Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-5 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-23/218-73
Karar Tarihi : 15.3.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, 10
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : M. Ömür PAŞAOĞLU, M. Selim ÜNAL
C.BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Sandoz Sağlık Ürünleri Vitaminleri İlaçları San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Mehmet GÜN
Koreşehitleri Cad. No:32 34394 Zincirlikuyu/İstanbul
D. TARAFLAR : - Sandoz Sağlık Ürünleri Vitaminleri İlaçları San. ve Tic. A.Ş.
GEPOSB Atatürk Bulvarı 9. Cad. No:1 Gebze/Kocaeli
- Roche Müstahzarları Sanayi A.Ş. 20
Mecidiyeköy Yolu No:102 Mecidiyeköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Sandoz Sağlık Ürünleri Vitaminleri İlaçları Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’nin Roche Müstahzarları Sanayi A.Ş.’ye ait Gebze’deki üretim tesisini
devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.1.2007 tarih, 491 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 23.2.2007 tarih, 1375 sayılı yazı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 9.3.2007 tarih, 2007-1-
5/Öİ-07-MÖP sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 12.3.2007 tarih, REK.0.05.00.00-30
120/40 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-23 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Sandoz Sağlık Ürünleri Vitaminleri
İlaçları Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, Roche Müstahzarları Sanayi A.Ş.’ye ait Gebze’deki
üretim tesisini devralması işleminin izne tabi bir devralma olduğu, ancak ilgili pazarda
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde hakim duruma yol
açan veya mevcut hakim durumu güçlendiren nitelikte bulunmadığı, bu nedenle söz
konusu işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar 40
H.1.1. Novartis Grubu
Dosya mevcudundan, Novartis Grubunun Türkiye’de faaliyet gösteren beş şirketi
bulunduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu şirketlerin ticari unvanlarına aşağıda yer
verilmiştir.
Novartis Sağlık Gıda ve Tarım Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Novartis Sağlık)
Sandoz İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Sandoz İlaç)
Sandoz Syntek İlaç Hammaddeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Sandoz Syntek)
İltaş İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş. (İltaş ilaç)
Sandoz Sağlık Ürünleri Vitaminleri İlaçları San. ve Tic. A.Ş. (Sandoz Sağlık)
Dosya mevcuduna göre, Novartis Grubu bahsi geçen şirketleri aracılığıyla Türkiye’de 50
reçeteli ve reçetesiz ilaçlar, medikal beslenme, hayvan sağlığı ve jenerik ürünler
pazarlarında faaliyet göstermektedir.
Bildirim konusu devir Novartis Grubu şirketlerinden Sandoz Sağlık aracılığıyla
gerçekleştirilecektir. Dosyadaki bilgilerden, Sandoz Sağlık’ın bildirim konusu devralma
işlemini gerçekleştirmek için 15.11.2006 tarihinde kurulduğu, bu nedenle henüz
cirosunun bulunmadığı anlaşılmaktadır. Yapılan bildirimde, Sandoz Sağlık’ın yeni bir
fabrika inşa etmek yerine Gebze’deki Roche’a ait tesisi devralarak zaman kazanmayı
hedeflediği, söz konusu tesiste jenerik ilaç üretmek ve bu üretimi Türk pazarları için
değil, yurt dışı pazarlara yönelik olarak gerçekleştirmek amacında olduğu ifade
edilmektedir. Sandoz Sağlık’ın ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir: 60
Tablo 1- Sandoz Sağlık’ın Ortaklık Yapısı
Hissedar Ortaklık Payı (%)
Novartis Pharma AG 99,992
Novartis AG 0,002
Novartis Holding AG 0,002
Novartis Overseas Investments AG 0,002
Novartis Lateinamerika AG 0,002
H.1.2. Roche Grubu
Roche Grubu, esas işini teşkil eden iki operasyon alanında; farmasötik ve diagnostik
alanlarında faaliyet göstermektedir. Roche, dünya çapında 150’yi aşkın ülkede
ürünlerinin satışını yapmaktadır. Roche, Türkiye’de aşağıda belirtilen şirketleri kontrol
etmektedir:
- Roche Müstahzarları Sanayi A.Ş. (Roche Müstahzarları)
- Roche Diagnostic Sistemleri Ticaret A.Ş. (Roche Diagnostic)
Dosya mevcuduna göre bu şirketlerden Roche Diagnostik tibbi cihaz ticareti ile iştigal
etmektedir. Roche Müstahzarları ise Türkiye’de farmasötik pazarlarında faaliyet 70
göstermektedir. Devre konu tesis Roche Müstahzarları bünyesinde faaliyet
göstermektedir. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 2- Roche Müstahzarları’nın Ortaklık Yapısı
Hissedar Ortaklık Payı (%)
F.Hoffmann – La Roche Ltd. 96,02
Roche Holding Ltd. 3,90
Biophram AG 0,03
Phaor AG 0,03
Roche Finanz AG 0.02
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Mevcut durumda Roche Müstahzarları bünyesinde olan ve yıllık 60 milyon kutu ilaç
üretme kapasitesine sahip devre konu üretim tesisi Gebze’de faaliyet göstermektedir. 80
Söz konusu tesis Roche’un Türkiye’deki tek üretim tesisi konumundadır. Dosya
mevcuduna göre, söz konusu tesiste ağızdan alınan katı tabletler, efervesan tabletler ve
çiğneme tabletleri üretilmekte ve paketlenmektedir. Üretim tesisinde taneleme,
karıştırma, tablet haline getirme, tablet kaplama, paketleme, depolama ve dağıtım
faaliyetleri gerçekleştirilebilmektedir.
Üretim süreci, yer çekimi esasına göre bilişim sistemlerini yardımıyla, malzeme yönetimi
ve üretim faaliyetlerinin otomasyonu ile gerçekleştirilmektedir. İlacın üretim sürecindeki
tüm aşamalarda (granülasyon, eleme, tablet baskı, kaplama) malzemeler üst kattan
konteynerlere yüklenmekte ve işlemden geçirildikten sonra alt katta konteynerlere
boşaltılmaktadır. 90
Laboratuar testlerinden geçmiş hammaddeler onaylı üretim reçetesine göre
porsiyonlarına ayrılarak tartılmakta, granülatör denilen karıştırıcıda yaş granül haline
getirilmekte, daha sonra kurutularak homojen partikül ebadına getirilmek üzere eleme
makinesinden geçirilmektedir. İlacın formülasyonuna göre bu tabletler kaplama
makinelerinde film veya draje kaplanarak yarı mamul haline getirilmektedir. Son aşama
ilacın geçerlilik süresi boyunca stabil kalmasını sağlayacak primer ambalaj malzemesi ile
ambalajlanması, kutulanarak tüketicinin kullanımına hazır hale getirilmesidir.
Devre konu tesiste halihazırda üretimi yapılan ilaçların listesine aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 3- Tesiste üretilen ürünler
ROCHE ÜRÜNLERİ
AURORIX 150 MG 30 FILM KAPLI T
AURORIX 300 MG 30 FILM KAPLI T
BACTRIM FORTE 20 TABLET
BITERAL ORAL 250 MG 20 FILM KA
BITERAL VAGINAL 3 TABLET
INHIBACE 1 MG 30 FILM KAPLI TA
INHIBACE 2.5 MG 28 FILM KAPLI
INHIBACE 5 MG 28 FILM KAPLI TA
INHIBACE PLUS 28 FILM KAPLI TA
LAROXYL 10 MG 30 DRAJE
LAROXYL 25 MG 40 DRAJE
RIVOTRIL 30 TABLET
TILCOTIL 10 FILM KAPLI TABLET
TILCOTIL 30 FILM KAPLI TABLET
MADOPAR 125 MG 30 TABLET
MADOPAR 250 MG 30 TABLET
BITERAL 500 MG 10 FILM KAPLI T
BACTRIM 30 TABLET
TILCOTIL 1 VIAL
BITERAL 1 AMPUL
ONKO ÜRÜNLERİ
GLUTRIL 50 TABLET
LIBRAX 40 DRAJE
MESTINON 20 DRAJE
BAYER ÜRÜNLERİ
BPN 100 PASTIL FINLANDIYA
BPN 20 PASTIL FINLANDIYA
BPN 20 PASTIL ISVICRE
BENEXOL B12 50 FILM KAPLI TABL
ELEVIT PRONATAL 60 F.C. TABLET
CAL-D-VITA EFF 30 TABLET
BECOZYME-C FORTE 30 F.C. TBL
BENICAL COLD 20 FILM KAPLI TABL
BEPANTHEN 100 MG 20 PASTIL
MINOSET 20 TABLETTM
MINOSET PLUS 30 TABLET
REDOXON CIGNEME 10 TABLET
REDOXON EFF 10 TABLET
RENNIE CIGNEME 48 TABLET
SUPRADYN JUNIOR CIG. 30 TBL
SUPRADYN 30 DRAJE TM
CAL-D-VITA EFF 10 TABLET
SUPRADYN 30 DRAJE
Dosya mevcudundan ve yukarıdaki listeden anlaşılacağı üzere, Roche Müstahzarları 100
devre konu tesiste kendi ilaçlarının yanı sıra, fason üretim anlaşması çerçevesinde
Bayer’in ilaçlarının ve cüz’i miktarda Onko ürünlerinin üretimini de yapmaktadır. Yapılan
bildirimde, devralma sonrasında Sandoz Sağlık’ın, Bayer ile olan sözleşme hükümleri
doğrultusunda fason üretime devam edeceği, ancak sözleşmenin bitmesinden sonra
(yaklaşık 1,5 yıl) yalnızca yurt dışına satmak amacıyla kendi ürünlerinin üretimine
başlayacağı ifade edilmektedir.
Dosyadaki bilgilere göre, fabrikanın teknik özellikleri itibarıyla tesiste her türlü reçeteli
veya reçetesiz, farklı madde ve terapötik etkilere sahip farklı ürünlerin üretilmesi
mümkündür. Bu nedenle, ATC sınıflandırmasına dayalı, etken madde veya terapötik
etkileri açısından bir pazar tanımlaması anlamlı görünmemektedir. Bu çerçevede, ilgili 110
ürün pazarı, “ilaç üretim hizmetleri” pazarı olarak tanımlanmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin dağıtımı ülke genelinde gerçekleştirildiğinden, ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Novartis Grubunun Türkiye’de jenerik ilaç pazarında faaliyet gösteren şirketlerinden biri
olan Sandoz Sağlık’ın, Roche Müstahzarları’na ait Gebze’deki üretim tesisini devralması
işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir devralma olduğu
görülmektedir. 120
Yapılan bildirimde, Roche’un Gebze tesisinde gerçekleştirilen fason üretim karşılığında
elde ettiği cironun, 2006 yılı itibarıyla 29.011.963,17 YTL olduğu belirtilmiştir. 1997/1
sayılı Tebliğ’de öngörülen ciro eşiği aşıldığından, dosya konusu devrin izne tabi bir işlem
olduğu anlaşılmaktadır.
Söz konusu devralmanın genel olarak ilaç pazarında bir etkisinin olduğunu, bir başka
deyişle işlemin, ATC sınıflamasına dayalı olarak tanımlanan pazarlarda, doğrudan
Roche grubunun pazar payını azaltması ya da Novartis Grubunun pazar payını artırması
ile sonuçlanacağını söylemek mümkün görünmemektedir. Bir ilaç şirketinin pazar gücü
elinde bulundurduğu ruhsat, marka ya da know-how ile ilgili olup dosya konusu
bakımından işlem ruhsatlı ve formülasyonu belirli ürünlerin üretilmesi hizmetinden 130
ibarettir. İlaç pazarında teşebbüsler faaliyetlerini ithalat yoluyla veya doğrudan üretim ya
da üçüncü kişiler aracılığıyla fason üretim yoluyla gerçekleştirebilmektedir. Nitekim,
Roche Müstahzarları’nın Türkiye’de sahibi olduğu bu tek üretim tesisinden elde ettiği
gelirin, Türkiye’deki toplam cirosuna oranı %(…) civarında olup satışlarının geri kalan
kısmını İsviçre, Fransa, Almanya, ABD ve Kanada’dan yaptığı ithalat yoluyla
gerçekleştirmektedir.
Her ne kadar devir konusu işlem ilaç piyasasında bir yoğunlaşmaya neden olmayacaksa
da, devre konu tesisin ilgili pazar bakımından büyüklüğünü görebilmek amacıyla Türkiye
toplam üretim kapasitesi dikkate alınarak yapılan değerlendirmeye aşağıda yer
verilmiştir. 140
Dosya mevcuduna göre, Türkiye ilaç sanayinde birim kutu olarak üretim kapasitesi 2005
yılı itibarıyla 1,93 milyar kutu olarak tahmin edilmektedir. Aşağıdaki tabloda bazı
teşebbüslerin üretim kapasitesi ve Roche Müstahzarları’nın devre konu tesisinin Türkiye
toplam kapasitesi içindeki payına yer verilmiştir.
Tablo 4- Türkiye İlaç Üretim Kapasitesi
Teşebbüs Üretim Kapasitesi (milyon kutu) Pay (%)
Eczacıbaşı (…..) (…..)
Sanovel (…..) (…..)
Abdi İbrahim (…..) (…..)
Bilim İlaç (…..) (…..)
Roche (…..) (…..)
Türkiye’nin toplam kapasitesi 1930 100,00
Devre konu tesisin Türkiye’deki kutu ilaç kapasitesi bakımından payı yaklaşık % (….)
civarındadır. Devralan taraf Sandoz Sağlık ile aynı ekonomik bütünlük içinde bulunan
Novartis Sağlık’ın ve Sandoz İlaç’ın da Kurtköy ve Gebze’de tablet üretim tesisleri
bulunmaktadır. Dosya mevcudu verilere göre, 2006 yılının Ekim ayı itibarıyla üretilen
kutu ilacın ciro değeri dikkate alındığında, Novartis grubunun yaklaşık % (….) oranında, 150
Roche Grubunun ise % (….) oranında pazar payına sahip oldukları görülmektedir.
Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, dosya konusu işlemin gerek beşeri ilaç pazarlarında,
gerekse de ilgili pazarda rekabeti sınırlayıcı bir etkiye sahip olmayacağı kanaatine
varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”
kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde 160
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına,
dolayısıyla işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy