Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-26 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-27/317-72
Karar Tarihi : 22.4.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: M.Ömür PAŞAOĞLU, İsmail Yücel ARDIÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
D. TARAFLAR : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş-Ankara
- Erkan İnşaat Madencilik San. ve Tic.Ltd.Şti.
Acıbadem Cad. Tekin Sok. No:27/1 Kadıköy-İstanbul
- Erk Dış Ticaret A.Ş.
İnönü Cad. Gümüşsuyu Palas No:26/6 Taksim-İstanbul
- Alçelik Çelik Yapı İnşaat San. ve Tic. A.Ş.
Merkezefendi Mah. Tercüman Sitesi A-10 Blok No:12
Zeytinburnu-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Samsun Gübre Sanayii A.Ş.'de bulunan %100
oranındaki kamu hisselerinin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesi
işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.6.2003 tarih, 4667 sayı ile giren
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, Türkiye Gübre Sanayii
A.Ş.'nin bağlı ortaklıkları olan İstanbul Gübre Sanayii A.Ş., Gemlik Gübre
Sanayii A.Ş., Samsun Gübre Sanayii A.Ş. ve Kütahya Gübre Sanayii A.Ş.’deki
kamu hisselerinin özelleştirilmesine ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumu'na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek
Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun
görüşü talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 19.6.2003 tarih, 1533 sayılı Mesleki Daire görüşü ile
23.6.2003 tarih, 5387 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın
04-27/317-72
2
görüşleri dikkate alınarak, 30.6.2003 tarih ve 03-46 sayılı karar ile konuya
ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 2.7.2003 tarih, 1658 sayı ile
anılan İdare'ye bildirilmiştir.
Kurum kayıtlarına 17.3.2004 tarih, 1364 ve 30.3.2004 tarih, 1619 sayı ile giren
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 16.4.2004 tarih, 2004-1-26/Öİ-04-MÖP
sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 16.4.2004 tarih, REK.0.05.00.00/62
sayılı Başkanlık önergesi ile 04-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- 1998/4 sayılı Tebliğ’de belirtilen ciro eşiğinin aşılması nedeniyle Samsun
Gübre Sanayii A.Ş.’nin blok satış yoluyla özelleştirilmesi işleminin Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi bir işlem olduğu,
- teklif sahiplerinden iki teşebbüsün ilgili pazarlarda yer almaması, gübre
pazarında faaliyet gösteren teşebbüsün ise ithalat yoluyla elde etmiş olduğu
pazar paylarının sınırlı olması nedenleriyle, devir işleminin hakim durum
yaratacak ya da mevcut hakim durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı ve
dolayısıyla söz konusu devir işlemine izin verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Samsun Gübre Sanayii A.Ş. (Samsun Gübre)
1967 yılında kurulan Samsun Gübre halihazırda Türkiye Gübre Sanayii
A.Ş.'nin bağlı ortaklığı olarak faaliyetini sürdürmektedir. Teşebbüs, 18.8.1998
tarih ve 98/58 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı ile özelleştirme
kapsam ve programına alınmıştır.
Samsun Gübre'nin 2003 yılı gübre çeşitleri itibarıyla fiili üretim ve satış
miktarları aşağıdaki gibidir:
Tablo 1- 2003 Yılı Samsun Gübre Fiili Üretim ve Satış Miktarları
Ürün Cinsi Üretim (ton/yıl) Satış Miktarı (ton/yıl)
DAP (18.46.0) Gübresi 54.530 73.901
NP (20.20.0) Gübresi 144.675 152.552
NP (20.20.0+%1 Zn) Gübresi 6.500 4.381
NPK (15.15.15) Gübresi 10.500 10.588
NPK (25.5.10) Gübresi 14.100 14.621
NPK (12.30.12) Gübresi 36.440 36.186
AS (%21)1 - 8.372
1 Samsun Gübre, AS gübresi üretmemekte, ithal ettiğini satmaktadır.
04-27/317-72
3
Samsun Gübre, 2003 yılı gübre satışlarının, %61'ini bayiler kanalıyla,
%39'unu da toplu satışlar yoluyla gerçekleştirmiştir. Teşebbüs, 2003 yılında
83.866.328.466.693 TL ciro elde etmesine rağmen, 24.328.317.492.281 TL
zarar etmiştir.
H.1.2. Erkan İnşaat Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi (Erkan
İnşaat)
Erkan İnşaat, yurt içinde ve dışında resmi ve özel kuruluş ile kişilere ait
bayındırlık işlerini, inşaat ve tesisat müteahhitliğini, yapı ve tesislere ait
müşavirlik ve mühendislik hizmetlerini, her türlü sınai tesislerin proje montaj ve
inşaatlarını taahhüt etmek ve yapmak işleri ile iştigal etmektedir.
Dosya mevcuduna göre, Erkan İnşaat, başta inşaat sektörü olmak üzere,
kömür (yerli ve ithal) ve çay sektöründe faaliyet göstermekte olup, teşebbüsün
gübre pazarında herhangi bir ortaklığı veya faaliyeti bulunmamaktadır. Erkan
İnşaat’ın 2003 yılı cirosu …………………….. TL’dir.
Şirket'in sermayesi 50.000.000.000 TL olup, ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 2- Erkan İnşaat'ın Ortaklık Yapısı
Ortaklar Hisse Oranı (%)
Mehmet Emin ERKAN 25
Ahmet ERKAN 25
Mahmut ERKAN 25
Süleyman ERKAN 25
H.1.3. Erk Dış Ticaret A.Ş. (Erk Dış Ticaret)
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Erk Dış Ticaret’in özellikle gübre
sektöründeki özelleştirme ihalelerine katılma amacıyla kurulduğu ve önemli bir
ticari faaliyeti bulunmadığı görülmektedir. Teşebbüs, 1976 yılından bu yana
gübre sektöründe faaliyet gösteren Ost Olgun Dış Ticaret A.Ş.’nin (Ost Olgun)
ana ortağı Cemal Olgun ve ailesi tarafından 5.11.2002 tarihinde kurulmuştur.
Erk Dış Ticaret’in 2003 yılı cirosu, …………………… TL’dir. Şirket'in
sermayesi 1.000.000.000.000 TL olup, ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 3- Erk Dış Ticaret'in Ortaklık Yapısı
Ortaklar Hisse Oranı (%)
Cemal OLGUN 75
Kamuran OLGUN 10
Kaan OLGUN 5
Özgür OLGUN 5
Burcu OLGUN 5
Ost Olgun yurt içine gübre ithal etmekte ve satmaktadır. Şirket'in sermayesi
1.500.000.000.000 TL olup, ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
04-27/317-72
4
Tablo 4- Ost Olgun'un Ortaklık Yapısı
Ortaklar Hisse Oranı (%)
Cemal OLGUN 49,99
Kamuran OLGUN 20
Ahencan ŞENYUVA 25
Gülten ŞENYUVA 5
Dinçer CEBECİ 0,01
H.1.4. Alçelik Çelik Yapı İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Alçelik)
Alçelik, özel ve kamuya ait alt yapı tesislerinin üretim, pazarlama, montaj,
onarım, restorasyon, ithalat ve ihracatı; demir, galvaniz ve çelik yapı
elemanları yoğun imalatı; ıslah, sulama, içme suyu ve kanalizasyon tesisleri
inşaatı; konut, işyeri, kara ve demiryolu ile köprü inşaatları ile iştigal etmek
üzere, 2003 yılında kurulmuş bir şirkettir. Şirketin sermayesi 500.000.000.000
TL olup, ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 5- Alçelik'in Ortaklık Yapısı
Ortaklar Hisse Oranı (%)
M.Metin ÖZATA 45
Süleyman BAYRAM 30
Yusuf AKIN 22
Ali Rıza BAYRAM 2
Mustafa BAYRAM 1
Dosya mevcudu bilgilere göre, Alçelik'in başka şirketlerde, özellikle kimyevi
gübre pazarında yahut alt veya üst pazarlarda ortaklığı bulunmamaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Gübreler, tek besinli ve çok besinli (kompoze) olmak üzere iki temel gruba
ayrılmaktadır. Tek besinli gübreler, içinde bitki besin maddelerinden azot,
fosfor ve potasyum elementlerinden yalnızca birini bulunduran ürünler olarak
tanımlanmaktadır. Kompoze gübreler ise bu üç elementten ikisini ya da üçünü
bulunduran gübrelerdir. Tek besinli gübreler başlığı altındaki ana türlerin farklı
kullanım alanları, yöntemleri ve zamanları bulunmaktadır. Azotlu gübreler
ilkbaharda, fosforlu gübreler ve kompoze gübreler ise her iki mevsimde de
kullanılmaktadır. Öte yandan, farklı tek besinli gübre türleri üretim süreçlerinin
kendi aralarında ve kompoze gübrelerin üretim süreçlerine göre önemli
farklılıklar içermektedir. Bu durum, gübre türleri arasındaki arz esnekliğinin
düşük olduğunu göstermektedir.
Dolayısıyla gerek talep yönlü ikame edilebilirlik gerekse arz yönlü ikame
edilebilirlik açısından dikkate alındığında, tek besinli gübrelerin herbirinin ve
kompoze gübrelerin ayrı birer pazarlar olduğu anlaşılmaktadır.
Samsun Gübre’nin sadece azotlu ve kompoze gübre pazarlarında üretim ve
satış faaliyetleri yürütmesi nedeniyle, ilgili ürün pazarları "azotlu gübreler ve
kompoze gübreler pazarları" olarak tespit edilmiştir.
04-27/317-72
5
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Gübre taşıma maliyetlerinin ülkenin farklı bölgelerindeki tüketicilere
ulaşabilmesini önleyecek düzeyde olmaması ve gübrenin uzun mesafelere
taşınabilir özellikte olması hususları dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş. (TOROS), Bandırma Gübre Fabrikaları
A.Ş. (BAGFAŞ) ve Ege Gübre Sanayii A.Ş.2, Gübre Fabrikaları T.A.Ş.
(GÜBRETAŞ), İstanbul Gübre Sanayii A.Ş. (İGSAŞ), Gemlik Gübre A.Ş.,
Türkiye Gübre Sanayii A.Ş. (TÜGSAŞ)’ın bağlı kuruluşları olan Samsun
Gübre Sanayii A.Ş. ile Kütahya Gübre Sanayii A.Ş. ülkemizde gübre üretimi
ve satışı ile iştigal eden teşebbüslerdir.
Teşebbüslerin 2003 yılı üretim miktarları ve toplam üretim içindeki payları ise
aşağıdaki şekildedir:
Tablo 6- Teşebbüslerin Üretim Miktarları ve Payları (2003 Yılı)
Teşebbüsler Azotlu Gübre Üretimi (ton/yıl)
Pazar Payı
(%)
Kompoze Gübre
Üretimi (ton/yıl)
Pazar Payı
(%)
TOROS ……….. ……….. ……….. ………..
GÜBRETAŞ ……….. ……….. ……….. ………..
BAGFAŞ+EGE ……….. ……….. ……….. ………..
İGSAŞ ……….. ……….. ……….. ………..
TÜGSAŞ (Samsun) ……….. ……….. ……….. ………..
TÜGSAŞ
(Kütahya+Gemlik) ……….. ……….. ……….. ………..
Diğerleri3 ……….. ……….. ……….. ………..
TOPLAM ……….. ……….. ……….. ………..
Pazarda, üretici teşebbüslerin dışında, faaliyeti ithal ettiği ürünleri satmakla
sınırlı olan ithalatçı teşebbüsler de yer almaktadır. 2003 yılında ülkemize
yapılan kompoze gübre ithalatının %62’si üreticilerce, %38’i ise sadece
ithalatla uğraşan söz konusu teşebbüslerce gerçekleştirilmiştir. Aşağıda
teşebbüslerin ithalat miktarlarına ve ithalat içindeki paylarına yer verilmiştir.
Tablo 7- Teşebbüslerin İthalat Miktarları ve İthalat Payları (2003 Yılı)
Teşebbüsler Azotlu Gübre İthalatı (ton/yıl)
İthalat Pazar
Payları (%)
Kompoze Gübre
İthalatı (ton/yıl)
İthalat Pazar
Payları (%)
TOROS ……….. ……….. ……….. ………..
GÜBRETAŞ ……….. ……….. ……….. ………..
BAGFAŞ+EGE ……….. ……….. ……….. ………..
İGSAŞ ……….. ……….. ……….. ………..
TÜGSAŞ ……….. ……….. ……….. ………..
OST OLGUN ……….. ……….. ……….. ………..
DİĞERLERİ ……….. ……….. ……….. ………..
TOPLAM ……….. ……….. ……….. ………..
2 BAGFAŞ’ın 2001 yılında Ege Gübre’yi devralması nedeniyle, bu iki firma birlikte
değerlendirilmiştir.
3 Erdemir, İsdemir ve Kardemir’in üretimleridir.
04-27/317-72
6
2003 yılı sonu itibarıyla, azotlu ve kompoze gübre satışlarının firmalar
arasındaki dağılımı aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir:
Tablo 8- Satışlardaki Pazar Payları (2003 Yılı)
Teşebbüsler Azotlu Gübre Satışı (ton/yıl)
Azotlu Gübre
Pazar Payları (%)
Kompoze Gübre
Satışı (ton/yıl)
Kompoze Gübre
Pazar Payları (%)
TOROS ……….. ……….. ……….. ………..
GÜBRETAŞ ……….. ……….. ……….. ………..
BAGFAŞ+EGE ……….. ……….. ……….. ………..
İGSAŞ ……….. ……….. ……….. ………..
TÜGSAŞ (Samsun) ……….. ……….. ……….. ………..
TÜGSAŞ
(Kütahya+Gemlik) ……….. ……….. ……….. ………..
OST OLGUN ……….. ……….. ……….. ………..
Diğer İTH. ……….. ……….. ……….. ………..
TARIM KREDİ K. ……….. ……….. ……….. ………..
PANKOBİRLİK ……….. ……….. ……….. ………..
ÇUKOBİRLİK ……….. ……….. ……….. ………..
TRAKYA BİRLİK ……….. ……….. ……….. ………..
TARİŞ ……….. ……….. ……….. ………..
ANTBİRLİK ……….. ……….. ……….. ………..
KARADENİZ BİRLİK ……….. ……….. ……….. ………..
TOPLAM ……….. ……….. ……….. ………..
Samsun Gübre’nin 2003 yılı cirosunun yaklaşık 84 trilyon TL olduğu göz
önüne alındığında, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde belirtilen 25 trilyon
TL'lik ciro eşiğinin söz konusu özelleştirme işlemi bakımından aşıldığı, bu
nedenle işlemin izne tabi olduğu anlaşılmıştır.
Dosya mevcuduna göre, teklif sahiplerinden Erkan İnşaat ve Alçelik’in gübre
pazarında faaliyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle, Samsun Gübre’nin söz
konusu teşebbüslerden birine devredilmesinin, ilgili pazarlardaki rekabet
üzerinde herhangi bir etkisi söz konusu olmayacaktır.
Öte yandan, mevcut bilgilerden, en yüksek ikinci teklif sahibi Erk Dış Ticaret’i
kontrol eden Cemal Olgun ve ailesinin, Ost Olgun vasıtasıyla gübre pazarında
faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır. Gübre ithali ve satışı ile iştigal eden Ost
Olgun’un 2003 yılı cirosu yaklaşık ….. trilyon TL’dir. Erk Dış Ticaret’in ve
devre konu Samsun Gübre’nin mevcut pazar paylarına ise aşağıda yer
verilmiştir.
Tablo 9- Samsun Gübre ve Erk Dış Ticaret'in Pazar Payları
Azotlu Gübre Pazarı (%) Kompoze Gübre Pazarı (%)
Samsun Gübre ……….. ………..
Erk Dış Ticaret ……….. ………..
Toplam ……….. ………..
Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, Samsun Gübre’nin Erk Dış
Ticaret’e devri ilgili pazarlarda önemli bir yoğunlaşma yaratmamaktadır.
Ayrıca pazardaki diğer büyük üreticilerin ve ithalatçıların varlığı dikkate
04-27/317-72
7
alındığında, söz konusu devrin pazardaki rekabet üzerinde olumsuz bir
etkisinin olmayacağı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Samsun Gübre Sanayii A.Ş.'de bulunan %100 oranındaki kamu hissesinin
blok satış yöntemiyle özelleştirilmesi işleminin, Samsun Gübre Sanayii
A.Ş.'nin ilgili ürün pazarlarındaki ciroları bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ'in
5. maddesinde belirtilen ciro eşiğinin aşılması nedeniyle 4054 sayılı Kanun
kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğuna;
2- Teklif sahiplerinden Alçelik Çelik Yapı İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ile Erkan
İnşaat Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iki teşebbüsün ilgili
pazarlarda faaliyetinin bulunmaması, gübre pazarında faaliyet gösterdiği
anlaşılan Erk Dış Ticaret A.Ş.'nin ise ithalat yoluyla elde etmiş olduğu
pazar paylarının sınırlı olması nedenleriyle, devir işleminin 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir
hakim durumu güçlendiren ve böylece ülkenin bütünü yahut bir kısmında
ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran
nitelikte olmadığına, dolayısıyla bildirime konu özelleştirme işlemine izin
verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy