldukça büyük bir bölümünü
oluşturduğu ve bu tüketicilerin dağıtım firmalarından tarife kapsamında sadece kendi
bölgelerindeki dağıtım şirketlerinden alım yapabildikleri dikkate alındığında, bir
dağıtım bölgesindeki perakende satış ve hizmetinin başka bir bölgedeki perakende
satış ve hizmetinden kesin olarak ayrıldığı görülmektedir. Bu bakımdan perakende
elektrik satışı ve hizmetleri açısından her bir dağıtım bölgesinin ayrı bir ilgili coğrafi
pazar oluşturduğunu kabul etmek yerinde olacaktır. Bu açıklamalar çerçevesinde,
bildirim açısından da perakende satışlara ilişkin coğrafi pazarın da Sakarya, Kocaeli, 490
Bolu ve Düzce illeri olarak belirlenmesi yerinde olacaktır.

H.3.2. Dikey Bütünleşik Yapı Kapsamında İlgili Pazar

Daha önce de belirtildiği üzere sektörün bir geçiş dönemi içinde olması, ilgili pazar
tanımının da zaman içinde değişikliklere açık bir hale gelmesine neden olmaktadır.
Bu duruma verilebilecek örneklerden biri, mevzuat kapsamında oluşturulan serbest
müşterilere ve serbest olmayan müşterilere yapılan satışlara ilişkin ayrımdır. Elektrik
Piyasası Kanunu kapsamında perakende satış pazarının serbest müşterilere satışlar
ve serbest olmayan müşterilere satışlar olarak ikiye ayrılabildiği görülmektedir. 500
Dağıtım firmalarının serbest olmayan müşterilere yapılan satışlar yanında serbest
müşterilere satışlara ilişkin de satış hakları bulunmaktadır. Bununla birlikte, mevcut
durumda dağıtım firmalarının serbest müşterilere ikili anlaşmalar çerçevesinde satış
yapmadığı, Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) uygulamalarının ardından
serbest müşterilerin de ağırlıklı olarak dağıtım şirketlerinden serbest olmayan
tüketiciler için belirlenen tarife kapsamında mal temin ettiği dikkate alındığında, bu
dosya kapsamında serbest müşterilere yapılan satışlara ilişkin ayrı bir pazar tanımı
yapılmasına gerek görülmemiştir. Bu konuya ilerleyen bölümde perakende satışlara
ilişkin kısımda yeniden değinilecektir.
510
Esas itibarıyla ilgili pazar olarak dağıtım ve perakende satış pazarları ele alınmış olsa
da, elektrik piyasalarının dikey yapısı dikkate alındığında dağıtım bölgelerinin
özelleştirilmesi ile ortaya çıkacak yapının üretimden başlayarak nihai tüketiciye kadar
gelen dikey yapının bütün aşamalarını etkileyeceği açıktır. Dolayısıyla dağıtım
bölgelerini devralacak firmaların üretim ve toptan satış gibi alanlardaki faaliyetleri de
sektörün dikey entegrasyonuna ilişkin değerlendirmelerde önem kazanmaktadır.

08-50/747-303
14
Elektrik piyasaları elektriğin üretiminden nihai tüketiciye ulaştırılmasına kadar olan
arz zinciri bakımından ele alındığında, üretim, iletim, dağıtım, tedarik (arz) gibi farklı
seviyelere ayrıştırılarak değerlendirilmektedir. 520

Elektrik piyasası arz zinciri




Rekabete açılabilir Doğal Tekel Doğal Tekel Rekabete açılabilir


Yukarıdaki şekilden de görüldüğü üzere, elektrik piyasasının üretim, iletim, dağıtım 530
ve tedarik/arz olmak üzere 4 ana bölüme ayrılabileceği söylenebilir. Bunlardan iletim
ve dağıtım aşamaları doğal tekel niteliği taşıyan bölümlerdir. Başka bir ifadeyle, daha
az düzenleme ve daha çok rekabetin sağlanabileceği aşamalar elektriğin üretimi ve
nihai tüketiciye arzı piyasaları olarak ortaya çıkmakta, iletim ve dağıtım ise ağırlıklı
olarak düzenlemeye tabi tutulmaktadır. Başka bir ifade ile toptan satış ve nihai
tüketici fiyatının oluşması, alıcılar ve satıcıların karşı karşıya geldiği üretim ve
tedarikçi seviyelerindeki etkileşime bağlı olup, iletim ve dağıtım hizmetlerinin bu
sürece dinamik bir etkisi bulunmamaktadır. Burada hemen belirtmek gerekir ki,
yukarıdaki şekilde elektriğin fiziki akışına ilişkin yapı bulunmaktadır ve bu yönüyle
iletim ve dağıtım faaliyetinin elektriğin taşınması dışında bir katkısı bulunmamaktadır. 540
Bununla birlikte elektriğin ticari akışında iletim şirketi Türkiye Elektrik İletim A.Ş.’nin
(TEİAŞ) (dengeleme piyasası bakımından PMUM ile) ve dağıtım şirketlerinin alıcı ve
satıcı olarak rollerinin bulunduğu görülmektedir. Elektriğin ticari akışını gösteren
şema aşağıda yer almaktadır.





550









560









570




ÜRETİM DAĞITIM İLETİM ARZ nihai tüketici
08-50/747-303
15
Şekil 1: Elektrik Piyasasının Ticari İşleyişi





Bu şemadan hareketle yoğunlaşma işlemlerinde dikkate alınması gereken piyasaları
şu şekilde ayrıştırmak mümkündür: 580

Üretim : Elektriğin üretimi
Toptan satış : Sağlayıcı tarafında üretici ve toptan satış şirketlerinin (toptan
satış şirketleri yeniden satıcı konumundadır), alıcı tarafında ise
dağıtım şirketleri, perakende şirketleri ve serbest tüketicilerin
bulunduğu, ikili anlaşmalardan oluşan piyasa
İletim/dağıtım : Doğal tekel niteliğindeki şebeke faaliyetleri (grid business).
Perakende satış : Serbest ve serbest olmayan tüketicilere yapılan satışlar

Üretim: Ticari akış bakımından dikey piyasa yapısının en tepesinde üretim 590
bulunmaktadır. Esas itibarıyla, üretime ilişkin yatay pazar tanımının daha önceki ilgili
devir kararlarında “elektrik üretimi ve satışı” şeklinde belirlendiği, üretime ilişkin
yoğunlaşma değerlendirmesinde ise üretim tesislerinin kurulu kapasitelerinin dikkate
ÜRETİM ŞİRKETLERİ

Serbest Olmayan
Tüketici

PMUM

Serbest Tüketiciler
Dağıtım Şirketleri
D1, D2, …, D21
Perakende Şirketleri
TOPTAN SATIŞ
ŞİRKETLERİ
(TETAŞ ve Özel
Sektör Şirketleri)
EÜAŞ YİD Yİ Özel
Şirketler
Otoprodüktör Mobil
Santraller
İHD
İk
ili
A
nl
aş
m
al
ar

A
nl
aş
m
al
ar

08-50/747-303
16
alındığı görülmektedir. Bununla birlikte, sektörün dikey yapısı bütün olarak ele
alındığında, sektörün ikili anlaşmalara dayalı bir rekabetçi yapıya kavuşmasının
hedeflendiği görülmektedir. İkili anlaşmalar piyasasına ilişkin değerlendirmelere
geçmeden önce dengeleme piyasasından kısaca bahsetmek yerinde olacaktır.

Dengeleme Piyasası ve PMUM: Piyasada arz ve talep arasında gerçekleştirilen ikili
anlaşmalar çerçevesinde oluşan dengesizliklerin giderilmesi konusunda TEİAŞ 600
bünyesinde yer alan PMUM görevlidir. Dengeleme mekanizması, ikili anlaşmaları
tamamlayıcı nitelikte olup, gün öncesi dengeleme ile gerçek zamanlı dengelemeden
oluşan faaliyetleri kapsamaktadır. Esas itibarıyla PMUM’un işleyişine ilişkin yapı da
dinamik bir süreç içinde olup, değişiklik yapılması gündemdedir. Bu kapsamda, aktif
elektrik enerjisi arz ve talebinin dengelenmesine ve uzlaştırmanın
gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesine yönelik yeni yönetmelik
çıkarılmasına ilişkin çalışmaların devam ettiği görülmektedir. Bu noktada, dengeleme
piyasasının sadece ikili anlaşmaları tamamlayıcı bir mekanizma olarak mı alınması
gerektiği yoksa bu piyasaya ilişkin ayrı bir pazar tanımına mı gidilmesi gerektiği
henüz belirlenmemiş olmakla birlikte, bu konunun daha çok üretim 610
özelleştirmelerinde önem kazanacağı dikkate alınarak bu dosya kapsamında daha
detaylı bir değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Toptan Satış (İkili Anlaşmalar): İkili anlaşmaların yapıldığı piyasada ise kamu
teşebbüsü olan TETAŞ’ın mevcut en büyük toptan satıcı olarak faaliyetlerini devam
ettirdiği görülmektedir. Bununla birlikte, serbestleşme ve özelleştirme sürecinin
sonunda geçiş dönemi sözleşmelerinin de sona ermesiyle TETAŞ’ın payının
azalacağı ve özel sektör toptan satış şirketlerinin daha aktif hale geleceği
söylenebilir. İkili anlaşmaların arz tarafında üretim şirketleri ya da üretim şirketleriyle
yaptığı anlaşmalar kapsamında kendi portföyüne sahip olan yeniden satıcı 620
konumundaki toptan satış şirketlerinin yer aldığı, bu piyasanın (ve anlaşmaların) alıcı
tarafını ise dağıtım firmaları, perakende satış firmaları ve serbest tüketicilerin
oluşturduğu görülmektedir. Bu noktada hemen belirtmek gerekir ki, mevzuat
kapsamında perakende satış şirketleri tanımlanmış olmakla birlikte, piyasanın fiili
yapısı içerisinde henüz EPDK’dan lisans almış bir perakende satış şirketi
bulunmamaktadır. Piyasanın geçmişinde serbest tüketiciler ile üreticiler arasında ikili
anlaşmalar etkin bir şekilde uygulanmış olsa da, mevcut durumda TEDAŞ fiyatlarının
düşük seviyede olması ve üretim şirketlerinin daha uygun fiyatlarla PMUM’a satış
yapabiliyor olmasının sonucu olarak bu anlaşmaların uygulama alanının oldukça
daraldığı ve serbest tüketicilerin de ağırlıklı olarak bölgelerindeki dağıtım 630
şirketlerinden alım yaptığı görülmektedir. Bu noktada, elektrik sektörüne ilişkin ana
hedef olan sağlıklı ve rekabetçi yapıda işleyen bir ikili anlaşmalar piyasasının
oluşması açısından, devir işlemlerinde sadece günümüz pazar yapısı değil, geleceğe
yönelik gelişmelerin de dikkate alınarak bir değerlendirme yapılması uygun olacaktır.
Bu yönüyle bakıldığında, özelleştirmeye tabi dağıtım şirketlerinin geçiş dönemi
boyunca devam edecek olan “geçiş dönemi sözleşmeleri” ile birlikte devredildiği ve
söz konusu geçiş dönemi boyunca uygulanacak tarifelerin daha özelleştirmeler
öncesinden düzenlenmiş olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, geçiş dönemi
sonrası serbest piyasa yapısı içinde dağıtım firmalarını kontrol eden teşebbüsler en
önemli alıcı konumunda bulunacaktır. Bu noktada, ikili anlaşmalara dayalı piyasa 640
yapısı içinde dağıtım firmalarına yapılan satışların ayrı bir pazar olarak tanımlanarak,
yoğunlaşma değerlendirmelerinde bu pazar tanımının kullanılıp kullanılamayacağı
sorusu ortaya çıkmaktadır. Bu değerlendirmede ilk akla gelen husus ise, dağıtım
şirketlerinin elektrik ticaretinde mevcut durumdaki rolü ve 2013 yılından itibaren
08-50/747-303
17
gerçekleştirilecek olan hukuki ayrıştırma sonundaki rolünün ortaya konması
gerekliliğidir.

Bilindiği üzere dağıtım özelleştirmelerine ilişkin oluşturulan Kurul Görüşü’nde, dağıtım
faaliyetlerinin diğer piyasa faaliyetlerinden hukuki olarak ayrıştırılması koşul olarak
ortaya konulmuştur. Devam eden süreçte ise yapılan Kanun değişikliği ile birlikte 650
4628 sayılı Kanun’un “Lisans Genel Esasları ve Türleri” başlıklı 3. maddesine
aşağıdaki hüküm eklenmiştir:

“Dağıtım şirketleri, tanımlanan bu faaliyetler dışında piyasada başka bir faaliyette
bulunamaz. (Ek cümle: 9/7/2008-5784/3. md.) Dağıtım şirketleri, üretim ve perakende
satış faaliyetlerini, 1/1/2013 tarihinden itibaren ancak ayrı tüzel kişilikler altında
yürütürler.”

Bu hüküm ile birlikte, 2013 yılından itibaren dağıtım şirketlerinin esas itibarıyla
perakende satış faaliyetinde bulunmayacağı, bunun yanında kuracakları ayrı bir tüzel 660
kişilikle perakende satış yapabileceği görülmektedir. Bu noktada, sektörün
gelişiminde dağıtım şirketlerinin mevcut durumdaki gibi büyük alıcılar olmayacağı,
alıcıların ancak bu dağıtım şirketleri ile aynı kontrol yapısı içerisinde olan ancak
hukuki olarak ayrıştırılmış perakende şirketleri olacağı, perakende şirketleri
bakımından serbest piyasa ortamında bölgeler arası ticaret kısıtlaması
olmayacağından hareketle bölgesel tanımlar yapılamayacağı ve rekabetçi yapı
içerisinde gelişen süreçte bugün yapılacak olan “sadece dağıtım firmalarına yapılan
toptan satışlara” ilişkin bir tanımlamanın anlamını yitireceği ileri sürülebilir. Bununla
birlikte, serbestleşmeye ve perakende seviyesinde rekabetin oluşturulmasına yönelik
başka ülke tecrübeleri de göstermektedir ki, teorik olarak ve mevzuat açısından 670
bölgeler arası alım satım ve serbest tüketicilere ilişkin limitlerin azaltılması ya da
kaldırılmasıyla rekabetçi alt yapı oluşturulsa da, fiili olarak rekabetçi yapıya
ulaşmanın önündeki önemli engellerden biri; yerleşik dağıtım firmalarının geçmişte
münhasıran satış yaptıkları tüketicilerin, tedarikçisini seçme şansına sahip olduktan
sonra dahi yerleşik dağıtım firmasından ya da bu firmayla aynı ekonomik bütünlük
içerisindeki perakende satış firmasından alım yapmaya devam etmeleri, dolayısıyla
söz konusu dağıtım bölgesine diğer tedarikçi firmaların girmemeleri ya da
girememeleridir. Bu durumun sebeplerinden biri tüketicilerin serbestleşmiş ve
rekabetçi bir elektrik piyasası kültürüne geçişte zorlanması olarak gösterilirken, diğeri
de yerleşik dağıtım firmasının müşteri bilgisine sahip olma gibi serbestleşme öncesi 680
dönemden gelen avantajlarıdır. Bu nedenle, 2013 yılından itibaren hukuki ayrıştırma
kapsamında perakende faaliyetlerini ayrı tüzel kişilik altında sürdürecek olsalar da,
mevcut özelleştirmeler kapsamında alıcıların sadece teknik olarak dağıtım
faaliyetlerini değil, geçiş döneminde münhasıran satış yapacakları müşterileri de
devraldıkları ve bu bakımından söz konusu dağıtım şirketlerinin toptan satış
pazarının alım tarafındaki en önemli oyuncuları oldukları söylenebilir.

Bu noktada toptan satış pazarına ilişkin ortaya çıkan yeni soru, dağıtım firmalarına
yapılan satışlarla nihai tüketici konumunda olan serbest tüketicilere yapılan satışların
birbirinden ayrı tanımlanması gerekliliğine ilişkindir. Esas itibarıyla her iki grupla da 690
yapılan ikili anlaşmalar toptan satış pazarı içine alınabilirse de, talep yapıları itibarıyla
dağıtım şirketlerinin ayrı olarak ele alınması gerektiği ileri sürülebilir. Esas itibarıyla
bu yönde yapılacak bir değerlendirmede sektörün mevcut yapısı sağlıklı bir gösterge
olmaktan uzaktır. Mevcut yapıda farklı tüzel kişilikler olmakla birlikte dağıtım
şirketlerinin 19’unun kamu teşebbüsü niteliğinde olduğu, bu şirketlerin geçiş dönemi
boyunca sürecek olan EÜAŞ ve TETAŞ ile yapılmış enerji alım anlaşmaları
08-50/747-303
18
bulunduğu ve nihai tüketiciye yapacakları satışların da düzenlenmiş olduğu
görülmektedir. Serbest tüketiciler açısından bakıldığında da, geçmişte üreticilerle ikili
anlaşmaları bulunan serbest tüketicilerin Ağustos 2006’da dengeleme piyasasının
işlemeye başlamasıyla birlikte (üreticilerin ikili anlaşma yapmak yerine PMUM’a satış 700
yapmayı tercih etmeye başlamaları sebebiyle) alımlarını dağıtım firmalarından
yapmak durumunda kaldıkları, dolayısıyla toptan satış pazarı kapsamında alıcı
tarafında büyük nihai tüketicilerin bulunduğu pazarın bir hayli daraldığı görülmektedir.
Mevcut durum böyle olmakla birlikte sektörün iyi işleyen rekabetçi bir yapıya
kavuşması halinde de dağıtım firmalarının (ya da bu firmalarla aynı ekonomik
bütünlük içinde yer alacak olan perakende satış firmalarının) büyük nihai
tüketicilerden ayrılması gerektiği söylenebilir. Şöyle ki, dağıtım firmaları mevcut
durumda münhasıran sahip oldukları tüketici portföyüyle toptan satış pazarında alıcı
olan diğer büyük tüketicilerden tamamen farklı bir talep yapısına sahiptir. Bu noktada,
her ne kadar geçiş dönemi sonrasında mevcut sözleşmeler ortadan kalkacak ve 710
ayrıca dağıtım şirketleri de 2013 yılından itibaren hukuki ayrıştırmayı gerçekleştirecek
olsa da, ileride oluşacak sağlıklı bir elektrik piyasası açısından mevcut durumda
yapılacak dağım özelleştirmeleri açısından dağıtım şirketlerine yapılan satışların ayrı
bir pazar olarak tanımlanması söz konusu olabilecektir. Bununla birlikte,
‘Değerlendirme’ bölümünde de görüldüğü üzere bu yönde yapılacak en dar pazar
tanımının dahi bu dosya kapsamında sonucu değiştirmiyor olması nedeniyle, toptan
satışlara ilişkin olarak mezkur dosya kapsamında nihai bir pazar tanımı yapılmasına
gerek görülmemiştir.

Perakende Faaliyetleri: Elektriğin perakende satışı, nihai tüketicilere satışları 720
kapsamaktadır. Perakende satışlarına ilişkin piyasa esas itibarıyla sadece dağıtım
şirketleri ve henüz piyasada bulunmayan perakende şirketlerinin satış yapabildikleri
serbest olmayan tüketiciler ile tedarikçisini seçebilme şansına sahip olan serbest
tüketicilerden oluşmaktadır. Bu noktada mevzuattan kaynaklanan bu durum dikkate
alınarak piyasanın serbest tüketici ve serbest olmayan tüketicilere satışlar olarak
ayrılması doğru olmayacaktır. Şöyle ki; serbest tüketici limiti EPDK tarafından
belirlenmekte olup zaman içinde düşürülmesi hedeflenmektedir. Dolayısıyla serbest
tüketici limitinin sıfıra indiği andan itibaren mevzuat açısından tüm tüketiciler serbest
tüketici olarak kabul edilecektir. Bu nedenledir ki, ilgili pazar tanımı açısından ileriye
dönük bir değerlendirmede, mevzuat açısından serbest olan ve olmayan tüketiciler 730
arasındaki ayrımdan ziyade, tüketici özellikleri bakımından büyüklük, iletim hattına
doğrudan bağlı olmak ve benzeri özellikleri bakımından yapılabilecek ayrımlar önem
kazanmaktadır. AB Komisyonu kararlarında da perakende satışlara ilişkin pazarın
büyük endüstriyel tüketiciler ve diğer küçük ölçekli endüstriyel, ticari ve
hanehalkından oluşan tüketiciler olarak ikiye ayrıldığı görülmektedir. Bununla birlikte,
dağıtım özelleştirmeleri açısından perakende satışlara ilişkin olarak yapılacak
tanımın değerlendirmeyi etkilemeyecek olması nedeniyle bu dosya kapsamında nihai
bir pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir.

H.4. Değerlendirme 740
İlgili ürün pazarı olarak belirlenen dağıtım faaliyetlerinin bölgesel olarak doğal tekel
niteliği taşıması nedeniyle SEDAŞ’ın bu pazar açısından %100 pazar payına sahip
olduğu dikkate alındığında, tek başına bu durum sebebiyle dahi bildirime konu devir
işleminin alıcı taraf her kim olursa olsun Rekabet Kurulu iznine tabi olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır. Kaldı ki SEDAŞ’ın 2007 yılı cirosu da (…………) YTL’dir.

08-50/747-303
19
H.4.1. Hukuki Ayrıştırma
TEDAŞ’ın özelleştirilmesine ilişkin oluşturulan 21.7.2005 tarihli Kurul Görüşünde;

“Geçiş döneminin sonuna kadar dağıtım faaliyetlerinin ve diğer elektrik piyasası 750
faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılmasının Rekabet Kurulu’nun nihai izin koşulu
olduğu”

hükmüne yer vermiştir. Nitekim dağıtım özelleştirmeleri kapsamında olmamakla
birlikte, ayrı bir sürecin devamı niteliğindeki Aydın-Muğla-Denizli bölgesinin dağıtım
faaliyetlerinin Aydem tarafından devralınmasına ilişkin işlemde, Aydem tarafından
söz konusu hukuki ayrıştırmanın yapılacağına ilişkin taahhüt ile birlikte Kurul devre
izin vermiştir. Bildirime konu işlem ise özelleştirme programı içinde
gerçekleştirilmektedir ve konuya ilişkin Rekabet Kurulu görüşüne dayanılarak
hazırlanan İhale Şartnamesinin 17. maddesindeki; 760
“17. Alıcının Taahhüdü: Alıcı, Ek 5’de sunulan, Rekabet Kurulu’nun 21.07.2005 tarih
ve 05-48/695-M sayılı Kararı’nda belirtildiği şekilde 31.12.2010 tarihine kadar dağıtım
faaliyetini ve diğer elektrik piyasası faaliyetlerini hukuken ayrıştıracağını kabul, beyan
ve taahhüt eder. Rekabet Kurulu’nun ve Kurul’un bu konudaki yetkileri saklıdır.”

hükmü uyarınca teklif sahipleri söz konusu ayrıştırmayı yapacaklarını taahhüt etmiş
bulunmaktadırlar. Kaldı ki, 4628 sayılı Kanunda yapılan değişikliğin ardından dağıtım
firmalarının 2013’ten itibaren üretim ve perakende faaliyetlerini ayrı tüzel kişilikler
altında göstermeleri bir yükümlülük haline gelmiştir. Dolayısıyla, Kurul’un konuya
ilişkin koşulunun yerine geldiği anlaşılmaktadır. 770
H.4.2. Kanun’un 7. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
Dağıtım özelleştirmelerine ilişkin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamındaki
değerlendirmelere geçmeden önce 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nda yer alan
pazar eşikleri ile teşebbüslere getirilen sınırlamalara değinmek yerinde olacaktır.
Şöyle ki, 4628 sayılı Kanun ile gerçek ve tüzel kişilere sahip olacakları üretim
kapasitesi bakımından %20 ve toptan satış şirketleriyle yapılacak satışlar
bakımından ise %10 sınır getirilmektedir. Bununla birlikte, dağıtım faaliyetleri
açısından üretim ve toptan satıştaki gibi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu
sınırlamalar özellikle özelleştirme sürecinde rekabetçi bir piyasa yapısı oluşturmak
adına önemli olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak 780
değerlendirmede “hakim durum yaratılması veya hakim durumun daha da
güçlendirilmesi” yönünde yapılacak tespitler önem kazanmaktadır. Rekabet politikası
açısından ise söz konusu devir işlemlerine ilişkin değerlendirmede piyasada etkinliği
artırmak hedefi çerçevesinde, elektrik sektörünün özelliklerinden kaynaklanan ölçek
ekonomisinin sağlayacağı etkinlik ile rekabetçi yapının getireceği etkinliği sağlamaya
yönelik devirlerde konulacak sınırlamalar arasında uygun dengeyi bulmak önem
kazanmaktadır. Bu kapsamda dağıtıma ilişkin özelleştirmeler aşağıda (yatay)
yoğunlaşmalar ve dikey bütünleşmeler alt başlıkları altında değerlendirilecektir.

H.4.2.1. Yoğunlaşmaya İlişkin Değerlendirme 790

Elektrik dağıtım hizmeti pazarı açısından bakıldığında SEDAŞ’ın ve diğer dağıtım
şirketlerinin doğal tekel konumunda olduğu ve özelleştirme işlemlerinin kamu
tekelinin özel tekele devri niteliğinde olacağı, başka bir ifadeyle mevcut hakim
08-50/747-303
20
durumun korunacağı görülmektedir. Perakende satış hizmetleri bakımından da
özellikle serbest olmayan tüketiciler açısından piyasada faaliyette olan perakende
satış firmalarının bulunmadığı ve dağıtıcının perakende satış tarifesinin düzenlemeye
tabi olduğu da dikkate alındığında, anılan özelleştirme işlemiyle düzenlenmiş bir
alanın devrinin söz konusu olduğu söylenebilir. Bu bakımdan devir işleminin alıcı
taraf her kim olursa olsun mevcut hakim durumun (tekelin) el değiştirmesi anlamına 800
geleceği, dolayısıyla yeni bir hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim
durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı görülmektedir.
Bununla birlikte, dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesinin sadece şebeke hizmetlerinin
devri yönüyle değil, toptan satış pazarının talep tarafında piyasanın oluşması yönüyle
de ele alınması gerekmektedir. Mevcut durumda dağıtım firmaları bölgelerindeki
serbest olmayan tüketicilerin münhasır tedarikçisi oldukları gibi, serbest tüketicilerin
de büyük bölümüne satış yapmaktadır. Söz konusu yerleşik dağıtım firmalarını
devralacak olan teşebbüs, dağıtıma ilişkin teknik faaliyetlerle birlikte perakende satış
işini ve müşteri portföyünü de devralacaktır. Geçiş dönemi sonunda bütün
tüketicilerin serbest tüketici statüsüne geçmesinin beklenmesi ve 2013’ten itibaren 810
dağıtım firmalarının perakende faaliyetlerini ayrı tüzel kişilik altında sürdürecek
olması, dağıtım bölgelerine yeni tedarikçilerin girerek rekabetçi bir baskı yaratmaları
beklentisini beraberinde getirse de; dağıtım faaliyetleriyle birlikte müşteri bilgilerine
sahip olmak ve tüketici gözünde bölgenin dağıtım firması konumunda olmak gibi
hususlar söz konusu dağıtım şirketlerine rekabetçi avantaj sağlayacaktır. Bu nedenle,
özelleştirmeye tabi olan dağıtım şirketlerini devralan teşebbüslerin ikili anlaşmalar
piyasasının talep tarafından da pay almış olarak kabul edilmeleri gerektiği ve söz
konusu devir işlemlerinin toptan satış pazarında alım gücü bakımından da
yoğunlaşma oluşturup oluşturmadığının dikkate alınması gerektiği görülmektedir. Bu
kapsamda, daraltılmış pazar tanımı olan dağıtım şirketlerine yapılan toptan satışlar 820
itibarıyla bakıldığında, Türkiye’deki dağıtım şirketlerinin 2007 yılı itibarıyla yapmış
oldukları alım ve satımlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Tablo 19: Dağıtım şirketlerine ait alım-satım ve kayıp kaçaklara ilişkin veri (2007)
Bölge Dağıtım Şirketi İsmi
Alınan
Elektrik
(GWh)
Satılan
Elektrik
(GWh)
Kayıp ve
Kaçak
(GWh)
Kayıp ve
Kaçak
Oranı (%)
Alınan
Elektrikte
ki Pay
(%)
Satılan
Elektrik
teki Pay
(%)
1 Dicle Elektrik 12608 4451 8158 64,70 8,38 3,47
2 Vangölü Elektrik 2292 1004 1288 56,20 1,52 0,78
3 Aras Elektrik 2116 1495 621 29,40 1,41 1,16
4 Çoruh Elektrik 2382 2096 286 12,00 1,58 1,63
5 Fırat Elektrik 2374 2113 261 11,00 1,58 1,65
6 Çamlıbel Elektrik 2161 1972 189 8,80 1,44 1,54
7 Toroslar Elektrik 14484 13068 1416 9,80 9,63 10,18
8 Meram Elektrik 5889 5426 462 7,90 3,91 4,23
9 BAŞKENT Elektrik 10913 9966 947 8,70 7,25 7,77
08-50/747-303
21
10 Akdeniz 6168 5592 576 9,30 4,10 4,36
11 Gediz Elektrik 14261 13033 1228 8,60 9,48 10,16
12 Uludağ Elektrik 10188 9442 746 7,30 6,77 7,36
13 Trakya Elektrik 5439 5009 430 7,90 3,62 3,90
14 İstanbul A. Yakası 9008 8166 843 9,40 5,99 6,36
15 Sakarya Elektrik 8411 7890 521 6,20 5,59 6,15
16 Osmangazi Elektrik 5089 4769 320 6,30 3,38 3,72
17 Boğaziçi Elektrik 20559 17987 2573 12,50 13,67 14,02
18 Kayseri Elektrik 2420 2239 181 7,48 1,61 1,74
19 AYDEM 6081 5658 423 7,00 4,04 4,41
20 Göksu Elektrik 3390 3121 270 8,00 2,25 2,43
21 Yeşilırmak Elektrik 4213 3830 383 9,10 2,80 2,98
TOPLAM 150446 128327 22122 14,7 100,00 100

Tablodan da görüleceği üzere, SEDAŞ’ın bütün dağıtım şirketleri içindeki payı
%6,15’dir. Teklif sahibi her iki teşebbüsün de mevcut her hangi bir dağıtım şirketi
bulunmadığı dikkate alındığında, tek başına bu devir işleminin alım gücü bakımından
yeni bir hakim durum yaratmasının söz konusu olmadığı söylenebilir. Bununla birlikte
özelleştirme sürecinde SEDAŞ ile eş zamanlı olarak devam etmekte olan BAŞKENT
özelleştirmesinde en yüksek teklifi veren iki teşebbüs ile SEDAŞ’a en yüksek teklifi 830
veren iki teşebbüs aynıdır (Sabancı-Verbund ve Akcez). Bu nedenle, ÖİB’nin her iki
bölgeyi de aynı teşebbüse vermeyi kararlaştırması ihtimalinin de değerlendirmesi
gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Kaldı ki, bu yöndeki değerlendirme gelecekte yapılacak
özelleştirmelere yön vermek açısından da önemlidir.
Dağıtım şirketlerinin satışları içinde BAŞKENT’in payının %7,77 olduğu
görülmektedir. Bu durumda her iki bölgenin aynı teşebbüse verilmesi halinde toplam
pay %13,92’ye ulaşacaktır. Rekabet hukuku uygulamalarında hakim duruma ilişkin
değerlendirmelerde pazar payı oranlarının en önemli gösterge olduğu ve genellikle
%40 seviyesinden itibaren devralma işlemlerinde hakim durum yaratılmasına ilişkin
tespitlerde bulunulduğu görülmektedir. Bununla birlikte, söz konusu devir işlemini 840
herhangi bir devir işleminden ayıran unsurlar, ülke çapında tekel olan dağıtım ağının
yatay anlamda ayrıştırılarak devredilme sürecinin başlamış olması ve ayrıca
dağıtımda başlayan özelleştirmelerin üretimde de devam etmesi ile birlikte bu
işlemler sonucunda serbestleşmeye yönelik geçiş dönemi sonrası piyasa yapısının
oluşacak olmasıdır. Bunun dışında elektriğin homojen bir ürün olması, maliyet
yapılarının benzerliği, şeffaflık, piyasa işleyişinde bilgi akışının hızı ve benzeri
özellikler elektrik sektöründe birlikte hakim durum oluşturulmasını kolaylaştıran
unsurlar olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle %40’ın altında bir paya ulaşılması
halinde de devralma işleminin hakim durum yarattığını ileri sürmek mümkün
olabilecektir. Bu noktada, hangi paya ulaşıldığında hakim durum yaratıldığı 850
sorusunun yanında, hangi paya kadar hakim duruma ilişkin her hangi bir risk
08-50/747-303
22
bulunmadığı yönünde bir tespit de önem kazanmaktadır. Dağıtım bölgeleri içinde en
büyük tüketim seviyesine sahip olan İstanbul Avrupa yakası dağıtım şirketi olan
Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin toplam içindeki payının %14,02 olduğu dikkate
alındığında, yaklaşık %15’e kadar olan devralmaların detaylı bir değerlendirmeye
gerek kalmaksızın yatay yoğunlaşma bakımından hakim durum yaratma durumunun
olmayacağını söylemek mümkündür. Bir teşebbüsün devraldığı dağıtım şirketleriyle
sahip olduğu payın %15’i geçmesi halinde her devir işlemi özelinde hakim duruma
geçilip geçilmediği yönünde değerlendirme yapmak gerekecektir. Bu
değerlendirmelerde yoğunlaşma oranı ve dikey bütünleşme gibi unsurların yanında 860
dağıtım bölgelerinin birbirleriye kıyaslanabilir şekilde farklı teşebbüsler tarafından
devralınmasının da önemli olduğu görülmektedir. Şöyle ki, dağıtım faaliyetleri büyük
oranda düzenlemeye tabi olup, EPDK’nın denetimi ve düzenlemesi altındadır. Bu
noktada özellikle doğal tekel sahiplerinin düzenleme yapan otoritelere karşı asimetrik
bilgiye sahip olmaktan kaynaklanan bir avantajı bulunmaktadır. Dolayısıyla söz
konusu kıyaslama şansının ortadan kaldırılması, bu doğal tekelleri elinde tutan
teşebbüslerin tarifelerle ilgili ekonomik parametreleri belirleyebilme gücünü de
beraberinde getirebilecektir. Söz konusu doğal tekellerin bu yönde elde edecekleri
avantajla tarifeler üzerindeki etkilerini artırmalarının olumsuz sonuçları şüphesiz
tüketiciye yansıyacaktır. Bu noktada düzenleyici kurumlar için birbirine benzer yapıda 870
farklı doğal tekellerin birbirleriye kıyaslanabilmesinin, bu doğal tekellerin
düzenlenmesindeki etkinliği artıracak bir husus olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu
gruplandırmada dağıtım bölgelerinin kayıp-kaçak oranları, sanayi yoğunluğu, köy
yoğunluğu, abone yoğunluğu gibi kriterler dikkate alınabilir. Dolayısıyla, %15’i geçen
devralmalarda hakim durum yaratılıp yaratılmadığının değerlendirilmesi aşamasında
bu hususun da dikkate alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
BAŞKENT ve SEDAŞ devirlerine geri dönülecek olursa, her iki bölgenin toplam
tüketiminin bütün dağıtım şirketleri toplam tüketimi içindeki payının %13,92 olduğu
dikkate alındığında, teklif sahibi iki firmadan herhangi birinin her iki bölgeyi birden
almasının dahi yatay yoğunlaşma açısından hakim durum yaratılması gibi bir sakınca 880
doğurmayacağı anlaşılmaktadır.
H.4.2.2. Dikey Bütünleşme

Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim,
iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrıştırılması öngörülmekle birlikte,
üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin engellenmediği
görülmektedir. Dikey bütünleşme sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa yapısı
açısından hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.
Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu
sonuçlardan birinin, tüm tüketicilerin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili 890
anlaşmaların azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini
azaltmaya yönelik olarak üretim yatırımlarının teşvik edilmesi olduğu söylenebilir.
Bunun yanında, spot piyasada oluşacak değişken fiyat seviyelerine karşı da
dağıtım/perakende satış firmalarının üretim ile bütünleşik bir yapıya sahip olmasının
avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm tüketicilerin seçme hakkını kazanmasıyla
dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan çıkacağı yönünde görüşler bulunsa da, serbest
olmayan tüketicilerden oluşan münhasır bir müşteri portföyüyle özelleştirilen dağıtım
firmaları açısından, dikey bütünleşmenin rekabetçi yapı açısından hiçbir risk
taşımadığını söylemenin mümkün olmadığı görülmektedir.
900
08-50/747-303
23
Dağıtım bölgelerinde perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması
açısından, dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle
ikili anlaşmalar yapmaları, yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere
yansıtılması riskini taşımaktadır. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası
sağlanabilmesi açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey
bütünleşme yönüyle de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de
davranışsal olarak rekabetçi bir toptan satış piyasası oluşturulması sağlanmalıdır.
Şüphesiz, üretim-perakende satış bütünleşmesi ile piyasada hakim durum yaratma
riski, üretim ve/veya perakende satış seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde
ortaya çıkacaktır. Bu noktada, bir önceki bölümde dağıtım/perakende seviyesinin ele 910
alınmış olmasından hareketle, aşağıda kısaca Türkiye üretim pazarına göz
atılacaktır.

Öncelikle belirtmek gerekir ki, elektrik piyasasında üretim kapasitesi bakımından da
kamunun egemenliği söz konusudur. Türkiye’de 2007 yılı itibarıyla kurulu gücün
üretici kuruluşlara göre dağılımı aşağıdaki tabloda görüldüğü gibidir:

Tablo 20: Türkiye’nin Yakıt Cinslerine Göre Kurulu Gücü (2007, MW)
Kuruluşlar Termik Hidroelektrik Rüzgar
Kuruluş
Toplamı
Oran
(%)
EÜAŞ 8690,9 11.350,3 20.041,2 48,7
EÜAŞ'A Bağlı Ortaklık Santralleri 3.834,0 3.834,0 9,3
Ankara Doğal Elektrik (Özelleşti) 30,0 111,3 141,3 0,3
İHD Santraller 620,0 30,1 650,1 1,6
Mobil Santraller 262,7 262,7 0,6
Yap İşlet Santralleri 6.101,8 6.101,8 14,8
Yap İşlet Devret Santralleri 1.449,6 982,0 17,4 2.449,0 6,0
Serbest Üretim Şirketleri 3.318,1 421,5 307,0 4.046,5 9,8
Otoprodüktör Santralleri 3.066,9 558,2 1,2 3.626,3 8,8
TOPLAM 27.374,0 13.453,4 325,6 41.152,9
Kaynakların K. Güce Katkısı (%) 66,5 32,7 0,8 %100
Kaynak: TEİAŞ
920
Burada hemen belirtmek gerekir ki, EÜAŞ’a ait santraller (%48,7), EÜAŞ’ın bağlı
ortaklıkları (%9,3) ve YİD (%6), Yİ (%14,8), İHD (%1,6) ve Mobil santraller (%0,6) gibi
üretimini yaptıkları elektriği anlaşmalar çerçevesinde devlete satan santraller dikkate
alındığında Türkiye kurulu gücünün yaklaşık %81’inin kamu kuruluşu ve onlarla ilişkili
şirketler tarafından işletildiği görülmektedir.

Sabancı-Verbund ortaklığının sahip olduğu kurulu güce ilişkin tablo aşağıdadır:

Tablo 21: Enerjisa’nın Yakıt Cinslerine Göre Kurulu Gücü (2007, MW)
Üretim Tesisi Yakıt Cinsi
Kapasite
(MW)
Kentsa Doğalgaz 120,0
Adana Doğalgaz 131,0
Çanakkale Doğalgaz 65,0
Mersin Doğalgaz 66,0
Birkapılı Hidroelektrik 48,5
Kızılduz Hidroelektrik 16,0
Sahmallar Hidroelektrik 14,0
Sucati Hidroelektrik 7,0
Toplam 467,5
Enerjisa K. Gücünün Türkiye K. Gücüne Oranı (%) 1,14%
08-50/747-303
24
930
Ayrıca Enerjisa’nın yapım aşamasında olan toplam (…………) MW’lık elektrik üretim
tesisi yatırımı bulunmaktadır.

İhalede ikinci en büyük teklifi veren Akcez ortak girişim grubunda yer alan
Akenerji’nin faaliyetteki santrallerine ilişkin tablo aşağıdadır:

Tablo 22: Akenerji’nin Yakıt Cinslerine Göre Kurulu Gücü (2007, MW)
Üretim Tesisi Yakıt Cinsi
Kapasite
(MW)
Kemalpaşa Doğalgaz 127,2
Bozüyük Doğalgaz 132,0
Çerkezköy Doğalgaz 96,0
Yalova Doğalgaz 70,0
Toplam 425,2
Akenerji K. Gücünün Türkiye K. Gücüne Oranı (%) 1,03%

Akenerji’nin de yapım aşamasında olan toplam (…………) MW’lık elektrik üretim tesisi
yatırımı bulunmaktadır. 940

Tablolardan da görüldüğü üzere Enerjisa’nın ve Akenerji’nin sahip oldukları kurulu
gücün Türkiye kurulu gücü içindeki payları %1,14 ve %1,03’tür. Bu teşebbüslerin
yaptıkları satışların Türkiye fiili toplam tüketimi içindeki payı aşağıdaki tabloda yer
almaktadır:

Tablo 23: Türkiye Elektrik Enerjisi Üretimi (2007, GWh)
EÜAŞ 73.839,2
EÜAŞ'A Bağlı Ortaklık Santralleri 18.488,2
Ankara Doğal Elektrik 215,9
İşletme Hakkı Devredilen Santraller 4.267,5
Mobil Santraller 797,3
Yap İşlet Santralleri 44.970,5
Yap İşlet Devret Santralleri 14.255,7
Serbest Üretim Şirketleri 19.398,6
Otoprodüktör Santralleri 15.325,4
TÜRKİYE ÜRETİM TOPLAMI 191.558,1
DIŞ ALIM 864,3
ÜRETİM+DIŞ ALIM 192.422,5
DIŞ SATIM 2.422,2
TÜRKİYE TÜKETİM TOPLAMI 190.000,3



Enerjisa Toplam Üretim (………..)
Enerjisa Toplam Üretiminin Türkiye Toplam
Üretimine oranı (….)%
Akenerji Toplam Üretim (………..)
Akenerji Toplam Üretiminin Türkiye Toplam
Üretimine oranı (….)%
08-50/747-303
25

Bütün bu veriler göstermektedir ki, teklif sahibi teşebbüslerin sahip oldukları üretim
kapasiteleri dikey bütünleşme açısından rekabetçi risk doğuracak büyüklükte değildir. 950
Dikey bütünleşme konusu, dağıtım ve üretim özelleştirmelerinde izlenen strateji
kapsamında daha sonra gerçekleşecek olan üretim özelleştirmeleri aşamasında
daha detaylı değerlendirmeyi gerektirecek bir husus olarak görülmektedir. Bu
çerçevede, Akcez ya da Sabancı-Verbund’un SEDAŞ’ı devralmasının dikey
bütünleşme açısından da hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi bakımından bir sakınca doğurmadığı değerlendirilmektedir.

H.4.3. İhale Şartnamesinin 20. Maddesi Kapsamında Değerlendirme

SEDAŞ’ın özelleştirilmesine ilişkin 4.9.2006 tarihli ihale şartnamesinin “devir ve 960
teslim” başlıklı 20. maddesi ihale sonucu ÖYK kararının ardından yapılacak devirin
en az %51’ini ihaleye teklif veren teklif sahibinin oluşturacağı şirket ile tamamlaması
öngörülmektedir. Söz konusu hüküm şu şekildedir;

”İhale sonucunda ÖYK tarafından tüzel kişiye satışın yapılmasına karar verilmesi
halinde, Teklif Sahibi’nin talebi durumunda idarece belirlenecek süre içerisinde
sermayesinin en az % 51’ini (elli bir) ihaleye teklif veren teklif sahibinin oluşturacağı bir
anonim şirket kurulacak ve Hisse Satış Sözleşmesi bu surette kurulacak anonim şirket
ile yapılacaktır.
970
İhale sonucunda ÖYK tarafından Ortak Girişim Grubu’na satışın yapılmasına karar
verilmesi halinde, İdarece belirlenecek süre içinde, Ortak Girişim Grubu
Beyannamesindeki pay oranları esas olmak üzere sermayesinin en az % 51’ini (ellibir)
ihaleye telif veren Ortak Girişim Grubu üyelerinin oluşturacağı bir “Anonim Şirket”
kurulacak ve Hisse Satış Sözleşmesi bu surette kurulacak anonim şirket ile
yapılacaktır.

İhale sonucunda Teklif Sahibi’nin kuracağı ve sermayesinin en az % 51’ini (elli bir)
Teklif Sahibi’nin oluşturacağı anonim şirketteki diğer hissedarların Rekabet Kurulundan
ve EPDK nezdinde Kurul’dan İdare’ce belirlenecek süre içinde izin ve onay alması ve 980
İdare ye başvurması gerekmektedir.”

Hiç şüphesiz, İhale Şartnamesinin 20. maddesi ile teklif sahibine verilen hakkın
kullanılması aşamasında en az % 51’i teklif sahibi tarafından oluşturulacak yeni tüzel
kişideki diğer hisselerin farklı bir teşebbüse ait olması ve bir kontrol değişikliğinin söz
konusu olması halinde, bu işlemin yeni bir devir işlemi olarak ele alınması ve 4054
sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmeyle yeni oluşuma
izin verilip verilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekecektir. Yeni kurulacak anonim
şirketin hissedarları içinde Teklif Sahibi ya da Teklif Sahibi Ortak Girişim Grubunun
ortakları dışında rekabet hukuku çerçevesinde farklı bir teşebbüsün bulunmaması 990
halinde ise söz konusu işlemin yeni bir devir işlemi olarak bildirilmesine gerek
olmadığı, mezkûr bildirim kapsamında verilen kararın yeterli olduğu anlaşılmaktadır.
Nitekim ADÜAŞ’ın Zorlu Grubu’na devri işleminde İhale Şartnamesi’nde bulunan
benzer hükümden dolayı kurulan yeni anonim şirketin devir sözleşmelerini
imzalaması aşamasında yapılan Kurum’a yapılan bildirim kapsamında Kurul, işlemin
4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına karar vermiştir. Bu
nedenle, bu özelleştirme kapsamında, ÖYK kararının ardından SEDAŞ hisselerini
devralacak şirketin hisselerinin % 51’inin Teklif sahibine ait olması ve kontrolün de
Teklif Sahibine ait olması durumunda anılan durumun yeni bir işlem olarak
nitelendirilemeyeceği, ancak devralacak yeni şirketin içinde Teklif Sahibi dışında 1000
08-50/747-303
26
başka teşebbüslerin bulunması ve kontrolün bunlarla ortak olması durumunda bu
işleme ilişkin bildirim yapılması gerektiği görülmektedir.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

1- Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin %100 oranındaki hissesinin blok olarak satış
yöntemiyle Akcez Ortak Girişim Grubuna veya H.Ö. Sabancı Holding A.Ş.
Österreichische Elektrizitätswirtschafts Aktiengesellschaft - Enerjisa Enerji 1010
Üretim A.Ş. Ortak Girişim Grubuna devri işleminin, 4054 sayılı “Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek
Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,

2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek
muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde 1020
azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin
verilmesinde sakınca bulunmadığına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy