Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-159 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-47/1170-415
Karar Tarihi : 14.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Ekrem SOLMAZ, Necla SÜMER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - T. Şaban ŞAHİN
Bahçeli Evler Mah. Yahya Kemal Sok. No:12 Kat:1 Samsun
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Ünye Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Devlet Sahil Yolu Cevizdere Mevkii 52301 Ünye-Ordu
- Cimpor Yibitaş Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Ankara Yolu 12. km. Toybelen Mevkii 55336 Samsun 20
E. DOSYA KONUSU: Samsun ilinde çimento sektöründe faaliyet gösteren
firmaların anlaşma yapmak suretiyle çimento fiyatlarını belirledikleri ve çimento
fiyatlarına birlikte zam yaptıkları iddiaları.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
Samsun ilinde bulunan kullanıcıların çevre iller ile kıyaslandığında (Bursa,
Ankara, İzmir, Antalya, Kocaeli, vb.) PK (50 kg) türü torbalı çimentoyu %25-
%30 arasında değişen oranlarda daha pahalıya satın aldığı,
Söz konusu illerde çimentonun, 5,50- 5,90 TL arasında değişen fiyatlarda
satıldığı, ancak Samsun ili genelinde fiyatların 7,60-8,00 TL civarında olduğu,
Bursa ve Çanakkale illerindeki tüm çimento üretim aşamaları ve şartlarının 30
Samsun ilindekilere benzer olmasına rağmen söz konusu iller ile Samsun
ilindeki fiyat farkının anlamlı olmadığı,
Samsun ilinde az sayıda çimento üreticisi bulunması nedeniyle üreticilerin
aralarında mutabakat yapıp hemen hepsinin aynı fiyatlar ile çimento sattıkları,
Samsun ili Kavak ilçesi Köseli Köyü ve Vezirköprü ilçesine yeni birer çimento
fabrikası kurulmak istendiği, ancak buna karşı en büyük direnişin yerli halk
tarafından değil, söz konusu yerlerde hâlihazırda üretim yapan çimento
fabrikaları tarafından yapıldığı
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.03.2011 tarih ve 2385 sayı ile giren 40
başvuru üzerine düzenlenen 03.05.2011 tarih ve 2011-2-159/İİ-11-373.ESO sayılı İlk
İnceleme Raporu, 12.5.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-30/593-M sayı
11-47/1170-415
2
ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan 25.08.2011 tarih ve 2011-2-159/ÖA-11-373.ESO sayılı
Önaraştırma Raporu, 05.09.2011 tarih ve REK.0.16.00.00-110.02.02/523 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Samsun ili çimento sektöründe
faaliyet gösteren Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Ünye Çimento
Sanayii ve Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri yönünde 50
yeterli bilgi ve belgeye ulaşılamadığından anılan teşebbüsler hakkında aynı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosya kapsamında Raportörlerce, başvuru konusu iddialara ilişkin olarak ayrıntılı
bilgi elde edilebilmesi amacıyla başvuru sahibinden bilgi talep edilmiştir. Kurum
kayıtlarına 2.5.2011 tarih ve 3362 sayı ile intikal eden açıklamada özetle;
Samsun ili çevresinde faaliyet gösteren ve Samsun iline satış yapan dört çimento
üretim tesisinin Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cimpor), Akçansa
Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Akçansa Çimento) Ladik Fabrikası, Adoçim Çimento
Beton San. ve Tic. A.Ş. (Adoçim), Ünye Çimento Sanayii ve Ticaret A.Ş.’nin (Ünye 60
Çimento) bulunduğu,
Söz konusu fabrikaların aynı satış sistemleri ile çalıştığı, bayiler aracılığıyla satış
yaptıkları, fiyatları ve vadelerinin de yaklaşık olarak aynı olduğu,
2009 Kasım-2010 Mart aylarında KDV ve nakliye dâhil bayi satışı (50 kg 32,5
çimento) torbalı çimento fiyatlarının 5,20 TL olduğu,
Kamyon bazlı nakit fiyatların 2010 yılı Ekim ayında 6,30 TL’ye yükseldiği, toptan tır
bazlı fiyatların ise 2010 yılı Kasım ayı ortalarında 6,60 TL’ye çıktığı, 2011 yılı Ocak
ayı başında 6,90 TL, Şubat ayı başında ise 7,30 TL olduğu,
Perakende fiyatların yukarıda belirtilen tır bazlı fiyatlardan en az 1,00 TL daha
yüksek olduğu, 70
Son dönemde bazı tepkiler üzerine kamyon bazlı ve nakit satış fiyatlarında yaklaşık
olarak 0,35 Kuruş indirim yapıldığı,
Geriye doğru bakıldığında fiyatların, enflasyon oranlarındaki ve maliyet
kalemlerindeki düşük artışa rağmen anlaşılmayacak derecede yüksek oranlarda
arttığı,
Çimento bayilerinin fiyatlardaki artışı çimento üreticilerinin yaptıkları zamlara
dayandırdığı, bu kapsamda üreticilerin belirlediği fiyatlara belirli bir kar marjı ekleyerek
satış yapan bayiler yerine çimento üreticilerinin söz konusu yüksek zamlardan
sorumlu olduğu,
Bursa, Eskişehir, Bilecik ve Ankara illerinde çimento fiyatlarının 2010 Aralık- 2011 80
Şubat döneminde 5,60 TL ile 6,00 TL aralığında değiştiğinin görüldüğü, aynı üretim
yöntemlerinin kullanılmasına rağmen Samsun’daki fiyatların daha yüksek oluşunun
nedenlerinin anlaşılamadığı,
Kendilerinin aylık yaklaşık olarak 2.000 paket çimento kullandıkları, Samsun’daki
satıcılardan çimento alındığında yukarıda belirtilen 2011 yılı fiyatları üzerinden alım
11-47/1170-415
3
yaptıkları, fakat kendilerinin söz konusu fabrikaların Samsun dışındaki Tokat veya
Amasya ilindeki bayilerinden alım yaptıkları,
Samsun dışındaki bayilerin Samsun’a mal satmalarının aslında yasaklanmış
olduğu, fabrikaların bu durumu öğrenmeleri halinde satış yapan bayinin bayiliğini iptal
ettiği, 90
Fabrikaların Samsun dışında bulunan bayilere Samsun’daki bayilere kıyasla daha
fazla iskonto yaptığı ve Samsun dışında bulunan bayilere kendilerinin de bazı ürünleri
satması nedeniyle bu bayilerden çimento alındığı,
Samsun ili Kavak ilçesi Belediyesi’nin internet sitesinde belediye tarafından yapılan
açıklamada “Bölgede kurulu olan Çimento Fabrikası ticari kaygılar yüzünden Kavak’ta
kurulacak olan çimento fabrikasının kurulmasına karşı çıkıyor. Bunun için yöre
halkının bir kısmını yanlış bilgilendirerek değişik yollardan menfi propaganda yapıyor.”
şeklinde ifadelerin yer aldığı,
Vezirköprü ilçesine Black Stone adlı İngiliz bir firma tarafından kurulacak olan
çimento fabrikasına ilişkin olarak ilgili firma tarafından yaklaşık bir yıl önce açıklama 100
yapıldığı, söz konusu firmanın çeşitli zorluklarla karşılaştığı ve bu yatırımı yapmaktan
vazgeçebileceği yönünde söylentiler çıktığı, bu zorlukların başında ise fabrikanın
kurulacağı alana ilişkin problemlerinin ve mahkeme kararlarının yer aldığı
ifade edilmiştir.
I.1.Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Cimpor
Cimpor, 2007 yılından itibaren Cimpor Cimentos de Portugal SGPS, SA tarafından
kontrol edilmektedir. Toplamda 2,4 milyon ton/yıl klinker, 4,2 milyon ton/yıl çimento
üretim kapasitesine sahip olan Cimpor’un Çorum, Yozgat, Sivas ve Ankara-
Hasanoğlan’da dört entegre çimento fabrikası, Nevşehir ve Samsun’da iki adet 110
öğütme tesisi, iki adet agrega tesisi ve 17 adet hazır beton tesisi bulunmaktadır.
I.1.2. Ünye Çimento
Ünye Çimento, Ordu'nun Ünye ilçesinde 28 Mayıs 1969 tarihinde kurulmuş ve ilk
çimento üretimini 27 Mayıs 1974 tarihinde gerçekleştirmiştir. Türkiye Çimento Sanayi
T.A.Ş. ve Ordu Yardımlaşma Kurumu'nun (OYAK) %40, gerçek kişilerin %20 paya
sahip oldukları ortaklık, 1,5 milyon ton/yıl yarı mamul klinker ve 2,6 milyon
ton/yıl çimento kapasitesi ile çalışmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün 120
grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük
girdilerinden birisi durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz
dolgu malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri,
prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun
kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır.
Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame
olması söz konusu değildir. Bu bakımdan anılan iki çimento türünün ayrı pazarlar
olarak ele alınması gerekmektedir.
11-47/1170-415
4
Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama 130
yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli
ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir
tesisin belirtilen tüm ürünleri üretebilmesi mümkün olmaktadır.
Bununla birlikte, başvuru konusu iddiaların firmaların anlaşma yapmak suretiyle
çimento fiyatlarını belirlemeleri, fiyatlara birlikte zam yapmaları ve bayilerin il dışına
satış yapmalarını engellemelerine yönelik olması nedeniyle ilgili ürün pazarı “dökme
çimento” ve “torbalı çimento” olarak ayrılmaksızın “çimento pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bilindiği gibi çimentonun yükte ağır pahada hafif niteliği, ekonomik olarak satılabildiği 140
bölgeyi sınırlandırmakta, bu bölge, büyük ölçüde nakliye masraflarının ürünün
fiyatına ve/veya toplam maliyetine oranı gibi faktörler ile belirlenmektedir. Bu bölgenin
dışına çimento satılması, nakliye masraflarını artırmakta, bu da karlılığı ortadan
kaldırabilmektedir. Bu nedenle, çimento sektörünü konu alan rekabet hukuku
incelemelerinde ilgili coğrafi pazar, fabrikanın bulunduğu yerden 250-300 km ile
çevrelenen bölge dikkate alınarak bölgesel seviyede belirlenmektedir.
Bununla birlikte dosya konusu iddiaların değerlendirilmesinde coğrafi pazar tanımı
yapılmasına ihtiyaç duyulmamıştır.
I.3. Değerlendirme
Dosya mevcudu iddialar, Samsun ilinde çimento sektöründe faaliyet gösteren 150
firmaların, anlaşma yapmak suretiyle çimento fiyatlarını belirlemeleri, birlikte zam
yapmaları ve çimento bayilerinin il dışına satış yapmalarını engellemelerine ilişkindir.
Orta Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren çimento üreticilerinin kendi aralarında
anlaşma yapmak sureti ile 2010 yılı Ocak ayından itibaren çimento fiyatlarını birlikte
belirledikleri ve bunun sonucunda bölgedeki çimento fiyatlarının 2010 yılında
yükseldiği, belirtilen çimento üreticilerinin bölgedeki çimento müşterilerini paylaştıkları
iddialarına yönelik olarak yapılan önaraştırma kapsamında Akçansa Çimento
Samsun Ladik Çimento Fabrikası, Adoçim Tokat Çimento Fabrikası, Cimpor Yibitaş
Çorum Çimento Fabrikası, Adoçim idari merkezi ve Cimpor idari merkezinde
Raportörlerce yerinde inceleme yapılmış ve 3.2.2011 tarih ve 11-07/137-46 sayılı 160
Rekabet Kurulu kararı ile söz konusu teşebbüslerin Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiklerine yönelik bilgi veya belgeye ulaşılamaması nedeniyle soruşturma açılmasına
gerek olmadığına karar verilmiştir. Söz konusu dosya kapsamında teşebbüslerden
2010 yılı Samsun ili çimento satış fiyatları talep edilmiştir.
Aşağıdaki şekilde Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un Samsun ili 2010 yılı dökme
çimento ortalama satış fiyatları yer almaktadır:
170
11-47/1170-415
5
Şekil 1: 2010 yılı Samsun İli Dökme Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(……….TİCARİ SIR………) 180
Samsun ili dökme çimento fiyatları 2010 yılı içerisinde sürekli artış göstermiştir.
Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un fiyatları sırasıyla (…..) TL, (…..) TL ve (…..) TL
yükselmiş ve bu artışlar yılbaşı ile kıyaslandığında yine sırasıyla %(…..), %(…..) ve
%(…..)’lik oranlara tekabül etmektedir. Cimpor’un Mart-Temmuz dönemindeki fiyat
hareketleri dışında teşebbüslerin fiyatlarının yıl içerisinde birlikte hareket ettiği
görülmektedir.
Aşağıdaki şekilde Adoçim ve Akçansa’nın Samsun ili 2010 yılı torbalı çimento
ortalama satış fiyatları yer almaktadır: 190
Şekil 2: 2010 yılı Samsun İli Torbalı Çimento Ortalama Satış Fiyatları
(……….TİCARİ SIR………)
Samsun ili torbalı çimento fiyatları 2010 yılı içerisinde sürekli artış göstermiştir. 2010
yılı Ocak ayı ile kıyaslandığında Adoçim’in ortalama fiyatlarında yılsonunda %(…..)
(…… TL), Akçansa’nın ise %(…..)’lık (….. TL) bir artış meydana gelmiştir. Ayrıca
teşebbüslerin fiyatlarının büyük oranda birlikte hareket ettiği görülmektedir. 200
Bu defa dosya kapsamındaki iddialar ile 11-07/137-46 sayılı kararda değerlendirilen
iddiaların içerik ve tarih yönünden benzerlik göstermesi nedeniyle yalnızca Cimpor
Samsun Öğütme ve Paketleme Tesisi ile Ünye Çimento Fabrikası’nda Raportörlerce
yerinde inceleme yapılmıştır. Ancak bu incelemelerde; Samsun ilinde çimento
sektöründe faaliyet gösteren firmaların anlaşma yapmak suretiyle çimento fiyatlarını
belirledikleri, birlikte zam yaptıkları ve çimento bayilerinin il dışına satış yapmalarını
engellediklerine ilişkin iddiaları doğrular nitelikte herhangi bilgi veya belgeye
ulaşılamadığı, dolayısıyla soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ 210
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy