Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-162 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-89/1130-441
Karar Tarihi : 6.12.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Ayşe Özlem UZUN, Ekrem SOLMAZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri Av. Gönenç GÜRKAYNAK,
Av. K.Korhan YILDIRIM, Av. Yelda ÜREY
Çitlenbik Sokak No:12 Yıldız Mahallesi Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Ovacık Köyü Mevkii Siirt Yolu Üzeri 4. km Kurtalan Siirt
- Kazım Türker
Turan Güneş Bulvarı 15. Cad. No:11 Çankaya Ankara
- Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Horasan Sok. No:24 G.O.P. Ankara
- Veysi Akın Koloğlu
Horasan Sok. No:24 G.O.P. Ankara
- Naci Koloğlu
Horasan Sok. No:24 G.O.P. Ankara
- Celal Koloğlu 30
Horasan Sok. No:24 G.O.P. Ankara
- Ülkü Türker
Turan Güneş Bulvarı 15. Cad. No:11 Çankaya Ankara
- Kaan Türker
Turan Güneş Bulvarı 15. Cad. No:11 Çankaya Ankara
- Mehmet Derya Türker
Turan Güneş Bulvarı 15. Cad. No:11 Çankaya Ankara
- Türkerler İnş. Turz. Maden. Ener. Üret. Tic. San. A.Ş.
Turan Güneş Bulvarı 15. Cad. No:11 Çankaya Ankara
E. DOSYA KONUSU: Şanlıurfa Madencilik Beton Çimento San. ve Tic. A.Ş.’nin 40
tam kontrolünün Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.9.2007 tarih ve 6248 sayı ile intikal eden
ve dosyadaki eksiklikleri en son 19.11.2007 tarihinde tamamlanan başvuru üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri çerçevesinde yapılan değerlendirmeye ilişkin 30.11.2007 tarih ve 2007-2-
162/Öİ-07-AÖU sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 30.11.2007 tarih ve
07-89/1130-441
2
REK.0.06.00.00-120/346 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-89 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Devralma Raporu’nda; bildirim konusu
devralma işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma olduğu,
işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum
yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda
ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı ifade
edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak Kurtalan)
Limak Kurtalan, Siirt ili Kurtalan ilçesinde çimento üretimi gerçekleştirmektedir ve 60
Limak Holding A.Ş. tarafından kontrol edilmektedir. Limak Grubu inşaat, çimento,
turizm ve enerji sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Limak Grubu Gaziantep,
Diyarbakır Ergani ve Siirt Kurtalan çimento fabrikalarını kontrol etmektedir.
H.1.2. Devredenler
Türkerler İnş. Turz. Maden. Ener. Üret. Tic. San. A.Ş (Türkerler İnşaat) genel olarak
inşaat ve enerji sektörlerinde faaliyet göstermektedir.
Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kolin İnşaat) inşaat, enerji ve liman
işletmeciliği sektörlerinde faaliyet göstermektedir.
Devreden gerçek ve tüzel kişilerin Şanlıurfa Çimento’daki hisseleri aşağıdaki tabloda
belirtildiği gibidir: 70
Tablo 1: Şanlıurfa Çimento Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Kazım Türker 4840 48,43
Kolin İnşaat 4700 47,0
Veysi Akın Koloğlu 100 0,99
Naci Koloğlu 100 0,99
Celal Koloğlu 100 0,99
Ülkü Türker 40 0,4
Kaan Türker 40 0,4
Mehmet Derya Türker 40 0,4
Türkerler İnşaat 40 0,4
Toplam 10120 100
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi
durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri,
mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları
üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı
gri çimentoya oranla çok azdır.
Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim 80
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame
olması söz konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak
ele alınması gerekmektedir.
Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama
yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli
ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir
07-89/1130-441
3
fabrikanın tüm bu ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu ürünlerin arz bakımından
birbirine ikame olması nedeniyle, alt pazar tanımı yapılmasına gerek bulunmamadığı
sonucuna ulaşılmış ve yoğunlaşmanın gerçekleşeceği pazar “(gri) çimento pazarı”
olarak belirlenmiştir. 90
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Çimentonun yükte ağır pahada hafif niteliği, çimentonun ekonomik olarak satılabildiği
bölgeyi sınırlandırmakta, bu bölgeyi büyük ölçüde nakliye masraflarının ürünün fiyatına
ve/veya toplam maliyetine oranı belirlemektedir. Bu bölgenin dışına çimento satılması,
nakliye masraflarını artırmakta, bu da karlılığı ortadan kaldırabilmektedir. Bu nedenle,
çimento sektörünü konu alan rekabet hukuku incelemelerinde ilgili coğrafi pazar,
fabrikanın bulunduğu yerden 250-300 km ile çevrelenen bölge dikkate alınarak
bölgesel seviyede belirlenmektedir.
İlgili coğrafi pazarın bölgesel seviyede belirlendiği bu gibi durumlarda, incelenen
bölgeler arasında ürün giriş çıkışını ele alan Elzinga-Hogarty testi, ilgili coğrafi pazarı 100
tespit etmekte kullanılan yöntemlerden biridir. Elzinga-Hogarty testinin genel mantığı
şu şekildedir: eğer belli bir coğrafi pazara dışarıdan girişler (ithalat) ve o bölgeden
dışarıya çıkışlar (ihracat) az oluyorsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer bölgelerden
bağımsız olarak tespit edilebilecektir. Bu durumda bu bölge, ilgili coğrafi pazar olarak
tanımlanabilecektir.
Coğrafi pazarın tespitinde, Avrupa Komisyonu (Komisyon)’nun da, bazı kararlarında
Elzinga-Hogarty testi gibi ticaret akışı testlerinden faydalanmış olduğu görülmektedir.
Kurul, şimdiye kadar, özellikle çimento sektörüne yönelik çeşitli kararlarında söz
konusu testi detaylı bir biçimde ele alarak coğrafi pazarı tanımlamıştır.
Elzinga-Hogarty testi, nakliye bilgilerine dayalı iki ölçüte dayanmaktadır: 110
1) Bir bölgeye girişlerin aynı bölgedeki satışlara oranı, LIFO,
2) Bir bölgeden çıkışların aynı bölgedeki üretime oranı, LOFI
Bu iki değerin yüksek seviyelerde çıkması, incelenen bölgenin coğrafi pazarı
oluşturduğunu göstermektedir. Komisyon’un uygulamalarında da %85 LİFO ve LOFİ
değerleri yeterince yüksek kabul edilmiş ve bu değerlerin meydana getirdiği bölge, ilgili
coğrafi pazar olarak değerlendirmeye alınmıştır. Bu çerçevede, LİFO ve LOFİ
aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır.
LIFO= ( Üretim(P)-İhracat(X) ) / Tüketim(C) (1)
Tüketim; üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal stoğundaki (I)
değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Bir başka ifadeyle, 120
C= P-X+M-ΔI (2)
Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) inciye konulmasıyla
aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir:
LIFO= 1-(M/C) (3)
LOFI’nin formüle edilmiş hali ise şu şekildedir:
LOFI= (P-X)/P
(2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI,
LOFI=1-(X/P) (4)
şeklinde elde edilmektedir.
07-89/1130-441
4
Rapor kapsamında LIFO ve LOFI değerlerinin hesaplanması için, Şanlıurfa Çimento ve 130
Limak Grubu’na ait çimento fabrikalarının bulunduğu illere ve bu illerden dışarıya
yapılan satışlar incelenmiştir.
Şanlıurfa’dan satış yapılan iller ve Şanlıurfa’ya satış yapan fabrikaların yer aldığı iller,
aşağıda yer alan tablolarda satış miktarlarıyla birlikte gösterilmektedir.
Tablo 2: Şanlıurfa Çimento’nun İl Bazında Satış Yaptığı Yerler
İller Satış (ton)
Satışın Üretime Oranı
(%)
Satışın İldeki Tüketime
Oranı (%)
Şanlıurfa (……..) (……..) (……..)
Mardin (……..) (……..) (……..)
Diyarbakır (……..) (……..) (……..)
Gaziantep (……..) (……..) (……..)
Adıyaman (……..) (……..) (……..)
İhracat (……..) (……..) (……..)
Toplam (……..) (……..) (……..)
Tablo 3: Şanlıurfa’ya Satış Yapan Fabrikaların Bulunduğu İller
İller
Satış Miktarları
(Ton)
Satışın Toplam Satışlar
İçindeki Payı (%)
Şanlıurfa (……..) (……..)
OYAK Mardin (……..) (……..)
Çimko
Adıyaman
(……..) (……..)
Çimentaş
Elazığ
(……..) (……..)
Limak Ergani (……..) (……..)
Limak
Gaziantep
(……..) (……..)
Diğer (……..) (……..)
Toplam (……..) (……..)
Tablo 4’de de bu verilerle hesaplanmış LİFO ve LOFİ değerleri yer almaktadır. LİFO ve
LOFİ değerlerinin hesaplanması aşamasında fabrikaların yurtdışına yaptıkları satışlar,
fabrikaların üretim rakamlarından çıkartılmıştır.
Tablo 4: LİFO ve LOFİ Oranları 140
İller LİFO Oranları (%) LOFİ Oranları (%)
Şanlıurfa 64 89
Mardin 82 67
Diyarbakır 82 76
Gaziantep 69 81
Adıyaman 83 80
Tablo 4’te de görüldüğü üzere, coğrafi pazar, devralma işlemine esas teşkil eden
fabrikanın bulunduğu Şanlıurfa ili olarak ele alındığında, o bölgedeki üretimin tüketimi
karşılama oranını gösteren LİFO değerleri düşük, o bölgedeki üretimin ne kadarının
yine o bölge içinde satıldığını gösteren LOFİ değerleri ise yüksek çıkmaktadır.
LİFO’nun düşük çıkmasının sebebi Şanlıurfa’ya dışarıdan önemli miktarda çimento
girişi olması, LOFİ’nin yüksek çıkmasının sebebi ise Şanlıurfa’dan diğer illere az
miktarda çimento satışının olmasıdır. İkinci aşamada, Şanlıurfa’ya en fazla çimento
satışı yapan Mardin ili eklenmesi ile LİFO değeri yükselmiş, öte yandan OYAK
Mardin’in satışlarının önemli bir bölümünü Mardin dışına yapması sebebiyle LOFİ
değeri düşmüştür. Daha sonra sırasıyla Diyarbakır, Gaziantep ve Adıyaman illerinin 150
eklenmesi ile LİFO ve LOFİ değerleri yükselmiş ve ilgili coğrafi pazar tanımı için gerekli
değerlere ulaşılmıştır. Bu bilgiler ışığında dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar
“Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır, Gaziantep ve Adıyaman illeri” olarak tespit edilmiştir. Bu
coğrafi pazar, aynı zamanda, çimento sektöründe rekabet hukuku açısından yapılan
07-89/1130-441
5
incelemelerde esas alınan 250-300 km sınırı ile de örtüşmektedir. Bu beş il, dosya
kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirmelerde muhtemel bir yoğunlaşmanın ve
hakim durumun en fazla hissedileceği en dar pazardır. Söz konusu pazarda bir hakim
durumun ortaya çıkmaması halinde diğer illerin de dahil olduğu daha geniş bir pazarda
bir hakim durumdan bahsedilemeyecektir.
H.3. Değerlendirme 160
H.3.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
Limak Kurtalan ile Satıcılar arasında imzalanan Hisse Alım Satım Sözleşmesi
gereğince Limak Kurtalan, Şanlıurfa Çimento’nun tam kontrolüne sahip olacaktır. İlgili
devralma işlemi, Şanlıurfa Çimento’nun kontrolünde değişiklik yaratması nedeniyle
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin “herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi” şeklindeki (b) bendi kapsamında bir devralma işlemidir.
H.3.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in, İzne Tabi Birleşme veya Devralmalar başlığı altındaki 4. 170
maddesinde; “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi
beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.”
hükmü yer almaktadır.
Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, bildirim konusu devralma işleminde
devralınan Şanlıurfa Çimento’nun çimento pazarındaki 2006 yılı cirosu (………..)
YTL’dir. Tek başına Şanlıurfa Çimento’nun cirosu bile anılan Tebliğ’de öngörülen ciro
eşiğini aşmaktadır. 180
2006 yılı itibarıyla ilgili coğrafi pazarda devralma işlemine konu Şanlıurfa Çimento’nun
yukarıda arz edilen en dar coğrafi pazarda yer alan illerin toplam tüketimini karşılama
oranı olarak belirlenen pazar payı %(….), devralan taraf olan Limak Grubunun kontrol
ettiği Gaziantep ve Ergani (Diyarbakır) Çimento vasıtasıyla elde ettiği pazar payı
yaklaşık olarak %(….)’dır. Bu durumda, tarafların ilgili ürün pazarında 2006 yılı pazar
payları toplamı yaklaşık %(….) olmaktadır1.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde incelemeye konu devralma işleminde,
çimento pazarında 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen pazar payı ve ciro eşiklerinin
aşıldığı görülmektedir. Dolayısıyla bildirim konusu devralma işleminin Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi bir devralma işlemi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 190
H.3.3. Devralma İşleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, bir birleşme veya devralmanın
yasaklanabilmesi için işlemin, hakim durum yaratarak ya da mevcut bir hakim durumu
güçlendirerek ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde azaltması gerekmektedir.
İşlem sonucunda devralan tarafın ilgili pazar ya da pazarlarda tek başına hakim
duruma gelmesi, birleşme ve devir işlemlerinin pazarın rekabetçi yapısını bozmaya
yönelik olarak ortaya çıkan olumsuz yatay etkilerinin başında gelmektedir. İşlem
1 Siirt ilinden, Diyarbakır’a yapılan (…….) ton satış haricinde ilgili coğrafi pazara herhangi bir satış yapılmamıştır. Bu
miktar, toplam tüketim içinde %(….)’den bile daha az bir orana tekabül ettiği için pazar paylarının hesaplanmasında
dikkate alınmamıştır.
07-89/1130-441
6
sonucunda devralan tarafın hakim duruma yani “rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri 200
belirleyebilme gücü”ne sahip olması, işlem sonrasında ilgili teşebbüse fiyatları artırma,
üretimi kısıtlama gibi tüketici refahına olumsuz etki edecek şekilde davranabilme
imkanı tanıdığından, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesince yasaklanmaktadır.
Bu çerçevede, Limak Grubu’nun Şanlıurfa Çimento’yu devralmasının ardından böyle
bir güce tek başına ulaşıp ulaşmayacağı bu bölümde değerlendirilmiştir. İlgili coğrafi
pazara satış yapan teşebbüslerin 2006 yılı satışları ve ilgili coğrafi pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin pazar payları aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.
Tablo 5: İlgili Coğrafi Pazara Satış Yapan Fabrikalar
Fabrikalar/Satış
Yapılan İller
Şanlıurfa
(ton)
Mardin
(ton)
Diyarbakır
(ton)
Gaziantep
(ton)
Adıyaman
(ton)
Şanlıurfa (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Limak Ergani
(Diyarbakır)
(…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Limak Gaziantep (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Limak Kurtalan
(Siirt)
(…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Çimko Adıyaman (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
OYAK Mardin (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Elazığ (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Diğer (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Toplam Tüketim (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Tablo 6: 2006 Yılı Satışları ve Pazar Payları 210
İller/İlgili Coğrafi
Pazarda
Tüketimi Karşılama
Oranı
Şanlıurfa
Çimento’nun
Oranı (%)
Gaziantep
Çimento’nun
Oranı (%)
Diyarbakır
Çimento’nun
Oranı (%)
OYAK’ın
Oranı
(%)
Çimko’nun
Oranı (%)
Elazığ
Çimento’nun
Oran’ı (%)
Şanlıurfa (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Mardin (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Diyarbakır (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Gaziantep (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Adıyaman (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Toplam (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Tablo 7: Şanlıurfa, Gaziantep ve Diyarbakır Fabrikalarının Coğrafi Pazarda Tüketimi
Karşılama Oranları
İller /İlgili Coğrafi
Pazarda
Tüketimi Karşılama
Oranı
Şanlıurfa Çimento’nun
Oranı (%)
Limak Gaziantep ile
Limak Diyarbakır
Çimento’nun Oranı (%)
Şanlıurfa, Diyarbakır ve
Gaziantep Çimento’nun
Toplam Pazar Payı (%)
Şanlıurfa (…….) (…….) (…….)
Mardin (…….) (…….) (…….)
Diyarbakır (…….) (…….) (…….)
Gaziantep (…….) (…….) (…….)
Adıyaman (…….) (…….) (…….)
Toplam (…….) (…….) (…….)
Tablolardan da görüldüğü üzere, ilgili coğrafi pazar sınırları içerisinde Şanlıurfa
Çimento haricinde, Limak Grubuna ait Gaziantep ve Diyarbakır fabrikaları, Oyak
Grubu’na ait Oyak Mardin ve Sanko Holding’e ait Çimko Adıyaman çimento fabrikaları
faaliyet göstermektedir. İlgili coğrafi pazar sınırları içerisine dahil edilmemiş olsa da
ilgili coğrafi pazara yakın iller olan Elazığ ve Adana’da da Oyak Grubu’na ait çimento
fabrikaları bulunmaktadır. Bunun gibi, Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre
Kahramanmaraş’ta da Sanko Holding’e bağlı yeni bir çimento fabrikası kurulmaktadır.
Raportörlerce Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. Yatırım Koordinatörü ile yapılan 220
07-89/1130-441
7
telefon görüşmesinde, fabrikanın 2008 yılının ilk çeyreğinde Kahramanmaraş’ın
Pazarcık ilçesinde faaliyete geçeceği, yıllık çimento ve klinker üretim kapasitesinin
(………….) ton ve (………….) ton olacağı bilgilerine ulaşılmıştır.
Genel olarak, birleşme ve devralmalarının etkilerinin değerlendirilmesi ve pazarın
rekabetçi yapısının anlaşılması açısından teşebbüslerin pazar payları ve yoğunlaşma
oranları, dikkate alınan unsurların başında gelmektedir.
Bu bakımdan değerlendirildiğinde, devralma işlemi ertesinde Limak Grubunun pazar
payı % (…) olmaktadır. Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payları ve
devralma işlemi ertesinde Limak Grubu’nun ulaşacağı pazar payı, aşağıda Tablo 8’de
gösterilmektedir. Devralma işlemiyle pazardaki oyuncu sayısı dörtten üçe inmekte, 230
Limak Grubu, pazarda lider konuma gelmektedir. Bu durumda, pazarda
yoğunlaşmanın artacağını söylemek yanlış olmayacaktır.
Tablo 8: İlgili Coğrafi Pazardaki Teşebbüslerin Pazar Payları
Teşebbüsler Pazar payı (%)
Çimko Adıyaman (….)
Oyak Mardin (….)
Şanlıurfa (….)
Limak Grubu (….)
Devralma Sonrası
Limak Grubu Toplam
(….)
Rekabet hukuku incelemelerinde pazardaki yoğunlaşma oranlarının hesaplanmasında
Herfindahl –Hirschman Index (HHI) genel olarak kullanılan bir yöntemdir. AB
Komisyonu’nun 2004 yılında yayınlamış olduğu “Yatay Birleşmelerin Değerlendirilmesi
için Rehber” inde (Rehber) HHI rakamlarının nasıl değerlendirileceğine ilişkin
açıklamalara yer verilmiştir. Rehber, HHI seviyelerini ve değişimlerini (deltaları) bir
kombinasyon olarak birlikte yorumlamaktadır. Rehber’e göre, yatay birleşmelerde
2000’nin üzerinde HHI ve 150’nin üzerindeki delta seviyelerinin birlikte sağlanması 240
durumunda birleşmenin anti-rekabetçi etkilere sahip olabileceği ve dolayısıyla pazarın
muhtemel devir sonrası yapısına ilişkin farklı ağırlık verilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Rehber’de deltanın 150’nin altında olmasına rağmen bazı koşullar ile 1000 ya da
2000’nin üzerindeki HHI rakamlarına sahip bir pazarda da ayrıntılı “hakim durum
analizi” yapılması gerekli durumlara yer verilmiştir. Birleşme taraflarından birisinin aynı
pazarda faaliyet gösteren, küçük pazar payına sahip rakip bir teşebbüs ya da pazara
girebilecek bir potansiyel rakip teşebbüs olması bu durumlara örnek olarak
verilmektedir.
Öte yandan, Amerika Adalet Bakanlığı Antitröst Dairesi (DOJ) ve FTC’nin birlikte 1992
yılında yayınladıkları “Yatay Birleşmeler Rehber” (YBR)’inde de ayrıntılı HHI 250
analizlerine yer verilmektedir. YBR’ye göre devir sonrası HHI düzeyi 1800’ün üzerinde
ise ilgili pazar “çok yüksek derecede yoğunlaşmış” olarak ifade edilmektedir. Ayrıca,
Rehber’in yaklaşımına benzer şekilde, YBR’de, 100’ün üzerindeki HHI değişimine yol
açan bir birleşmenin pazar gücünün ortaya çıkması veya kuvvetlendirilmesi ya da
pazar gücünün kullanılmasını kolaylaştırıcı etkide bulunması sonuçlarını doğuracağı
ifade edilmektedir.
Ancak hemen belirtilmelidir ki, hakim durum değerlendirmelerinde bu oranlar tek
başına değil, pazarın genel yapısına etkide bulunan diğer etmenler ile birlikte
değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.
Dosya konusu ilgi coğrafi pazarda, işlem öncesi HHI2 oranı 1813 iken, işlem 260
sonrasında HHI 2677’ye yükselmektedir. İşlem sonrasında HHI oranındaki değişim ise
2 Hesaplamalarda %3’ün altındaki pazar payları değerlendirmeye alınmamıştır.
07-89/1130-441
8
864 olacaktır. Görüldüğü gibi bölgedeki yoğunlaşma oranları izne konu devralma işlemi
öncesinde bile yüksek iken devralmanın ertesinde daha da artmaktadır. Yukarıda da
belirtilmiş olan, ilgili coğrafi pazardaki oyuncu sayısının dörtten üçe inecek olması ve
Limak Grubunun pazar payındaki önemli artış, HHI oranlarındaki yüksekliği açıklayan
birer göstergedir.
Bu durumda, pazarın yapısını net bir şekilde ortaya koyabilmek bakımından pazar
payları ve HHI oranlarının yanında pazardaki diğer faktörlerin işlem sonucunda bir
hakim durumun ortaya çıkmasına imkan tanıyıp tanımayacağına da bakılmalıdır.
Nitekim, yüksek pazar paylarının söz konusu olduğu kimi birleşme ve devralma 270
işlemlerine, 4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ açısından izin verilebilmektedir.
Bu çerçevede, işlem sonrasında Limak Grubunun ilgili pazarda hakim duruma gelip
gelmeyeceğinin değerlendirilmesinde ele alınması gereken en önemli husus, olası bir
fiyat artışı ya da üretim kısıtlaması durumunda mevcut ya da potansiyel rakiplerin
Limak Grubu üzerinde pazarda rekabetçi baskı uygulama güç ve imkanlarının olup
olmadığıdır. Aşağıdaki tablolarda ilgili coğrafi pazara ürün sağlayan Şanlıurfa Çimento,
Limak Grubu fabrikaları ve bu fabrikalara rakip teşebbüslerin klinker ve çimento üretim
miktarları ve kapasite rakamları ile ilgili coğrafi pazarda 2006 yılı toplam çimento
tüketimi yer almaktadır:
Tablo 9: Şanlıurfa Çimento ve Limak Grubu’nun Klinker ve Çimento Üretim Kapasiteleri 280
Fabrika Klinker Kapasitesi
(ton/yıl)
Çimento Kapasitesi
(ton/yıl)
2006 Yılı Çimento
Üretimi (ton)
(……..) (……..) (……..) (……..)
(……..) (……..) (……..) (……..)
(……..) (……..) (……..) (……..)
(……..) (……..) (……..) (……..)
(……..) (……..) (……..) (……..)
Tablo 10: Rakip Teşebbüslerin Klinker ve Çimento Üretim Kapasiteleri
Fabrika Klinker Kapasitesi
(ton/yıl)
Çimento
Kapasitesi(ton/yıl)
2006 Yılı
Çimento Üretimi
(ton)
OYAK Mardin (……..) (……..) (……..)
Çimko Adıyaman (……..) (……..) (……..)
Elazığ Çimento (……..) (……..) (……..)
Toplam (……..) (……..) (……..)
Görüldüğü gibi, çimento üretim kapasiteleri açısından bölgede Çimko Adıyaman
fabrikası birinci, OYAK Mardin çimento fabrikası ikinci, Limak Ergani üçüncü ve
Şanlıurfa ise dördüncü sırada yer almaktadır. Nitekim, 2006 yılı çimento üretiminde
OYAK Mardin birinci, Çimko Adıyaman ikinci, Limak Kurtalan üçüncü sırada yer almış,
Şanlıurfa fabrikası ise bölgedeki en düşük üretimi gerçekleştirmiştir. Klinker üretimi
açısından da Şanlıurfa fabrikasının üretimi ilk sıralarda yer almamaktadır.
Raportörlerce Oyak Mardin Genel Müdürü ile yapılan telefon görüşmesinde elde edilen
bilgilere göre, Oyak Mardin 2008 yılında klinker kapasitesini (……….) ton/yıl arttırmayı
planlamaktadır. Bu fabrikaların bulundukları illerdeki tüketim rakamlarına ise aşağıda 290
yer verilmektedir.
Tablo 11: 2006 Yılı Tüketim Rakamları
İller Tüketim Miktarı (ton)
Şanlıurfa 651.461
Mardin 406.300
Diyarbakır 579.540
Gaziantep 1.071.865
Adıyaman 255.735
Toplam 2.964.901
07-89/1130-441
9
Yukarıdaki tablolardan görüldüğü gibi Mardin, Adıyaman ve Elazığ’daki rakip üç
çimento fabrikasının yıllık toplam çimento üretim kapasitesi, ilgili coğrafi pazardaki
2006 yılı toplam çimento tüketiminden daha fazladır ve 2006 yılı üretim rakamları ise
ilgili coğrafi pazardaki tüketimin %97,5’ine tekabül etmektedir. Sadece iç tüketim
amacıyla düşünüldüğünde bölgedeki fabrikalarda önemli bir kapasite fazlası olacağı
söylenebilir. Zira Türkiye’de Güney Doğu Anadolu gibi küçük bir bölgenin içinde ve
hemen bu bölgeye komşu illerde mevcut durumda faaliyet gösteren toplam 8 çimento
fabrikası (Limak Gaziantep, Çimko Adıyaman, Limak Ergani, Oyak Mardin, Oyak 300
Elazığ, Limak Kurtalan-Siirt, Oyak Adana ve Türkerler Şanlıurfa) bulunmaktadır. 2008
yılı içerisinde Kahramanmaraş’ta faaliyete geçecek fabrika bunlara ek olacaktır.
Bölgede çimento fabrikaları bakımından rastlanan bu yoğunluğun sebebi, özellikle Irak
ve Suriye’ye yapılmakta olan yüksek düzeydeki ihracattır. Bölgedeki ihracat gerçeği,
coğrafi pazarın karakterini belirleyen önemli unsurlardan biri olarak karşımıza
çıkmaktadır. Bölgeden yapılan ihracat, esasen, ilgili coğrafi pazarın sınırlarını
genişleten bir unsur olmaktadır. Pazardaki teşebbüslerin ihracat miktar ve oranları
aşağıda sunulmaktadır.
Tablo 12: İhracat Miktarları ve Oranları
Fabrika İhracat (ton) İhracatın Fabrika Üretimine Oranı (%)
Şanlıurfa (……..) (……..)
Ergani (……..) (……..)
Kurtalan (……..) (……..)
Elazığ (……..) (……..)
Çimko
Adıyaman
(……..) (……..)
Oyak Mardin (……..) (……..)
Bu bilgiler ışığında, devralma işlemine ilişkin olarak yapılacak bir hakim durum 310
değerlendirmesinde, Şanlıurfa Çimento’nun Limak Grubu tarafından devralınması ile
her ne kadar Limak Grubu ilgili pazarda %(…)’lik pazar payına sahip olacak olsa da,
bölgeden Suriye ve Irak’a yoğun ihracat gerçekleşmesi, bölgede faaliyet gösteren rakip
teşebbüslerin tüketimi karşılamaya yetecek üretim kapasitesine sahip olmaları,
Kahramanmaraş’ta yeni bir fabrikanın açılma aşamasında olması, Oyak Mardin’in
mevcut kapasitesinde artış yapılmasının planlanması, bölgedeki fabrikalardan yapılan
ihracatın ilgili pazarda olası bir fiyat yükselmesi durumunda iç tüketime yönelebileceği
gerekçeleriyle işlem sonrasında Limak Grubunun ilgili pazarda üretim, dağıtım ve fiyat
gibi koşulları tek başına belirleyebilme gücüne ulaşma bakımından hakim duruma
gelmeyeceği kanaatine ulaşılmaktadır. 320
Öte yandan birlikte hakim durum açısından yapılacak bir değerlendirmede ilgili
pazardaki teşebbüslerin geçmişte uyumlu davranışlar gösterip göstermedikleri,
gelecekteki eylemleri konusunda bir öngörüde bulunmakta ışık tutmaktadır. Bu açıdan,
bölgede çimento sektöründe faaliyette bulunan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı
Kanun kapsamında herhangi bir inceleme yapılmamış olduğu tespit edilmiştir. Yoğun
ihracatın da etkisiyle bölgedeki teşebbüsler arasında il veya bölge bazında bir
paylaşma söz konusu değildir. Bölgedeki çimento fabrikalarının satışları, Şanlıurfa ve
Gaziantep illeri gibi yıllık çimento tüketim rakamlarının ildeki çimento fabrikasının
üretimine görece yakın ya da üretimden yüksek olduğu durumlar haricinde, birçok ile
önemli miktarlarda satış gerçekleştirmektedir. Mevcut durumda, Oyak Mardin, Limak 330
Ergani’nin faaliyet gösterdiği Diyarbakır (il tüketiminin %26,94’ü) ve devralma işlemine
konu çimento fabrikasının faaliyetlerini sürdürdüğü Şanlıurfa (il tüketiminin %17,63’ü)
illerine önemli miktarda çimento satışı gerçekleştirmektedir. Aynı şekilde Çimko
Adıyaman Limak Grubu tarafından kontrol edilen bir çimento fabrikasının bulunduğu
Gaziantep’in tüketiminin %26,34’ünü ve Elazığ Çimento da Diyarbakır’ın tüketiminin
%16,71’ini sağlamaktadır. Birbirlerinin tüketimini karşılamada bu derece önemli payı
07-89/1130-441
10
olması ve geçmişte Rekabet Kurumu incelemelerine tabi olamamaları sebepleriyle
bölgedeki teşebbüslerin Limak Grubu ile birlikte bir hakim durum yaratacaklarına ilişkin
yeterli veriye ulaşılmamaktadır.
Yukarıda sunulan sebeplerle, Şanlıurfa Çimento’nun Limak Grubu tarafından 340
devralınması durumunda, tanımlanan ilgili pazarlarda herhangi bir hakim durum
yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili
pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı kanaatine
ulaşılmaktadır.
H.3.4. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Taraflar arasında imzalanan Sözleşme’nin “Rekabet Yasağı” başlıklı 7. maddesinde,
“Her bir Satıcı, Kapanış Tarihi’nden itibaren başlayarak iki (2) yıllık bir süre boyunca,
ne kendisinin ne de İştiraklerinden herhangi bir tanesinin, Türkiye’nin güneydoğu
bölgesinde Şirket ile doğrudan rekabete girecek yeni bir çimento işiyle iştigal
etmeyeceğini veya yatırımda bulunmayacağını kabul eder.” hükmü yer almaktadır. 350
Rekabet yasakları, alıcıların yaptıkları yatırımların karşılıklarını tam olarak almalarının
bir aracı olarak görülmektedir. Genel olarak rekabet yasaklarının yan sınırlama olarak
değerlendirilebilmesi için “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece
taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini sağlaması gerekmektedir.
Bildirim konusu işlemde yer alan rekabet yasağı, bu kriterler çerçevesinde
değerlendirildiğinde, yan sınırlama olarak kabul edilmiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin, 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” 360
kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin
ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy