Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-177 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-69/1459-558
Karar Tarihi : 4.11.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Didem ULUÇ
C. ŞİKAYET
EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Sakarya ili Karasu ilçesinde ekmek üretimi yapan fırıncılar
E. DOSYA KONUSU: Sakarya ili Karasu ilçesindeki fırınların, …ticari sır…
ekmeği yüksek fiyatla satmaya zorladıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Sakarya ili Karasu ilçesindeki
fırınların, …ticari sır… ekmeği yüksek fiyatla satmaya zorladıkları belirtilerek gerekli
işlemlerin yapılması talep edilmektedir
30
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.8.2010 tarih ve 6101 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 1.9.2010 tarih ve 2010-3-177/İİ-10-401.DU sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 16.9.2010 tarih ve 10-59/1208-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 26.10.2010 tarih ve 2010-3-
177/ÖA-10-181-PE sayılı Önaraştırma Raporu 1.11.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/491 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-69 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
1- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
2- Bununla birlikte, ekmeğin satış fiyatına ilişkin azami fiyat tarifesinin sabit fiyat
olarak algılanmaması ve buna yönelik uygulamalar varsa sona erdirilmesini teminen
Karasu Esnaf ve Sanatkarlar Odası’na görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 50
10-69/1459-558
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım
amaçları, fiziksel özellikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame
edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir. 60
Bunun yanında başkaca unsurlar da dikkate alınabilmektedir.
Ekmek, ülkemizdeki tüketiciler tarafından en temel gıda maddesi olarak kabul
edilmektedir. Bu nedenle, ekmeğe olan talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Diğer bir
deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir ürün niteliğini haizdir. Dosya
mevcudu bilgi ve belgelerden Karasu ilçesinde tüketicilerin genellikle somun ekmek
olarak isimlendirilen beyaz ekmek tercih ettikleri anlaşılmaktadır. Bu çerçevede çeşitli
ekmek türlerinin tüketici nazarında birbirini ikame edebilme derecesinin yüksek
olması, ekmeğin temel gıda maddesi olması ve diğer gıda maddeleri ile ikame
edilememesi gerçeğinden hareketle ilgili ürün pazarı “ekmek pazarı” olarak kabul 70
edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede
farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici
olmaktadır.
Ekmek fiyatını yüksek seviyede tuttukları iddia edilen ekmek üreticisi teşebbüsler 80
Sakarya ilinin Karasu ilçe merkezi ile çevre köyler ve beldelerde faaliyet göstermekte
olup, fiili bir engel bulunmamasına rağmen Karasu ilçesine diğer ilçelerden ekmek
gelmediği, ekmek satışının ağırlıklı olarak Karasu ilçesi sınırları içinde yapıldığı
bilgisine ulaşılmıştır. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar “Karasu ilçesi” olarak
belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular
90
Önaraştırma döneminde Raportörlerce başvuru sahibi ile görüşülmüştür. Bu
görüşmede; Sakarya ili Karasu ilçesine bağlı …ticari sır… çevre beldeler ve bunlara
bağlı köylerdeki fırıncıların büyük bir kısmının ekmek vermek istemediği, sözlü olarak
ekmek vereceğini vaat eden fırınların ise bir …ticari sır… ekmek verdikten sonra bazı
nedenlerle ekmek vermeyi bıraktıkları ifade edilmiştir. Bu bilgiler üzerine konu
hakkında daha detaylı bilgi alınabilmesi amacıyla başvuru sahibinden Karasu ilçesine
bağlı yerlerde …. ekmek vermeyi bırakan fırınların ve kooperatif ile aynı beldede
ekmek satışı yapan ….. isimleri ve irtibat bilgileri istenmiş, Raportörlerce söz konusu
…… görüşmeler yapılmıştır.
100
10-69/1459-558
3
…. köyünde fırın işleten …., köydeki tek fırının sahibi olduğunu, ancak köye çevre
yerlerden dört fırından daha ekmek geldiğini, Karasu ilçesinde Esnaf ve Sanatkarlar
Odası tarafından 400 gramı 1 lira olarak belirlenen ekmeğin kimi yerlerde 75 kuruşa
kimi yerlerde ise 50 kuruşa satıldığını, ekmeğin maliyetinin …. kuruş olduğunu
belirterek, ekmeği çevre …. ila …kuruş arası fiyatlardan sattığını dile getirmiştir.
…. kasabasında …. işleten ……, ekmeğin kendisine maliyetinin tahminen … kuruş
olduğunu belirtmiş, Karasu ilçesi genelinde ekmek fiyatlarında rekabet olduğunu,
ilçede ekmeğin fiyatının 50 kuruş ila 1 lira arasında değiştiğini ancak kendisinin 1
liradan düşük fiyata sattığı takdirde zarara uğrayacağını düşündüğü için ekmeği 110
halihazırda 1 liradan sattığını ifade etmiştir.
…. beldesinde …. işleten …., ürettiği ekmeği Yassıgöçü köyü ile Sinanoğlu
beldesinde sattığını, bu yerlerdeki bakkallara ekmeği … kuruştan verdiklerini,
bakkalların ise ekmeği 1 liradan sattığını, söz konusu fiyatın ekmeğin maliyeti ile
karşılaştırıldığında uygun bir fiyat olduğunu belirtmiştir.
… beldesinde … işleten …, beldede fırın bulunmadığı için ekmeği yakındaki
Limandere beldesinden temin ettiğini, … kuruşa aldığı ekmeği bakkalda 1 liraya
sattığını, ancak Karasu’da ekmek fiyatlarının sürekli bir dalgalanma gösterdiğini 120
belirterek, bu duruma örnek olarak kendisi ile aynı sokakta ekmek satışı yapan bir
bakkalın ekmeği iki aydır … kuruştan satmasını göstermiş; Karasu Esnaf ve
Sanatkarlar Odası Başkanı olan İlyas Balcı’nın sahibi olduğu fırınların ekmeği bazı
marketlere 50 kuruştan verdiği bilgisinin kendisine geldiğini ve genel olarak ekmek
fiyatlarındaki farklılıktan rahatsızlık duyduklarını ifade etmiştir.
… beldesinde .. işleten …, 400 gram olan ekmeği … kuruştan alıp 1 liraya
sattıklarını, ekmeği … kuruşa satan …ticari sır… haricinde ekmeğin belde genelinde
1 liradan satıldığını, bununla birlikte ekmek satış fiyatı konusunda kendilerine
herhangi bir baskı gelmediğini, ekmeğin satış fiyatının 1 lira olmasının piyasa 130
koşulları gereği olduğunu belirtmiştir.
I.2.2. Ekmek Fiyatının Tespitine İlişkin Mevzuat
Ekmek üretimi gerçekleştiren teşebbüsler, niteliklerine göre “esnaf” veya “tacir” olarak
iki kategoride değerlendirilmektedir. Faaliyetlerini esnaf yahut tacir olarak sürdüren
ekmek üreticilerinin fiyatlandırma hususunda tâbi oldukları ilgili mevzuat
farklılaşmaktadır.
Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına bağlı esnaf niteliğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf 140
ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine göre belirlenen azami
fiyatlara uymak durumundadır. Ekmeğin azami satış fiyatının tespitini düzenleyen
ilgili madde şu şekildedir:
“MADDE 62. - Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin fiyat
tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır ve odanın mensubu olduğu birlik
yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde
onaylanır veya reddedilir. Onaylanan fiyat tarifesi belediye, mülki amirlik ve ilgili
odaya yedi gün içerisinde bildirilir ve bu andan itibaren yürürlüğe girer. Fiyat tarifeleri,
uygulanacak azami hadleri gösterir. 150
10-69/1459-558
4
Belediyeler veya o yerin en büyük mülki amiri tespit edilen bu tarifeleri uygun
bulmadıkları takdirde esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varamazlarsa on beş gün içinde
o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında, ticaret ve
sanayi veya ticaret odasından bir temsilci ile esnaf ve sanatkârlar odaları birliği
temsilcisinden teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilmesini
isteyebilirler.
Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Komisyon, tarifeleri uygun bulmadığı
takdirde tarife yürürlükten kalkar. Komisyon kararına karşı, ilgililer yazılı bildirim 160
tarihinden itibaren on gün içinde ticari davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde
itirazda bulunabilirler. Bu mahkemenin kararı kesindir.”
Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki işletmeler ise, 5174
sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun (5174
sayılı Kanun) 12. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan “Tacir ve Sanayiciler
Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi
Hakkında Yönetmelik” hükümleri çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine
uymak durumundadır. Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi diğer
hususlar, Esnaf Odalarına kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata paralel bir 170
şekilde düzenlenmiştir. 5174 sayılı Kanun’un “Odaların Görevleri” başlıklı 12.
maddesinin (ı) bendinde şu ifade yer almaktadır:
“Odaların görevleri şunlardır:
…
(ı) Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu’nun 125 inci
maddesinde sayılan mal ve hizmetlerin azamî fiyat tarifelerini, kendi üyeleri için,
Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak.”
5174 sayılı Kanun’a dayanılarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan 180
“Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin
Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik”in “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi de şu
şekildedir:
“5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa tâbi
odalarca, üyeleri tarafından üretilen ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa
tâbi esnaf ve sanatkârlar odaları tarafından belirlenmiş tarifelere konu mal ve
hizmetlerin azami fiyat tarifelerinin kendi üyeleri için düzenlenmesi, uygulamaya
konulması ve denetimi ile diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikle düzenlenmiştir.“
190
I.2.3. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylem ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka
aykırı ve yasaktır” ifadesi yer almaktadır.
Teşebbüsler arasında gerçekleştirilen ve rekabetin kısıtlanması amacını taşıyan bir
anlaşmanın, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için 200
10-69/1459-558
5
anlaşmanın piyasada bir etki doğurmuş olması gerekli değildir; hiç uygulamaya
konulmamış fakat rekabeti kısıtlama amacı taşıyan anlaşmalar da aynı madde
kapsamında yasaklanmaktadır.
Aynı piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin kayıtlı oldukları Oda tarafından
belirlenmiş olan azami fiyat tarifesinin, üyeler tarafından sabit fiyat olarak algılanması
ve bu fiyatın tüm teşebbüslerce birlikte uygulanmasını sağlamaya yönelik olarak
yapılan eylemlerin de rekabetin kısıtlanması amacını taşımaları yönüyle yukarıda yer
verilen madde kapsamına gireceği konusunda kuşku bulunmamaktadır.
Raportörlerce başvuru sahibi ile yapılan görüşmede; …ticari sır… ve bu suretle 210
ekmek fiyatlarının her yerde 1 lira olarak uygulandığı ve …ticari sır… düşük fiyatlı
ekmek satmalarının engellendiği iddia edilmiştir. Ancak yukarıda …ticari sır… yapılan
görüşmelerde yer alan ifadelerde görüldüğü üzere, Karasu ilçesine bağlı beldeler ve
çevre köylerde ekmek fiyatları 50 kuruş ila 1 lira arasında değişmektedir. Kaldı ki,
…ticari sır… yakındaki bir köyde faaliyet gösteren başka bir fırından ekmek temin
edilebilmesi ve mevcut durumda ekmeğin …kuruştan satılması, beldeye çevre belde
ve köylerden ekmek girişi olduğunu ve fiyat rekabetinin devam ettiğini
göstermektedir.
Öte yandan, ilçede bazı bölgelerde ekmeğin düşük fiyatla satılmakta olduğunun 220
anlaşılmasına rağmen, ilçedeki Esnaf ve Sanatkarlar Odası tarafından belirlenen
azami fiyat tarifesine büyük oranda uyulması karşısında, söz konusu tarifenin Esnaf
ve Sanatkarlar Odasına kayıtlı olan fırıncılar tarafından sabit fiyat olarak algılanıyor
olması ihtimali de mevcuttur. İlçede yaşanan ekmek fiyatlarındaki paralelliğe, oda
tarafından açıklanan fiyat tarifesinin bir zorunluluk olarak algılanarak fırınların
çoğunluğu tarafından uygulanmasının neden olması ihtimali dikkate alınarak, 4054
sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca Karasu Esnaf ve Sanatkarlar Odasına görüş
bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 230
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- Bununla birlikte, ekmeğin satış fiyatına ilişkin azami fiyat tarifesinin sabit fiyat
olarak algılanmaması ve buna yönelik uygulamalar varsa sona erdirilmesini
teminen 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Karasu
Esnaf ve Sanatkarlar Odası’na görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın 240
görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy