Yiyecek Yardımı
5902 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Müdürlüklerin harcamaları, il özel idarelerinin bütçelerine bu amaçla konulacak ödenekten yapılır. Harcamalarda, İl Özel İdaresi Kanununda il genel meclisi ve il encümenine verilen yetkiler vali tarafından kullanılır. Müdürlüklerin personel harcamaları ve personel ile ilgili diğer harcamaları Başkanlık bütçesinden karşılanır.” denilmektedir.
Anılan kanunun 18 inci maddesiyle, İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, İl Genel Meclisinin görev ve yetki alanı dışında tutularak, diğer özel idare birimlerinden farklı bir noktada konumlandırılmış, personel harcamalarının ve personel ile ilgili diğer harcamalarının, Başkanlık bütçesinden karşılanması hükme bağlanmıştır. İl Genel Meclisinin görev ve yetki kapsamında bulunmayan ve personel giderlerinin, 5902 sayılı Kanun uyarınca Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca karşılanması gereken İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüne, yemek yardımı için il özel idare bütçesinden ödenek tahsis edilmesi mümkün değildir.
Danıştay 5. Dairesi de 17.5.2012 tarih ve 2012/884 Esas, 2012/3279 Karar numaralı ve 13.04.2012 tarih, 2012/2007 Karar numaralı Kararlarında, İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri bünyesinde çalışan memurlara il özel idare bütçesinden yemek yardımı yapılamayacağına hükmetmiştir.
Diğer taraftan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212 nci maddesinde, “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur.”
denilmiş ve bu hüküm gereğince 11.12.1986 tarih ve 19308 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Yardımın Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde,“Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakten bir ödemede bulunulmaz.”
“Yemek Servis Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde,“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.
Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.”
“Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde,“Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir.
Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir.
Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz.”
hükümlerine yer verilmiştir.
Memurlara yapılacak yemek yardımı konusunda 657 sayılı Kanunun 212 inci maddesine dayanılarak çıkarılan yegane düzenleyici işlem olan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin yukarıda yer alan hükümlerinde yemek yardımı yapılmasının esas ve usulleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Buna göre yemek yardımı, yemek verme şeklinde yapılacak, yemek yardımı mahiyetinde memurlara nakden bir ödemede bulunulamayacaktır. Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenecek, dolayısıyla yemek verme işlemini memurlara özgülememiş olan lokanta ve benzeri yerlere bu tür ödemeler yapılamayacaktır.
Konuyla ilgili olarak Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün 18.04.2006 tarih ve 6376 sayılı yazısında da adı geçen Yönetmelikte yer alan düzenlemeler çerçevesinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak çalışan personele, yiyecek yardımının lokanta veya marketlerden karşılanmasına imkan bulunmadığı, diğer taraftan, memurlarına yemek yardımında bulunmak isteyen kurum ve kuruluşların, personelinin yeterli sayıda olmaması veya uygun yer bulunmayışı gibi sebeplerle yemekhanelerinde sağlayamadıkları öğle yemeklerini, Yılı Bütçe Uygulama Talimatında yer alan esaslar çerçevesinde bedeli alınması kaydıyla yemek servisi bulunan kurumların yemekhanelerinden karşılamaları, kurum bütçesine bu amaçla konulan ödeneğin yemek servisinden faydalandıkları kurumun bu amaçla açılmış bulunan hesabına aktarılması şartıyla mümkün olduğu ifade edilmiştir.
Öte yandan, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununda hizmetin tanımı yapılırken, “yemek hazırlama ve dağıtım” ifadelerine yer verilmiştir. Bu ifadeden mamul mal alımı şeklinde lokantalardan hazır yemek alımının değil, yukarıda anılan yönetmelik hükümleri çerçevesinde yemeğin hazırlatılmasının ve dağıtım hizmetinin alınmasının kastedildiği anlaşılmaktadır.
Mevcut haliyle uygulama, 4734 sayılı Kanunun cevaz verdiği bir hizmet alımından çok, mal alımı şekline dönüşmüş durumdadır. Kaldı ki 4734 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra söz konusu yönetmelikte muhtelif değişiklikler yapılmış olmasına karşın, yiyecek yardımının nakit para ve para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalara bedeli ödenmek suretiyle temin edilebilmesine yönelik bir düzenlemeye gidilmemiştir.
Dolayısıyla memurlara yapılacak yiyecek yardımının, para temsili araçlar sağlanarak veya bedeli ödenerek kurum dışında yemek yeme şeklinde yapılması, 4734 ve 657 sayılı Kanunlar ile Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine aykırı olduğundan, …’ye yiyecek yardımı kapsamında yapılan ödemelerin tamamı kamu zararı oluşturmaktadır.
Diğer taraftan, Denetçi tarafından bahse konu kamu zararına ilişkin Muhasebe Yetkilileri … ve …’nun sorumlu tutuldukları görülmüştür. Ancak 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 61 inci maddesi uyarınca, adı geçenlerin bu hususta sorumluğu bulunmamaktadır.
Bu itibarla, İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü personeline mevzuata aykırı olarak yiyecek yardımı yapılması sonucu oluşan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda gösterilen toplam … TL kamu zararının sorumlularına müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ve temyiz yolu açık olmak üzere ödettirilmesine oy birliğiyle,