AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 17594/08
SARCAN VE CAN/TÜRKİYE
ve diğer 5 başvuru
(Bk. ekli liste)
Başkan,
Paul Lemmens,
Yargıçlar,
Ksenija Turković,
Jon Fridrik Kjølbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 7 Şubat 2017 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Farklı tarihlerde yapılmış olan ve ekli tabloda yer alan yukarıdaki başvuruları dikkate alarak,
Gerçekleştirilen müzakerelerin ardından aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
1. Başvuranların listesi ekte yer almaktadır. Mahkeme önünde, Diyarbakır Barosuna kayıtlı avukat A. Çağer tarafından temsil edilmişlerdir.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
A. Davanın koşulları
3. Dava konusu olaylar, taraflarca ibraz edildiği şekliyle, aşağıdaki gibi özetlenebilir.
4. Başvuranlara ait arazi parçaları, 3 Ağustos 1990 tarihinde idare tarafından kamulaştırılmıştır. Başvuranların talebi üzerine, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranlara ek tazminat ödenmesine karar vermiştir. İlgili kararlar Yargıtay tarafından onanmıştır.
5. Başvuranlar, icra işlemlerini başlatmıştır.
6. Dava dosyalarındaki bilgilere göre, toplam miktarlar idare tarafından halen ödenmemiştir.
7. Başvuru detayları ekli tabloda yer almaktadır.
B. İlgili iç hukuk
8. Aşağıda bahsedilen Tazminat Komisyonuna ilişkin iç hukuk ve uygulama hakkındaki bilgilere Turgut ve Diğerleri/Türkiye (k.k.), no. 4860/09, 26 Mart 2013; Demiroğlu/Türkiye (k.k.), no. 56125/10, 4 Haziran 2013 ve Yıldız ve Yanak/Türkiye (k.k.), no. 44013/07, 27 Mayıs 2014 kararlarından erişilebilir.
ŞİKÂYETLER
9. Başvuranlar, Sözleşme'nin 6. maddesi ile Sözleşme'ye Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesine dayanarak, kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesi sonucu uğramış oldukları maddi zarardan şikâyetçi olmuşlardır. Başvuranlar bu bağlamda ayrıca, söz konusu kamulaştırma işlemlerinin makul bir sürede tamamlanmadığından ve yerel mahkeme kararlarının tamamen icra edilmediğinden de şikâyetçi olmuşlardır.
10. Başvuranlar ilaveten, Sözleşme'nin 6. maddesi kapsamında, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi kararının yeterli gerekçeye dayanmadığını ileri sürmüşlerdir.
11. Başvuranlar son olarak, Sözleşme'nin 7 No'lu Protokolü'nün 2. maddesi kapsamında, herhangi bir yeniden inceleme mekanizmasının bulunmadığından şikâyetçi olmuşlardır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
12. Mahkeme, başvuruların konu bakımından benzer olduğunu dikkate alarak, söz konusu başvuruları birlikte tek bir karar çerçevesinde incelemeyi uygun görmüştür.
A. Müslüm Sarcan tarafından yapılmış olan başvuru hakkında (Başvuru no. 17954/08)
13. Mahkeme, 17954/08 numaralı başvuru kapsamındaki başvuranlardan biri olan Müslüm Sarcan'ın mevcut başvuru Mahkemeye sunulmadan önce 7 Mayıs 2003 tarihinde vefat ettiğini kaydetmektedir. Bu bağlamda Mahkeme, vefat etmiş bir kişinin bir temsilci vasıtasıyla dahi Mahkemeye başvuru yapmasının mümkün olmadığını dikkate alarak, vefat etmiş kişi adına başvuru yapılamayacağını değerlendirmektedir (Bk. Macedonia Gavrielidou ve Diğerleri/Kıbrıs (k.k.), no. 73802/01, 13 Kasım 2003).
14. Mahkeme, bu doğrultuda, başvurunun bu kısmının, Sözleşme'nin 35 §§ 3 (a) maddesinin anlamı dahilinde Sözleşme hükümleriyle kişi bakımından uyuşmaz olduğu gerekçesiyle, 35 § 4 maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği kanaatine varmıştır.
B. Sözleşme'nin 6 § 1 maddesi ve Sözleşme'ye Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi hakkında
15. Başvuranlar, Sözleşme'nin 6. maddesi ile Sözleşme'ye Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesine dayanarak, icra işlemlerindeki gecikmeden ve bunun neticesinde uğramış oldukları maddi zarardan şikâyetçi olmuşlardır.
16. Hükümet, 6384 sayılı Kanun uyarınca, yargılamaların uzunluğuna, kararların geç icra edilmesine veya icra edilmemesine ilişkin başvuruların incelenmesi amacıyla yeni bir Tazminat Komisyonunun kurulduğunu belirtmiştir. Hükümet ayrıca, Tazminat Komisyonunun yetkilerinin 16 Mart 2014 tarihli bir kararnameyle genişletilerek, uzun yargılama ve enflasyon etkileri nedeniyle kamulaştırma bedelindeki değer kaybına ilişkin şikâyetlerin incelenmesinin de Komisyonun yetkisi kapsamına dâhil edildiğine dikkat çekmiştir. Hükümet bu bağlamda, başvuranın Tazminat Komisyonuna başvurmadığını ve dolayısıyla iç hukuk yollarını tüketmediğini ileri sürmüştür.
17. Mahkeme, Ümmühan Kaplan/Türkiye (no. 24240/07, 20 Mart 2012) davasında pilot karar usulünün uygulanmasının ardından, Türkiye’de yeni bir iç hukuk yolunun oluşturulduğunu gözlemlemektedir. Söz konusu pilot karar sonrasında Mahkeme, Demiroğlu ve Diğerleri/Türkiye ((k.k.), no. 56125/10, 4 Haziran 2013) ve Yıldız ve Yanak/Türkiye ((k.k.), no. 44013/07, 27 Mayıs 2014) davasında verdiği kararda, başvuranların iç hukuk yollarını, yani yeni hukuk yolunu, tüketmedikleri gerekçesiyle başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. Mahkeme, bu kararı verirken, özellikle, söz konusu yeni hukuk yolunun, kamulaştırma davalarındaki değer kayıplarıyla ilgili şikâyetler bakımından erişilebilir ve makul bir çözüm sunacak nitelikte olduğu değerlendirmiştir.
18. Mahkeme, Ümmühan Kaplan (yukarıda anılan, § 77) kararında, Hükümete hâlihazırda tebliğ edilmiş olan bu tür başvuruları normal usul uyarınca incelemeye devam edebileceğini vurgulamış olduğuna dikkat çekmektedir.
19. Ancak Mahkeme, Hükümetin başvuranın 6384 sayılı Kanun ile tesis edilmiş olan yeni iç hukuk yoluna başvurmamış olduğuna ilişkin ek itirazı bağlamında, yukarıda anılan Demiroğlu ve Diğerleri ve Yıldız ve Yanak davasında varmış olduğu sonucu yinelemeyi uygun görmektedir.
20. Mahkeme, yukarıdaki hususları dikkate alarak, başvurunun bu kısmının, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4 maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
C. Diğer Şikâyetler
21. Başvuranlar, ilk derece mahkemesinin kararının gerekçesiz olduğunu ve herhangi bir yeniden inceleme mekanizmasının bulunmadığını ileri sürmüşlerdir. Başvuranlar bu bağlamda Sözleşme'nin 6. maddesine ve 7 No'lu Protokol'ün 2. maddesine dayanmışlardır.
22. Mahkeme, elindeki belgeler ışığında ve şikâyetçi olunan hususlar kendi yargı yetkisi kapsamına girdiği ölçüde, söz konusu şikâyetlerin, Sözleşme veya Protokolleri'nde yer alan hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği sonucuna götürmediğini değerlendirmiştir. Dolayısıyla Mahkeme, başvurunun bu kısımlarının, açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle, Sözleşme'nin 35 §§ 3 (a) ve 4 maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği kanaatine varmıştır.
Bu gerekçelerle Mahkeme, oybirliğiyle,
Başvuruları birleştirmeye karar vermiştir;
Başvuruyu kabul edilemez olarak nitelendirmiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş ve 2 Mart 2017 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Hasan Bakırcı Paul Lemmens
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
EK
No.
Başvuru no.
Başvuru tarihi
Başvuran
Doğum tarihi
İkamet yeri
Uyruğu
Davaya özgü detaylar
17594/08
08/04/2008
Salih SARCAN
03/05/1945
Almanya
Alman
Müslüm Sarcan
01/01/1950
Şanlıurfa
Türk
Cuma Sarcan
01/02/1957
Mersin
Türk
İslim Can
05/03/1955
Mersin
Türk
Pafta no. 10
Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi
28 Eylül 2000
2000/945E
2000/2923K
34446/08
08/04/2008
Hamide DEMİR
01/01/1937
Şanlıurfa
Türk
Ahmet Demir
04/01/1953
Danimarka
Danimarkalı
Salih Demir
01/01/1956
Danimarka
Danimarkalı
Zeliha Tarhan
04/12/1958
Şanlıurfa
Türk
Muhammed Demir
26/06/1970
Almanya
Türk
Emine Demir
02/06/1960
Danimarka
Türk
Fatma Demir
15/03/1962
Şanlıurfa
Türk
Mehmet Emin Demir
05/03/1964
Şanlıurfa
Türk
Rahime Demir
08/11/1971
Almanya
Türk
Abdulkerim Demir
01/04/1976
Şanlıurfa
Türk
Pafta no. 1687
Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi
24 Ekim 2000
2000/1280E
2000/3408K
34447/08
08/04/2008
Hamide DEMIR
01/01/1937
Şanlıurfa
Türk
Ahmet Demir
04/01/1953
Danimarka
Danimarkalı
Salih Demir
01/01/1956
Danimarka
Danimarkalı
Zeliha Tarhan
04/12/1958
Şanlıurfa
Türk
Muhammed Demir
26/06/1970
Almanya
Türk
Emine Demir
02/06/1960
Danimarka
Türk
Fatma Demir
15/03/1962
Şanlıurfa
Türk
Mehmet Emin Demir
05/03/1964
Şanlıurfa
Türk
Rahime Demir
08/11/1971
Almanya
Türk
Abdulkerim Demir
01/04/1976
Şanlıurfa
Türk
Pafta no. 1698
Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi
24 Ekim 2000
2000/1207E
2000/3407K
34454/08
08/04/2008
Fatma ÖZER
18/08/1970
Gaziantep
Türk
Ayşe Özer
10/05/1989
Gaziantep
Türk
Ahmet Özer
04/01/1965
Sanliurfa
Türk
Beşire Özer
15/04/1979
Sanliurfa
Türk
Fatma Yılmaz
20/09/1958
Sanliurfa
Türk
Gazal Özer
05/01/1974
Sanliurfa
Türk
Gülizar Derin
10/08/1976
Gaziantep
Türk
Hanım Özer
14/11/1968
Sanliurfa
Türk
Hasan Özer
01/03/1987
Gaziantep
Türk
İsmail Özer
15/06/1977
Şanlıurfa
Türk
Kadir Özer
17/03/1977
Şanlıurfa
Türk
Medine Özer
01/09/1981
Şanlıurfa
Türk
Mehmet Özer
30/11/1972
Almanya
Türk
Mehmet Özer
01/01/1928
Şanlıurfa
Türk
Melihat Özer
06/04/1951
Şanlıurfa
Türk
Nurten Özer
17/03/1973
Şanlıurfa
Türk
Ülger Şenlik
06/03/1963
Gaziantep
Türk
Rabia Deniz
17/03/1975
Şanlıurfa
Türk
Reşit Özer
01/10/1969
Şanlıurfa
Türk
Saliha Özer
10/08/1984
Gaziantep
Türk
Zeliha Özer
10/07/1959
Şanlıurfa
Türk
Zerife Akbaş
11/01/1956
Şanlıurfa
Türk
Fatma Özer
10/08/1970
Gaziantep
Türk
Kevey Özer
01/02/1940
Şanlıurfa
Türk
Pafta no. 282
Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi
26 Haziran 2006
2001/164E
2001/470K
34457/08
08/04/2008
Fatma ÖZER
10/08/1970
Gaziantep
Türk
Ayşe Özer
10/05/1989
Gaziantep
Türk
Ahmet Özer
04/01/1965
Şanlıurfa
Türk
Beşire Özer
15/04/1979
Şanlıurfa
Türk
Fatma Yılmaz
20/09/1958
Şanlıurfa
Türk
Gazal Özer
05/01/1974
Şanlıurfa
Türk
Gülizar Derin
10/08/1976
Gaziantep
Türk
Hanım Özer
14/11/1968
Şanlıurfa
Türk
Hasan Özer
01/03/1987
Gaziantep
Türk
İsmail Özer
15/06/1977
Şanlıurfa
Türk
Kadir Özer
17/03/1977
Şanlıurfa
Türk
Medine Özer
01/09/1981
Şanlıurfa
Türk
Mehmet Özer
01/01/1928
Şanlıurfa
Türk
Melihat Özer
06/04/1951
Şanlıurfa
Türk
Nurten Özer
17/03/1973
Şanlıurfa
Türk
Ülger Şenlik
06/03/1963
Gaziantep
Türk
Rabia Deniz
17/03/1975
Şanlıurfa
Türk
Reşit Özer
01/10/1969
Şanlıurfa
Türk
Saliha Özer
10/08/1984
Gaziantep
Türk
Zeliha Özer
10/07/1959
Şanlıurfa
Türk
Zerife Akbaş
11/01/1956
Şanlıurfa
Türk
Bedir Özer
03/02/1950
Gaziantep
Türk
Zeynep Özer
20/09/1958
Gaziantep
Türk
Cuma Özer
12/02/1954
Gaziantep
Türk
Ali Özer
01/01/1969
Şanlıurfa
Türk
Cemal Özer
01/05/1964
Şanlıurfa
Türk
Ayten Şahin
01/01/1977
Şanlıurfa
Türk
Kevey Özer
01/02/1940
Şanlıurfa
Türk
Bayram Özer
01/01/1976
Şanlıurfa
Türk
Pafta no. 453
Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi
24 Ekim 2000
2001/467E
2001/563K
34471/08
08/04/2008
Fatma ÇOKKALENDER
22/07/1936
Şanlıurfa
Türk
Emıne Can
12/01/1932
Şanlıurfa
Türk
Aynizeliha Çokkalender
03/04/1954
Şanlıurfa
Türk
Kahraman Çokkalender
01/01/1957
Şanlıurfa
Türk
Müslüm Çokkalender
01/02/1963
Şanlıurfa
Türk
Yüksel Can
02/02/1966
Şanlıurfa
Türk
Abdulkadir Çokkalender
01/01/1973
Şanlıurfa
Türk
Sıdıka Erdıl
05/02/1937
Şanlıurfa
Türk
Keziban Çokkalender
01/01/1974
Şanlıurfa
Türk
Mehmet Çokkalender
02/01/1961
Şanlıurfa
Türk
Ayten Sarıçiçek
03/01/1964
Şanlıurfa
Türk
Zeliha Çokkalender
12/01/1972
Şanlıurfa
Türk
Pafta no. 1736
Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi
24 Ekim 2000
2000/1233E
2000/3402K
Full & Egal Universal Law Academy